Skip to main content

Full text of "Opera omnia"

See other formats 


3 


1 


Digitized  by  the  Internet  Archive 

in  2011  with  funding  from 

University  of  Toronto 


http://www.archive.org/details/operaomnia23duns 


JOANNIS  DUNS  SCOTI 

DOCTOaiS    SUBTILIS,    ORDINIS    MINORUM, 

OPERA  OMMIA 

EDITIO  NOVA 


JUXTA    EDITIONKM    WADDINGl    XII    TOMOS    CONTINENTEM    A    PATHIBUS    PRANCISGANIS 

DE    OBSERVANTIA    ACCURATE    RECOGNITA 


TOMUS  VIGESIMUS  TERTIUS 


REPORTATA   PARISIENSIA 

I.IBER  SECLXDUS.  Dist.  Xll-XriV.  —  LIRER  TERTIUS.  Dist.  I-XXXV 

LIBER  QUARTLS.  Dist.  I-VI. 


PARISIIS 
APUD  LUDOVICUM  VIVES,  BIBLIOPOLAM  EDITOREM 

VI A    VULGO    DICTA    DELAMBRE,    18 
MDCCCXCIV 


fMF  INSTITUTE  CF  kimi\'n  51U  :.3 

10  ELMSLEY   F  LACE 
•     TORONTO  5,   CANADA. 


0CT;.3  1931 

18^ 


R.  P.  F.  JOANNIS 


D  U  N  S     S  G  0  T  I 


DOCTOHIS  SUBTILIS,  ORDINIS  MINORUM, 

HEPOIiTATA  PARISIENSIA 


LIBER  SECUNDUS. 

(CONTINUATIO) 


DISTINGTIO  XII 


DE   NATURA   MATERI^. 


leut, 
im. 


QU^STIO  I. 

IJlrum  materia  sit  entitas  distincta  a 
forma  ? 


Alens.  1.  p.  q.  12.  m.  2.  art.  i.  D.  Bonav.  hlc  a' 
I.  q.  1.  D.  Thom.  i.  p.  q.  66,  a.  i.  Henric- 
qxwdl.  I.  q.  16.  Richard.  htc  q.  i.  2.  el  3- 
Suar.  I.  Melaph.  d.  13.  q.  i.  ct  5.el  alibi.  Scot- 
hic  q.  2,  el  in  Iract.  de  lierum  princ.  q.  8.  a.  i. 
el  seqij. 


iAVQ'd  hanc  distinclionem   duode- 
ciniam    quaerilur    prinio  :     Utrum 

Tou.  XXIII. 


materia  in  re  generabili  et  corrup- 
tibili  sit  entitas  positiva  distincta 
a  forma  ?  Quod  non.  Probatio  7. 
Metaphysicae  text.  com.  8.  rnate- 
ria  non  est  quid,  nec  quale,  nec 
quantum,  nec  aliquid  entium,  qui- 
bus  ens  determinatur,  etc. 

Dicetur  forle  quod  materia  est 
ens  determinabile  tantum,  et  non 
aliquid  eorum,  quibus  ens  deter- 
minabilur,  sicut  dicit  Pliilosophus, 
quia   est  in   potentia  tanlum. 

Contra,  si  materia  est  ens  in 
potentia,  aut   est    ens    in    potentia 


LiBni  II. 


Scciin- 
dnm. 


Terliuiu. 


matcria,    aut    in     j)otonlia     forma,  Ilom,   si    maleria   esset    ens  di.s- 

aiit    in   polenlia  coinposilum  ;    non  tiiicluin    a    forina,    csset    ens    actu 

iii    |)()lenlia    forma,    nec    composi-  aliiicl    a    fonna  ;    aut    er','^    aclus, 

liim,    quia  tunc   utroque   posito   in  aut    aclum    liabens,    aut    composi- 

r.sse     non   esset    materia.    Simililer  tum  ex  actu  et  potentia?   Primum 

tunc    posito    in    esse,    quod     esset  non,   quia     actus    separat    et    dis- 

alterum     illorum,    sequeretur     im-  linguit    ex    7.    Metaph.    text.    40. 

possibile    posilo    possibili,    etc.     et  in      lundamento     aulem      natur.e, 

eodem  modo,    materia    non   est   in  quod  est  materia,  nihil  est  distinc- 

potentia  materia,  quia  tunc   mate-  tum,    ex  2.   Metaph.   text.    7.    nec 

ria  non  esset   materia.   Consequen-  polest     esse     compositum    ex    po- 


Qiiarlui 


tia  priina  patet,  quia  ens  non 
pluribus  modis  dicilur  ex  7.  de 
Anima. 

Item,  o.  Pliysicorum,  text.  2.  et 
8.  probat  Aristoleles  quod  genera- 
tio     non     est    inotus    sic   :     Quod 


lentia  et  actu,  quia  tunc  non  esset 
primum  principium  ;  ergo  nulia 
est  realitas  ])osiliva. 

Contra  2.  Phys.  text.  28.  et  5. 
jNIetaph.  text.  2.  Maleria  est,  ex 
qua   fit   res,    cum    insit.     Per    hoc 


(jeneratur  non  est,  quod  movetur  quod  est  ex  qua,  patet  quod  non 
est ;  eryo  quod  generatur  non  mo-  est  forma  ;  ergo  materia  est  ma- 
vetur ;  ergo  generalio  non  est  mo-     nens,     et     terminus     factionis     est 


tus.  Major  non  est  vera,  nisi  de 
subjecto  generationis,  non  de  ter- 
mino  generationis,  quia  ille  est 
quando  generatur.  Ex  hoc  argui- 
tur  :  Si  argumentum  Philosophi 
valeat,  oportet  quod  uniformiter 
accipialur  esse  ejus  quod  move- 
lur,  et  negaiur  ab  eo  quod  gene- 
ralur  ;  sed  esse  affirmatum  de  eo 
quod  modo  est,  est  esse  in  po- 
tentia,  quia  motus  cst  actus  entis 
in  polentia,  secundum  quod  in 
potentia,  ex  tertio  Physicorum 
text.  f).  ergo  negatum  de  eo  quod 
generatur,  est  esse  in  potentia  ; 
ergo  maleria  non  est  ens  in  po- 
tentia,   et   patet    quod   non  est  ens 

actu. 

Item, /)r/mo  Physicornm,  text.  09. 
materia  non  est  scibilis,  nisi  per 
analogiam  ad  formam  ;  sed  si  es- 
set  ens  positivum  realiter  a  forma 
distinctiim,  posset  per  se  cogno- 
sci  ;  ergo,    etc. 


forrna,     et    illud    ex    quo     res    fit, 
praecedet  formam, 


SCIIOUUM    I. 

Senientia  D.  Thnnnae,  Alberti  et  aliorum  in  re 
generdbili  non  esse  duas  erilitates.  lale  reluta- 
tur  ex  Philosonho,  raiionibu«,  et  ex  Augustino, 
de  quo  Doclor  in  Oxon.  hic  a  nuio.  3.  et  i. 
Pliysic.  q.  19.  20.  el  24.  et  lib.  2.  q.  7.  conclu- 
dil  ot  evidenter,  maxime  respectu  animse  intel- 
lectivae,  quod  materia  esl  aliquid  dislinctum  a 
forma. 

Opinio  una  esl,  qua?  ponit  rem 
generabilem  et  corruptibilem  liabe- 
re  tanluin  in  se  unam  realitatem 
positivam.  Sed  quidam  tenentes 
hoc,  dicunt  eam  esse  materiam,  et 
quidam  formam,  sed  differunt  illcB 
opiniones  solum  in  voce,  et  non 
in  re.  Nam  dicentes  illam  unam 
realitatem  es«c  materiam,  dicunt 
materiam  perfici  in  gradu  entita- 
tis  sucB  cum  res  generatur,  sicut 
quantitas    interminata   cum    termi- 


0|.in. 

Thoma 

hi ;  arl. 

qiiJE^st. 

D.  Bona 

a.  3. 


Viiie  Alb, 
Ma-.  hic 
il.  3.  fl 
UiiliHrd. 
no>ll.4.q 
5.  ail.  1. 


iialur,  iKtii  iicquiril  uovain  realila- 
(eni,  sive  enlitalem  aliain  realiler 
ab  ipsa,  sed  perlicitur  iii  gradu 
sutP  propriiv  eutilatis  cuni  teriui- 
iialur.  lla  (licilur  quod  lorina  est 
leriuiuus  iiilriusecus  lualeriae,  el 
ideo  rem  aliquaiu  j^euerari  uou 
est  uisi  materiaiu  perfici  acqiii- 
rendo  graduiu  iutrinsecum  j)roprice 
sua3    eiilitatis. 

Alii     aulem     dicentes     maleriam 


1)1  ST.  \ll.  QU.ESTIO  l. 

ISed     dicilur 


aj^eus  iialuraie 
quod  agat,  et 
corruiupenduiu, 


hic  quod  omne  3^ 
requirit  aliud  iu  objeciio. 
aliud  est  tolum 
uou  subjectum 
manens  idem  sub  utroque  teriui- 
noruiu,  sed  ipsum  corrumpendum, 
quod  non  luaiiel  ideiu.  Iloc  con- 
firmatur  per  Aristolelem  i.  de 
Generat.  lext.  10.  ct  23.  ubi  dicit 
quod  generatio  dilTert  ab  altera- 
tioue,    quia    in   generati(uie    lotuiu 


iioii  (liirerre  a   forma,  dicuut  luale-  transit    in    totum,    sed     in    altera- 

riam      proficere     iii     formam     siib  tione    pars    transit    iu    partem,     et 

-radibus   suse    entitatis  ;    et   male-  ita    cum    ex   aqua    geueratur    aer, 

ria     ul    est     sub    hoc    termino  iu-  tota  aqua  transit  in   totuiu   aerem, 


ofellilur. 

rima  ra- 

lio. 


trinseco,  et  compositum,  ut  vero 
est  sub  alio  termino  iutrinseco, 
et  aliud  coiuposilum. 

Coutra,  I.  Phys.  text.  com.  CO. 
et  primo  de  generat,  text.  com. 
23.  et  12.  Metaph.  text.  com.  G. 
et   10.     Omne   wjens    naturale    ali- 


1  jfenera- 
ioDe  na- 
irali  ali- 
juid  cor- 
unipilur. 


et  non  manet  aliquid  ideiu  com- 
mune,  sed  totum  est  terminus 
a  quo,  et  totum  est  terminus  ad 
queni.  Unde  agens  naturale  pra3- 
supponit  passum  iu  quod  agit, 
et  hoc  passum  est  corruplum, 
non  tainen  passivum  commuue 
quid  corrumpit,  et  aliquid  produ-  utrique  terminorum,  quia  nihil 
cit  in  generatione  naturali  ;  ergo  commune  tale  manel,  quia  toUim 
oportet   prius    esse  aliquid   contra-     vertitur  in  totum. 

rium    in   generando.    Ex   hoc  acci- ^--^  Contra,  jDrius    natura    et  ordine  Refutatur. 
pit     Aristoteles     ubi     supra     illain     corrumpendum  corrumpilur    quam 
■  propositioneui    :     Omne    quod    fit,     geuitum    generatur  ;   ergo    iii    illo 
ex   opposito  fit ;  sed   unum    oppo-     instauli    natiirce,    iu    quo    geuitum 
sitorum      non     fit     aliud  ;     albedo     geueratur,   nihil  praesuppouitur  ac- 
enim  nou    fit  nigredo,    neque  cou-     tioni    geuerantis,    cuin    taineu    illa 
cordia  fit  ex  discordia  ;  ergo  opor-     sit  verior  et  perfectior  actio,  quam 
tet  aliquid  commune  manere  aliud     coriuptio     praecedens,     quse      erat 
sub    utroque    terminorum.  Et    hoc     alia    actio   piior  ordiue,   et  ila  ali- 
^est     sic     arguere  :    Omne     agens     quid    produceretur  de   nihilo. 
jnaturale      requirit     poteutiam     in        Dices     quod     producere    aliquid       4. 
quam    agit,     et     illam     potentiam     de    nihilo  est   dupliciter,    vel    quia  lusiantia. 
Iransinutat  de   opposito  in    opposi-     non    de    parte    pra?supposita,     vel 
tuiii  ;  oppositum  autem  non  trans-     quia  non  de  termino  i)icnesupposito, 
fertur   sic    in   opposilum,    ita   quod     et   illo    modo  nou   producit  aliquod 
nihil    remaneat    commune    utrique     agens   creatum   de   nihilo,   sed    ne- 
opposiloruiu,    non   enim   albedo   fit     cessario       aliquid      pra^suppouil    ; 
nigredo  ;  ergo  aliquid  proesupponi-     Deus  autem   nihil  pra:^supponit. 
tur,  quod  potest  (Jici,    hoc  fit  hoc.         Gontra,    omne    ageus    habens  in  RefeUUur. 


LIBR!  II 


potontia   sua   totuni     uffectuin,    per     virlutern  activam  generandi  ignem 


qiiam     potentiam     totum    producit, 

Moii    minus    potest   illum    effectum     ...,.j, 

producere   ainoto   quocumque,    per     esset 


ex     aqiia,     ila     quod     virtus 
maf^is   debilit.itur 
pra3sentia 


Agens  fa- 

cilius  pro- 

(Jucit  ab- 

sentc  con- 

trario. 


5. 


qiiod    iiulla   virtus   sibi    in    agendo     posset     generari 

confertiir,     sed     inagis     per    illud 

sua    virtus   debilitatur  ;    hujusmodi 

aiitem    est  contrarium    corrumpen- 

(lum    secundum   se  totum,   si  nihii 

sit    in    eo    commune,   quod   natum 

sit  suscipere    formam  ;   ergo 


,  ergo 
illius 
ignis. 


ignis 


illa 

licet    iion 

contrarii, 

cuin      sit 

forma  totaliter  in  virtute   generan- 

tis,    si    non    sit    materia    res    alia 

a  forma,  et  quia   ignis  generandus 

sit    una     forma     simpliciter  ;    ergo 

totus  ignis   generandus  est  in  vir- 

tute    activa    ignis    generanlis,    vel 


generans  ignem  melius  produceret     agentis   naturalis,    cum   sit    simpli- 
nihilo    prflesupposito.  citer  ;  ergo  potest  producere  totuin 

Confirmatur   sic,   agens   naturale     ignem  in  esse  sine  contrario,   quod 
potens    in     aliquem    effectum,    de 
necessitate   producit    illum,   si  non 
•prohibeatur  ;  sed   ignis    ille   totum 
ignem    generandum    habet   in    po- 


tentia  sua,  et  non  impeditur,  si 
non  ponitur  conlrarium  ;  magis 
enim  ex  ejus  praesentia  impeditur, 
et  ex  ejus  absentia  expeditur  ad 
agendum  lioc  compositum  ;  ergo 
agens  naturale   poterit  creare. 

Item,  goneratio  naturalis  non 
est  ex  parte  generantis,  sed  ex 
parte  illius,  de  quo  fit  generatio. 
Patet    ex  distinctione  18.  hujus  in 


magis     impedit     virtutem     activam 
quam  promovet. 

Item,  sub  alia  forma  sic  : 
Agens  naturale  non  impeditum  de 
necessitate  agit,  sive  producit  lo- 
tum,  quod  est  in  virtute  sua  acti- 
va  ;  sed  si  materia  non  sit  alia 
realitas  a  forma,  totum  generan- 
dum  est  in  potentia  generantis  ; 
ergo  cum  virtus  activa  generanlis 
non  impediatur  in  absentia  con- 
trarii,  imo  inagis  impeditur  ex 
ejus  prsesentia,  sequitur  quod  ge- 
nerans   possit   totum    effectum   po- 


prima  queestione  de   rationibus   se-  nere     in     esse    sine    passivo,    sive 

7ninallhus   ;    si    ergo    genito     non  subjecto. 

preesupponitur    aliquid    naturaliter         Item,  secundo  ad  principale  sic :       6. 

ad    formam    ante     eius    productio-  Alia    substantia    est   corruptibilis  a  Raiio  se 

.  ^  cuDda. 

nem,    non   esset    potius    productio  principiis  intrinsecis   eo  modo  quo 

aliquo  modo   naturalis   per   aliquid  coelum      non     est     corruptibile    7. 


m   ea   prius  quam  creatio. 

Aliter  potest  formari  qusedam 
ralio  superius  facta  sic  :  Nihil 
prohibet  effectum  produci  ab  agen- 
te     continente    virtualiter    effectum 


Metaph.  cap.  o.  text.  22.  Sed  si 
substantia  generabilis  et  corrup- 
tibilis  sit  simplex,  non  habebit  in 
se  principia  corruptionis,  quia  in 
se    non    haberet    principium,    quo 


sine   isto,    quo    posito  virtus  agen-  nalum   sit  esse  et  non  esse,  quan 

tis   magis    debilitatur   quam     forti-  tum  est    in   se  ;   ergo,  etc. 

ficatur  ;     sed     prsesentia    contrarii  Dicctur     forte,     quod     licet 

illius,  de    qiio    fit    generatio,    cum  forma  simplex,    tamen    habet   cou- 

ex    aqua  generatur   ignis,    impedit  trarium.    Sed   hoc    uon  valet,  quia 


c\\    Objectio 
Ketcllitui 


DIST.   XII.  Ql    i:STIO  I. 


5 


hsec  substaiilia  non  csl  aliud  iii 
se  pcr  huc  quod  liaheL  coiilra- 
rium  ;  quanivis  enini  habet  con- 
trariuni,  lanien  in  se  non  liaberet 
princij)iiiiii,    qiio  esset    iii    polenfia 

rinci-      ;i(l     101111^111,     et   opposillllll     CJUS    es- 


!U  cor- 


tia 


tiouis,  set  siiiipliciler  ;  ergo  iii  se  iiuii 
useco.  esl  corruplibile,  cuni  in  se  noii 
habeat  principiuni,  quo  potest  esse 
et  non  esse.  Uiide  Aristoteles  7. 
Mctaph.  text.  com.  22.  probat 
quod  omne  (jeuerabile  liabct  ma- 
teriam,  quia  omne  generabile  po- 
test  esse  et  non  esse  ;  hoc  auleni 
in  unoqnoque  est  materia  ;  nihil 
ergo  iiitriiisece  esset  corruptibile, 
si  iion  haberet  niateriani  differen- 
teni  a  forrna. 
7.  Ilem  terlio   sic  :    Si    materia   non 

0  ler-  sit  entitas  posiliva  alia  a  forma, 
non  erit  generatio,  nec  corruptio, 
nec  alia  mulatioj  probatur  quod 
nec  generatio,  nec  corruptio,  quia 
generatio  est  a  non  subjeclo  in 
subjectum,  e  converso  corruptio, 
ut  habetur  o.  Phys.  text.  7.  Sed 
si  substantia  generabilis  sit  sub 
fornia,  non  remanebit  ibi  subjec- 
tum  aliquod.  Item,  nec  alia  mu- 
tatio,  quia  mutari  est  aliter  se 
habere  nunc  quam  prius  ex  (5. 
Phys.  sed  alietas  est  conditio  en- 
tis,  nam  idem,  et  diversum  sunt 
difTerentiae  entis  ;  ergo  illud  quod 
non  est,  non  aliter  se  habet  iiiinc 
quam  prius  ;  ergo  non  mutalur. 
Item,  mulatio  est  a  privatione  iii 
hubitum  ;  sed  si  cornimpendum 
sit  forma  tantum,  nun  polest  ibi 
esse  a  privatione,  quia  privatio 
non  est  iiisi  in  susceptivo  apto 
nato,  et  forma  simplex  non  est 
susceptivum  alterius  sibi  contra- 
riae  ;  ergo   nuUa  est  mutatio. 


Si    dicalur,    (juud    tulum    c(iii\er-        §_ 
tilur    in   lotuin,    ul   paiiis   convcrti-  ohjecii.». 

,,,.,.         .    ,      ,  Uiliiilur. 

tur  111  cur|jus  Llirisli,  istud  iioii 
esl  verum  ;  et  eslo  (luud  ila  sil, 
laiiien  talis  conversio  iiuii  est 
niutati(j,  (juia  iiiliil  csl  ibi,  quu(I 
aliter  se  habeat  nunc  quam  priiis. 
I']t  si  ubjiciatur  ex  Aristoteh^  : 
lllud  quod  cominuniter  dicilur, 
quod  in  (jenerationc  totum  trans- 
mutatur  in  totum,  dico  qu(jd  in 
alia  tiansniutalione,  seii  iiiutati(»ne 
extra  substantiam,  sicut  in  alte- 
ratione,  totum  non  transmulatur 
in  tolum,  ut  lignum  caliduni  in 
lignum,  quia  ibi  iion  est  vere  to- 
lum  per  se,  quia  est  tanlum  to- 
tum  per  accidens,  et  totiim  secun- 
dum  quid,  quod  non  est  aliud 
nisi  parles,  sicut  acervus  lapidum, 
noii  esl  nisi  lapides,  et  ideo  in 
alteratione  non  dicilur  mulatio 
totius  in  totum.  Sed  in  generatio- 
ne  subslantiali,  esto  quod  ibi  sunt 
plures  forinae,  totum  est  vere 
unum,  et  ideo  cum  ex  aqua  ge- 
neratur     ignis,     aqua,      (quce     est  Ouomodo 

~        '  i       '        ^T  generatio 

quoddam      totum     habens      partes  est  toiius 

.  .     .  '  in  totum. 

realiter  distinctas,  quee  vere  fa- 
ciunt  unum  per  se)  tota  transit 
in  ignem,  qui  est  totum  vere 
unum  ;  sed  noii  sequitur  quod 
nihil  maneat  commune,  quia  pri- 
mum  lotum  fuit  unuin  tulum  per 
se,  et  recedente  prima  forma,  ad- 
venit  materise  nova  forina,  quse 
facil  aliud  toluin  per  se,  et  ideo 
quia  unum  toliim  succedit  alteri, 
ideo  dicitur  toluni  conversiim  esse 
in  totum,  manet  tameii  subjectum 
commune. 

Item,  quarto  sic  :  In  omiii  genere       9 
causae  est  reperire  ordinem  per  se,     Raiio 
et  statuin  ex'l.  Melaphysicde  text.  5.  R?cip^eui 


6 


LlBKl  II. 


di?tin(?ui- 
tur  realiler 
a  recepto. 


ergo  in  genere  cansse   malerialis  est     lem,  quae  includit  7707?  esse    formcT 


dare  unum  priinum  receptivum  ; 
sed  primum  receplivum  est  dislinc- 
tum  i-ealilor  a  recepto,  quia  idem 
non  recipit  seipsum  ;  ergo  in  omni 
substantia  geneiabili  est  aliqua 
entitas  positiva.  alia  a  forma. 


quam  habet,]et  sic  ex  illo  est  gene- 
ralio  naluraiis  per  se  et  luimo, 
inquanlum  liabet  inclinalionem  na- 
turalem  ad  aliam  formam.  Unde  ex 
inclinalione  illius  principii,  est  ge- 
neratio  naturalis;  corruptio  vero  est 


Item,  aliquod  ens  est  causalum  a     ex   consequenli   naturalem  inclina- 


Quinta. 
In  quolibct  .  ,        . 

composita  qualuor  causis  j  scd   si  compositum 

quatuor 

causae  con 

currunt. 


Sexta. 
Siibisfanlia 
siinplex  et 
composila. 


non  sit  nisi  forma  tanlum,  non 
habens  materiam  partem  sui  distinc- 
tam  a  forma,  non  esset  causatum  a 
quatuor  causis,  quia  tunc  materia 
non  esset  causa  distincta  contra 
formam. 

Item,  substantia  dividitur  in 
substantiam  simplicem  et  composi- 
tam  ;  sed  coinpositasubstantia  habet 


lioncm  ejusdem  princijjii  ;  dico  ergo 
quod  materia  est  alia  enlitas  a 
forma. 

SCnOLlUM   II. 

Ostnndit  eos,  qui  asserunl  materiam  esse 
lantum  ens  in  potentia  ob.jecliva,  revera  negare 
materiam  ;  et  omnes  rationes  allatas  conlra 
primarn  sententiam  facere  conlra  cos,  quia  esse 
in   potentid   objectiva,  est   non  esse  vere,  sed 


.  .  posse  poni  in  esse,   quomodo  Antichristus    est 

necessario    aliam     entltatem     pOSlll-  jam  in  potentia  objectiva.   Resolvlt  ergo  mate- 

vam,     realiter    distinctam     a    forma,  riam  esse  veram  entilatem   existentem  distiac- 

aliter  non  esset  realiter  composita.  ^^™  ^  f^^'"^-  ^^  ^^^®  ^"'  *"  p^'^"^^*^  subjectiva 


Siptima. 


ut  actuetur  ab  ipsa  ;   quod   clanssirae  probant 
ejus  ratioues. 

Secundo  videndum  est  quale  ens      n 


10. 


Repugnat 

aiiiniam 

esse  gra- 

duiu  mate 

rise. 


Item,  Augustinus  12.  Confessio- 
num  cap.  32.  Domine,  duo  fecisti, 
unum  prope  te,  ut  Angelicam  natu- 

ram  ;  alterum  prope  nihil^  ut  infor-  est  materia  ?  Dico  quod  est  ens  in 

mem    materiam.   Et  ibidem   dicit  :  potenlia.   Sed  hoc  dupliciter  potest 

Materia  non  est  omnino    nihil  ;  et  intelligi,  nam  aliquid  dicitur  esse  in 

similiter  7.  super  Genesim  ad  litte-  potentia  sicut  terminus  potentiae,  et 

Tmw,  et  materia  est  aliquaentitas.  ad   illud    est  potentia.    Aliud    vero 

(]um    autem     dicitur     secundum  dicitur  esse  in  potentia  sicut  subjec- 

superius   opinantes,    quod    materia  tum  potentiae,  et  imperfectum  est  in 

proficit  in  gradu  suse  entitatis,   istud  potenlia  ad  aliud,  ita  quod  in  se  est 

non  valet,  quia  forma   esset  termi-  aliquod  ens  natum  suscipere  perfec- 

nus  intrinsecus,  et  sic  res  generabi-  tionem  et  actum  ab  alio. 
les  et  corruptibiles   non    distingue-         Prima  potentia  vocatur  objectiva, 

rentur   specie,    quia    ille    terminus  secunda  dicitur  subjectiva,  nain  alio 

intrinsecus  non  variat  speciem.  modo  superficies  est  in  potentia  ad 

Item,  manifestum  esl  quod  anima  albedinem,  et  alio  modo  albedo   est 

intellectiva  non  est  terminus  intrin-  in  polentia  antequam  sit;  etaliquan- 

'  secus,  nec  potest  materiam  perficere  do    ista^    duce   potentia^    non    sunt 

in    illum  graduin.   Ideo    tenendum  realiler     diversae,     quia     respectu 

est,  materiam  esse  aliquid  posilivum  agentis  naturalis  nunquam  est   po- 

potentiale,  habens  naturalem  incli-  tentia  objectiva,  nisi  fundata  in  po- 

nationem  ad  aliam  formam  nalura-  tentia  subjectiva,  quia  nihil  potest 


Eus  in  p 

teutia  di 

plex. 


Polenli 
objecti^ 
et  subje 
tiva. 


DIST.  XII.  QII/ESTIO  I. 


fiori  iib  ng(Mile  ualurali,  uisi  de 
poloiilia  siihjeclixa  ;  sed  pussibile 
esl  potenliaiii  objecli\ani  csse  siiio 
snbiec'li\  H,  sieiil  palel  iii  crealione, 
ubi  laiituin  est  jioleiitiu  obedieiilia- 
lis. 
Qiii  sia-     '  Qui  erso  diciint  qiiod  maloria  est 

iiunt  nia-     '         .  . 

iriHui  es- (?ns  lu  poleu liH,  qu(!d  iiianet  esse  in 
a"(Sn(um  poleiilia,  sicut  illud  eiis  iu  poleutia, 
i'jatu'm'!i-  qiiod  uonduiu  esl,  sed  tantuiu  est  iu 
tericitii.    YJj.^j^p    g„.,^    causce,    uuu     possunt 

jSalvare  miilalioneiii  ali([iiam,  (juia 
tuuc  uiliil  esset  prcCsu|)posiluiu 
agenli,  quia  quod  sic  est  in  [lolentia, 
nou  plusest  quaiu  albedo,  quae  posl 

^unum  aiit  alleruiu  annum  erit,  imo 

jest  uiliil  in  se.  Unde  si  materia  esset 
tale  ens  in  potentia,  non  esset  aliqua 
mulatio,  quia  nihil  esset  aliter   se 

,  habens  nunc   quaiu  prius,    et   per 
consequeus  materia  non  esset  sub- 

^ectum  alicujus  luutalioiiis,  sed  ter- 

1  minus. 

Onaliter  erffo  materia  est  ens  iii 


12.  V-"— X      v..^ 

iriae  as-  polonlia  ?  Dico  quod  materia  est  per 

erlioneii  ...  .  m        • 

o-iiiivae    se   principium,    ex  primo   Fliysic. 
rde  ina-  text.  ol.  Lst  etiaiu  por  se  causa,  ex 
leria.     o.  PJiys.  text.  l.eio.  Metajj/i.  texl. 
28.  Est  etiamperse  pars  composili, 
ex  7.  Metaph.  text.  2.  Et  est  per  se 
subjectum  generalionis  ex  o.  Phy- 
sic.   text.  17.   manens  idem   in  tota 
mutatioue,  ex  i.  Physic.  text.  l.et  8. 
Et  ut  probatum  est  per  tertiam  ra- 
tiouem,  est  etiam  terminus  creatio- 
nis,  per  Augustinum  12.  Confess.  et 
etiam  per  Arislotelem  i.  Physicor. 
text.  00.  est  ingenita  et  incorruptibi- 
lis  ;  ergo  est  aiiquod  ens  positivum 
extrasuam  causam,  nou  solum   ens 
iu  potentia,  ut  est  Anlichrislus,  vel 
aliquod   aliud,    quod    solum    liabet 
me,    qiiia    datur    agens  sufficiens 
productionis  suae,  quia  tale  eus  non 


est  per  se  causa,  nec  est  priiK-ipiimi 
per  sc,  iie(  pars  contposifi,  nec 
etiam  lale  maiict  idcm  sk/j  ntroqnc 
exlremo,  quia  est  leriuiiiu.5  luula- 
lionis.  Nec  polest  maleria  esse  (.'iis 
in  j)olontia,  ut  poteiitia  dicit  res[i(M'- 
tuiii  ad  terminum  mulatioiiis,  ([uia 
talis  respectus  mutalur  ad  mutalio- 
nem  leiminorum,  e\  8.  Pliysic.  de 
possc  sanari,  et  possc  ta/wrare  ; 
materia  autem  mauet  eadein  suh 
lerminis  o[)posilis  ;  erit  ergo  in  |)u- 
teiilia.  ul  [uincipium  [)olentiale. 

itam,    crealio  non  leimiiialur  ad      1:3. 
illud,  ([uod  tantum  habel    essc   iiitra  t^^i  t»^""'- 
viiiutem  sua3  causae  ;  materia  aiiteiu     lioni/. 
est  terminus  verae  et  realis  creali(j- 
nis,  ut  patet  per  Auguslinum,    ubi 
supra  ;  ideo  est  ens  veriim  distinc- 
tum  ab  entitate  forma?. 

Dicilur  etiaiu  esse  eiis  in  polenlia, 
quia  ens  receplivum  actus  subslau- 
tialis  priiuo,  el  accidentalis  medianle  Materiaest 
forma    subslantiali,    et     ideo    licet  erquatite". 
aliquo  modo    dicalur    ens  in   actu, 
prouteus  in  aclu  distinguitur  contra 
esse  in    potenlia  sua^  causa?,    quia  ' 
est  aliquid  extra  causaiu  suam,   ta- 
men  distinguitur  contra  actum  dis- 
linguentem  et  completum  speciei,  et 
ideo  describitur  per  ens  in  potentia, 
quia  est  maxime  receptivum  actus, 
nou  quod  omnino  non  sit  ens,  nisi 
iu  [loteutia,  sicut  anima  Antichristi. 

SCHOLIU.M  III. 

Objicit  contra  suam  sententiurn  tres  instan- 
tias,  in  (]iiarum  soluliunibus  eniicleal  varias 
riifficullates  circa  hanc  qn.-estionem,  et  varia 
loca  Pii:loso(.hi  subtiliter  exponit. 

Sed  contra  lioc   arguitur   primo,      ji, 
quia    secundum    hanc    opiuionem,    objocrio 
uon  videtur  posse  salvari  generalio,    ^''"'''" 


8  LIHRT  II. 

quia  Aristoleles  primo  de  Genera-  tiuiii,  quud  coinponitur  ex  aliquo  et 

iione,  text.  23.    arguit  contra  anli-  aliquo,  et  lamen  est  vere  unum,  qua 

quos  ponentcs  aliquod  ens  subjec-  non  omne  unum  est  unum  simplex. 

tum  generationis  in  actu,  ut  corpus,  Imo  unum  dividilur  in  unum  sim- 

quia  tunc   generatio    non    est  nisi  plex,  et  in  unum  quod  est  composi- 

alteralio,  quia  omne   quod   advenil  tum  ;  ergo  non  repugnat  vere  uni, 

enti  in  actu,  est  accidens  ;  eo  modo  quod  habet  in  se  hoc  et  hoc,  id  est, 

arguitur    in    proposito,    si    materia  plures  entitates.  Vel  dicendum  quod  ut  aiiquid 

esset  aliqua  entitas  actualis  positiva,  vel  nullum    composilum  sit  per  se  p^'"  ^*=  °o° 

...  ,  repDRnat 

distincta    contra  formam,  et  solum  unum,  vel  quod  aliquid  possit  esse  ui  habeai 

diceretur     ens    in     potentia,    quia  compositum  ex  nihilo  et  ente,  quod^tiiater 

receptiva    actus    completi    speciei,  est  per  se  unum,  vel  quod  composi- 

qui  quidem  nisi   adveniens    consti-  tum   ex    duabus    entitatibus   possit 

tuet  ens  per  accidens,  et  esset  gene-  esse  per  se  unum.  Prima  duo  non 

ratio  solum 'alteratio.  sunt  vera,  ideo  tenendum  tertium  ; 

Item,  in  omnibus  aliis  generibus,  unde  sciendum  quod  cum  unum  sit 

potentiale   illius    generis,   nihil   est  per  se  passio  entis,  et  ens  per  se  non 

illius   generis,    ut    patet    in    omni  tantum  est  simplex,   sed    composi- 

genere  accidentis,  nam  susceptivum  tum,    ita  ut   unum  per  se  non  est 

coloris  non  est  in  genere   coloris ;  tantum  illud,  quod  est  simplex,  sed 

ergo  similiter    primum  receptivum  compositum.  Quia  ergo    per    se    et 

formarum   in    genere    Substantiae  ;  essentialiter  convenit   materiee  esse 

ergo   materia   nulla    est  substantia  causam  entis  compositi  in  suo   or- 

distincta  a  forma  in  genere  substan-  dine,     et    similiter    est    essentiale 

tiae.  formee  in  suo  genere,   ideo  ex  hoc 

Item,   ex   duobus  existentibus  in  habent    unitatein     essentialem     ad 

actu  non  fit  vere  unum  ex  7.  Me-  invicem     in    uno    composilo.    Non 

taph.  text.  49.  ergo    si    materia  est  enim  forma  est  causa    essentialiter 

talis  entitas    actualis,    ex    ipsa    et  rei  secundum  se,  sed  in  ordine  ad 

forma  non  fieret  vere  unum  ;   tunc  materiam,  et    similiter  e  converso. 

enim  aggregaret  in  se  compositum  Etex  opposito  hoc  est  causa  quare 

duas  enlilates  ;  ergo  et  duas  unita-  ex  homine  etalbonon  potest  unum 

tes,  et  tunc  non  esset  vere  unum.  fieri  per  se. 
Ig           Respondeo  ad  tertium  istud    pri-        Sed  dices  forte,  quare  ergo  homo     jg 

Responde-  n^O)   Quia   vel    oporlet  diccre  quod  albus  non  potest  esse  unum,  quam- lustaaiia. 

Taaf  ob!^'  oinnis  rcs  generabilis  et  corruptibi-  vis  habeat  in  se  duas  entitates  ?  Dico  undehabet 

J^*^*'o"^™- lissit  omnino  simplex  sicut  forma  ;  quodunum  per  se  est  passio  entis,  *J"^"'^^  g^" 

vel  quod  sit  composita  ex  aliquo  et  et  haec  vel  immediala,  ita  quod  nihil    "'^"™- 

nihilo  ;  vel  quod    sit  composita   ex  est  medium,    per  quod   possit   de- 

aliquo  et  aliquo.  Primum  est  supra  monstrari   aliud  ab  ente   et  quiddi- 

•  supra   improbatum  ',  quia   nihil  est  per  se  tate  rei  ;  vel  si  est  alia  passio  media, 

generabile  et  corruptibile,  nisi  sub-  non  est  illa  nobis  notior  de  ente,  et 

stantia  composita.Secundumnon  est  sicut //7??^m  in   communi  est  passio 

intelligibile.   Relinquitur  ergo   ter-  entis  in  communi  immediata,  ita  in 


Terlia. 


DIST.  XIT.  0I\ESTIO  I.  9 

speciali  unum  (alis  entis  ost  imiiie-  autoiii  ost    pars    ontis    per    se,    et 

diate  consoquens  naluram  ojus,  nec  intrinseca,  et  ex  natiirasun  propria, 

polost  (lomonslrari  per  aliquid  nobis  quia  receptiva  actus  et  perfoctionis, 

nolius  vel  prius.  ideo   maleria  et  forina  faciunt  vere 

17  Si  orgo  qiiceratur  do  aliquo  qiiaro  unum. 

est  unum  per  se  ?  dico  quia  hni)ot         (^um  orgo  arjiuitiir  quod  ex  duo- 

taloin  formam,  perqiiain  ost  per  se  bus   ontibus  in   aclu    non    fil  ununi 

ens,  idoo  per  se  est  unum  ;  eadom  vere,  dico  quod  polontia  prout  dis- 

raliono  illud  non  est  per  se   unum,  linfiiiitur  contra  acliim,  et  ut  sunt 

quod  non  babot  formam,  per   quam  difiorentiae  ontis,   est    aliqiiid    quod 

est  per  se  ens.  solum  habet   esse    in    virtute   suae 

nterroga-       Contra,  tu  assi^nias  hic  unilatom  caiiSt3R,  quod  potest  exire   in  effec- 

a  parte  tolius,  ut  (juia  totum  est  per  tum  ;    ot  hoc    modo    in     omni    re 

se  ens  per  formain,  ideo   lolum  ost  creala   esl    aclus   ct    potontia.    Isto 

per  se  unum  ;  sod   quare  ex    parte  modo  non  est  materia  ens  in  j)oten- 

componontium    lotuin    cst    per    se  tia,   quia  habet   verum    esse    extra 

unum,  ot  quare  ha3C  duo  materia  et  suam  causam,  sed  materia  vere  est 

forma  constituunt  per  se  unum,  et  actus,  ut  dislinguilur  contra  poten- 

homo  et  albus  non.  tiam.  Alio  modo   accipitur  actus    et 

{espoDsio.      Rospondoo,     quia    Aristoteles    8.  potentia   prout  actus   dicitur    illud, 

j.^^dfwhL  ^Jelaph.  fext.  lo.   et  10.  dicit  quod  quod     acLuat     aliud,     el    informat 

ii)  simplicibus  non  est  dubium  quare  aliud   ;    potentia   vero,    illud   quod 

unumquodque    est    unum    per  se,  actuatur  et  perficitur.  Et  sic  accipi- 

quia  talia   sunt  statim    illud    quod  tur  actus     et  potentia   7.  Metaph. 

sunt,    sed  ultra  unitatem   simplicis  text.  4.  et  lib.  8.  text.    13.   ubi  dici- 

oportet  ponero  unitatom  compositi,  iwY  (iuo(\  actus  separat  et  distinguit, 

et  in  illis  reddoro  ralionem    quare  et  potentiaest  illud  quod  est   distin- 

illa   duo   conslituunt  unum  por  so,  guibile  et  actuabile  ;  et  materia  isto 

et  nescivit  aliam    reddere   causam,  inodo  non  est  actus,    sed   potentia  ; 

nisi  quia  hoc  est  actus,  et  istud  po-  et  ille  actus  et  potentia  non  possunt 

tentia,    quia  enim  A    ost  quoddam  esse    difTerentiae    entis,     quia     illa 

ens    tale,    non    principiatum,     nec  solum  conveniunt  simplicibus  ;  sed 

causatum  ex  natura  sua,   natum  est  actus  ot  polentia  primo  modo  dicta, 

esso  pars  alterius  entis,  et  ^  ex  alia  ut  dividunt  ipsum  ens,   conveniunt 

parte,   quod  est    tale   ens,     scilicet  simplicibus  et  compositis. 
principium  entis,  et  ex  natura  lalis         Per  hoc  ad  argumentum  respon-      18. 

entis  est,  ut  sit  pars   entis,    ideo   ex  deo,    quod  ex   duobus    in  actu  isto 

A  Qi  B   fit  unum  ens  per  se,  qiiia  secundo    modo    accipiondo    actum, 

ejus  parles   yl  et  ^  sunt  sibi  nalu-  qui   est    j)rincipium    agendi,   prout 

raliter    intrinsece.    Albedo     autem  actus  dicilur  ab   arjere,   non  potest 

non  est  talis  naturae,  quod  ipsa  nota  vere   fieri   unum,   quia  talis    aclus 

sit  ex  sui  natura  esse  partem  intrin-  natus  ost  tribuere  perfectionom  acci- 

secam  alicujus  ontis,  idoo  non  facit  dentalem  toti  composito,  ideo  non  se 

unum  per  se  cum  subjecto.   Materia  compaliuntur  in  uno  per  se  coinpo- 


Dtibus  lit 

JDum  pet 

se. 


10  UBRI  11. 

sito.   Sed   accipiendo   acLum    priiiio  sicut  osl  aclus  siinpiicitor,  et   actns 

modo,  prout   actns    dicil    enlilaloui  secunduui  ywfV/,  iUiosl  prjtentiii  siui- 

posilivani   distiiictaui   a   sua  causa,  plicitor,  et  potontia  socuudum  qtiid 

qua  est  extra  suani  oausam  tanqunm  conespondentes  illis  nclihus.  Sed  in 

ditFerentia   entis,    sic  ex  duobus  in  proposito  noii  est.subjoclum  jrene- 

actu    fit    unum,   imo    nunquam    fit  ralionis  eus  in  nclu,  et  si   non   sit 

unum,   nisi   ex  duobus  sic  in  actu,  ens  in  actu   complete,  tunc  non  esl 

quia  non  potest  fieri  unum  ex  duo-  nihil,  uecsolum  ons  in  potentia  eo 

bus,  nisi  utrumque  sit  aliquid  posi-  iiiodo  quo    albedo   fundamenfaliler 

tivum    exlra    suain    causam,     nisi  est  ens  in  potenlia,    quia  solum  in 

fieret  unum  ex  aliquo  et  nihilo.  potentia  sui  agentis. 
Adprimam      Ad  aliud,  cum   dicitur  quod  tunc         Ad  aliud,  cum  dicitur  quod  illud      iq 

objectio-  .        '  .    .     1  '  '  .  *''• 

nem.     genoratio  non  esset  nisi  alteratio  ?  quod  est  potentiale,   et  receplivum  aj  secnn- 

dico  quod  licet   Arislofeles    dixerit  iu  utio  genere  accidenlis,  non  perti- tpj^iiie^^t 

generationem    non    esse    alteralio-  net  ad  idem  genus,  dico  quod  si  po- ["J^^y^I^J' 

nem,    tamen  non   dixit  ipsam   non  neretur  quod  albedo  componeretur    <'j"^d'-m 

esse  mutationem.  Similiter  quamvis  ex  principiis  essenlialibus  de  genere 

dixerit  ens  in  actu  non  esse  subjec-  Qualilatis,  tunc  illa  propositio  non 

tum  generationis,   tamen  non  dixit  esset  vera.  Sed  esto   quod   non   sit 

quod  ?z///27est  subjectum  generatio-  ita,  adhuc  ratio  non    concluditop- 

nis;  ista  tamen  sequeretur,  si  mate-  positum,  quia  potentiale  in  uno  ge- 

ria  esset  ens  in  potentia,  ut  potentia  nere  accidenlis  est  actuale  in   alio 

est  difTerentia    entis,    sicul    supra  genere  priori,   ut  potentiale  et  re- 

argutum   est.   Unde    dicendum  est,  ceptivum  in  genere  coloris    est  ali- 

sicut  dictum  est  prius,  quod  materia  quid  acluale  de  genere  Quantitatis, 

dicit  entitatem   positivam,  quse   est  ut  superficies.  Ergo  potentale  et  re- 

capax  actuum    substantialium,   qui  ceplivum  in  primo  genere   non  po- 

sunt  actus  et  formae  simpliciter  ;  sic  test  esse    de  aliquo  genere   priori, 

etiam  requirunt  subjectum,  quod  sit  quia  non   est  aliquod  aliud   genus 

ens  ;  quantus  enim  est  aclus,   qui  prius  ;  ideo  oportet  esse  de  eodem 

inducitur,   tanta    est  potentia,  quee  genere,  cum  sit  aliquid,   et  non  sit 

supponitur  ;  sed    hoc   non   impedit  processus  in  infinitum  ;  ergo  mate- 

quin  sit  ens  positivum.  ria  est   de  genere   substantias   dis- 

Antiqui    tamen,    ut  imponit    eis  tincta  a  forma. 
Aristoteles,  aliquod  corpus   in  actu         Sed  quomodo  distiuguitur  a  for-    Materia 

,  .  r,    I  •  1     1-    .  •  -i  1    •  quomodo 

posuerunt    esse  subjectum  genera-  lua  .'' dico  quod  distinguitur  ab  ipsa  di^iiDgui- 

tionis,    ut  patet  primo   de  genera-  realiter,  quadam  realilate  receptiva, '''""  ma.*"^' 

tione,  text,  1.  ut  quidam  aquam,  et  omnino  alterius  rationis  a  forma,  et 

quidam  terram,    etc.  et  tale  corpus  alterius  essenlise,  et   est  primo  di- 

estensin  actu  complete,  et  est  per  versum  ab  illa,  quia  illa  sunt  primo 

se  actuale  ;  ideo  forma   sibi  acqui-  diversa,  quae  sic  se  hfibent,quod  ni- 

sita  est  per  alterationem,  et  sic  est  hil  unius  includitur  in  alio,  nec  e 

tantum  ens  in  potentia  ad  alteratio-  converso  ;  forma  autem  et   maleria 

nem  et  actum  secundum  qiiid.  Nam  sunt  hujusmodi  ;  ergo,   elc.  Proba- 


DIST.  XII.  QU.ESTIO  I. 


11 


Vide  Iracl. 
de  rerum 
|)riuc.  q. 
9.  art.  1. 


20. 
OJijeclio. 


Resolvitur, 

Dupl-»x  [»o 

teutiu  ia 

geuerulio- 

ue. 


lio,  si  aliquid  forintT  iiicludoreliir 
in  inaleria,  forina  (luanluin  ad  illud 
non  esset  nala  recij)i,  sed  ma^is  re- 
cijiere  ;  erg^o  non  esset  priiiiuin  re- 
ceptivuni,  sed  aliquid  ejus  esset  iion 
recepluin,  quia  receplivuin.  Kodein 
modo,  si  aliqiiid  inaleriae  esset 
incliisum  in  forma,  ipsa  non  esset 
primo  reccptiva,  sed  recepta  quan- 
lum  ad  aliquid  sui. 

Si  vero  qugpratur,  si  sint  primo  di- 
versa  materia  et  fornia,  quomodo  fa- 
cient  per  se  unuiii  ?  Dico  quod  con- 
sequenter,  quanlo  duo  sunl  ma^is 
diversa,  tanto  sunl  magis  disposila 
ad  facienduin  unum  per  se,  quia  in 
illa  constitulioiie  non  requirilur  si- 
militudo  in  natura,  sed  proportio 
conveniens,  quse  polest  esse  inter 
priino  diversa. 

Contra  conclusionem,  8.  Metaph. 
text.  com.  15.  ex  aclu  et  potentia 
non  fit  unum,  nisi  per  agens  exlra- 
hens  actum,  quod  non  largitur  mul- 
tiludinem,  sed  perfectionem  ;  sed  si 
materia  iniportaret  aliquam  eniila- 
tem  posilivam,  aliain  ab  entilate 
formae,  hujus  extractio  de  potenlia 
in  actum  largiretur  multitudinem,  et 
non  tantum  perfectionem. 

Respondeo,  quod  in  generabili  et 
corruplibili  concurrunt  duai  poten- 
tia3,  unaest  potentia  objectiva,  qua^ 
est  terminus  generatlonis,  quae  est 
totius  in  potentia  ad  actum,  vel  ad 
essendum  ;  et  illud  quod  sic  est  in 
potenlia,  extrahitur  ab  agente  in 
actum  ;  tulis  abstractio  non  causat 
mullitudinem,  sed  perfectionem, 
quia  albedo  in  actu  non  est  compo- 
silior,  quam  ipsa  in  potenlia,  et  alia 
est  potentia  in  generalione,  quee  est 
alicujus  ad  aliud,  scilicet  ad  termi- 
num    formalem    generationis,    quia 


necesse  estaliquid  prffie.\igere  gene- 
ralioiii,  (juod  sit  jiars  geiiili,  ut  |)a- 
tet  7.  Metiij}h.  le.rt.  5.  ubi  dicilur 
qiiod  tnateria  est,  ex  (lua  fit  res,  cuin 
insit,  et  istaiii  |)olenlialitalem  con- 
comitatur  extractio  forinai  de  mate- 
ria.  Etde  ista  exlraclione  adhuc  po- 
test  dici  qiiod  non  largitur  nuillitu- 
dinem,  sed  perfeclionem,  quia  ea- 
dem  forma,  quce  eductaest  in  aclu, 
prffifuit  in  potentia  materiaj  ;  si  au- 
tem  vis  quod  non  sic  largiatur  mul- 
titudinem,  ulquod  nihil  sit  novum, 
quod  prius  non  fuit,  quaeris  impos- 
sibile,  nain  sic  necesse  est  quod  ge- 
nerans  largiatur  multitudinem, 
quia  aliquid  est  in  actu,  quod  prius 
non  fuil,  aliter  non  esset  generalio. 

Ad  primum  argumentum    princi-     21. 
pale,     quando    dicatur     secundum    Ad  pri- 
Aristotelem,   quod  materia  nec  es^  "^ "Ipale!"" 
quid,  etc.  dicendum    quod  hoc  dicit 
opponendo   contra    falsam   partem, 
quod    patet   ex    epilogo    sequente, 
sive  riuidam  ex  his  igitur  speciebus, 
etc.  Patet  etiain  ex  adversione,  qua 
arguit  ad  partem  oppositam,  sed  im- 
possibile,  etc.  Non  est  autem  consue- 
tudo  Aristotelis  inter  argumentum 
pro  et  contra  ponere    determinatio- 
nem  queestionis. 

Si  dicasQuod  Aristoteles  hoc  dicat  objectio. 

,  .  .  ,  (.)ui.J  Aris- 

exponendo  naturam  materioe,    quid  loieiesseo- 

•  S6 ri t  (i6  63' 

per    ipsam    debemus     inlelligere  ;  semia  ma- 
unde   exprimit  notam  expositionis,      '^^"*' 
sic  inquiens  :  Dico  autem  rnateriam, 
quse  secundum  se,  nec  quid,  etc. 

Uespondeo,  quod  illa  expositio  esl  soiutio. 
secundum  opinionem  Antiquorum, 
secundum  qunm  immediate  priiis 
arguebat,  quod  sola  materia  sit  sub- 
slantia,  quia  sicut  arguebat,  ipsa 
sola  videtur  remanere  aliis  separa- 
tis.  Ponebant  autem  Antiqui  mate- 


12 


l.lliRI  II. 


naui,  sive  subjectiim  generalioiiis 
esse  aliquod  ens  iu  aclu,  ut  vapo- 
reni,  vel  aliquod  corj)us.  Quod  si 
verum  esset,  cum  forma  sit  primo 
diversa  a  maleria,  essetalterius  ge- 
neris,  et  ita  non  esset  quid,  nec 
quale,  etc. 

Vel  si  concedatur  auctoritas,  po- 
test  dici  quod  ipsa  solvit  seipsam, 
quae  dicit  quod  materia  non  est  ali- 
quid  eorum,  quibus  determinatur 
ens.  Talia  enim  sunt  species  etdiffe- 
renlise,  quibus  dividitur  ens,  et  con- 
cedo  quod  materia  nec  sit  species, 
nec  differentia,  entia  etiam  determi- 
nantur  et  dislinguunlur  per  actus  et 
formas. 
22.  Sed  dicetur  quod  Philosophus  di- 

Aiia  ob-  cit  ibi  quod  de  maleria  prsedicantur 
omnia  alia  denominative;  ergo  nul- 
lum  eorum  est  essentialiter  idem, 
quia  in  preedicatione  denominativa 
unum  extremum  non  est  essentia, 
nec  de  essentia  alterius,  ex  quo 
prsedicatio  essentialis  distinguitur 
contra  denominalivam. 

Soiutio.  Respondeo,  quod  hoc  non  inclu- 
dit,  quia  Aristoteles  9.  Metaph.  text. 
25.  vult  quod  materia  prsedicetur 
denominative  de  composito.  Unde 
dicit  (\uoA  hoc  non  est  illud,  sed  illi- 
num,  vel  illius,  et  arca  non  est  li- 
(jnum,  sed  lignea.  Non  ens  autem  non 
prsedicatur  denominativede  aliquo ; 
non  ergo  materia  secundum  se  est 
non  ens. 
Denomina-      Dico  ergo  ad  rationem,  quod  de- 

lio  duplex,  •       -•  i-n»  i  •       •       i- 

sicntet  ca- nominativa  diilerunt  a  principali 
sola  cadentia,  ut  patet  in  prsedicatis. 
Forma  autem  potest  intelligi  cadere 
ad  aliud  dupliciter;  vel  enim  polest 
cadere  a  sua  quidditate  ad  supposi- 
tumnaturse  proprise,  vel  ad  suppo- 
situm  alterius  naturse.  Primo  modo 


deatia. 


est  deiiomiiialio  miuus  jiroprie  dic- 
ta  ;  hoc  enim  modo  sujieiius  pirfidi- 
calur  denomiiifilive  de  suo  inferinri, 
ut  Jiomo  estanimal,  vel  Socrates  est 
homo  ;  animal  autem  picedicatur  de- 
nominative  ])er  cadentiam  a  projuia 
quidditate  ad  suuin  inferius,  quod 
est  extra  rationem  animalis.  Isto 
modo  non  prsedicatur  pars  de  tolo 
denominative,  quia  homo  non  est 
aniina,  nec  composituin  est  materia. 
Secundo  autein  modo  est  proprie 
piredicatio  denominativa,  utcum  di- 
cilur,  Socrates  est  atbus;  hic  enim 
album  cadit  a  propria  quidditate  ad 
suppositum  alterius  naturse,  et  ad 
illum  modum  prsedicandi  denomina 
tive  reducitur  prsedicatio  denomi- 
nativa  partisde  loto,  vel  e  converso, 
ul  cum  dicitur  Jiomo  est  animatus  ; 
animatum  eniin  significat  formam 
animse  contractam  et  cadentem  a 
propria  quidditate  ad  aliud  supposi- 
tum,  quam  sit  suppositum  proprise 
naturse,  sive  quidditatis  ipsius  ani- 
mse ;  non  tamen  est  prsedicatio  pro- 
prie  denominativa,  quia  illa  non  con- 
vertitur,  sed  tantum  assimilatur  prse- 
dicationi  denominativse  accidentis 
de  subjecto  ;  non  enim  prsedicalur 
prsedicatione  denominativa  alterius 
generis,  nec  est  prsedicatio,  aut  de- 
nominatio  accidentalis  ;  et  sic  mate- 
ria  dicta  decomposito  denominative 
non  dicitur  de  eo  accidentaliter. 

Ad  aliud  de  o.  PJiysic.  dico  quod 
informiter  affirmalur  esse  de  sub- 
jecto  inotus,  et  negatur  de  subjeclo 
generationis  ;  esse  autem  affirmati- 
vum  de  subjecto  motus,  est  esse  iii 
aclu  ;  licet  enim  subjectum  motus, 
inquanlum  motus,  sit  ens  in  poten- 
tia,  tanien  illi  esse  in  potentia  neces- 
sario  conjungitur  esse  in  actu,  etsi 


2.3. 

Ad   2.  ar- 

guBi.  Ali< 

qua  po8- 

8UDt  esse 

per  acci- 

deus,  et 

tameo  ne- 

ces-^aria. 

Privatio 

priDcipium 
per  acci- 

dens  natu- 
raB, 


DIST.  XII    QlLf:STI()  I 


13 


A(l  ler- 
liiim. 

Maleria 
DoneBt  sci- 
bilisperse, 
explicatur 

Vidfi  l. 
Phys.  q.20. 


per  accideiis  inqiiaiiluiii  esl  sul>jec- 
Uim  iiiulus.  IJnde  aliquid  jiolest  esse 
necessario  convenieus  alii  per  acci- 
dens,     quaiuvis    non    sit     de    tor- 
mali     ralione    ejus,    et     necessario 
requiril    aliud  ;     nam     hoc    modo 
privatio      dicitur     principium     |)er 
accidens    naturce.    FJx  prinio  Phij- 
sic.   text.    00.    sic  dico   quod    cuiii 
esse  in  pntentia,  quod  per  se   attri- 
buitur    subjeclo   motus,    necessario 
conjungitur  esse  iu  aclu  simpliciter, 
iicet  per  accidens,  subjectuin  autem 
generationis  a  quo  negalur  esse,  non 
necessario  est  in  actu  ens,  ideo  suffi- 
citad  probationemAristotelisconcIu- 
dere  quod  generalio  non  sit  molus. 
Ad  aliud,    dicendum   quod  mate- 
ria  scibilis  est  ab   aliquo  intellectu 
sine  analogia  ad  formam,  sed  non 
intellectui    nostro.    Primum  proba- 
tur,  quia  habet  propriam  ideam  in 
mente  divina,   si   sit  aliquid  positi- 
vuin,  et  ideo  secundum  se   scibilis 
est  sine  analogia  ad  formam,  sed  ta- 
men    a   nobis  non   potest  cognosci 
sine  analogia  ad  formam,  quia  uos- 
tra  cognitio  non  est  nisi   per  opera- 
tiones  sensibiles,  nam  cx  operatio- 
nibus    devenimus     in     cogniliones 
principiorum     operationum,     quae 
formae  sunt.  Unde   cum  in    eodein 
videmus  operationes  dislinctas   se- 
cundum  speciem,  arguimus  princi- 
pia  distincta  esse,  et  sic  ex  genera- 
lione  et  mulatione  circa  formain  co- 
gnoscimus    aliquid    cominune   ma- 
nere,  quod  vocatur  mathria.    ^icut 
docet  Coinmentator  8.  jMetaphijsic. 
cap.  12.  quod  sicut  transumlatio  se- 
tnmiwm  ubi  faciet  nos  scire  locum, 
ita  transmutatio  secundum    formain 
faciet  nos  scire  materiam,  et  sic  co- 
gnoscimus  materiaui  per  analogiam 


ad  formam.  Sed  iion  sequitur,  iiuii 
est  cognoscibilis  a  nobis,  nisi  per 
analogiam  ad  formaiu  ;  ergo  non  est 
alia  entitas  posiliva  distincta  a  for- 
iiia,  nam  nec  perfectissima  in  natura 
et  suprema,  nec  imperfectissima  et 
iufiina,sunt  a  nobis  cognoscii)ilia  pro 
slatu  isto,  nec  proportionata  intei- 
lectui  nostro,  sed  media,et  tamen  illa 
iii  se  sunt  vere  entia  et  distincta  con- 
tra  aiia. 

Vei  potestdici  de  scibilitate  mate-  24. 
riae,  quod  ibi  loquitur  de  materia,  Aiia  res- 
ut  habet  ordinem  ad  transmutatio-  p°°*'*^- 
nem  tanquam  principium,  et  sic  nec 
materia,  nec  subjectum  motus  est 
scibile  per  se  inquantum  hujus- 
inodi  ;  usque  enim  ad  quinlum  li- 
brum  ioquilurde  materia,  et  de  sub- 
jectu  tam  mutationis  quam  molus 
indilTerenter;  sed  loquendo  de  utro- 
que,  etsunt  quaedam  natura?  abso- 
iutcB,  quodiibet  per  se  cognoscibile 
est,  sed  rnagis  subjectum,  inquantum 
magis  habet  de  ente,  quia  materia 
non  est  cognoscibiiis  a  nobis,  nisi 
per  anaiogiam  ad  formam,  quia  in- 
teilectusnosternon  inteiiigit  aiiquid, 
nisiaquoefTective  moveturad  acluni 
inteiiigendi,  vei  per  se,  vei  perspe- 
ciem  a  se  efTective  causatam.  Unde 
sicut  materia  non  habet  entitatem 
sulficientem  ad  facienduin  aiiquid 
aliud  in  aclu  efTeclive,  vei  formaii- 
terquoad  esse  reaie,  ita  nec  quoad 
esse  inteiligibiie,  ita  quod  extrema 
entiuin  non  sunt  proportionata  ad 
modificandum  intellectum  nostruni) 
unum  propter  excessum,  aiiud  prop- 
ter  defectumsuai  entilatis. 

Ad  ultimuin,  patet  responsio,  quo- 
modo  materia  dicitur  esse  ens  in 
actu,  et  quomodo  non,  sed  ens  in 
potenlia. 


priaium. 


U  1  Hmi  II. 

dens  posse  esse  sine  subjecto,  qiiam 

materia  sine  forma,  (juia  subjectum 

QUiESTIO  II.  aliquam  causalitatem  liabet  respeclu 

accidentis,  sed     materia    in    nullo 

Vtrum  materia  possit  esse  sine  forma  ^^^^^^^    pausce    dependet  a   forma  ; 

virtute  alicujus  causx  ?  ^^^  accidens  per   aliquam    virtutem 

AlenB.  2.  part.  quxst.  12.  membro  2.  art.  i.  potcrit  esse  sine  subjeclo  ;  igitur  et 

iiugo  vict.  1.  de  Sucram.  part.  i.  art   4.  Ma-  materia  sinc  fornia. 

tiisl.  kic  D.  Thomas  i.  parl.  quxsl.  60.    arl.  i. 
b.  Bonavent.  /Jicorf.   i.    qmesl.   i.   Richardus 

qu3esl.   14.    Durand.  quxst.  2  Gregor.  ^ua^sr.  «sriini  m\l  i 

2.  Conimbr.  i.  Phijsic.  cap.  9.  quxst.  6.   Sua-  bOllULlU.M  1. 

rez  in  Mel.    disp.   H.    art.  9.  Scotus  i.  Phys.  ;r<  •,••    r.   rru              .     r„ 

quxst.  19.  20.  et  lib.  2.  qnxst.  7.  in  Oxon.  hic  Sententia  Alberti,  ^f-ulii,  D.  ThomjE,  cl  alio- 

et  in  Iract.  de  lierum  princ.  quxst.  S.  rum,    repugnare    materiam    posse    separari   a 

forma,  quia  non  habet  existentiam   distinctara 

r\        \                  /\         i       „r^ „     „..^f  fi  forma  existenlia;  :  alii  assignant   aiias  ratio- 

1            Quod    non.    Quanto  aliqua    sunt  '            ^ 

'■•               ^                                              .      ^         .  nes. 

Argum.   magis  unum,  tanto  magis  sunt  inse- 

parabilia  ;    materia    et    forma  sunt  Uicitur  ad    qusestionem    diversi-       2. 

magisunum,  quam  subjectum  et  ac-  mode,  secundum  diversam  concep-   Ouidam 

cidens.  Sed  Deus  non  potest  facere  tionem  de    materia.  Dicentes   quod  materiam. 

.  .                                           1-            /■                p"?se  exis- 

subjectum   sine  passiono,  nec   ma-  materia   non   est  res   alia  a  lorma,  tere  eine 

gnitudinem  sine  figura  ;  igitur  mul-  dicunt    quod  non    potest   esse  sine 

to   fortius  nec  materiam  sine    for-  forma.  Sustinentes    secundam   opi- 

ma.  nionem,  quod  res    generabilis    est 

Secua-        Item,  quod  non  polest  per  se  esse,  composita    ex   potentia  et  actu,  di- 

est  inferius  eo,  quod  potest   per  se  cunt  quod  materia  non  potest  esse 

esse  ;  sed  relatio  non  potest  per   se  sine  forma,  quia  materia  secundum 

esse  virtute  divina  ;  igitur  si  natura  se  omnino  nihil  actus  habet,  et   tale 

posset  perse  esse,  relatio  esset  infe-  non  potest  esse   per  se,  tamen   ipsi 

rius    ens   quam   materia  in   natura  salvant  substantiam  esse   composi- 

sua  ;  consequens   est   falsum,  quia  tam,    quia  materia  et  forma    habet 

secundum  Augustinum  primo  super  du"as  realitates  et  duo   esse  propria. 

Genes.  cap.   8.  in  fin.  Dornine,  duo  Verumtamen  si  intelligant  per  esse^ 

fecisti  wium  prope  te.,  aliud  prope  vel  per  realitatem,  quod  materia  sit 

7z//u7,  et  2.  Confess.  cap.  32.  Materia  realiter  extra  causam    suam,  quan- 

non  esset  prope  nihil,  si  aliquid  es-  tum  ad   hoc  esse,  matena.    non   de- 

set  inferius  materia.  pendet  essentialiter  a  forma,  et  ideo 

Item,  sicut  formaj  sunt  contrarice,  quantum  ad  hoc  posset  Deus  facere 

ita   privationes  formarum  ;  sed  duee  eam  per  se  existere. 

formee  contrariae  non  possunt  simul  Alii  habent  aliam  imaginalionem   ^^115^«.' 

esse  in  materia  ;  igitur  nec  duee  pri-  de  materia,  quod  ipsa  est  aliud  ens 

vationes  contrariae  ;  si  tamen  mate-  quam  forma,  quia  potest  essc   ter- 

ria   esset  sine   omni    forma,  priva-  minus  creationis,   et  tamen    dicunt 

tiones  omnium  formarum  simul  sibi  quod  contradictio  est  quod  sit  sine 

inessent.  forma;  tum  quia  sequilur  quod  es- 

coatra.        Oppositum,  miuus   videtur   acci-  set,  et  non  esset  actus  ;  tum  quia 


dum. 


Tertium. 


DIST.  XII.  QU.KSTIO  11.  15 

secundiiin  Roetiiini   i.    Trinit.   cap.  nec  est  illnd  socnndurn  serioin  lille- 

3.  omne  esse,  vel     esl  fornia*,  vel  a  IcB,  iiec  vernni   iii  se,  qnia  Arislote- 

forina  ;    igitnr    inateria    non   hahct  lcs  arguit  ihidein   contra  secundain 

esse,  nisi  sit  actus,   vel    actuin    ha-  oiiiiiionein    antiquornin    ixnicntiuin 

bens  ;  tnni    (]uia    Dcus   non    hahct  inateriain  esse  quid  in  actu,  ut  va- 

idcain  inaleriae  ;  igilur    iioii   potest  por,  vel  qnodcuinque  lale.  Kl  Aris- 

eain  producere  per  se.  Ultiino,   quia  totclcs  dicit  quod  secunduin  eos  oin- 

quandocuinqiic    iiuilta   aiialogaiilur  iiia  pricdicanlur   de    niateria   deno- 

in  aliquo,  illud   non    est   forinaliter  minative,  ita   denominalivc  jjroprie 

nisi  in  nno  illorum,  sicnt    patct    de  dicla,   et    argnitur    ad     oppositum, 

sano,  quia  tantuin  est  formalitcr  in  suhdeiis,  sed  impossibile  est  male- 

animali,  et  alia    dicuntur  sana,    ut  riamessemaximesub.stanliam.Nam 

urinaita  dictanona  sanitate,qu8e  sit  esse  separabile  ab   aliis,  et  esse  hoc 

in  ipsis  formalilcr  plusquam   in  la-  aliquid maxime  videntur  substantide 

pide,  sed  quia  habent  altrihutionem  inesse.  Quare  materia  et   composi- 

ad  illud  in  quo  est  sanitas  formali-  tum    magis  vidcbuntur    esse    sub- 

ter.  Scd  ens   analogice    dicitnr   de  stanliae,  quam  materia,  bone  tamen 

materia  el  aliis  ;  non   igilur  dicilur  Philosophus  ait  quod  esse  est  alte- 

ens,  et  habere  esse  iiisi  per  attrihu-  ruin    matcria3  a    quolihet    aliarum 

tionem  ;   igitur   esse  non  formaliler  Categoriarum.  Sed   manifestum   est 

inest  materiffi.  Hoc  videtur  per  illud  quod    hoc  non   dicit  ex    intentione 

7.  iNIelaphys.  com.  text.  8.  Materia  propria,  quia  si  est  species  substan- 

nec    est    quid,   ncc    quantum,    etc.  tantiae    composilae,   ut     vult    in    8. 

Unde  Aristoteles  dicit  ibi :  Aut  mate-  MetapJi.  text.  7.  non  igitur  est  alte- 

ria,  quse  secundum  se,  neque  quid,  rum  a  Categoria  Substanlice,  quan- 

neque  quantitas,neque  aliquid  atind,  do  est  ihi  per  reductionem.  Preeter 

quibus  est  determinatum,  id  est,  di-  hoc,  expositio  hsec  contradicit  in  in- 

\\?,\x\w.¥A  mhi\\i'.  Est  enim  aliquid,  tentionihus  huic  sententia?,  quia  si 

de  qua  omnia  alia  pr%dicantur,  et  esse  estalterum  ;  igitur  materia  non 

nnumqnodque  ciuod  prsedicatur  de-  est  nihil,  quia  idem  etalterum  sunt 

nominatioe  a/terum  est  esse  ab  eo,de  diirerentiae  enlis.   Si  igitur  materia 

quo  pnjedicatnr.  Manifestum  estiiji-  non  haberet  esse  alterum  a  forma, 

tur  qaod  uliimum  subjectum,id  est,  non  posset  diciallerum. 

materia   sit  aliud  secunduni   suam  Prtelcr   hoc,  Philosophus   arguit 

essenliam  ab  omni   forma  substan-  ibi,   quod    materia     pra^dicalur  de 

//a// e/ acc/^/6'??/«//.  Et  Exposilor  ait,  composito,    et     e    contra,    propria 

quod  ratio  prius  ex   opposito  facla  ])rcedicatione    denominativa.   Et  di- 

processit  ex  matericfi  ignorantia  ad  cit  :  Dico  neque  hoc.neque  hoc,  sed 

ostendendum  qin.d  i|)sa   maxime  sit  secundum  eos  prdedicabitur  propria 

substantia,     iJco     in     lillcra    dicta  denominatione  de  composito,  quod 

manifcslat  Aristotolesquid  est  male-  tameii   falsnin    est  simj)liciter,  quia 

ria.  talis   prajdicatio    non    dicitur,   quia 

3.          Dico  tamen  quod  Exposllor  ibi  er-  illud  denominalivum  cadal  ad  ali- 

Rejicilur         ■       •       ,     •               i.  •          !••     i       •              •  •  i         ,    •                      •            .                   i 

espositor.  rat  sicut  in  multis   alus  locis,  quia  quid  extrinsecuin  in  natura,  sed  po- 


10 


LlBUl  II. 


test  esse  talis  prcedicalio  denomina-  Similiter,  Augnstinus  13.  Confess. 

tiva  per   se    primo   modo,  ut  Jiomo  vult  quod  iriateria  sit  prior  origine 

est  animal,  non    animalitas,  el   sic  lorma,  quia    prius    origine   creatur 

composilum  est  materiatum,  et  non  quam  forma. 

materia.   Ista  tamen    denominativa  Secunda    ratio    ad     idem,  quid- 

prsedicatio  non  est  aliquid  extrinse-  quid   Deus   creat    respectu  absoluti 
cum  ab  essentia. 


1 


D. 


r 

I 


SGHOLIUM    II. 

Vera  et  comraunis  aententia,  materiam  esse 
separabilem  a  forma.  Primo,  quia  absolutum 
prius  potest  esse  sine  posteriori.  Secundo,  po- 
test  Deus  supplere  omnem  causam  extrinsecam. 
Tertio,  maleriam  oausat  sine  causa  secunda  ; 
ergo  sic  conservare  poLest. 


4.       '    Ideo  dico  quod  compositum  gene- 
Ab?oiutum  rabile  per  se  habet  duas  partes  rea- 
diversas,  et  materia  potest  esse 


pnUS  DOD 


teriori. 


polest  esse  llter 

sine  abso-      •  •   i- 

luto  po8-  sine  omni  iorma. 

Quod  probo,  primo  sic,  quia  ab- 
solutum  prius  absoluto  alio,  polest 
sine  contradictione  esse  sine  illo ; 
materia  est  absolutum  aJiud  a  for- 
ma,  et  prius  ;  igitur  sine  contradic- 


/ 


per  causam  secundam,  quee  non  est 
jde  essentia  rei,  potest  Deus  imme- 
diate  sine  causa  secunda  causare  ; 
sed  esse  in  materia  causat  per  for- 
mam,  et  ipsa  non  est  de  essentia 
matericC ;  igitur  potest  esse  causare 
in  materia  immediate  sine  forma. 
Major  patet,  quia  non  est  contra-  ?etr6?pl 
dictio,  causatum  esse  sine  causa  se-  Pi."^ ,°™' 

'  UcIlJ  CttU" 

cunda,  quee  non  est  de  essentia  rei.  sameitrin- 

'    *■  .  secam. 

Ex  hoc  enim  solum  est  contradic- 
tio,  quod  Deus  causet  compositum 
ex  materia  et  forma  sine  causa  se- 
cunda,  quia  illee  causee  secundae 
sunt  de  essentia  rei,  et  certum  est 
quod  Deus  ita  potens  est  sine  causa 
secunda,  sicut  cum  ipsa  ;  igitur  po- 
test  causare  quodcumque  absolutum 
tione  potest  esse  sine  iiia.  Major  pa-  sine  ralio  absoluto,  quod  non  est  de 
tet,  quia  prius  non  necessario  coe-  essentia  rei,  licet  forte  posset  insta- 
xigit  simul  posterius,  nisi  illud  sit  ri  de  respectivo  necessario  conse- 
prius  solum  origine  coexigens  pos-  quente.  Minor  patet,  quia  forma  non 
terius  simul  simultate  relativorum  ;  est  de  essentia  materise,  neque  esse 
sed  ex  hoc  quod  tam  materia,  datum  materise  a  forma  est  de  es- 
quam  forma  est  absolutum  ens,  dis-  sentia  materiae,  quia  removetur  ea 
tinctum  ab  alio,  ut  prius  probatum  de  essentia  materise,  cum  transmu- 
est,    sequitur    quod     materia    non     tatur  a  forma  in  formam,  et  e^se  da- ^*^^  "^***- 

'  ^  ^  _  nae  dod  re- 

coexigit  formam  simultate  relativo-     tum   a  forma   priore  non  remanet,    manet  a 

^  .  .  ^  .         forma. 

rum.   Minor    patet,    scilicet    quod     quia  pari  ratione  esse  datum  ab  alia 
materia    sit    prior    forma    origine,     forina  remaneret,  et  sic   plura   esse  \ 

simul    essent   ;    igitur     esse   suum 

prsesuppositum    receptioni    formse, 

non  est  ab  aliqua  forma. 

Tertia  ratio  ad   idem,  quod   Deus       §_ 

immediate   creat,  immediate   potest    Materia 

j  ,      •  •  !•       Don  e?t  ce- 

conservare ;  sed  inatcnam  immedia-  nerabiiis, 
tur  quantum  ad  hoc  non  dependet  a  te  creat,  quia  maleria  est  quid  crea-  crea^biiia. 
forma.  tum,  non  eniin  est  ens  omnino  in- 


quia  est  receptivum  formse,  est 
eniin  fundamentum  nalurse  per 
Philosophum  2.  Mefaph.  text.  9. 
igitur  prius  origine,  et  non  est  res- 
peclivum  ;  igitur  secundum  ratio- 
nem  receptivi  est   piius  forma;igi- 


DIST.  XII.  QlLlilSTIO  II.  H 

crcatuiii,  ot  non  subest  virtuli  nalu-  Dicos,  iibi  oril  illa  niatoria  iii    po-      7. 

ra?  ci-oaliu,  quia  iiiliil   polcsl    iialuia  loiilia  ad  omiioin    f(»rinain  ?  Qualilor  oi-jecijo- 

creala  producero,  nisi   aliquo   pra»-  otiain  iiahchil   inaloria  parloiii  cxlra 

supposilo  ;  ifiilur  Dous  polosl  iinino-  paiicni  sino  (luanlilalo  ? 

dialo  nialoriain  consorvaro  sino  onli-  Ad   iiriiiimii   dico,    (iiHorondo    alj  Uegpousio 

...        4  I  1  uJ  pri- 

lito  alia  alisolula.  op|)osilo,  uhi    ciil   Anjj^clus,  vol   p(j-      ujuui. 

Quarlo  sic,non  nocesso  est  Dcuin  losl  euin  Dons    creare   siiio   iibi,  ai 

aliud  a  so  sinipliciter  volle  ;  i|;itur  si  non  cril  inajor  ralio  ([uare  non  jxis- 

volit  aliud  a  se,  non  ost  necesse  ex  set  croaro   inaloriain.   \'(d    si  dicas 

jiarto  ojns  vollo  aliud  ah  illo  volito,  quod  non  possot,  assi^ncs  inilii  ubi 

sed  soluiii  si  est  lalis  ordo    ox  parte  quod  est  necessarium  Aii^clo,  ot  as- 

volilorum,    quod  noii    possot   volle  si^nalio  ogo  ?<^/  necessarium   inale- 

nuumsino  alio  ;  igilur  si  volit  iiia-  ria\ 

leriam  esse,  non  necesse   est  prop-  Ad  secundum,  non  est  ihi    nuii(jr  Ad  secun- 

.    .  ....                      .            (Juin. 

lor  hoc  quod  volit  formam  esse,  nisi  dirricullas,   quam    iii    illa    qu<ostio- 

lioc  sit,  quia  materia  in  onlitale  sua  ne  /jin  maleria  liabcat  paytibilila- 

dclorminat  sibi  enlilatem  fornuo,  sod  tem  sohim  per  qiuntlitafcm  ?  et  sus- 

ex  parte  matericB  nulla   est  necessi-  tinendo  quod  sic,  lunc  esset   dicen- 

tas  dolorminandi    sihi  aliquam   for-  duin  quod  non  esset  partihilis.  Sus- Materiase- 

main.   rrohatur,   non    est    necosse  tiiiondo  tamcn  quod  liahet   partihili- Beiextensa 

sin^ulare  signaluin  determinarc  sihi  tatom,  et  non  per  quantitatem,  sed  ^^°ute7. '" 

genus   absolulum    nocessario,    nisi  in  ossentia,  quod  vcrius  credo,  ad-  \ 

detorminet  sibi  aliquod  speciale   in  huc  esset  parlibilis,i  sed  non  haberet  ' 

illo  generc,  et  oinne  quod  delermi-  parlein  extra  partom,  sicut  locatum 

nat  sibi  speciem,  de   necessitate  de-"  circumscriptive.  IJndo   si   Deus  an- 

terininat  sibiessein  aliquo  individuo  nihilaret  formain  conservando   ma- 

illius  speciei.  Licet  enim    possit  in-  teriain,  non  haberet  m^^  aliud  quain 

stari  de   coinmuni   aliquo,  tamen  si  liabet  nunc. 

aliquid  est  sing-ulare  signatum,  non  Dicunt,  materia  habol   respectum 

dotorminal  sihi  unuin    genus   ahso-  ad  Doum  in   ralione   efficientis,  dic- 

lutuin  neccssitate  ahsoluta,  nisi  dc-  tum  cst   prius  '  quod    ille  respectus  *  Sup^^d^i. 

lerminet  unuin  speciale  illius  gene-  non  est  res  alia  ab  essentia  creatu- 

risabsoluti.  ra3. 

m-?enTer       Confirmatur,   quod     conlingcnter  Ad  priinum  principalo,  dico   quod       8. 

86  habet   so  habet  ad  quodlihet  spccialc  illius  ihi  esl  aniuivocatio  de  ?///?7«/6' ;  cst  Ad  argum. 

1  quouii-                                    1                         i  i                     .....                pnmuuj 

et  specia- o-eiieris,  conlino-enler   se  liabet  lo-  eniin  duiilox,  quaMlam  idonlilatis  ex- priucipaie. 

e.  elsic    f^                 '                    o  •                       ,                       ,.                          .   .      Materia, 

d  genus.   (uiii  gcnus  ;  uou  onim   potest   esse  tromi  ciim  oxtremo  ;  alia  composili   et  forma 

quod  unuin  singulare  sit  dependcns  rosultantis.  Loqucndo  do  j)rima  uni-  "J)a*^abil?a 

necessario  ad  plura  diversac   ralio-  talo   :    quauto   aliqua     sunt    magis  ^"jlfn.^^eT' 

nis  in  eodem  ordine  ;  igitur  si    nia-  uiuim,    lanto   magis    insoparabilia.  ^"^j^'^'"'^' 

toria  dopendot  ad  formam,  essentia-  Loquendo  de  seciinda    unilale,  pro- 

iiter  dcjieudoljit   ad    unam  tanlum,  posilio  cst  falsa,  quia  maxiina   inde- 

quia  unius   singularis    dcpendonliio  pcndontia  ad   iuvicom    sunt    iiiagis 

est  unus  primus  terminus.  nata   concurrere  ad    verius   unum, 

TOM.  XXIII  2 


18 


Mimi  II. 


Ad  secun- 
diim. 


rosuUans  cx  ipsis.  Malciia  igitiir  ct 
forma,  licet  non  sint  lanta  unitatc 
unuin  iclcnlicc,  quia  non  (lepcndcn- 
lia  al)  inviccrn  sicut  accidcns  a  sub- 
jcclo,  lanicn  vcrius  faciunt  unum 
rcsultans,  ct  niagis  sunt  scparal)ilia 
quam  accidens  a  subjccto. 

Ad  aliud,  conccdo  universalilcr 
quod  istud  est  inferius  in  cntitatc, 
cui  rcpugnat  pcr  se  esse,  quam  cui 
non  repugnat,  ct  ideo  conccdo  quod 
relalio  cst  multum  cns  inferius 
pro^peuihii  q^^^tim  malcria,  imo  quodlibet  genus 
in  Kcnere  accidcntis   cst  infcrius    in    entilatc 

subslan-  P 

t'!»-      quam  maleria.  Et  cum  dicit  Augus- 

itinus,  Deus  fccit  unum  prope  niltiL 

(verum  cst,  nihil  est  propinquius  ni- 

ihilo  in     genere    Substantise    quam 

■  materia.  Utrum  aliquid  propinquius 

nihilo  in  eodem  genere    possit  cau- 

_sari,  dubiuin   est.  Dicunt,   Angclus 

cst  propinquius   Dco,  quam  aliquid 

aliud   cujuscumque  generis;  igitur 

materia  remolius,  quam  aliquid  cu- 

juscumque    generis.  Non  sequitur, 

quia  ha3c  est   causa  quare  Angelus 

est  propinquius,  quia  est   perfcclius 

ens  primi   generis.    Si  autem   aliud 

essetgcnus  perfectius,  niliil   prohi- 

beret   Angelum     esse    propinquius 

Deo  in   genere  suo,  et  tamen  aliud 

alterius  generis  propinquius.  Nunc 

autem  bene  posset  esse  imperfeclius 

allerius  generis  imperfcclissimo  gc- 

ncris  Subslanticc;  non  tamcn  potest 

csse  aliquid  alterius  generis  perfcc- 

lius  perfcctissimo  gcneris   Subslan- 

ticc. 

9^  A(l  aliud,  dico    quod  privaliones 

Ad  ter-   formarum  conlrariarum uou  suut op- 

Piiv"atio-  posilfC,  nisi   sint  formarum   opposi- 

"uiJ?mi-' tariim  immediate  circa  idcm.  Unde 

qiKindoop-7^''''''^^  c/e  Caelo,  quando  sunt  oppo- 

poiiiEc.    g^.^    nccGSsario     immediata      circa 


1 


idcm,  non  potcst  esse  sub  ojjposito 
unius,  nisi  sit  sub  allero,  sicut  pa- 
tet  dc  opi)osilis  contradicloric  ;  non 
enim  plus  possunl  ncgari  simul  ab 
eodcm,  quarn  possunt  affirmari.  Sed 
non  cst  contradictio  ponere  mate- 
riam  sine  omni  forma  rcspectu  Dci, 
quia  non  sunt  aliqua;  fornue  contra- 
ritc  iiumcdiatc  ciica  matcriam  ne- 
cessario.  Licet  igilur  agcns  crcatuin 
non  possit  ])rivare  materiam  una 
forma,  nisi  inducat  aliain,  tamcn 
privationes  omnium  formarum  non 
nccessario  sunt  incompossibiles  si- 
mul  in  matcria. 

Ad  primum   pro  opinione  prioi*e,  Ad  ratio- 

,.  ^       ,  \  ]  ,  .         Des  U.- 

dico  quod  a.^quivocatur  aclus,  quia  Thomse. 
loquendo  de  actu,  ut  cum  potcntia 
dividit  omne  ens,  sic  dico  quod  ina- 
teria  est  in  actu,  imo  privationes 
sunt  illo  modo  in  actu,  quia  caicilas 
cstactu  in  oculo,  non  in  polenlia, 
sicut  est  cum  habet  visum,  ei  sic  est 
matcria,  ut  distinguilur  me  iu  actu 
contra  esse  in  causa  sua.  Alio  modo, 
loqucndo  de  aclu  ct  potentia,  ut 
actus  dicil  aclum  rcccplibilem,  ct 
pfotentia  rcceptivum,  sicut  noii  cst 
materia  actus. 

Ad     aliud,     cum     dicit     Boclius  Quomodo 

6SS6    Psl   Q 

quod  esse  cst  forma^.,  vcl  a  for-  forma. 
ma,  potcst  dici  quod  inlelligit 
quod  omne  esse  perfectum,  vcl 
cst  ipsius  aclus,  vel  habcnlis  ac- 
tum,  esse  inateriai  non  est  per- 
fectum  ;  vcl  csto  quod  materia 
non  habeat  esse  sine  forma,  non 
tamen  sequilur  quin  aliter  potest 
esse. 

Ad     aliud,    dico     quod      materia       lo. 
habct   ideain    in    Deo,    si  idea    sitMateriahn 

,  .       ,  •,  ,  •,  bet  ideam 

objcctum    cognituin,   ut    cognitum.    iu  Deo. 
Non   enim  est  objectum  cognitum, 
et     aliud     aclu     productum  ;    non 


DIST.  XIT.  QU/ESTIO  H.                                         10 

onim     ost    dlia    (lomiis    iri     aiiima  non,    sod   sifi^mim.    ol   «licola    ooii- 

iii    esse    co^nito,   ot    alia    pnulncla  sorvans.    Si   (amon    iMlclli^ialnr  su- 

iii     ro     oxlra.      Si      pdiiiliir     ([mtd  nitas,   vol   analo^ia   sanl  socnmliim 

idoa     os(     ralio     inn"la])ilis,     adlinc  qnod     osl     alliilmlid     C(incoj)lnnin, 

maloiia   liahcl   idoam,  (jiiia  maleria  ila   (jnod   sil    jirojKMliu   iioii    Iiiiiiki- 

est  ali(jiiid,   ol    Doiis  jiolest  aliqnid  rnm     lanlnm,     sod     al)s(dnlo,      ila 

facoro   circa     maloriam.    Unde    ali-  (jiiod      jirujjorlio     sit     analo^alnm, 

fjni     diciiiil     qnod     nnllnin     ayens  Innc  si^nilicalivnm  sanilalis,   oHoc- 

nalnralo   jiolost    aliqnid   a^ere    iin-  livnm     ot     consorvalivnm,     liabent 

modialo   circa   maleriam,  sed  solns  attribnlionem,     et    analo^antnr     in 

Dons  ;    i-ilur  iion    ost   maloria  ni-  j)roj)ortiono,      ot     qnodlibel     liabot 

liil.  iormaliter  illnd  analo^atnm. 

Ad   aliud,    cnm    dicitnr,    qaando  Tamen    de   illo,    qnod    j)rins   di- 

alifjaa  ana/of/a/i/ar  in  a/iqao,  i//ad  cebatnr    qnod    maleria    liabet   esse 

/anlinn    est   in    uno  istorani,   dico,  jirojirinm,    dicitur   qnod     nllra  lioc 

qnod    isla    j^rojiositio    universaliter  babet    materia     esse   dalnin    a    for- 

snmj)la    imjiossibilis    esl.     Si   enim  ma,   et  esse   snuin    commnnicatnm 

babot   nnum  sin^nlare    vernm,  ba-  a    Deo  ;    nunc    autem   non    babet 

bet   inille    falsa,   qnia    e/is,    unam,  quando    est    snb    forma,   quia    sic 

//onani,   non   dicnntur  de   creaturis  comjDositnm  non  esset  vere  nnuin  ; 

nisi    iii    attribntione    ad   Deum,  el  quando     tanien    non     habet    illud 

qnadain  analo^ia  ;   i^itur   sequere-  esse  datum    a    forma,    babet  sunm 

tur     qnod     nnlla     creatnra     esset  esse    datum   a    Deo  ;    illnd    tamen 

magis    ens,     ina^is    unum,    mafiis  uno   modo   est    verum,    alio    modo 

bonum,     qnain     urina     sit     sana,  falsum.    Si   cnim    inlelliiiilur  quod   Accidens 

I                    •                       •              •  !•            I                                          -1  •                                separa- 

et    non    j)lus    sanitas   est   in   nrina  aliquod    esse    datur    sibi,     qiiando  tum,  uon 

,       •  ,          T,                              , .  ,                  p                        ..                      ,  habetaliud 

qnam     in     laj)ide.    Item,     eiis    di-  sej)aratur    a   forma   jjositive,    qnod  esse  ab  eo 

citur    de  accidente   in    attributione  jirius   non    habuit,    falsum   est,   si-  buu^^con- 

ad  substantiam  ;   non  ijiitur   j^rojv  cut    non    confortur    accidenli    ali-  idemT' 

ter     boc,     quod    dicitur    analogice  quod    esse  positivum,   cum    exislit  ^p^Sa!^" 

de   substantia    et    accidente,   debet  separatum,      sed     nianet     accidens 

dici   accidens  nihil.  secundum    idem     esse,     secundum 

^j           Pra?ter    hccc,    uno    modo    potest  quod  inforinabat  pancm. 

est  ^'''^P^Jsitio      assumpta     esse    vera,  Aliter  potest    intelligi,   quod  non 

SimHT  ^''^'^    modo    non,    quia    si    sani/as  communicatur  matorice  esse   posili- 

■^PJ^^J^^""  intelligatnr     proportio      humorum,  vum,     sod     qnavlam     ncgatio,      ut 

tunc     ab     lioc     abstracto     sani/as  non    actuari    a    forina,   et  boc    est 

accipitur  unum  concretum  sanum,  esse    additum,    quantum   ad    ne^a- 

ct  dicitur    de    diversis    in   altribu-  tionom.    Et    si    illud    esse    baberet 

tione    ad    sanitatem,    et    licet    vox  materia    in     composito,    non    esset 

sit   una,  conceptus   tamen  sani  est  per  se   unum  ex  materia  ot  forina 

seqnivocus  in  quocumque    signato,  quia   iion  acluaretur  a   forma  ;  sic 

secundum  quod   dicitur,   qiiod  ani-  de     accidento,     cum     osl     j)cr    se 

mal    est    sanuin    formalilor,    urina  tollitur   respeclus,    quein   babet  ad 


iniim 


20 


LIHHI  II. 


forma, 
quam  e 
contra. 


siibjorlum  secundniii  aclnaleni  in- 
li.Trenliani.  Si  enini  (larelur  sibi 
esse  subjeclnni  ])rini()  modo,  non 
manerel  inalcria  sinc  aclu  actuan- 
te,  cnjus  conlraiiuin  probant  qua- 
luor  rationes  superius  factee. 
12.  Contra    illnd    ar^uitur  :   Materia 

corporalis  magis  dependet  a  forina 
corporali,  quain  e  contra,  et  non 
polest  esse  forma  corporalis  sine 
materia,  sic  eniin  csset  immate- 
rialis,  et  per  consequens  intellec- 
tualis,  ut  vult  Avicenna  i.  J/c- 
iapJt.  c.  4. 
Maieria        Dico    quod     materia    minus    de- 

"JSei^a  pendet  a  forina  corporali,  cum 
sit  prius  origine,  quam  forma  ma- 
terialis  a  materia,  quamquam  for- 
ma  sit  ens  perfectius,  ideo  non 
est  simile.  Vel  melius,  quod  for- 
ina  non  est  causa  formalis  mate- 
ri(T,  ut  vult  x\vicenna  2.  Meta- 
phys.  cap.  3.  neque  materia  causa 
materialis   formae,   sed    compositi ; 

Formacor-gt    {(\qq    cum    utrumque    sit    ens 

pornlis  po- 

tesies^esi- absolutum,    conccdo   quod    utrum- 

uemateria.  ,      ,  .  ,. 

que  potest  esse  sine  alio,  neque 
propter  hoc  sit  forma  corporea 
immaterialis,  quia  licet  sit  separa- 
ta,  non  repugnat  sibi  perficcre 
materiam.  Esto  igitur  quod  imma- 
terialitas  esset  causa  quare  aliquid 
est  natura^  intellectualis,  quod  non 
credo.  adhuc  requiritur  quod  non 
esset  aptum  natum  perficere  nia- 
teriam  ad  hoc  quod  diceretur  for- 
ma  intellectualis  et  immaterialis. 


QU/ESTiO  III. 

Vtrum  materia  in  rcbus  materialibus 
sit  principiinn  distinrjuendi  indivi- 
dua  ? 

D.  Thomas  I.  farl.  quxsl.  51.  arl.  \.  Baccon.  hic 
rf.  11.  arl.  2.  e\  3.  d.  ^2,  Herveus  hxc  quxu.2. 
arl.  2.  Durand.  qiueil.  2.  /Kgid.  quodl.  i. 
quxst.  7.  Suar.  in  Mclapli.d.  'S.  secl.  3.  e/6. 
Scolus  171  O.von.  2.  dist.  quxsl.  5. 

Quod  sic,  •).  iMetaphys.  text. 
comm.  12.  C?ium  numero  dictin- 
tur,  ciuorum  materia  una  numero  ; 
igiliir  unitas  numeralis  est  a  ma- 
teria. 

Oppositum,  quod  non  est  dis- 
tinctum,  non  distinguit  ab  alio  ; 
iii  fundamento  naturae  nihil  est 
distinctum  2.  Metapliys.  te.it.  com. 
17.  eliam  actus  separat  et  distin- 
guit,    7.    Metapli.   text.  4. 


QU/ESTIO  IV. 

Ltruni  quantilaa  sit  principiurn  formale 
individuandi  substanliani  maleria- 
lem  ? 

D.  Thomas  i.  parl.  quxst.  50,  ait.  '».  ct  5.  purt. 
qnxst.  77.  art.  i,  GoiTrcd.  quodl.  0.  7.  el  16. 
Cajet.  opusc.  de  Entc  et  es>ent.  Suar.  in  Metu- 
pliys.  disp.  .5.  sect.  i,  Scotus  in  Oxon.  hk  di.^^t. 
3.  qi'.!.csi.  4. 

Quod  sic.  Boelius  i.  de  Trinil. 
cap.  1.  Dilferentiam  in  numero 
accidentia  faciunt ;  et  dicit  in  fine, 
quod  maxime   locus. 

Idem  vult  Damascenus  in  Elc- 
mentario  suo,  cap.   o. 

Idem  vult  Porphyrius  de  sep- 
tem  proprielatibus,  et  Avicenna  o. 
]Meta])h.  cap.  2.  Erjuinitas  est 
tantum   equtnitas. 

Oppositum,  prima  subslantia  per 


DIST.  \II.  Or  KSTIO  IV.  21 

se    ^•onoraliir,     pcr    se    ()|)eraliir    ;  illi    iialiiia'    dividi   iii   pliires  parles 

i^iliii     csl      |)er     se    iiniiin    ;    i;^ilnr  siihjeelivas,     qiii;i     pais    snhjccliva 

Hdii     iiiclinlil      aceidens,     (jnia     e.v  iini)      csl     illins,      sc(l      ij)sniii,      el 

snhslanlia      el     aeeidenlc     iioii     lil  adlinc     linie      i"ej)U^nal     iurnialiler 

nisi  ens  j)er  aeeidens.    Priina  con-  dividi     rcjin^nanlia     ij)sa.      l'A     de 

secjnenlia    j)alel,    (jnia    j)riinns    ler-  lioe     non    (jnaMitnr,    sed    (jnod   esl 

ininns     jAonoralionis    esl     j)er      so  fnndanienlnin    rej)n^iianlia',   (jnaro 

unns,    et    j)er   se    oj)orans   j)er    so  rejingnal     sihi,     ol     iion     sjieeiei  ? 

uiuun.  Nee   adlme   (jnaMilnr   ralio   in   coin- 

ninni,     sed     (jiherilni-    lalio    rejiu- 


SGIIOI.IU.M  I. 


jiiianlia'     dotorininaUe,     (jnare    lioc 

quod  inventnni  esl   lale,  quod  non 

E.x|)licato  bene  sensu  qiuTstionis  qiiarioc,  os-  ^^^     indeleriniiialo      iiidivisiblc     ill 

tendit  repucnare   substantiain    individuari   pcr  i  •      ,•  -r      i 

'  f.  .      ,.         ,       ,i.,nn.i.,  l)artes    subjoctivas.    scilicot    qnare 

uccidcns.   Pnmo,   quia  alias  eadom  suLstantia  i  J  '  i 

fierct  haec,  ct  non  ha>c,    mutato  accidente.  Se-  llic     lajlis     Osl     llic,     lioil      (jnaM'itur 

cundo,    quia    suhstantia  est    prior     accidente,  oxtrinsOCe  ;     quantnmcuinquo    onilU 

qrtod  tripliciler  probatur.  Tertio,  e..   coordina-  ^  ^  .^^     ^^  j)roj3tor  laloU)  finom, 

tione  Prffdicamcnloruti),  de  quo  latius  Doctor        "^  "  *,  .        . 

qu;estione    cilata.    O.tendit    eliam,    repugnarc  ^1<"'UC    (JJ30rtel   daro    lUtrinsOCUm    111 

suhslantiam  compositiun  individuari  pcr  mate-  llOC     laj)ide,     (juaro     liuic      rojingnat 

riam,  alioquin  idem  numero  esset   genitum  et  ^\[y[^\[     [^    jjartOS    subjoctivas,     qnia 

oorrupluin.  Vide  piura  apud  Doclorem  hic  num.  ,.      ,     ,  .       ,       .       ■•    •  i-.  •  i, 

c-    ,  .    ..        o  A  -^      -  bcot   nic   lajiis  dividi  nr   ui    multos 

5.  cl  in  (J.xon.  2.  d.  3.  q.  o.  i 

laj)idGs,     nulins     illorum     ost     liic 

3.  Circa     istas     qucTstiones     jjrimo  lajiis.     Sed     ciiiii     lioc,    quod    liic 

declaro  qua}   sil    intentio   qua^stio-  lajiis    dividilur    in    jjartes    inle^ira- 

nis,    non    oiiiin    qua»ritur    qnid   sit  les,    concomitatnr    divisio    comiiui- 

jjrincijjium    individuandi,  lo(jnendo  nis     iii    jjartos     subjectivas.    IJcet 

dc     liac    intenliono    secunda    indi-  cnim,    j)er   imjjossibile,    uec    essot 

viduum,   (juia  isla  intentio  formali-  agens,  nec   finis,  adliiic    esset  ali- 

ter   inlontione    inest  rei,    sicut    al-  qnid   inlrinsecnm,  qnia  huic  rejui- 

bedine  formaliler  ali(jnid  est  album,  ynaret  esso  jjlura  lioc. 
et     efrective     est    j)er     inlellectum         Jj^itnr     dico     quod    jier    nullmn       ^ 

causantem,    ideo     qucorilur    do    re  accidons   jjolest  individiinm   in    f^e-  uepnsnat 

subjecta  luiic  intentioni'.  iXec  qua}-  nere    SubstanlicTO    osse    Jioc.    llliid  inX'iS- 

rilur  do    71110   numero    jjro     inten-  probo    lrij)liciler  :  Primo,    e.\:   j)arte '®\-y'*J^°" 

lione,  quia  sectindum   aliquos,  non  diversilatis    Substanlice    in    se.    Se- 

est  numorus  nisi    in    continuis,  ita  cundo,   ex  j)riinitate  ejus   cid    acci- 

qnod    nnilatos    sunt    in    se    conti-  dens.      Tertio,      ex     coordinatione 

nucTG.  Picedicamontorum. 
Opinio        Alii     dicunt     quod     (jurecunKjue         Primo    sic,    impossibilo  est  liauc 

diorum.  .  .  ...  . 

unitatos  in  aclu   laciunt   numorum,  subslanliam     n<»n      mulatam      snh- 

et    tunc    lioc     est    unum    numero  slanlialilor  i\evi  iwn /lauc,   nisi   an- 

unitate   formaliler  efroctivo   ab  offi-  niliilaretur  ;   sed  si   esset  /lasc   per 

ciente.  Sed   huic    intentioni  snbja-  accidens,  el    si    non    annihilarelur, 

core    rcs,    ratione    cnjus    repugnat  i|)sa     noii    riiutala     stibstantialiler, 


22 


Liimi  iT. 


5. 


manet  idem  accidens  numero, 
per  quod  est  hic,  Deus  potest 
alium  panem  producere,  afficiatur 
eadem  quanlitate  ;  igitur  ille  idem 
esset  ille  panis,  vel  oportet  dare 
quod  non  est  hic  panis  hac 
quantitate. 

Secundo,    ex  prioritate    substan- 
ticc   ad    accidens    arguo 


quid,  quod  est  in  fiencre  priori  ; 
vel  non  habcnt  slatum  in  supre- 
mo  vel  infimo  ;  igitur  per  se  in- 
dividuum  in  genere  SubslanlicT 
non  est  Jioc  per  aliquod  accidens. 
Ilem,  si  non  convenit  alicui 
dividi,  nisi  inquantum  est  illius 
coordinationis   ut  quantitatis,     igi- 


tia  est  prior  omni  accidente,  7. 
^felapli.  texl.  4.  ergo  non  est  hiec 
per  accidens.  Consequentiam  pro- 
bo  tri|)liciter,  primo  sic  :  Si  totuin 
genus  est  prius  alio  genere,  igi- 
tur  primum  illius  generis  est  prius 
omni   co,    quod  est  iii   genere   se- 


Substan-  tur  quodlibet,  quod  est  in  coordi- 
nalione  substantiali,  est  cTqualiter 
dividuum,  sicut  suum  commune, 
quia     non    est    hoc, 


j 
ut    est    illius 

coordinationis.    Illud    palet   in    di- 

vinis,  quia  non  est  ibi  suppositum, 

nisi  per    relaliones    quae    sunt  de 

se  hsec,  quidquid  ibi   invenilur  es- 


])osset    fieri    non     luec,    quia     noii  cundo  ;    non     igilnr    csl    luuc   jsub-  Suij»taDifl« 

re|)ugnat     Jiuic    Subslantia',    (piod  slaiilia     hmc    pei      aliquid   generis  eccJdeDrc, 

maneat     isla     non      annihilala,     et  postcrioris.    Secundo    sic  :     Fcjiina  ,ur\'rT[l 

quod  non  insil    sibi   hoc  accidens,  est    prior    composito    H.    ^Jcldphij-     citer 

cum    juius   possct   sine    conlradic-  nicai,  lexl,   7.  igitur  est  prius  qiio- 

tione   conscrvari   sine   posteriori.  libet  accidenle,   quod    est  in   sub- 

Dicitur,   arguis    per    miraculum,  stantia  composita  ;    igitdr   est  h<TC 

quia   licet  Deus  possit   hoc  facere,  forma   prior  hac  quanlilalc.  Terlio 

non  sequitur  quin   ha^c  Subslantia  sic  :    Prius   natura    potest  csse    ex 

sit  hcec  per   lioc   accidens.  parte   sua    prius  duralione,    et   sic 

Contra,    miraculum    non   cst    ad  est    illa     propositio     vera,      quod 

contradicloria   ;     sed    si     est     hsec  substantia  pra^cedit  omne  accidens 

solum     per    hoc    accidcns,     igitur  temporc,    quia    ex    quo    est    prius 

hoc  non   remanente    non  est  Jioc  ;  natura    ex   parte    sui,    ])osset  esse 

igitur   noh    potest  Deus  per    mira-  prius    duratione  ;    sed    contradictio 

culum   facere  quod  hccc  substantia  (3st    quod    subslantia  sit    cictu,    et 

maneat,  et  non   hoc   accidens.  non   hsec,   ita    quod   sit  exlra  cau- 

Ad    idem     sic,    duai    mutationes  sam  ;    si    igitur    sit    ha}c   per    hoc 

substantiales  succedentes    sibi  non  accidens,    contradiclio    essct    quod 

possunt    esse    ad    eumdem     termi-  esset  actu  sine  accidente. 
num.    Primo,  si  utraque   est    com-        Tertio  probo  idem  ex  parte  coor- 

pleta,     nisi    rcdeant    principia    es-  dinationis     Prcnedicamentorum.      Tn 

sentialia    eadem   numero,     quia  si  qualibet  coordinatione  est  invenire 

sic,  idem  acciperet  esse  completum  supremum  et  infimum,  quia  slalus 

a    duobus    dislinctis,    et    ab    utro-  est,  primo  Posterioriim,   text.   34. 

que    complete  ;  sed  hic  panis  erat  et   quia   coordinaliones  sunt  primo 

primus   terminus    generationis   pa-  diverscT,  impossibile   est  quod  per 

nis,   postea,   transubstantiato  pane,  genus    posterius    dislinguatur    ali- 


C. 


! 


DIST.  XII.  QU/ESTIO  IV.  23 

senlialo,      (•lllll      non      sil     Ihiu-     pcr  duam  ppr  «luanlitalem  insp,   vcl    cum    aliq'.i;i 

IvlalionOS,     aMllialil.T    rsl     iii     hlilii-  '"•^^"'^••'li^"^    relylatur   ul    videlur    evi.l.nler 

.  .  .  *  '  lationibus  jmn    ailalis  el    aliis.    I)e  (juu  fusius 

nns    snppositlS.  Doclor  In  O.Kon.  2.  (I.  3.  q.  i.  cl  0. 

7.  llcin,    in    (inaiihol     ooofdinalicnio 

osl   sjiccios  ;   s|)('cios  voro    csl    nala         Ojjinio  lainon  uniiis  DooUjris  osl,        g. 

praMJicari   (!(»   pliiriluis  (liiroronliims  (|no(i  malcria  iil  dislinola   sul)  parlo  i).  Tiiom. 

s(tlo   nnmoro,   iiico   dioo  quod  iilmi  (inanlilalis    ost    prinoij»iiiiii    indi\i-'''    ari.  ' 

inlriiisccnm     non    pnlosl    osso   acoi-  duandi,    (jnod    sic     doclaral  :    <Jna'- 

dons,     nec     oliani    inatoria.    Proha-  cuiiKjno    convoninnl    iii    sjiooio,    ot 

tio,     (jnia     \'l.     Motaj)ii.      caj).     '1.  diirornnl  intor  se,  matoiiaiitor  dillc- 

Diversa  sunf  priiicipia,   siciit  a/iiis  runt  ;  i^itnr  onin  non   j)ossont   \n- 

lif  el  cijo,  .sic  alia  priiicipia,  tua  ct  ^oli  distingui  inatorialiler,  non  jjo.s- 

mca  ;  snnl  lamon    nniiju    univcrsa-  sunt  esse  plnres   in   eadem   specio. 

liler.  Majorem  declarat,  quia  non  possunl  Primamii.) 

ouTiuH*^       Itein,    inaleria    ost    j)ars    quiddi-  esse  jiluros  allxidines  separatae ;  sed    op^inion-. 

viduat.     latis,    qnia   liomo    non    est    tantuin  ost  lh'oc  albedo  alia  al)  illa,  (juia  in 

aniina  ;  i^ilur  necesse  est  invenire  alio    susceptivo.    Diirorentia    i^ilur 

indiHbrentiam    in    inateria   proj^or-  individuorum    in   eadem   specie  esl 

lionalom  indiirerenlia)   quidditalis  ;  j)er   maleriaiu   ahsoluto,    qnia  qiit-^c 

i^uilur    maleria  se   non    individual.  dislinguunlur  secundum  j^olenliam 

Itein,    si   materia    est   cssentialis  i'i  maleria  ai)solule  dinerunt  gene- 

ratio    essendi   liaic,    igitur    liabens  re;igitur   inateria  ut   distincta  sub 

eamdem  maleriam  et  formain  ejus-  dislincta  parlo  quantitatis,  est  j)rin- 

dem  speciei,  erit  ibi  hsec.  8i  igitur  cij^inm  individuationis. 
e.x:  aqna  generelur  ignis,  et  postoa         lloc  arguit  perrationem:  Dividi  secuuda. 

ilernin    aqna,  j)or  naturam    rodihit  convenit  primo  quantitati,  ut   palet, 

ideni  niimero,  quod  est  contra  Aris-  ratione  quanli,  o.  Melaph.  text.  28. 

tolelom  1.  de  Generat.  text.  lo.  ui)i  igilur    formaiiter    per  quanlilaloni 

i\vc\i,  noii  estidemnumero,  ciiiiaali-  competit  alicui  dividi  in  individua, 

fpiid  exlialalur  de  materia.  et  eadem  est   ratio  divisihilitatis,  et 

Contra,  eslo  quod  Deus  anniliila-  definiendi  commune  ;  igitur  quanli- 

ret  istam   forinam,    et  iterum  redu-  tas  vel  inateria  quanta    est  j)rinci- 

ceret     aliam,     conservando     totani  pium  distinguendi. 

materiam,   adiiuc  non  esset  produ-        Ilein  7.  Metaph.  text.  1:^8.  ^(^??^;t/?/.s    Tertia. 

ctum  idem  numero.  non  (jeiierat  aliud.,  nisi  propter  ina- 

Itein,  quamquaiu   aliquid  exlialo-  teriam^   non   absolute  ;  igilur  ul  ost 

tur  de   inaleria,  lainen  aliquid  idein  sub  quantitale. 
nnmero  remanet  de  materia  ;  igitur         Sed   ista    opinio   vidolur    ponere 

aliqua  pars  aqua^  per  naturam  j^o-  prcTcisissimnm   dislinclivum   ipsam 

lest  redire  idem  numero.  quantitatom,    et   contra  ipsam  suut 

rationes  superius  facfac. 
SCHOLIUM  II.  PrtCterea,    hoc   quod   ost    secun-  Qunutitas 

Senlentia  D.    Thomaj    et  suorum,    qua3  esl  <'"'"  se  indifferens  ad  sua  individlia,  "riiuUvi-" 

eliam  Goffredi,  substanliam  materialem  indivi-  nou    OSt    ratio    prima    iudividuandi      ^"^"'** 


24 


LlBRl  II. 


9. 


alin  ;  {■uiii  i^iliir  qiianlitus  lial>oat 
(|ni(l(lilatcin  indif^runtcm  ad  sna 
individua,  i^ilur  ad  alinndc  snl)- 
slanlia  inalcrialis  dislin^uilnr. 

Diciiui',  (juanlilas  distingnil  nl  iii 
tali  siln.  Contra,  aut  intclligitur  de 
siln,  qu(3d  cst  Praidicaincntuin,  aut 
quod  est  passio  Quantitatis ;  si  pri- 
mo  modo,  scquuntur  duo  inconve- 
nicntia  :  Priinum,  quod  postcrius 
pracdicalum   cst  primum    dislincti- 


cst,  sod  dividi  in  ca,  qiia^  insnnl,  cl  divi,j<.niii 
ronslituunt  totum  ,  qualcs  sunl '°  ^''^""' 
|)artcs  inlcgrales,  ct  non  sultjcciiv.-n, 
primo  convenit  quanlilali,  qiiia 
ipsn'  non  insunt  illi,  cujus  sunt 
partcs  integralcs,  vel  subjcctivac, 
quia,  ut  piius  dictum  est,  si  aqua 
dividatur,  accidit  quod  dividatur 
totum  univcrsale  in  parles  suhjccli- 
vas,  quia  inquantuni  totum  inle- 
gralc  dividitur  in  partcs  intcgrantes, 


vum  prioris.  Secuudum,  quod   non     quarum  nulla  est  primum  tolum.     _ 
possunt    esse   duo  corpora  in    islo         Et  cum  dicitur,  ratio  divisibilita- 
situ,  quia  tunc  non  essent  duo  nu-     tis   est    eadem   etiam    dislinguendi 
mero.    Conscquens    cst    falsum    de     communc,  falsum  cst,  quia  concep- 
corpore  glorioso,  el  non  glorioso.  Si     tus  generis  est  ratio  diversitatis,  et 

tamcn  difTcrentioe  sunt  rationes  dis- 
tinguendi. 

Prflcterea,  haec  ratio  vel  dividen- 
di,  vcl  dividentis  inest  ei,  quod 
dividitur;  sed  quantitas  non  inest 
communi,    quia   est    passio    singii- 


10. 


secundo  modo,  nihil  facit  posilio  ad 
distinctionem  plusquam    quantitas, 
secundum  se. 
Ad  pri-        Prima    ratio  adducta    non   valct, 

ruam  ra-  .  .     .         ,,.    .  ,.,.., 

ti)iiem  pro  quia   si   intclligitur  quod  nidividua 
Sonc!    diflcrunt  materialitcr,  hoc  est  condi- 


tione,    quia   est  extra  quidditatem,     laris. 


veruin  est,  ct  talcm  conditionem 
potcst  habcre  ha)c  albcdo,  ct  hic 
Angelus,  non  autem  matcriam,  quae 
est  susccptiva  formae  substantialis. 
Et  cum  dicit,  non  possunt  esse  duae 
albedincs  separatim,  nisi  quia  in 
illa   et  illa  quantitate,   falsum   est. 


Ul 

ritur  alia 
materia. 


Ad  aliud,  dico  quod  gcnerans  Quare  ad 
unius  speciei,  et  gcnilum  distin-^emrequ 
guerentur,  si  neutrum  esset  quan- 
tum,  quiaelsi  substantia  esset  sine 
quantitatc,  non  posset  generare  se,- 
tamen  maleria  alia  requiritur  ad 
hoc    quod   generans  ^eneret,  quia 


quia    non    repugnat  qualitati   esse     non  habet  in  ejus  virtute  accidentia 

lidec,  unde    et    aliud  a   quanlitate; 

neque  sunt   duce  albedines  in  sup- 

posito  hoc  per   aliquid  alterius  ge- 

neris,  sic  enim  essct  circulus,  sub- 

slantia  per  quantitatem,  et  quantitas 

per    substanliam.  Vel    si    sletur  in 

(juantitate,  tunc   oportet  ibi  negare 


materice,  et  dcbet  inducere  formam 
in  materiam  aliam  a  sua  materia,  et 
non  est  alia  materia;  nisi  sit  alia 
quanlitas,  et  alia  qualitas;  non 
tamcn  est  quantitas,  et  qualitas 
prima  ratio  matcrialitatis. 

Ad    rationes    principales    prima^  Adargum 

3. 


omnes  demonstrationes,  quas  addu-  quajstionis,  dico  quod  Philosophus  '^"^'^ 

cunt  contra  individuationcm  per  in-  accipit    materiam     pro     condilionc 

trinscca.  contrahente  quidditatem,  qua3  non 

Ad  secun-      Ad  aliud,  cum   dicitur,  dividi  in  esl  pars  quidditatis. 


dam. 


Quomodo  partes    ejusdem    rationis    conrenit        Ad   primum  principale  secundae 
^est  ratio  primo  (j[uantitati,  dico   quod  falsuni     quaestionis,  dico  qnod  Boetius  vult 


11. 


DIST.  XII.  QU/ESTIO  V. 


25 


icri  (l(>ntin 
aciiint  (lif- 
rorcnlinm 
niimprn- 
lcm,  ol 
:i)<iniodo. 


(jiiod  accidoiilia  faciiiiil  divorsila- 
lciii  mimcraloiii,  quia  raciiiiil  ali- 
(jiiiiiii  (liirciciiliaiii,  cl  iiuii  jxissiinl 
faccrc  iiiajorciii  (jiiaiii  miincralciii, 
cjiii.i  ali)iiin  ot  ni^riiin  iion  iiossuiil 
faccro  inajoroin  (lilVcrcnliani  (juain 
nuinoralcin  in  lioinine.  Non  tauien 
viill  Uocliiis  (jiiod  faciunl  (liHeron- 
liani  j)riinain  nninoraloin,  qnia  j)iiiis 
est  subslanlia  h,vc,  (juain  sil  lioc 
accidons,  cuin  '.«a^c  subsLanlia  sit 
causa  Iiujus  accidentis. 

Ad  Dainascenum,  j)atet  jior  idom, 
(jiiia  ul  viill  in  Sontontiis  suis  Ub.  1. 
cap.  8.  niaxima  diiroronlia  indivi- 
duoruin  est  non  esse  in  se  invicoin; 
Ikoc  autein  est  inagis  [)er  substan- 
liam  quam  per  accidentia.  Similiter 
cum  dicitur  quod  non  jiossunt  dis- 
lingui  nuinero,  qucu  non  babent 
inaleriam  quanlain,  Damascenus 
(\\q.'\[\  An(jcli  sinl  inqualesvel  no?i, 
Deus  novit.,  et  tamen  ij)semet  bene 
scit  quod  non  est  ibi  quantitas. 

Per  idom  j)atet  ad  Porjjbyrium 
de  septcm  accidontibus  suis.  Ad 
Avicennam,  dico  quod  ipse  loquitur 
do  quiddilate  pra3cisissiine  accepta, 
et  sic  cquinitas  esl  iantum  equi- 
nitas. 


QU.ESTIO  V. 

Utrum  substantia  matenalis  per  se  sit 
individua  ? 

D.  Thomas  i.  ixirl.  quxst.  \0.  art.  2  el  i.  conlra 
Genits.c.  k1.  Hearic.  qvLodl.  5.  quxst.  8.  el  15. 
Adam  i.  d.  33.  q.  8.  art.  i.  Occham  i.  d.  2. 
qua^st.  \.  art.^.ct  quodl.  5.  quaest.  12.  Gabr. 
q.  07.  Sotu?  in  quxst.  2.  univers.  et  7.  Me- 
tapli.  quicst.  31.  Suarez  in  Metajih.  d.  52.  Sco- 
tus  m  Oxon.  Iitc  d.  3.  quxst.  i.  et  quodl.  2.  et 
7.  Metapli.  quxst.  17. 

Quod  sic.  Aristoteles  arguit  con- 
tra  Platonem  ponenteni  ideas,  quod 


subsl.inli.i  uniiiscujus(juo  esl  sibi 
jirojiria,  cl  imn  jiotest  osse  allorius, 
igiliir  substanlia  iiuitorialis  est  ex  se 
/ici'c  ;  alilor  oniin  j)ossot  esse  non 
projnia  cl  allcrius,  (jii.iin  illius  cn- 
jus  ost. 

Oj)j)osituin,  quod  convenit  alicui 
ex  sua  ratione,  sibi  convonil  in 
quolibet,in  (jiio  ij)suin  ost  ;  igilur  si 
subsljintia  matorialis  ox  se  ossot 
/iiec, 'in  quocumque  essot,  in  eodom 
essel  illa  baicceitas. 

SCHOLIUM  I. 

Scntentiam  GofFrcdi  ct  aliorum,  naluram 
esse  de  se  individuam,  el  tum  pcr  quantitales 
multiplicari  juxta  duplicem  scnsum,  quem 
habere  potest,  efncaciler  et  ciarc  refulat  Doctor, 
inferens  ex  ea  pravissiira  absurda  Theologica, 
Metaphysica  et  Physica,  de  quo  lusius  loco 
supra  citato,  maxime  qus&t.  6. 

Dicitur  ad  qu<TStionem,  quod 
substantia  inatorialis  ex  sua  natura 
est  /isec,  ot  tamen  per  quantitalom 
sunt  plures  subslantia^  in  eadem 
specie,  qua?  quantitas  distinguit 
nnam  ab  alia,  ut  bunc  lapidom  ab 
illo.  Primum  patet,  quia  si  substan- 
tia  lapidis  non  esset  /icec  ex  sua 
natura,  species  non  diceret  totam 
naturam  individuorum,  quod  est 
contra  Boetium.  Istam  Boetius  non 
ponit  divisionem,  nisi  in  species. 
Secundum  patet,  quod  per  quanti- 
tatem  est  ha3c  alia  ab  ista,  quia  sub- 
stantia  quanlum  de  se,  est  eadom. 
Dupliciter  igitur  potest  intolligi, 
quod  haic  subslantia  sit  alia  ab  illa, 
qua3  est  sub  quanlitate  alia  quam 
illa.  Vel  quod  ista  de  se  est  eadom 
in  hoc  lapide  et  illo,  sicut  intollocli- 
va  in  manu  et  pede,  et  tunc  si  iiitel- 
lectiva  esset  receptiva  quantilalis, 
esset  alia  in   manu  el  pede,  soluin 


Artriimpn- 

tllll)     liPtlH- 

tiviiu). 


CoDlra. 


OpiDJo 
Goffredi. 


Dupliciter 

iuteiligi- 

tur. 


26  LIIJHI  II. 


1] 


qiiia  sub  alia  qiiarililiilo  el  alia.  Vol  otiaiii    qiiod    oadoiii    siinul    liabohit 

polosl,  IhTC  posilio  liahoro  aliiiiii  iii-  ])iiii-os     (liinonsionos     qiianlilalivas 

lollecliiin,  qiiod    siil)slanlia  quiie  esL  ojiisdoin  lalionis,  el   lioo   |)er   nalu- 

sul)  (inanlitalo    una,    dislin^^nitur  a  lam,   quia  Ihoc  substanlia  nunioro 

substanlia   sub  alia   quantitato,   ila  est  snb  illa  quanlitale,  et  oadeni  siib 

qiiod  receptivuin  pcr  se  distinguitur  alia. 

a  rocoptivo,  ol  non  solcT  quantitcitos,  '      Terlio,  soquitur   inconvonions   in       i. 

licet   tauien    fornnalilcr  sit    illud   a  scionlia    naturali,    (luod   nulla   orit  si  naiura 

quanlitatc,  cuin  non   possit  forinali-  ircnoratio,     nulla     corruptio,     (luia  ^sc,  "'^n 

M                       ;                           1  .                                                            I        '        1          esii  gene- 

ler  osse  a  se.  idoin  quod  pra^fuil,  non  seneratur.  raiio,  vpi 

g           Contra    priinum    inlollectum    se-  Cum  igitur  isLc  pai   s  totus  ])raifuit, 

impugna-  quuuLur  iiuiUa  inconveniontia.  Pri-  et  alius  totus  panis   sociuitur,  igitur 

^dunnnu"  ^^^0  ^^  Tlieologia,  quod  una  substan-  niliil  istius  generalur;  pari   ratione 

"^'^^'^^'^'Jj^^'- tia  creata  eadom  in  so,    orit  in  mul-  non   corrumpilur    iste    panis    dum 

tis  suppositis  ejusdem  specioi,  imo  manotalius.                                                      ^ 

in   onuiibus,  quod   tamen    soquitur  Ilem,    de  anima  intellocliva  non             T 

difficillimum,  oliain  in  divinis,  scire  possunt  nogare  quin  sit  forina  ho- 

qualitor  esL  eadem  substantia  in  tri-  minis,    et    diversa    diversorum  ho- 

bus  suppositis.  minum  ;  igitur  divorsa  est  substan- 

Secundo,  sequitur  quod  transub-  tia  bujus  hominis    et    istius  ;  sed  si 

•     stanlialo  uno  i)ane  in  eorpusChristi,  aliqua    ratio    concludoreL   naLuram 

transubsLanliaLur  onmis  panis,  quia  speciei  esse  hanc  exse,  pari  raLione 

quantuni  ad  id,  quod  subsLanLia  est,  concluderet  hoc  de    aniina   inlelle- 

non  esL  ha^c  subsLanLia  panis  alia  ab  cLiva. 

ista  substanlia  ;  igitur  quantum   ad  iLem,  quidqiiid  est  perfoctibile  ab 

idem,    quod   subsLantiffi    est,    desi-  anima  inLelloctiva,  sivc   sit  corpus, 

nente  isto,  desinit  omnis   panis,  ot  sive  maLoria  prima,  ipsum  eritsicut 

non    nisi  per  transubstantiaLionem,  anima,  oL  non  solum  per  quantita- 

vel  oportet   concedore  quod  id  idem  tem. 

simul  est,  otnon  ost.  Si  positio  habeat  secundum  i'itel- [|^j.p'^^1^Jq 

Majus  ab-'     iLoin,   couLra    McLaphysicalia    est  lectum,  quod  sub  ista  quantitate  ost  J"-^^'!  ^e- 

r^^^nJl"^o  hcT3c    positio     inagis,     ot   rationalis  hoc   rocoptivum  aliud  ab  islo,  non    imeiiec- 

p  o  Li  c  r  tJ  11  u."                    A                                 Lj      /  j                                                                                     l  II  ni 

turam  de  nn^m  Platouis  de  idois,  quam  sibi  tamen    nisi    per     illud     receptum, 

se  hanc,      l                                                         '     i  .          . 

qoam      iinponit  Aristoteles,  quod  esset  po-  adhuc  falsa  est,  quia  si  naturcO  per 

ideam  Pla-         *                                         .     ^                            .  ^                                     * 

tonis.    nore  unam  substantiam  per  se  oxis-  se  consideratae  repugnet  esse   /lanc, 

lentem,  et   esse   totam   substantiam  et  hoc   intrinsece,  igitur    ropugnat 

hujus  et  illius,  et  tunc  nec  esset  pro-  sibi  recipere  qunntitatem,  quo  pos- 

prium  huic,    nec   etiam    esse    ojus  sit  osse   hsec,  ot  h<TC ;  et   quia    es- 

esset  in  isto.   Sed   illa  opinio  ponit  sentia3  divina^  repugnat   dividi    in 

quod    una    substantia    sub   multis  hoc  et  hoc,  ropugnat  sibi  recipere, 

accidenlibus     erit    tota    substantia  quo   formalitor  sit  divisa  in  lioc  et 

omnium  individuorum,  et   tunc  erit  hoc;  igitur  si   substanlia    de   se  sit 

hcTC  substantia  hujus,  et  iii  alio  ab  hsec,   et  per   consequens    repugnet 

isto,   et  lainen  singularis.  SequiLur  sibi  esse  hanc  oL   hanc,  repugnabit 


0. 


DIST.  XII.  QUyESTIU  V.  27 

silti  iecijK'1'o  quaiilitalcMn,   (jiia   lor-  aliqiiid  ad  r.s'6r  caui^a',  iil  causa,  (juia 

iiialilor  sil  lia'c  cl  lia'C.  si  iiecessaiia    sil   silii   isla  coiidilio, 

iil  (Miisa,    iioii    posscl   causari,    iiisi 

causaliiiii   hiiiicrcl     islaiii    cuii(iilio- 

SCllOLIL.M  II.  •  ,   ,  \-,-     ,    t 

uciii  III  causa  ;  scd  Ihcc  coikIiIio  csl 

Secunda  opinio,  subslanliam  csse  de  se  hanr,  neccssaria  sul)Slailli<L'  ut  causa,  (juia 

quiu    (il    talis    pcr     modum     vel    sijinalioncm  suhslaillia  Csl  Iwcc  simj.lc.X,   ul  Jialcl 
(Idanlilulis   indislinctum    ab    ipsa    subslanlia,  ,.     ' 

rcjicilur,  qu:a  si  ille  modus  est  ipsa  substanlia,  -•   '  ''!J'^'  '^•'''-  -•••  Gl  -^.iM ('iCl])ll.    u'ii. 

conlra  hoc  sunt  oinnia  absurda  .allala  ;   si  ali-  \.'l.  iion   Csl  (.'iroclUS    silliiularis,  uisi 

quid  aliud  accidentaie.  occurrunt  aliata  qua-s-  ^  eausa  siii-ulari  naluralil(3r  ;  ij-itur 

lione    pra^ccdcnle.  Kl  hic  allerl  Doclor  muUa  .  .,  .,  ,     ,  i     ■       i- 

specialia.quibus.ulvidetur.convincilur  falsi-  «'njX^SSlblio    Ost     liauc    suhstantiain, 

tas  hujus  senientia>,  quam  nonnulli  Thomisia;  aliquam    condiliuiiem    iiecossariam 

soqui  videniur.  a  j3oslori(jri  lial)oro,    quia  ost  cau- 

salum  a  subslantia. 
Socundus  inodus  jionendi  osl  isle,         Itom,  isto    modus    dorelictus    iii       g 

s..cinuia   qiiod  siihstanlia  lajiidis  esl  hi£c   de  substantia,  aut  est  aliquid  qualilor- 

iienric.    so,  quia   nou  jier   ali(juid  aliud   ab  cumquo  aliud   ab   eo,  quod  fuit   in 

essontia.  Nam  quantitas  do  se  jootost  substantia  in  j)riori  natura,  vel  n(jn? 

individuaro,  (juia  ij)sa  sola  sejiarala  Si  sic,  non  erit  illud  quod   j)ra'fuit 

esl  divisihilis ;    i^^itur  ijisa   dorolin-  de  se //or,  qiiia  lu  j)onis  quod    suh- 

quit  inoduin  iii  suhstanlia,  et  signa-  stanlia,  qiuo  est  j)rius  naluraquaii- 

ti(jnoin,  qua  substanlia  est //cTc.  Et  titate,  est  dc  se  //<a?c,  et  j)er  conso- 

per  istuin  modum,  (jui  non  est  aliud  quons  non  est  per  aliquid  quodcum- 

a  subslanlia,    qucO  signatur,  et  por  quo  aliud  ab  eo  quod  j)ra)fuit,  //rt^c. 

nihil  aliud  j)ositivuin  est  hsec.  Si  nullo  inodo  sit  aliud  ab  eo  quod 

Contra,    impossibile     est   aliquid  pra>fuit,   igitur  in  ilhj  priori  natura 

esso  idom  realiter  priori  naturaliter,  liabuit  totum,    unde   est    lioc   quod 

et  lamen  depondore  a  posteriori  na-  nunc  babol ;  igitur  niliil  dorolinquit 

turaliler  ;  sed   substantia  est    prior  quantitas,  unde  substantia  est  hxc. 
quanlitato  naluralitor,  et  iste  molus         Item,  pari  ratione,  qua  quantitas  si  qnanti- 

^  ,  ^      ^  lUS   r6llD" 

cst  idoin  substantia)   realiter;  ie;itur  derelinnuit  moduin,    quo    substan-  quitmo- 

.,  .,  111  •  •  ,-1        '^u'» '" 

impossibile   est    quod    dopendeat  a  tia  est  quanta,    qui  non  est   aliud  a    substaa- 

Priiis  po-  quanlilate   naturalitor.  Major  patot,  substantia,  essel    ponendum    qiiod  faciet  qua- 

eslessesi-         .  i  ,     •  i  i-,  n       i  •  /•      •,  ,•    •  lilas. 

ne  poste-  quKi    qiiod   est  idem    realiter   cum  albedo  non  soipsa  lacit  superlicioin 

aliquo,  non  potest   non    esse    alio  albam  ;  sed   derolinquit   unuin  ino- 

manonte,   quando  simplex  est  idem  dum  in  superiicie,  qui  non  est  aliud 

allori  ;  sod   j)rius   naluraliter  potest  a  sujjorficie,  quo  superficios  imiiie- 

esse   sine  posteriori   natura;  igitur  diate  est  alba,  et  lunc  poressontiam 

jn'ius    naturaliler    potest    esse  sine  sempor  esset  alba,  quia  non  per  e.x- 

causalo  a  posteriori,  (juia  causatum  trinsocum. 

a  posteriori  est  in  terlio  signo.  Iteni,  si  iste  modusponil  quod  (ul 

Conditio       Itom,  imjiossihile  est  conditioncm  communitor    j)onitur)     individualio 

.oS  es"e  uocessariam  causa3,  ut  causa^,  esse  est  per  quanlitalom,  lioc   iinj)roba- 

i  causato.  ^  causato,  quia  sic  causatum  facerot  tum  est  prius.  Si  ponit  quod  est  ali- 


I 


28  IJBRI  ir. 

quo    modo     causa    individualionis,  csHe  siinpiiriloi-  forinaliler,  sed  so- 

prol}alum  esl  qiiod  ikjii   potesL  esse  lum  quo  efleelive,  el  (juo   fin.ililer, 

causa  formalis,  nec  finalis,  nec  ina-  inhinscce  voro    a    causis   inlrinse- 

terialis,  cerlum  auLem  esL  quod  eril  cis. 

aliqua  causa  acLiva,  lamen  nef,Mlur  Conlra,    non    qua-ritur  per  qiiid 

quanLilalem     principium      acliviim  Ihec  subsLanlia  siL //c-ec,  intelli^endo              | 

Gsse.  quodsit  A/ec,  elposLea  qua'raLur  per 

quod  superveniens  siL  Jucc,  sed  pcr 

SCHOLIUM  IH.  rpiid  iiaLura  specilica  exLra  animam 

Teitia  opinio,  subslanliam  esse  hanc  a  suis  «i^  '^'''C   iudividua;  et   quod    sic  non  ^i^^^^^^^l^ 

cau?is  intrinsecis     ct   extrinsecis  etfeclive,  sed  pOSSCL  CSSC //<a3C  dc  SC,  probaLur,  quia    rei.ugnat 

exseformalilere5ttalis,etnonestqu.-Erendunn  in^    „,^1,^^^   exlra    auimam,    qua?    iu  cSrpluri- 

unde  individuetur,   refulatur  sicul  prima  sen-  ....                                                          bus  diviei- 

lentia,  et  quia  sic  repugnaret  naturam  dividi  in  ^-^^^  SimpllCltCr  CSt  hsec,  CX  SC   CSL  La-     bililcr. 

plura,   quia  liac   ratione  nequit  divina  natura  lis,  quod  sibi  repug"naL  COmuiunicari 

multipiicari.   Occasione   hnjus   prcbat  quinque  pluribus  ;    SCd    Ualura    SpCCici   exlra 

rationibus  dari  unitatem  realem,  minorem  uni-  •                   .    ,    i-               ,       •    •, 

laf,.  „„r„o„,i;  ^.  ^     I         •.  .       ■,  animam  est  tais  per  Le,  m-iLur,  etc. 

late  nuraerali,  de  qua  loco   cilato  agit  a   num,  .                                i              i     o         ? 

2.  Major   probatur ;    primo,    exemplo, 

quia  essentia  divina  est  ex  se  Juec^ 

rj^          Terlius  modus  ponendi  quod   sub-  ideo  sibi  repugnat  dividi  eL  commu- 

Tertia    slanlia  materiaiis  de  se  est /ia?c,  est  nicari  pluribus;  simililer  de  Intel- 

Tosu^bt  ^^^^'  ^^^  eisdem  causis  est  hac  sub-  ligentiissecundum  Philosophos.  Sc- 

srhln^^ef-'  s^^^tia,  Jisec^Qi  substantia,quia  sicut  cundo  per  ralionem,  cui  ex  se  con- 

siS.il  ^^^  sul^stantia  efTecLive  eL  finaliter  a  venit  unum  opposiLorum,  sibi  ex  se 

formaiiier'  causis  cxLriusecis,  et  materialiter  et  repui>nat  oppositum  ;  esse  ex  se  Jieec 

vero  ex  se.  r             ,■                            ...            .          ,  i      o             i  i                    ; 

tormaliler  a   causis    intrinsecis,  sic  et     posse     communicari    plurii)us, 

abeisdem  causisest  hcTccsubstantia,  sunt  opposita  ;  igitur  cui   competit 

ita  quod  non  prius  estnatura,  quam  esse  ex  se  Jisec,  sibi  repugnat  po.sse 

sithcGC   uatura.    Imo  nuUa  videLur  communicari  pluribus. 

esse  quajstio  qucTrere  per  quid  haec  Confirmatur,  ({uia  si  essentia  extra       s. 

substantia  est  A^ec,   quia  ita  in   esse  animam   secunduru    se    simpliciter 

extra  animam  est  Jisec  ex  se,  et  sin-  determinat  sibi  ex  se,  quod  sit  Jisec, 

gulare,  sicutin   esse    in    anima  est  igitur   intellectus  inlelligens  essen- 

universalis.   Illud  probatur  sic  :  Es-  liam,  ut  universalis,  intelligit  ipsain 

5ein  tinimaest  mesecundum^'?^?^?,  ut   rcpugnat    objecto    exlra.    Sicut 

me  extra    animam  est  esse  simpli-  enim  essenLia  Dei  est  de  sq  Ji<tc,   et 

citer;  ista  duo  dividunt  omne  esse.  inLelligens   ipsam  sub  raLione  uni- 

Sicut    igitur    non    est   qucTrendum  versalis,  inlelligit  sub    modo   repu- 

quo  formaliter  liabet  universale  esse  gnante  objecto  illius  intellectus  ;  sic 

in  anima,  nisi  ex  se;  sed  bene  est  si  lapisextra  animam  in  es.^^  simpli- 

quserere  quo  elTective,  quia  per  in-  citer  est  de  se  ///c,  intelligens   lapi- 

tellectum  considerantem  et  causan-  dem,   ut  universale,  est   iutelligens 

tem,  et  illud  esse  est  esse  diminu-  ipsum  sub  opposito  modo  objecti,  si- 

tum  ;    igitur   sic   non  est  qua^rere,  cut  inlelligens  Socratem  ut  univer- 

quo  natura  sit //<92c  extra  animam  in  sale. 


DIST.  XII.  QILESTIO  V. 


29 


ilur  uni- 
is  realis 
inor  UU' 
ucrali. 


Iloin,  si  iioii  polesl  iiilolli^i  iiiclii-  lciii  rcalciii,  qiiia  si   iinitas  concei)- 

simi  esse  iiisi  hoc,  i^^iiliir   iic(|lic  iii-  liis    siiliiceret    ad    coinparalionein, 

cltidens.  Si  eiiiin  iion  polest  intelli-  ciiin  piiins  liaheat  unuiii  conccpliiiii, 

^i  ralionale  snb  ojiposilo  rationalis,  aMinalihM-  hiM-et   coniparalio  s(!cun- 

i^uilnr  ncc  lionio,  includcns  rali(nia-  dnin  ^cnus  et   secundnin   speciein. 

le,  sediion  polest  inlelli^i  iHccceitas,  Qnod  ^enns  liahcat  nnnin   concep- 

ul  nniversalc,  igilur  nec  natura  spe-  tuin,  proho,  qnia  si  lol  sunt  conccp- 

ciei  inclndcns,  cnin    ij)sa   Iui3cceitas  tus  ^eneris,  (jnctt  sunt   naluiie  sjie- 

dc  se  sit //cPr  ;  ij^ilnr  inij)ossihilc  cst  cieruin,    ij^ilnr  nnllus  est  concejitns 

inlcllifierc  naturain    spccilicani,    iit  ^^eneris  dictus  iiwy///r/  de    plurilius 

nniversalc.  sjieciehus  ;  sed  jiicedicando  concep- 

Itein,  natnra  lapidisexlra  aniinain  tnni   aniinalis   de  asiiio  est  pra^di- 

in  fsse   siinjilicilcr  liahet  niinorein  care    concepluin    asini     de    asiiio, 

unilalcin   realein,   quain  haheat  liic  et  sic  idein  de  se  ;  igitnr  concejitus 

iapis  ;  igilur  extra  aiiinuiin  est  uni-  generis    est  a^qne  unus,  sicut  con- 

las  realis  ininor  quain  nuineralis,  et  ceplus  speciei,  et  non  proprie  coiii- 

illa  est  specilica.  Assuiiij)tuiii  jiroha-  paralur   ideni    sihi  realiter;    iplur 

Inr,  qnia  priina  inensura  hahet  ali-  oportel     qnod      forma,     secundum 

quam  unilalemrealem.  Q^nod  haheat  quain   dehet   esse  comparalio,    ha- 

nnitalcin  patet.  10.  Metaph.  lcxt.  i.  heat    unitatein     realem    minorem, 

Mciisura  in  omni  (jenere  esl  unum^  quain  sit  unilas  nnmeralis. 
ct  (luod  sil   unitas  realis,  prohatur,         Item,    tertio   sic   prohatur   idem  :  Uniiasrea- 

1  J  1  '  '  1  lii  funJat 

nuia  in  crealis  ens    reale  non  men-  Unitas  realis  rcfiuirilur  ad  hoc  quod  reiationem 

suralur  eiite  rationis  tantnm,  igilur  aliquid  sit  lundamentuin   relationis    ramiae. 

mensura  erit  realis,  et  una  non  uni-  realis  aHjuijiaranticB,   ut  similitndi- 

tale  singnlaritalis,  quia  3.  Melajih.  nis,  et  non  numeralis;  igitur  iniiior. 

lexl.    2.    In    sinfjularibus    ejusdem  Quod  non    numeralis,    patet,    quia     - 

speciei,  non  est  hoc  per/eclius  illo,  tuiic  non  esset  relalio  realis.  Neque 

quia  iion  intelligit  Aristoleles,  (luod  suflicit  uiiitas  conceptus,  quia  rela- 

alhedo  intensissima  non  sit  mensura  tio  realis  non  requiril  nnilatem    in 

ingenere  colorum,  sic  quod  uiiain-  fundamento,  qU(C  est  lantuin  ratio  ; 

tensior  quanluin   ad  lioc  mensurat  i^^ilur  inler  unilatein  ratioiiis,  quie 

alhedincs  minus  intensas,    sed   ca-  est  in  conceptu,  et  realein  nuinera- 

jiit  alhedinem  pro  omnihus  supposi-  leni,  cst  realis  ininor. 
tis  (inanlum  ad   mensuram,    ac    si         Quarlo  ad  idem,  unius  actus  sen-       10. 

oinnia  essent  unum.  tiendiest  ohiectum  per  se  uiiuni  rea-  objectum 

''  ^  seusus  uou 

Secundo  sic  prohalur  idcm  as- 
snmplum  :  Unitas  realis  esl  forincC, 
ut  secundnm  eam  etiam  est  opera- 
lio,  qnia  ut  7.  Pliysic.  lext.  29.  se- 
cundum  (jenus  non  fiunl  compara- 
tiones,  sedsecundum  speciem ;  illud 
jion  potest  esse  projiler  unitatem  in 
conceptu  solum,  sed  propter  uaita- 


tuli. 


le,  et  non  reqniritur  necessario  uni-esi  uuiver- 

.        .  sale,  eed 

las  ralionis    tantnni    ad    hoc   quod  natura  ut 

, .    ,  .  ...  conjuncla 

sentuilur,  qiiia  seiisus  inm  sentit  singuiari- 
universale  ;  nec  est  illa  unilas  rea- 
lis  nnmeralis,  quia  sensus  iion  sen- 
lil  ohjcctninsuuiii,  ul  cst  lioc  nnme- 
ro  ;  sensus  eniin  visus  non  sentit 
alhedinein,  ut  est    haec    nuineralis, 


30 


Liimi  II. 


•  i 


11. 

Decisio 

quffistio- 

nis. 


qiiiu  si  sic,  (lisccnicrel  lianc  albcdi-  spccifica,  ct  idco  ipsa  noii  csl  dc  sc 

iiciim  qiialibcl  qihT  noii  esl  hiec.yon  li;nc,  quia  si  sic,  ei   repufrnaret  esso 

enini  est  visus,  qiii  dislingiiit  an  sit  ad  })lura,  ut  argutuni  est  piius.  Mo- 

idein  radius  Solis,  vel  statiin  alius  ct  dus  poncndi  est  Avicenna'    •').  Me- 

alius,  ncc  an  sit  idem,  qui  durat  per  taphys.  cap.  1.  Kquinilas  cst  laidiLin 

loliiin  diem  lucenle  Sole;  simiiilcr,  cfininilas,  hoc  (i^aV,  (i\   se   non  liajjct  ^''^^"''^  «^* 

si  J)cus  faceret  duo  ali)a  simiilima  lioc  csse  sin^iiilare,  nec  cssc  univcr-  uoiver^.,- 

lip,  riec 

simul  esse  in  eodein  situ,  non   dis-  sale  ;  sednatura  potcst  lialjcre  es.se  feiDguiuri!., 

1  III-  I  1  •  i-i     .  i    •  •  .  8e<l  imJif- 

tmgueret  visus  hanc  albedinem  ab  sub  universalitalc,   ut  in  anima,  et    feren«. 

ista.  Sensus  igitur  iion  per  se  sentit  potest   habere    majorem     nnilatcm 

singulare,  tamen  sentit  naturam  ex-  realcm  quam  specificam  ;  idco  ncu- 

tra  animam  primo,  sed  ut  conjunc-  trum  est  ex  se,  quia  non  est  univer- 


tam  singularitali  necessario,intellec- 
tus  vero  potest  illam  cognoscere 
non  utconjunctam  singularitati. 

Quinto  sic  :  Si  omnis  unitas  rea- 
lis  est  numeralis  ;  igitur  diversitas 
realis  est  tantum  numeralis  ;  igitur 
non  plus  dilTerunt  qua^cumque  rea- 
lia  plusquam  solo  niimero.  Conse- 
quentia  patet,  quot  modis  dicitur  est  prius  natura  ista  inten^ione,  est 
unum      oppositorum,     tol    et    reli-     immediata  ipsius  ^?<o^/  ry«/6? ;  et  sic 

propositiones  sunt  per  se  vera3  pri- 


salc,  quia  essentia  ut  est  m  anima, 
ut  considcrata  ab  anima  est  objec- 
tiim  ;  igitur  de  se  non  est  universa- 
le,  quia  non  de  se  est  inlcllecta, 
quiaintentio  consequens  objectum, 
ut  cognitum,  non  includitur  infra 
objectum  cognitum  ;  igitur  illa  in- 
tellectio  objecti  secundum  se,  quod 


quum,  primo  Topicorum  texi.  9. 
igitur  si  unitas  realis  tantum  sit 
numeralis,  nuUa  erit  diversitas  rca- 
lis  nisi  numeralis. 


SCHOLIUM  IV. 

Vera  sententla,  dari  unitatera  realem  mino- 
rem  numerica,  et  naturam  de  se  non  esse  uni- 
versalcm,  nec  singuiarem,  sed  indifTerentem,  ut 
extra  animam  per  difTerentias  individuantes 
singularizetur,  vel  in  anima  universalizetur,   et 


mo  modo,  quia    natura   substantice  p^fo?  mit' 
materialis  habet  esse  prius  natura,  ^■e''=.ai"ate, 

1  ■  e    siuyula- 

quam  sit  esse  in  aniina,  et  quam  sit     "''^'®-  . 
illa  consideratio  Logica,  qute  est  rei  ' 

ut  sub  intentione  formaliter.  Simi- 
liter  natura  posita  in  esse  natura.^, 
quod  est  esse  simpliciter  extra  ani- 
mam,  non  includit  singularilatem, 
sed  procedit  natura,  quia  si  intelli- 
geretur  ex  se  Jisec,  non  posset  intel- 


hic  habet  expressissirae  non  dari  universale   a      ]io-i  non  lisec.    ideo    est  quo^rere    pcr 

quid  est  luec  formalitcr,  quao  est 
unitas  major,  quain  sit  unitas  realis 
specifica  ;  sicut  est  quserere  de  na- 
tura  in  intellectu,  ut  est  sub  modo 
univcrsalitatis,  per  quid  formaliter 
est  universalis,  non  de  nalura  ut  in- 


parle  rei.  De  quo  lale  in  O.Kon.  2.  d.  3.  qufest 
I.  et  6.  mirum  est  quomodo  aliqui  oppositum 
ei  iruponanl.  cum  tamcn  e.x  professo  admittens 
unitatem  minorem  numerica,  impugnet  iliam 
posilionem  universalis  a  parte  rei.  Per  quid 
autem  constitualur  natura  htec,  explicat  se- 
quentibus  quaestionibus. 

Ideo  dico  ad  qucestionem  conce- 


tellecta,  hoc  est  in  csse   secundum 
dendo  conclusionem,  quam  probant     quid,  sed  de  natiira  media. 
illcT  rationes,  quod  est  unitas  extra         Contraillud   arguitur  :  Ex  his  se-.    12 


Objectio 


animam  minor  quam  numeralis,  ut     quitur  quod  universale  est   actu  in    prima 


DlSr.  XII.  QU/ESTIO  V.  31 

rcDon  sulmii    iii  aniina,  (jnia  iH)ni-  siiiml  snb  diversis,  si  furnia'  (.'SsciiL 

liir    nnilas    realis  ininur    nmiicrali,  coinpossibilos,    qnia    iioii    rcini^nial 

el  isla  csl  niiilas  nnivcrsalis,  cl  non  sil)i  essc  ex  se  siil)  (iiiaciiiininc  lor- 

in  aiiiiiia,  iil  conccdilur.   Ikx'  vide-  ina,  laincn  nnnc  iioii  «'sL  siinnl  snh 

Uir    coiilra   ('oinmenlalorcin    1.    dc  divcrsis  propler  aliiid  dclerminans, 

Aniina,  ccnn.  8.  IidcUccltis   csl^  qui  nec  uL   delerminala   pcr    lianc    for- 

/acUiutivcrtialitalcni  iN  rchits.  iiiam  polesl  esse  sub   alia  ;  ideo  in- 

5ecuDdii.       Ilem  Daniascenus  liO.    l.  Orthod.  diircrenlia  malerice  non  esl  indille- 

fid.    rY/yj.  8.  poniL  dincrenliam  inler  renlia  universalis  eompleli,   uL  acLu 

unilalcm  iialurie  in  Deo  cL  in  crea-  dicihilis  siinnl  dc    miillis.   Sic    nec  |.°'^'f[^,^^P- 

lla  \1\ dLcrliJu 

[\\v\t>:  lu  J)eo  est  uidtas  n(dur<-u  rca-  onmis  unilas    reaiis    minor  unilalc /i"o".'0'^o 

lu  uuiver- 

iis  i/i  dicersis  suppositis ;  in  creatu-  numerali   esl   universalis,    sed    cst     saii. 

ris  est  tantum  umun  ratione,  et  non  unilas  nalura}  prajsni^i^osihe  opera- 

^^^i/t  rc  in  diccrsis  suppositis.  Lioni    inLelieclus,    el    ideo  inlcllec- 

esoiliiur      Ad  primuin  horuiii  dico,  quod  uiii-  tus  inoveLur  ina^is    ad    abslrahen- 

prima.  ,      .  ,  ,••••,11  1  T* 

niver?ttie  versale  in  aclu  iioii  est  nisi  in  inlel-  dum    unum    concepLum  specilicum 

t  nisi°i'n  lecLu,  qnia  noii  esL  acln  universale,  a   SocraLe  et  PlaLone,  quam  a   So- 

leiitciu.  iiisi  sii  iinum  in  mullis  cL  de  mnUis,  craLe  et   lapide,  eL  ideo   inLellecLus 

ila  quod  de  nuillis  esl  apLiLudo  j^ro-  causaL  universaliLaLem  ;  Lainen   illi 

xima  nniversalis   in   acUi,  (juia  non  nalurie  habenli  minorein    unilalem 

poLesL    haberi   in    aclu   universale,  non  repugnat  ex  se  esse  in   inullis, 

quo  ipsuin    esL  dicibile   de  alio  sic,  sicnl  repugnaL   singuIaijlaLi    adve- 

/loc   est   hoc,   nisi   per  inLelleclum.  nienLi. 

Tainen  islauniLas  realis  niedia  inLer        Alind  exempluin,  forina  esl   piin- 

numeralem,  cL  raLionis,  non  esL  dif-  cipium  formale  operandi  el  produ- 

fereiiLia  universaliLalis,  quia  hoc  est  cendi  siinile,    et    aliud    principium 

acLu  dicil)ile  de  multis  ;  sed  solum  non  esl  hoc,  quia   haicceiLas   gcne- 

esL   indifrerenlia,    secundum   quam  ranlis  cL  geniLi  sunL  priino  diversa, 

nail.i'epugnaL   sibi  csse  hoc  el  hoc  nonilludin  quo  sunL  siinilia;  sed  ca- 

simul.  Tamen  m)n  polcsL  secundum  lor  esl  princlpium  operandi,  in  quo 

isLain  rcalem  uniLaLem  minorem  es-  ignis  generans  assimilaUn*    genilo. 
se  siinul  hoc  el  hoc,  nisi  in  concen-        Ad  Damascenuin  dico,  (luod  non  Soiutio  se- 

-"="..  '  l  '      ^  .  CUD(Jifi   00- 

tu   in  inlelleclu,    quod    non  est   ex  sic  est  uniini  re  in    creaturis,  et   in  jectionis. 

iiurfc  se- parte  sui,    qiiia    Incc  equinilas   est  Socrate  et   Plalone,    sicut   essenlia 

ndumse         ,  11-1  i-     •  •  i-  •  ',' 

n  ropu- natura,  quce  m)n    habet  unde  repu-  divina    in   diversis  supposilis,  qnia 

)at  essc  1      •!  •  •       1  .  •       •    ,  •  i       •  i  I 

muitis.  gnat  sibi  esse  in  hoc,  et  esse  ni  islo,  iii  creaLuris  non  esl  eadein  nuinero 

sed  deLerminaLnr  per  singuIariLaLem  essenLia  in  tribus. 
advenienLem,  unde   non   poLesL   si-         DicunL,  in  quo  csL  isla  unilas  rea- 

mul  esse  in  hoc,  cL  in  isto;  ideo  isLa  lis   ininor  numerali  ?  Non   in  uno 

comnuuiiLas     non     esL     nnivers;dis  LaiiLum,  quia  quod  esL  iii  uno  nn- 

complete.  mero  est  unum  numero.  Necin  uno 

Kxemplum  ad  hoc,  sicut  matericn  in   comparatione  ad  aliud,  qiiia  lunc 

iion   repugnat  (luin    esset  sub   alia  non  esset  natnra  abs(dula  ;  igilur  in 

forina,  quanlum  est  ex  parte  sui,  et  duobus  siinul. 


n 


\ 

\ 


32                                                      LIBRI  II. 

Nota  con-       Dico,  quod  isla  luiilas  cst  natufa),  species  dividi  iii  iiidividua,  unde  ibi 

tra  inapo-                 ,.                                     •.                          ,•  i-rti^i.                                    i 

nentes    utestiii  uno  supposit(j,   non   ul  in  est  dilTerentia    forinaruiii,  sed    non 

qJo.f^)"-  ordine  ad  aliud,   neque   in   duobus  fornialis.              ~ 

*ver?aie"a  sinHil.  Ad   Faliones   secunda)    positionis       \"j. 

Quomo^^Jo       1'^^   "^*^'"  dicitur,  quidquid    est  iii  cum  dkilur,  f/uantUas  eat  de  se /icTCy 

uuiias  na-  hoc  numero,  cst  unuin  numero,  ve-  falsum  est,    riuia  qnanlitas   nullius 

tureB  est                                 •            ,                             .         .  '       i             i 

hsec.'   i-Lim  est  praidicatione  denominativa  est  de  se /<//?c.  Kt  cum  dicitur,    ipsa 

Vide  8U-                            •      •     o  •     1                  •                •  "                                                                       • 

pra  hic  q.  vel  essentiali.  Sic  lucc  unitas  niinor  separata  estplurificabilisex  se,  quia 

.    '  '    '  de  se  est  hcec  numero,  non  essen-  ex  se potest  dividi,  ex  hoc  sequitur 

lialiler,  sed  tantum  denominative  ;  oppositum,  quia  quod  ex  se  est  plu- 

sed  hfficceitas  est   numero   hcBc  es-  riricabile,  non  est  principium  divi- 

sentialiter.  Sicut  aliter  dicitur  cor-  dendi,  quia  quod  est  ratio   dividen- 

pua  animatum,  quod  est  altera  pars  tis,  vel  plurificabile,  vel  confuse  ac- 

compositi,   et    aliler   homo    dicitur  cipitur,  nunquam  est  principium  di- 

animatus  ;  corpus  enim  tantum  de-  videndi  partem  a  parte  ;  neque  de_ 

nominalive,  sed  homo  essentialiter.  relinquit    quantitas    talem    modum 

Et  sic  dupliciter  dicitur  illa   unitas  in  substantia,   qui  non   sit   aliud    a 

minor,    una,   quia  essentialiter   est  substanlia,  sicut  dictuin  est  prius  '. 'Supr.n.s, 

una  unitate  minori  numerali,  et  ta-  Ad  rationes  tertice  positionis,  cum  Ad  ratio- 

.    '         .  ,.    .              .   .                               ,    1    ,           •          nesopin.3. 

inen  denominative  est  una  numero,  dicitur,  si  in  uno  esse  est  determina- 

quia  in  hoc  uno  numero.  tum   ad    universale,   ut    secundum 

14.         Ad  primum  principale,  dico  quod  esse  diminutum,  quod  habet  in    in- 

Ad  argum.  ratio  Philosophi    est   contra    ideas  tellectu  ;  igitur  secundum  css<?extra, 

principale.                   .             .                           .            .  ....                  .    i    . 

Platonis,  quia  substantia  prima  est  quod  est  esse  simpliciter,  est  deter- 

de  se  hgec,  ideo  idea  non  est  prima  rninatum  ad   esse   haec.    Dico  quod 

substantia.   Sed  loquendo  de  natura  non  sequitur,  quia  e.sse  extra    quod 

extraanimam,  ipsa  est  propria  illi,  est  naturee,  simpliciter   est   indiffe-            , 

cujus   est,  sed  non   de    se,  sed  per  rens  de  se  ad  <?56e  diminutum,  quod            1 

aliquid  posterius   se    contrahens  ip-  habet  in  intellectu,  et  ad   esse   hoc,            ' 

sum,  ut  per  hcccceitatem,  ideo  salis  quod  habet  per  singularitatem.  Ideo 

est   ratio  Philosophi   contra   Plato-  si  in    intellectu   possit   habere  esse 

nem,  quia  idea  per  nihil  contrahens  diminutum,  sicut  in  esse  extra    in- 

est  propria.  tellectum  potest  habere  esse  simpli- 

^^J"^.^^*^-       Ad    primum    pro  posilione    aha,  citer  duplex  quantumest  dese,  tunc 

cum  dicit,  species  dicit  iotam  natu-  esset  simile  hinc  inde,  et  tunc  sicut 

ram  individuorum,  verum  est  totam  quasrendum    esset   quo  unitas  rea- 

quidditatem,  et  totum  esse  quiddita-  lis  minor  habet    unitatem  majorem 

tivum,  quia  illud  additum  non  per-  formaliter,  sic  quarendum  esset  in 

tinet  ad  quidditatem.  esse  diminuto,  quo  formahter  habe- 

ne^so'pin°2.      ^^  ^Uud  dico,  quod  loquendo  de  ret  aliud   magis   diminutum.  Sicut 

divisione  formali   proprie,    sic  non  igitur  in  e.sse  diminuto  non   oportet 

dividitur  species   in   individua,   sed  quserere,  quo  habet  esse   proprium 

gcnus  in  species  ;  loquendo  tainen  naturffi  extra    aniinam,  nisi  agens, 

de  divisione  formarum,  bene  potcst  sed  "ultcrius    oportet  quferere    per 


DIST.  XII.  QLVESTIO  VI. 


33 


(jiiid  illiul  imuiii  ivaK'  liahol  luajo-  lenuiuus  actiouis ;  iii  lualoiialiijus 
roiu  uuilalcm  roaleiii,  el  sic  quo  illud  oxtiiusocuiu  foruuc  est  duplox 
iiatura  socuudum  se  luibol  esse   di-     uojiatio.   Nou  ouiui  ost    absolutum. 


Jontra. 


Heorici 

u[)iiiio. 


luiuutuiii  iii  iutolloctu  formalilor. 


QU.ESTIO  VI. 

llrnm  stibstantia  matcnalis  per  alitiuid 
posi(iri/m  sif  luoc  ? 

Doctores  citali  qua'st.  pr.vcd  Scotus  in  Oxon. 
2.  dui.  3.  quivil.  ~.  et  0.  Heniic.  quoAl.  quinsl. 
8.  el  <5. 

Qiiod  nou.  Ununi  dicil  iiidivisio- 
iitMU,  iudivisio  negatiouom  ;  igitur 
j)or  uiliil  jjositivum  individuatur. 

Ojjjjositum,  jjrima  substautia  j)or 
se  ojjoratur  iuquautum  distiuguitur 
a  socunda,  non  j)er  solam  nogatio- 
nom  ;  iyitur  jjor  jjositivum. 


SCIIOLIUM. 
Senlentia  Henrici,    substantiam    materialem 


(jtiia  do  isto  qutoroudiim  osscl,  quo 
essot  Ihoc?  Si  seipso,  pari  ralione 
standum  in  jirinio.  Si  exlrinseco, 
(juaMondum  de  isto,  et  sic  iii  inliui- 
tum,  Nequo  illud  oxtriusocuin  est 
rospoctivum,  (juia  omne  resj)ecli- 
vuiii  fundatur  iii  absoluto,  ut  jiro- 
ducto;  igitur  luoc  prima  negatio  est 
non  po.sse  dividi  in  j)lura  sub  se. 
Secunda  respicit  alia  juxtaso,  (juia 
est  negatio  identitatis  ejus  ad  aliiid, 
ot  ista'  nogationes  siint  extra  inten- 
tiouem  forma^  et  assimilanlur  res- 
j)octibus  individui  istcB   negationes. 

(lontra  illud,  ista  duplox  negatio       3. 
non    assignat   causam  intrinsocam,  Nihiirepu- 

....  .     .  nOat  alicui 

qiiare  ropugnat   buic   dividi,  et  illi  soia  n^e<?a- 
uon  ?   nain  per  dividi  non    solvitur 
qutostio,  quia  soluiii  assignatur  ex- 
trinsecum.  Si  assignot  causam  pro- 
ximam,  probo,    quod    illa   non  est 


tione. 


individuari  duplici   negatione  divisibilitatis   in      sola  negatio,  quia  non    repuguat  sibi 

intrinsece  dividi  sola  negatione  ;  ni- 
bil  onim  repugnat  enti  per  solam 
negationem,  bic  lapis  est  ens  ;  igitur 
non  repugnat  sibi  dividi  in  plura 
sola  negatione.  Majorpalet,  quia  aut 


plura,  et  identitatis  ad  alia,  refutatuf  optime, 
quia  negatio  nuili  convenit,  nisi  ralione  alicu- 
jus  posilivi.  De  quo  late  Doctor  in  i.  dist.  28. 
quffist.  2. 

2.  Dicitur  ad  quaistionem  quod  non, 


sed  per  duplicem  negationem,  quia  in  isto  onte,  ut  lapide,  vel  Angclo, 

natura  est  de  se  dividuum.  (Huc  vo-  est  aliquid   positivum,  quod  det(n'- 

cabulo  utitur   Ricbardus  primo   de  minat  sibi  necessario  istain  negati(j- 

Trinit.)  Ilanc    potentiam    tollit  in-  nein,  aut  non  ?  Si  non,  igitur  non 


dividuuiu  ;  igitur  de  se  non  est //cec, 
sed  per  oxtiinsecum  ioriucB  divi- 
duie. 

PrcEterea,  hcTC  natura  de  se  tan- 
tum  est  in  potontia  liaec,  et  niliil  du- 


necessario  sibi  iuest  ista  negatio  ; 
igitur  ojus  opj)ositum  sibi  jjotost 
inesse  quantum  est  de  se,  si  est  ali- 
qiiid  positivum,  quod  determinat 
sibi  uogatiouom  ;   igitur   ratione    il- 


cit  se  de    poteutia  ad   actum,   sicut  liuspositivi  repugnat  sibi  oppositum 

per  aliquid  extrinsecum  in  immate-  illiiis     nogationis,    scilicet    dicidi  ; 

rialibus  non  potest  esse  materia,  vel  unde  ille  lapis,  etsi  esset  sine  quan- 

quantitas,  sed  est  substantia   imma-  tilato,  si  baboat    talo   positivum  iii- 

lerialis  Aci?c  ab  agonleinquantum  ost  triusocum,  dotorminat  sibi    nun   di- 
ToM.  X)eni.  ;< 


3i. 


MBHI  II. 


vidi,  et  sic  repn^riat  sibi  oj^posiliiiii  ; 
si  nori,  non  rcj^ugnal. 
Nihii  coD-      Jiciri,   nof^aliono  tion    consliluiliir 

sliliiltur  in       .  .  .  r        •       • 

6886  per-  aliquiu  lorinaliter  m  esse  perlectiori 

feclior   per  .  .     . 

negatio-  quani  cssc,  quod  pra3cessit  ;    igitur 

□em.  I     ,       ,•  •  •  L-,     -i 

substanlia  prima  si   constituilur  m 
esse  fornialiter  ne^atione,  non  con- 


•inat  dividi  in  species  ralione  diire- 
leiitia;  specifica?,  et  per  diirerenliarn 
Sfiecificain  habet  sjiecies  suam  uni- 
lal(!in  positivam,  et  rjuod  non  ilivi- 
dilur  iii  jilures  spccies.  Si  igitur 
unitalis  realis  minoris,  quain  sit  nu- 
nieralis,    est    aliqua  ratio   jiosiliva, 


i 


slituitur  in  esse  perfectiori  substan-  j^er  quani  liabet  suam  unilalem,   el 

liae  secundse,  quod  est   contra  Aris-  pei"  eamdem  repugnat    sibi  divisio 

totelem  in  Prccdicamentis.  oppositailli  unitati,  igilurin  unitate 

Item,  de  per  se  singulari  per    se  loali    ultima,    qua3   cst  major,    per 

prffidicatur    suum   commune  ;    sed  idem  habebit  propriam  unitatem  et 

nihil  j)()sitivum  pirftdiratur  per  se  de  naturam. 

composito  ex  natura  cum  ncgatione,  Ad  primam  rationem  principalem, 

quia  illud  non  habet  unum  concep-  dico  quod  dubiuin  est,  si  lumm  dicit 


tum  ;    igitur   nullum   positivum    de 
isto  per  se  prcedicatur. 


SGHOL[UM. 


Vera  sententia,  snbstantiam  naaterialem  tieri 


negationem,  tamen  esto  quod  sic, 
cujuslibet  negationis,  quae  est  tan- 
tum  de  facto,  non  oportet  ponere 
causam  nisi  negativam  ;  tainen  ne- 
gationis,  quce  negat  possibilitatem, 
vel  aptitudinem,  oportet  ponere  po- 

hunc  per  nliquid  pogitivum,   quia    imperfectio      sitivam  causam,  quia  quaudo  OppO- 
diviMonis  m  plura   nun    repugnat   ni.i  ratione      g-j^j,^^      negatiouis      repugnat    alicui 

pcrfectionis,  ct  per  lu  quo  repugnat  dividi,    esl  .  "  i     o 

in  ?e  unum.  ^nti,  oportct  poncre  causam  positi- 

vam   quaie  sibi  repugnat.   Si  enim 

4.  Dico  igitur  ad  quajslionem,  quod     superOcies  non  csset  colorala,  non 

Decisio    pcr  aliquid  positivum  cst  substau tia     oportet   ponere  causam    j)ositivam, 

iT*%fl\'\a  materialis //«r,  quia  nulla  imperfec-     sed  tantum  quia  agens  non  inducit, 

cii^''7epu-  lio  repugnat  alicui,  nisi  propter  per-     quia  sibi  non  repugnat  recipere  co- 

^rauVnr  fcctionem  sibi  inha^rentem  ;  sed  di-     lorem  ;    si    tamen   sibi  repugnaret, 

perfectio-  vidi  iu  partcs  subjectivas  est  imper-     oporteret  ponere  causam  positivam  ; 

fectionis  ;  igitur  non  repugnat  sub-     nunc  autem  unum   numero  in  hoc 

stantise  materiali,nisipropterperfec-     individuo,  non  solum  dicit  negatio- 

lionem  sibi  inhcerentem.  Minor   pa-     nem,  quia  agens  non  agit,  sed  dicit 

tet,  quia  Deo  repugnat  quaecumque     negationem   possibilitatis,  quia  sibi 

divisio,  sive   in  partes  subjectivas, 

sivealias;  hoc  non  esset,  nisi   im- 

perfectionem  portaret. 
Item,  per  eamdem  rationem,  per 

quam  repugnat   alicui  dividi  in  ali- 

qila,   per  eamdem    rationem  habet 

unitatem  suam  positivam  repugnan- 

tem  illi  divisioni,  sicut  patet  de  dif- 

ferentia  speciflca,  quia  speciei  repu- 


Ad  ar^Mim 

principiiie. 

Diibiiiiii  aD 

unila?  sit 

uegalio. 


I 


DIS. 


repugnatdividiin  plura  individua  ex 
parte  sui  intrinsece  ;  igitur,  etc. 


OU.ESTIO  VII. 

Utrum  subsliuuiii  niateruUis  ait  indivi- 
dita  per  esse  actualis  existentiiL'  ? 

Ilenrio.  tiiimil  2.1/.  S.  Fnn?eci.'  '■>.  McUiph.  iju.vst. 
2.  sect.  2.  Soncin.  7.  Mettipti.  (/w.r.'i/.  {2.  Suii- 
rez  in  Metapti.  disl.  f).  Scotus  in  Oxon.  hlc 
iliit.  i.  quiest.  3. 


niST.  \ll.  QLL'ESTIU  VII.  33 

alicujiis  in  isla  coc»r(liiialiono  ;  sod 
essL'  c.xislcnliii.'  acliiaiis  pi(psii|t|)(niil 
lolain  c()(tr(linali<»iieni  ([uiddilaliiin, 
si  noii  sdluni  es.stil  scionjj.a  qiiiddi- 
lalis  in  ('.\islenlia  aclnali,  (^d  (juia 
Uinc  ali(|uando  es.sol  scienlia,  ol  ali- 
(iuan(l(»  lujii  de  oadoni  re. 

Ileni,  oxislonlia  osL  ojiisdoin    ra- 
lionis   iii   nalura  ojusdoin   rati(»iiis  ; 
Quodsic.  Ouod  convenil   onini  ot     '^iifni'    "on   dislinguil    individua    in 
soli,  osl  sullicions  dislinclivum  (>jus     eadeni  natura. 

db  aliis  ;  sed  cssc  aclualis  oxistontifle         Ideo   dico   ad  quccsliononi,   (iii(»d  ReB^oi^uiio 
convonit    onini    individuo  ot   soli  ;      non,  quia  qucTlibol  coordinatio  lia- 
i"itnr,  etc.  bol    intrinsece   supremuin   et    iiiti- 

Oppositum  :  Jltc  Iionto  esl  indi-  inum,  qnod  non  includit  aliquid  al- 
vidunni  in  ^enero  Snbslanlico,  et  torius  geneiis  ;  sed  conceptus  exi- 
n(m  includit  existonliam  actualoni,  stontico  actualis  non  ost  idom  con- 
qiiia  solusDous  includit  inlrinsoce  ceptui  essonlia;  ;  i^itnr  substantia 
oxistentiam  actualem.  materialis  iion  individuatur  per  esse 

actualis  existenlito. 

Ad    rationem    principalem,    dico       3. 
qiiod    prius    nalura  ost    substanlia  aj  argum. 
matorialis    Itaic,    quam   sit  existen- 
tia    actualis  ;  idoo    licet    conveniat 
onini     el   soli,    non  lamen   est  ivri- 
mum   distinguens  ;    sod   tamen   se- 
cundum  banc   spociem   aliqu(j   mo-  *^' 
do  posset  individuare  subslantiam, 


SCHOUUM. 

Rejicil  sentenliain  luncnli^m  per  exislentiam, 
substantiam  materialem  individuari.  Primo, 
quia  existenlia  non  est  de  se  hffc.  Secundo, 
supponit  dislinclionem\H  coordinalionem  Fr<B- 
dicamenti  Subslanlii^e.  Tertio,  est  eju.sdem 
ralionis  in  omnibus  substantiis. 

Dicitur  ad  quffistionem  quod   sic, 

ultimate  et    coin|)Ietivo,  quia  aclus  licet   non   piimo,    quod  tamen  non 

separal    et   distiiKjiiit.    7,    Metapb.  videtur    verum;    idoo     dico     quod 

text.  40.  aclualis  existentia  est  coin-  ininor    est   falsa  ;    habot    esse  exi-^ 

plote  et  ultimalo  dislinclivum  unius  stontice,    (jua^    est  in    individuo,   et 

individui  ab  alio.  esi  denominative  lisec  una  numero. 

Gontra,  quod  non    esl    ex  se  dis-        Ad    rationes    opinionis,   concodo, 

linctum,  non  ost  ultimatum    distin-  (luilibol    ^cius ulLinins,  distin^uit 

ctivum  ;  sed  natura  actualis  non  est  ulLimaLa     disLinctione,      secundum 

ex  se  distincta,  quia  non  est  distinc-  quod   osL    acLus  ultimus,     non    la- 

tio  existentiarum  naLurarum  vel  re-  inen    ojiorLot    quod  qua.dibet    talis 

rum,  quarum  sunt  existentia*,  quia  disLincLio  siL    individualis,  quia  re- 

si  sic,  oporteret  ponere  coordinalio-  latio    posset  esse  ^ic    ulLimum  dis- 

nem  existentiarum  a    coordinatione  tinguens  ;    laiiien    rolalio    non    dis- 

iialurarum.  linguit  illud,  in   quo  esl  inlrinsoco, 

Itom,    quod    jiraisupponit     totam  sic    nec   exislentia    lioc  iiidixiiiuum 

coordinationem  non  esL  disLinclivum  subslanlicO,  quia    oxistontia  aclualis 


.^i^v-r  i^ 


30 


LIHHI  II. 


iion  esl  (le  illa  coordinalione 
quaiilnm  ad  conceptnni,  sive  res 
cujns  est,  sit  allerins  coordinalio- 
nis,  sive  non  dicat  rem  aliam, 
tamen  formaliler  est  aliud. 


QU.li:STIO  YIIl. 

Utrum  sitbstantia  malerialis  per  aliiid 
positivum  pertinens  ad  genus  sub- 
stantise  sit  individua  ? 


yilgid.  quodl.  2.  q.  7.  GolTr.  quodl.  6.  q.  iG. 
Docloies  cilali  quxsl,  prxced.  et  alii  apud 
Suar.  Mct.  disp.  5.  sectione  G.  Scot.  in  O-von. 
Iiii:  2.  dist.  3.  qunst.  6. 


I  Qnod     non,    quia     si    sic,     illud 

Arf,nmifni.  cum     quidditatc     faceret     composi- 

i.nmum.    (^Jqjjq^j    j,j     iiicJividuo,    sicut    actus 

et  potentia;  hoc  autem  est  falsum  ; 
tum  quia  in  Angelis  non  est  talis 
compositio  ;  tum  quia  illnd  posi- 
tivuin  vel  esset  materia  vel  forma, 
vel  compositum,  et  tunc  indivi- 
duum  vel  haberet  duas  materias 
intiiusece,  vel  duas  formas,  vel 
dnas  snbstantias  compositas,  qnia 
quidditatem  speciei,  et  illud  posi- 
tivum    additun). 

SecuQdum.  Item,  si  sit  singulare,  est  per 
se  unum  ;  igitur  per  se  in telligi- 
bile,  quod  videtur  contra  Aristote- 
lem,  2.  de  Anima,  iext.  00.  et 
3.  de  Anima  texi.  27.  7-.  Meia- 
phijsic.  ie.ft.  37.  1.  Physicorum, 
text.   oo. 

TeriiuQi.  Item,  si  sic,  posset  esse  de- 
monstratio  de  individuis,  quia 
quod  per  se  est  intelligibile,  de 
eo  potest  passio  per  se  sciri.  Sed 
hoc  est  conlra  Philosophum.  7. 
Melaph.  cap.  de  partibus  defini- 
iionis  :  Defuiitio  est  solius  quiddi- 
talis,     qufG     lantum    est    species, 


Conlra."* 


istud    individunm    non    ijicludit   so- 
Inm    ([uiddilatein. 

Item,    ab     isto     jxjsilivo     super-  Ouariu 
addito     posset     accipi     diHerentia, 
a    (piidditate    jrenns,    et   tnnc    pos- 
sct  individnum  proprie   definiri. 

Opposilum  :  Omne  per  se  in- 
ferius  includit  aliquid  contrahens 
superius,  quod  est  ejusdem  gene- 
ris  ;  igitur  individuum  per  se 
includit  qnidditatem,  et  aliqnid 
ejusdem  generis  positivum,  vel 
contrahens  quidditatem. 

SCHOLIUM  I. 

Resolulio,  ralionem  individualem  esse  quid 
posiLivani.  Probal  tribus  ratiouibus  ;  e.\|>)icat 
Ires  comparaliones  differentiae  specilica;  ad  su- 
perius,  ad  inferius,  el  ad  id  quod  ju.\ta  est,  et 
quomodo  conveniat,  ct  differat  cum  differentia 
individuali,  de  quu  fusius  q.  6.  citala  in  inilio 
quaestionis. 

Ad  quffistionem    respondeo   affir-      2. 
mative.     Palet     quod     in    entibus  Raiio  indi 

.        .  vidujitii)- 

extra     animam     est     aliquid     hocnisestaii 

,  I    ,  •        .  1  quidpositi 

singulare  delerminatum,  qnod  non  vum.  Pro 

,       ,         I  •     •  1  •      •  1  1  balur  pri 

polest  divuli  in  plura  sub  se  ;  ,,10 
illud  non  potest  esse  solum  a 
causa  extrinseca,  quia  nihil  ex- 
trinsecum  est  causa  hujus  irnpos- 
sibile  dividi,  nisi  quia  causat 
aliquid  intra,  cui  repugnat  dividi ; 
igitur  oportet  ponere  in  individuo 
aliquid  posilivum,  quod  non  est 
sola  qnidditas,  quia  sibi  non  re- 
pugnat  dividi. 

Prteterea,  hoc  singulare  esl  ali-  secundo 
quid  in  se,  et  ad  se  ;  igitur  hoc 
erit  per  intrinsecum,  non  autem 
per  negationem,  probatum  est 
prius  *,  et  addo  quod  ipsa  nega- e.  nSm.! 
tio  est  ejusdem  rationis  in  multis  ; 
igitur  est  quserendum  per  quid 
est     hoc     no?i     dividi,    quia    non 


nisT.  xii. 

(lividi    iii     |»liira,    est    ejiisdcin    ra- 

tionis     iii    ([iiulibet    individud.     Ita 

dieo    qiiod     istiid    inlrinseeniii    non 

potest  esse  ens    ralionis,  (jiiia    hii- 

jusniodi    res     neeessario    re(iuirilur 

ad   existentiain    r(»i  extra    aniinam, 

nee    polest   esse   illnd    natuia,    nee 

pars    natura%   nee   etiain    aecidens. 

ubisupra  l*rol)atuin    esl    j)rius  '.    Igilur    ali- 

"""^  ^"     (juid     intrinseeuin     individno,     sed 

exlrinseeuni      nalui.e,     et     |)er     se 

delerininans  iialurain    ad   hoc  indi- 

viduuin. 

Teriio.         Ileiii,    proj^ria     passio    entis    esl 

•ueal^ig   unilas  ;  ifi;itur  perfeelissiina  iinilas 

«"uuitas  pcrfeclioris  enlis  ;   igilur  ciiin    nni- 

tas   numeralis  sit  major  et  perfec- 

tior   unitale   reali  speeifiea,  oporlet 

aliquid    esse   positivum    in    iiidivi- 

duo,      per     quod     est    sic    uniim, 

quod  sit  ejus(hMii    generis,    et    de- 

terminans   quidditatem. 

Q  Item,  omnia  difYerentia   reducun- 

■Bnia  dif- '••'■  '"^^^   piimo  divcrsa,    alitcr  enim 

y^°y[jyj' esset   ^1*0^688^8  in    infinitum,  quia 

d  primo  diflerenlia     in    aliquo    conveniuiit, 

diversa.  '  ' 

ide  Scot.  iii    ali(iuo    difreruut.     7.     Melapli. 

d.  3.  q.  \  .    .  .' 

3.  tect.  9.  Aut  igilur  illa,  quibiis 
differunt,  sunt  primo  diversa,  et 
habelur  proposilum  ;  aut  sunt  dif- 
ferentia,  et  tunc  qua^rendum  est 
de  illis  quibus  differunt  ?  Cum 
igitur  singularia  sunt  differentia, 
ipsa  reducuntur  ad  priina  diversa, 
illa  non  sunt  niliila,  non  acciden- 
tia,  non  natura  ;  igitur  aliqua 
entitas  determinativa  naturo?,  ut 
proprietates  individuales. 
iiio  iudi-      Modus  ponendi  est  ille  :  Quando 

dui  i"no-    i  i     u       a  i       •        • 

)rratroDe  duo    sc    habent     ad    invicem     per 
peciHca.  a,ialogiam,    per   magis    notiim   de- 
bet      manifestari     minus      noluin; 
nunc     aulem     jjioprietas    individui 
est   minus  nola  nobis  quam  fornia 


QILI^.STIO  VIII.  37 

specifica,  quia  forina  specifica  est 
j^rineijiium  formale  ojierandi,  <!t 
non  illa  j)roj)rielas  individui,  (juia 
nulliiis  aelionis  realis  est  ista 
I^roprielas  iii(li\i(liii  priiicij^iuiii 
oi)(M-andi,  sed  lanliim  forma  sjieci- 
llca  iii  iiidividiio,  qiue  Logic(;  lo- 
quendo  diciliir  differenlia  specifica, 
realiter  vero  dicilur  forma  sjieci- 
fica,  (pro  eodem  habeo  ad  pr<esens 
ista)  ;  forina  potest  comparari  ad 
superius  et  ad  inPMiiis  ;  comjjarala 
ad  sjijjeriu^  mm  seinj)er  oj)ortet 
(juod  sit  alia  a  re  in  genere, 
quia  lunc  simplex  (ut  posu(!runt 
Philosoj)hi  Angelum)  non  esset 
definibile  ;  nec  etiam  formre  acci- 
(lenlales,  quia  non  necesse  est  ibi 
esse  comparalionem  realem,  ila 
(jiiod    res,     a   qua    recipilur   dinV'-   'J  a  quo 

'  '  ^  i^  accipitur 

rentia,  sit   aliud    re  ab  isto  a   quo  genus  aa 

.     .'  ^  aliud  al. 

accipitur     genus  ;     lamen    semj)er  eo,  a  quo 

.  ,  f  ,.  .  ,.      accipilur 

est  non  idem  tormaliler,  quia  ali-  differentia. 
ter  idem  bis  diceretur  in  deniii- 
lione,  et  tunc  sufficeret  definire 
per  solum  genus,  vcl  solam  dilTe- 
renliam  ;  igitur  non  necesse  est 
rem,  a  qua  accipitur  difTerenlia 
specifica,  esse  aliud  re  ab  illo  a 
quo  est  genus  acceptum,  semper 
tamen  est  non  idein  formaliter  ; 
sed  ista  proprietas  individui  nun- 
quam  est  res  alia  a  forma  speci- 
fica,  tamen  semper  est  non  idem 
formaliter,  licet  aliquid  possit  con- 
linere  unitive  uti*umque. 

Dissimile  tamen  esl  iii  lioc,  4. 
quod  formalitas  specifica  semper 
est  simpliciter  perfectius  gradu, 
vel  formalitate  generis,  sed  non 
oj)ortet  proprietatem  individui  esse 
simpliciler  perfectioreni  formalilate 

.,,  r,  ,  ,...,.,        Diipliciler 

specilica.     becunda     dissimililudo,  diu.rt  .nf 
formalitas    specilica     contraliit    ad  inSvidua- 


38  jjimi  II. 

lis  n npect- es.sYj  quidclilaliviiiii   siFiiplicitcr  pcr-  vcrlunlnr    ens    cl   ^/«V/,  dico   quod 

"^*'       feclum  ;    s(!(l     rormalilas    individui  ena  est  aiquivrjrnni  <m\  duos  niodos 

conlrahil     (juiddilatctn    ad     aliquid  cnlis    ad    quiddilatcii),    ct     iiabcn^ 

exlra     quidditalem,     quia    omniiio  qiiifiditalcm.   IJnde    non    solum   cst 

altcrius  ralionis.   De  quidditate  pa-  diflcrcntia     inU^r     quidditatcm,     et 

tct    dupliciter,    primo   sic  :     Omnis  liabcns  quidditalcm    in  concreto  et 

quiddilas    materialis  divisibilis    cst  abslracto,  sed  quantum   ad   iinivor- 

quantum    est    dc   sc,   ita  quod   sibi  sale     et     singularc,     quia     dicitiir 

non  repugnat  divitli  ;  isla  propric-  humanitas      et    haec      humanitas, 

tas  individui  est  aliquid,  cui  repu-  homo     et    hic   homo.   Et     sic    cxi- 

gnat  dividi  ;  igitur  est  alterius  ralio-  stcns     incommunicabilitcr     est   ha- 

nis.  Secundo  sic  :  Actus  et  polenlia  bens  quidditatem,  et  non  est   pro- 

propria   sunt   primo    diversa,    qiiia  prie  qidd,    sed  qiiis,    ct  extcndilur 

si    aliquid     csset    ejusdem    rationis  cns,    ita   quod    dicitur    non    solum 

in  alterutio,    ut  si    in  actu,  quan-  dc   quid  proprie,   scd   de    eo    qni 

tum  ad  illud,    non  primo  actuarel,  cst   quis.    Illud    vult    Richardus    4. 

sed  rcciperet   actum  ;   si   in  poten-  de   Trinit.    1.    Quando    aliquis    est 

tia,    quantum   ad    iliucl,    non   rcci-  longe  a  nobis,   qua^rimus  quid  sit, 

perct,  sed  acluarcl ;  igitiir  proprius  et  non  quis  ;   cum   vero  appropin- 

actus,     ct     propria    potenlia    sunt  quaverit,  et    discernimus   quod  est 

primo  diversa.    Sed  illa   pioprictas  liomo,     non    quid    quffirimus,    sed 

individui  respectu  quidditalis  habct  quis.     Idem    vult     xVvicenna,     viso 

ralionem    actus  ;     igilur    est   extra  animali    a    j-emotis,    prius     notum 

totam    rationem    illius    quiddilatis,  cst,    quod    est    corpus    quam    ani- 

Actus  et   vet    extra    totum.    Difl^erentia  vero  mal  ;    prius    animal    quam    homo, 

potentia,                                                            .  '      *                                     '■                           ' 

primo  di-  spcciiica     uon     determjnat     genus  vel  hic  homo.   Ens   lu-itiir  et    qutd 

extra  totum    genus  quidditatis,   sed  convertuntur,     non     quid   propric, 

determinat      ipsum      a      qiiidflitate  sed      ut    cxtenditur    ad    qu.is,     vel 

iniperfccta    ad    perfeclam  ;  et    ideo  quid,  vcl   quale,  etc. 

dilferentia  specifica  est  extra  tolum  Secunda     comparalio    cst   dicere      n. 

genus  quiddilalis  imperfectie.  I*atct  spccifice  ad   inferius,   el    similitudo 

igitur   quoinodo   illa   conveniunt  et  est    quantum    ad   lioc    quod    sicul 

difTcrunt.  species    eodem,    quo    est    species 

g,           Contra  illud,  ens  ei  quid  conver-  formaliler,  et   quo   habot    unitatem 

tuntur     secundum     Avicennam    2.  specificam,      repu{rnat     sibi     posse 

Metaph.    quia   res,  ens,  quid,  con  ■  dividi    in     plura    cjusdem    speciei, 

vertuntur ;   igitur  si  illa  proprietas  loquendo     de     specie     atoma  ;     sic 

individualis  est   extra  lolum  genus  iiidividuo    eadem    proprietate   indi- 

quidditatis,    igitur    cst  extra   totum  viduali,    qua    est    formaliler    heec, 

genus    entis.  repugnal  sibi  onuiis   divisio  in    in- 

Dico   secundum  Philosophum   •").  feiiora.   Tertia   comparatio  est   for- 

Melaph.     quod     sinuil     totum     est  mce    spccificsp     ad     ea    quap    sunt 

extra  quod  quid,    non  tamen  exlra  juxtf    se,     et    tunc    similitudo    est 

genus  entis.    Quomodo   igitur   con-  qnantum    ad  hoc,   quod    sicul   spe- 


DIST.  XII.  gr.ESTK)  VIII, 


3'J 


cies  (listant,  el  illa  qiiibus  (liiTe- 
runl,  sunt  piinio  diversa,  iiiliil 
coinniiiiie  habentes  ;  sic  dno  in- 
(lividua  (juanluni  ad  isla,  (juibns 
dislin^^uunlur  jninio,  in  nullo 
ejusdein   ralionis    conveniunt. 

l*or  lioe  jiatet  ad  iinani  instaii- 
tiain  taleni,  Socrates  et  Plalo  dif- 
ferunt  istis  jirojirietatibus,  aut 
ilbe  projirielatos  in  aliqua  conve- 
iiinnt,  vel  in  nullo,  igitur  j)rimo 
dislingnuntur  ;  igilur  Socrates  et 
Plato  cum  inclndant  istas  jiroprie- 
tates,  si  isUe  proj)rielales  in  ali- 
quo  conveniunt,  quoLMenduni  est 
de  illis  quibus  distin^uuiilur  ?  Aul 
in  ali(juo  conveniunt,  vel  in  nullo? 
Et  sic,  vel  erit  processus  in  iiiii- 
nituni,  vel  stabilur,  quod  Socra- 
les  et    Plato    in    nullo   conveniunt. 

Dico  qn(»(l  priino  distinj^uenlia 
in  nullo  conveniunt  ;  non  propter 
hoc  sequilur  quod  includenlia  iii 
nullo  conveniunt,  quia  ipsa  inclu 
dunl  piinio  dislinguentia,  et  plus. 
Unde  inagis  diversa  possunt  du- 
pliciter  intelligi  ;  vel  quia  j)Ius 
repugnantia,  vel  quia  in  nullo 
convenientia.  Prinio  modo  non 
sunt  inclusa  inagis  diversa  quam 
includeiilia,  quia  non  plus  rejiu- 
gnantia.  Secundo  inodo  sunt  ma- 
gis  diversa,  quia  etsi  non  ininus 
repugnent,  tameii  non  lantuin 
sunt  diversa  ;  sicut  igilur  esset 
dicendum  de  difTerentia  speciiica 
hoininis  et  asiiii,  sic  quantum  ad 
hoc,  de  proprietate  individuali  ; 
nec  propler  hoc  sequilur  qiiod 
individua  sunt  priino  diversa,  si- 
cul   nec  duce   species. 


SCHOLIUM  11. 

Tanilem  vult  individualitalern  desuini  a  qim- 
Iibet  eniitate  partiali  et  tolaii,  cstque  ultirnu 
rcalilaH,  roi,  aqua  defrumilur.  Pai<;lcx  qua'dlio- 
nibns  pr.Tcodcntibus,  qiiia  non  cst  ipsa  nHlcra 
sccuudum  SB,  ox  quajst.  5.  nequo  duplei  nepa- 
tio,  cx  quaesl.  (3.  neque  exialenlm,  ex  quaBst.  7. 
neque  quanlitas,  cx  quicst.  i.  ijcque  maleriu, 
e\  (lua^pl.  r?.  rrgo  iillim-i  realitiis  cujui-Iibet 
enfitatis,  sive  sit  pars,  sive^^totum  facit  pum 
banc. 

Dicunt,    quid    esl    in    re,    a   quo       8. 
accipilur     proprietas     indivisibilis,    Proprie- 

.  '    taSlD(ilV181- 

vel   materia,    vel    forma,  vel  coin-  bius  unde 

.  .  ,  .sumatur 

posiluiii,  cum  non  sinl  plures  res  ? 
Dico  quod  sicut  compositum  in 
geiiere  liabet  in  se  j)ailes,  niate- 
riam  et  forinam,  et  maleiia  potest 
concipi  sub  ratione  universalis, 
similiter  forma  et  compositum  ; 
el  simililer  in  aliis  generibus  et 
in  iiLgalionibus,  et  privationibus, 
(jnidquid  potest  concipi  ut  univer- 
sale,  illud  non  est  de  se  /loc,  cuin 
potest    sic    concipi    absque    inodo 

COncipiendi      OpjiOSito      objecti.       J']t  In  materla 
,       ,     •,  .     .  ,     ,      est  nalura 

cuin  non  potest  ita  concipi  est  de  et  hajccei- 
se  /i3ec,  ideo  in  inaleria  est  natura  ^*^'' 
et  luBc  proj)rietas,  et  similiter  in 
forma,  simililer  et  in  composito. 
VA  iormalitas  natnra^  noii  est  for- 
malitas,  qua^  esl  incommunicabi- 
lis,  nisi  denominative,  taineii  iii 
composito  est  formalitas,  qua3  est 
cominunicabilis  ;  igitur  sex  sunt 
entitates  in  composito  per  identi- 
tatem  unitive. 

Dices,  Deus  possel  conservare 
jtrius  sine  posteriori  ;  igitur  pos- 
set  conservare  naturain  in  existen- 
lia  sim^  j)roj)rietate  indivisibili. 
Per  quid  igilur  intrinsecum  posi- 
tive  esset  hoec  iialura  alia  a  na- 
tura,   quap   est  nunc  sub   alia  pro- 


40 


LllilU  11. 


Priusnatii- 
ra  duplex. 


Quidditas 
LOQ  potest 

esse  siue 

iudividua- 

litate. 


9. 

Ad    pri- 
mum  prin- 

cipale. 

An   indivi- 

duum  sit 

proprie 

composi- 

tum. 


prielalo  indivisibili,  f[uia  opoilet 
positivuin  dare  intrinseciini  dislin- 
guens  ? 

Dico  quod  prius  nntura  alio  est 
duplex  :  Unum  quod  non  est  res 
alia,  sed  formnlilas  alia,  idem  la- 
men  identice.  Aliud  est  prius  na- 
tura,  quod  iitroque  modo  est  aliud 
a  posteriori.  Piimo  modo  clau- 
dit  incompossibilia,  conservare 
prius  sine  posterioii,  quia  contra- 
dictio  est  eamdem  rein  simul  ma- 
nere,  et  non  manere,  et  tamen 
illud  prius  non  est  de  se  posterius. 
Sicut  anima  sensitiva  tua  est 
prius  natura,  quam  sit  formalitas 
intellectiva,  el  tamen  conlradictio 
est  tuam  sensitivam  manere  sine 
inlellectiva.  Similiter  forma  speci- 
fica  albedinis  non  est  res  alia  a 
natura  coloris,  et  tamen  im])ossi- 
bile  est,  et  impossibile,  non  ob- 
stante  quod  res,  a  qua  accipitur 
g-enus  coloris,  quae  est  in  albedi- 
ne,  sit  alia  formalitas,  conserve- 
tur,  et  non  forma  specifica  albe- 
dinis .  Nunc  autem  proprietas 
indivisibilis  quamquam  sit  poste- 
rius  natura  quidditate,  nunquam 
tamen  est  res  alia,  sed  est  idem 
identitate  cum  forma  specifica, 
quamvis   alia  formalilas. 

Ad  primum  principale  dico,  quod 
non  sequitur,  quodlibet  individuum 
esse  compositum  proprie,  quia  com- 
positio  non  est  proprie  nisi  ex  actu 
et  potentia  proprie  acceptis.  et  quod 
ista  proprielas  indi\idualis  est  ea- 
dem  essentia  identitate,  ideo  ex 
talibus  nunquam  pro])rie  fit  compo- 
sitio.  Sed  si  esset  res  alia,  proprie 
esset  actus  quiddilatis,  sicut  in  divi- 
nissapientia  si  essct  res  alia,  esset 
passio    rei  ;    nunc  autem   identitas 


tollil  oiiinem  com[)ositionein  pro- 
[irie.  Si  tamen  velimus  extendere 
composil/onem  ad  omne  illud  quod 
habet  sic  naturam,  quffi  non  est  ex 
se //^c,  et  talf^m  pio|)rietatein,  con- 
cedo  quod  iii  individuis  est  talis 
composilio,  ct  tamcn  talis  non  est 
in  divinis,  quia  quodlibet  ibi  est  de 
se  hsec  ;  nec  etiam  est  ibi  essentia 
piius  natura  propiietate  quasi  coin- 
plente  rationem  individui,  et  deter- 
minante  essentiam.  Et  cum  qua^ri- 
tur,  aii  illa  proprietas  accipitur  a 
materia,  vel  a  forina,  vel  composito, 
dictum  est  modo  quod  in  quolibet 
islorum  est  natura,  et  talis  proprie- 
tas  ultra  materiam  et  formain  con- 
trahens  naturam,  quse  est  entitas 
positiva. 

Ad  aliud,  concedo  quod  singulare 
est  per  se  intelligibile,  imo  maxime 
intelligibile,  quia  nunquam  beati- 
ficabitur  intellectus  nisi  in  intellec- 
tione  singularis,  puta  essenticC 
divincE,  ut  hsec.  Non  tamen  sequi- 
tur  ex  hoc,  quod  sit  maxime  intelli- 
gibile  cuicumque  intellectui,  quia 
ex  debilitate  intellectus  nostri  potest 
esse  defectus.  Et  cum  allegalur 
Philosophus,  dico  quod  non  est  ejus 
intentio  quod  singulare  non  sit  in- 
telligibile.  Sed  intelleclus  noster 
non  intelligit  nisi  per  sensum,  et 
dictuin  est  ',  quod  per  sensum  non 
cognoscitur  hoc  singulare  ut  hoc, 
sed  solum  ut  natura,  el  sic  potest 
inlellectus  noster  intelligere  singu- 
lare.  Unde  Philosophus  vult  quod 
intellectus  noster  potest  in  duo, 
sensus  autem  lanlum  in  unum,  quia 
non  potest  in  universale,  ut  univer- 
sale,  et  intellectus  potest  in  singu- 
lare,  sicut  sensus. 

Ad  aliud,  dico  quod  non  sequitur. 


< 


10. 

\d  secua- 

dum. 

Singulart 

est  per  se 

iutelligibi- 

ie. 


Seosus 

quomodo 

cogDoscit 

siDgulare. 

•In2.  d.3 

q.  3.  n.  18 


I 


Ad  ter- 
tium. 


DIST.  \ll.  QU^STIO  VIII.  II 

iDKiiiare  sin^iiilaic  iil  /iO('   est  |)or  so  iiilolli';!-  tilaloiii,  (iiiia    foriiia  (liciliir  (|iii(l(li-  ivr  mate- 

iiue    iion  I  •!  •     •  •!  •!  •  •  ■•        I  #         rittUi  iu- 

ibil,..  8i-  i>>lt'  ;  'r''!'!"    '^'^f     |IOl'  80    SCinilo,    (jllia  tas     SOCIIIkIuiII     ArisloloJOIII     .).     Mc-    lellij.Mtur 

ip-ibiTe."  iiKlividiiiiin     iil      ho(\     nnn      liahot  /c//y//.  ot  seciiii(liiiii  lldoliiiiiwA'   7V/- dltio  cmj- 

causaiii  iiitrinsooain  allorius   passid-  ?///.   ///>.    i.    cd]).    •{.    iihi    dicil  qiiod    «pecfeiu. 

nis,  quain  sit  passio  spocioi,   ol   po-  forma  siinplex  sulijoctiiin  accidonlis 

tost  tainon   intollifii.    Ideo   ex  parle  osso  non  polosl,  ot  oxoiiiplilical,    iil 

causap   esl    inliinseco,     quaro     iion  liiiinanilas.    Idoo    apiid  Arisloteloin 

potest  passio  jiropria   do    individno  onlilas  distincla  a  quiddilato,   (juain 

sciri,  ul  hgec,  quia  illud  contralions  imporlat  illa  jirojniotas,   est    inalo- 

quidditatem  non  ost  causa  alicujus  rialis  respeclu  qiiidditalis;  similitor 

propria^  passionis.  loquondo  Lo^ico, /;/"^t'^//r(^//>//e  liabot 

m  ^Vu dV-      '^*^  aliiid  cum   dicilur  joos.sr/   de-  rationem     formalis,     ot    sn/jJiriOUc 

viduum   /////;•/  (lico  secundum  Philosoplinm  ralionem  matorialis.  Ideo  formalilas  ,^"''^.  "*" 

lare   non  '        ^    '  .  '  t'^'^a  ue  se 

t  deiinf-  I.  Topiconnn,  cap.  0.  qnod  dolinitio  jiroprio   portinet  ad  secundam  suh-  ^^^^  "J^i 

exjirimit  (////^/f?.<?/ causae  speciei  so-  stantiam,  malorialilas  ad  primam,  et 

lum  ;  sed  individuum  exj)rimit  plus-  talis    materialitas    est    in     qu(dihot 

quam  qniddilalem,  et  ideo  ejns  non  individuo,   ideo    in   niillo    ente    esl 

estdefinilio  propria.  Iloc  vidotiir  ex  (jucolihet    entitas  in  eo  de  se  hxc, 

inlonlionc  Pliilosophi,  quia  sic  vide-  nisi   in   Deo  ;   ct  Deus   nullo  niodo 

tur  loqui  de  materia  pro  conditione  potest  habere  proprietatem    contra- 

contrahente  quidditatem,   uhi  assi-  henteni  naturam,    tanquam    aliqua 

gnat  individuationem  per  materiam,  materialitas,  quse  sit  extra  rationem 

ut  patet  I.  de  Cae/o  5.  Melap/i.  7.   et  forma3,  cumsit  actus  purus. 
10.  el  nunquam  fugil   ihi   ad   quan- 


42 


Liimi  II. 


DISTINGTTO  XTII. 


1. 

ArgumeDt. 
primum. 


Secun- 
dum. 


QU^STIO  UNICA. 

Utrum  lumen  sU.  propria  spccies  scnsi- 
bilis  lucis  corporalis  ? 

Alens.  I.  ?).  7.  2.  m  3.  a.  i.  et  2.  p.  q.  46.  m.  .5. 
D.  Bonav.  hic  arl.  3.  7.  i.  Richaid.  a.  2.  ^.  i. 
2.  ^^  3.  Hpnric.  ^uof/L  3.  q.  i2.  D.  Thom.  i.  p. 
<7.  67.  a;-<.  2.  et  3.  Gonimb.  2.  de  anima  cap. 
7.  ^u<rs^  4.  Scot.  m  Oxon.  /ur  5U<:ei<.  unico. 

Qiiod  non.  Lumen  est  substantia  ; 
non  igitur  est  per  se  sensibile. 
Antecedenspatet,  quia  lux  fuit  prinio 
facta,  el  tunc  non  fiebant  accidcntia 
sine  suppositis,  quia  in  primis 
operibus  non  fiebanl  talia  miracula. 

Item,  Augustinus  7.  super  Genes. 
ad  litteram  :  Anima,  ciua  praedita 
est,  etc.  et  postea,  omnia  adminis- 
trantiir  pcr  lucem  et  corporea  sjib- 
tiliora  ;  igitur   lumen    inter   cffitera 


Terlium. 


Quartum. 


Quintum. 


corpora    est   subfilius 


igitur 


corpus,  non  igitur  species  sensibi- 
lis. 

Item,  lux  gignit  corpora,  el  sub- 
stantias  hic  infcrius  ;  igilur  non  est 
accidens,  quia  sic  eflectus  excederet 
suam  causam. 

Item,  lux  habet  proprietatem 
corporis,  quia  potest  moveri,  frangi ; 
igitur,  etc. 

Item,  lumen  habet  esse  reale  in 
medio  :  non  igitur  est  species  sensi- 
bilis,  cum  ista  habeat  esse  intentio- 
nale  in  medio.  Antecedens  probatur 
tripliciter,  primo  sic  :  Lumen  reali- 
ter  denominat  medium,   non  autem 


species,    qure    habet   esse    intentio- 
nale,  quia  si  sic,    sicul  diciturquod 
acr  est  lucidus,    sic  dicei'etur  quod 
aer   est   albus    a   specie   albi,    quin 
habet  esse  iiitentionale    in     medio. 
Secundo  sic  :  Lumen  excludit  oppo- 
situm  a  medio,    ut  tenebram,    non   ^ 
sic  species  albi  speciem  nigri,  sicul 
album     realiter,     nigrum     realiter. 
Tertio  sic  :  Lumen  habet  actionem 
realem  in  medio,    quia  ignis  gene- 
ratur  in  medio  ex  refractione  radio- 
rum  a  speculo  terso  et  polito  :  in- 
tentio     non     generat  substantiam ; 
igitur,  etc. 

Opposituin,  Avicenna  6.  Xatura-      2. 
lium  part.  2.  cap.   i.   Lu.r per  se  esl    Conira, 
sensibilis  ;  sed  nihil  per  se   sensi- 
bile  videtur,  nisi  per  speciem  suam 
mulliplicatam    ad    organum,    2.    de 


I 


Anima,  text.  08.    igitur  lumen    est 


cst     species  lucis  per  quam  videtur. 


SCHOr.IUM  I. 

Lucein  esse  acciden8..Primo,  ex  Avicenna.  Se- 
cundo,  quin  est  sensibilia.  Tertio,  in  igne  est 
.irridtMis,  quia  nec,  rcrma,  npc  maleria  ;  ergo 
oi)iqup.  Qiiarfo,  corpora  coelestia  non  videntnr 
habere  aliud  accidens  nohilius.  Explicat  quod- 
nam  est  objectum  priinum  visus.  Et  putat  e?se 
aliquid  indifferens  ad  colorem  et  Jucem,  vel 
ipsum  lucem,  quia  per-hanc  Cfflteri  videntur, 
non  e  contra. 


.\d   quapstionem  dico,    quod    estLuxesta« 
forma  accidentalis,  quia  est   per  se 
sensibilis,   ut  sensu  percipimus,   et 
ut   vult   Avicenna  ;  igitur   non    est 
substantia. 


DIST.  XIII.  QU.ESTIO  IWIC. 


43 


3. 

.UX  quo- 
lodu  vi«i 
,li9,  ouiu 
OD  sit  co 
lor. 


)bjectum 
visus  est 
luomiua- 
uin  sicut 
't  tactus. 


PraMorea,  in  lioc  corpore  eleincii- 
lari  esl  lux  accidens,  qiiia  nulla 
purs  esseiilialis  ejus  esl,  iil  iiiateria 
vel  foriiia,  iiec  |)rior  rornia  subslaii- 
(iali  i^iiis  ;  igitur  iii  nullo  esl  sub- 
stanlia,(juia  (juod  uni  est  substanlia, 
iiulli  est  accidens,  primo  Pliysico- 
nitu,  text.  27. 

Item,  corjxua  c(pleslia  liabent 
qualitates  accidenlales  nobiliores 
quam  inferiora  ;  hujusinodi  non 
videtur  iiisi  lux,  quia  jDersj^icuitas 
est  qualitas  jjassiva. 

Dicunt,  quoinodo  est  lux  jjer  se  vi- 

sibilis,  cuni  coloratum   sit   jiriinum 

objectum  visus  ?  et  lux   non  videtur 

■  per  naturam    coloris  ;  i^ilur   visus 

non  erit  unus  sensus. 

Dico  quod  utrumque  est  j)er  se 
visibile,  et  tamen  visus  una  pot(in- 
tia,  quia  quanto  potentia  est  perfec- 
tior,  tanto  polest  iii  plura  quam 
imperfectior.  Si  potentia  imperfec- 
tior  omnia  cog-noscat,  perfectior  per- 
fectius  cognoscet  (quod  dico,  quia 
Angelus  inferior  cognoscit  omnes 
res,  quas  Angelus  superior,  etsi  non 
ffique  perfecte)  ;  sed  sensus  visus 
plures  differentias  reruin  nobis 
ostendit,  primo  Metapliijs.  cap. 
primo,  et  cognita  per  se  plus  diffe- 
runt,  quam  contraria  in  genere 
Physico,  qualia  solum  cognoscuntur 
ab  aliis  potentiis  sensitivis  ;  ideo 
dico  quod  neutrum  istorum  est 
primum  objectum  adcequalum,  sed 
est  aliquid  indifTerens  ad  hoc,  et  ad 
illud,  et  est  innominatum,  sicut  pa- 
,  tet  de  tactu.  Sentit  enim  duas  con- 
trarietates,  quarum  neutra  ad  aliam 
est  reducibilis,  et  tamen  non  excedit 
genus  tactus,  nec  eliam  est  plures 
sensus  formaliter.  Similiter  sensus 
cominunis  est  unus,  et  tamen  sentit 


quodlibct  jter  se  seiisibile,  et  suuin 
objectum  ada^quatum  erit  unuin 
C(Mninune  abstractum  ab  omnibus 
sensibilibiis  jtarticularibus,  iKtii 
tamen  univeisaleyompl(!tum. 

\'el  aliter  notest  dici,  qiiod  qiiando  ,v«i  fone 

'  '  '  .        .       lux  estpn» 

sunt  duo  objecla  uniiis  jtotentia'  iii   uQum  ob- 

•'  '  .  jectum. 

analogia  qiiadam,  tunc  unum  isto- 
rum  erit  j)iimum  objectum,  et  vir- 
tute  illius  j)rimi,  omnia  alia  cogno- 
scentur.  Non  tamen  oporteret  quod 
sub  eo  contineantur,  sicut  de  tactu, 
esto  quod  non  senliret  nisi  caliduin 
et  frigidum,  calidum  esset  primuin 
objectum,  in  virtute  cujus  omnia  alia 
sentiret.  VA  tunc  polest  dici  qiiod 
lux  habet  primam  rationem  objecti 
visibilis,  non  quia  sit  objectum  adae- 
quatum  formaliler,  sed  quia  virtute 
ejus  omnia,  quffi  non  sunt  talia 
formaliter,  videntur.  Liix  enim 
potest  videri  sine  colore,  color  ta- 
men  non  sine  luce,  dependet  enim 
in  visibililate  a  luce,  quia  ad  sen- 
tiendum,  vel  ad  videndum  colorem 
necesse  est  coagere  lucem,  vel 
intrinsecain,  vel  exlrinsecam,  si 
cadat  in  composilione  coloris. 

SCnOLIUM  II. 

Oatenditprimo  lumen  non  esse  corpua,  neque 
formam  suhstantialem,  neque  quanlitatem,  sed 
qualilatem,  quae  est  species  visibilis  lucis,  seu 
intentio  sumpla  pro  rationo  tendendi  in  objec- 
tum.  Secundo,  speciem  visibilera  perfeclam 
essesimul  objeclura  visum,  et  ralionem  viden- 
di,  quod  comprobat  e.xperientia  radii  transeun- 
tis  per  vilrum  rubeum,  et  quia  alioquin  pos.- 
tuin  super  oculum  impediret  visionem.  Tertio, 
lumen  non  videri  nisi  conjunctum  cnrpori, 
quod  duplici  experientia  patet. 

Secundo  dico,  su|)ponendo  quod       ^ 
///.r  dicitur  utest  iii  fonle,   lumen  \\\  Luxinfon- 
in  inedio,  quod  lumeu  non  est  sub-  j^'  ^"g^" 
stantia  aliqua,  quia  non  est  corpus, 


44 


Mimi  II. 


quia  sir  iion  ossct  pmx  iiirii  ;  (inod- 
rninquo  cniin  cnrpiis  occiilliil  qiicC 
snnt  posl  sc,  qnnnhimciiinqiic  sil 
liifninosiim  ;  Inmcn  niilcm  noii 
occnllal,  scd  j)olcsl  cssc  nKMJiiim 
vidcndi,  sicnl  pcrvium. 


Siacrcede- 
rel   lumioi 
non  fieret 
respiralio. 


Iiis  vidfNil,  ;  i^Mliir  non  tMnlnni  cst 
lumcn  sensihilc,  scd  inlcnlio  vcl 
spccics,  qiiibns  ohjccliiin  potcst 
vidcri  ;  osl  ip:ilnr  lumcn  pcr  sc  visi- 
hilc,  ct  tamen  inlentio  visiljilis. 
r.onlra,  si  inmcn  est  pcr  sc  visi-  5. 
Prjcterca,  snbslantia  corj)orca  J)ilc,  igitnr  non  cst  ratio  tendendi  in  Objeciio  i. 
nun  esl  simul  naturaliler  cum  alio  ol)jcctum  visibile,  qiiia  tnnc  idem 
corpore  ;  sed  lumen  est  simul  cum  csset  ralio  tendendi  in  se.  Quod 
medio  ;  igilur  non  est  snbstantia  autcm  lumen  sit  per  se  visibile,  pa- 
corporea.  Prol)atio  minoris,  quia  si  tet,  quia  non  videmus  substantiam 
aer  cedcrct  Inmini  cum  esset  in  Lunac,  sed  tantum  est  liimen,  quod 
medio,  non  posset  boino  respirare  nobis  apparel  in  Liina  ,  aliter  enim 
in  medio  illnminato,  qnia  non  rcs-  corrumpcrctnr  snbstanlia  LuiicTi  in 
piral,  ncc  e.xpirat  nisi  acrem.  novilunio,     quia     nobis     non     plus 

Ncc  etiampolestlumen  csse  forma     apparct   qnod    maneal,     nisi    quod 
substantialis,  quia  non    manet   ali-     vidcmus. 

quid  in  me  spccifico,  recedenle  sua         llem,  qnod  lumcn  sil   per  sc  visi-  secunda. 

bilc,  patct  pcr  exemplum  Pbiloso- 
pbi,  si  moveatur  oculus  clausus, 
apparet  ibi  lumen. 


forma  substantiali,  et  accedente  ; 
sed  lumine  recedente  et  accedente, 
remanct  idem  aer  specitice  ;  igitur, 
etc. 

Nec  potest   esse    quantitas,     tnm 
quia    non    posset  esse    simul    cum 


J3ico,   quod    aliqua    est    inlentio  Specice. 
visibilis,  vel  species,  quse  est  visibi-  biiis,  aiia 
lis  in  se,  et  non  soium  ralio  tenden- dendi°'tan 


Intenlio 
qiiatuor 
modis  su- 
mitur. 


Lumen  est 

visibile,   et 

ratio  vi- 

dendi,  seu 

intentio. 


aere  ;  tum  quia  non  esset  quantitas  di  in  objectnm  propter  ejus  majorem      ^""^" 

activa.  virtutem.  Alia  vero,  quae  tantum  est 

Est  igitur  qualitas  sensibilis,  qucC  ratio  videndi  propter  ejus  debilita- 

est  species  lucis,  vel  intentio,  tamen  tem,     ut    species    albi,    vel     nigri. 

hoc  nomen  m^e;?/?o  aequivocum  uno  Exempium  primi  de   luminc.   Unde 

modo    dicitur    actus     voluntatis    ;  si  transeat  radius  per    vitrum    ru- 

secundo,  ratio  formalis  in  rc,  sicnt  bcum  ad  parietem,   apparet    paries 

intentio  rei,  a  qua  accipitur  genus,  rubeus,   et    tamen     non    coloratur 

dilTert  ab  inlentione,  a  qua  accipilnr  ])aries  illo  rubore,  quia  si  esset  ibi 

difTerentia ;  terlio  modo  dicitur  con-  oculus,   ubi  est  paries,    videret  vi-     Radio 

,         , .    .  .  ...  transeunti 

ceptus  ;   quartO;,    ratio  tendendi  in  trum    rubeum,    nec    reciperet    ibi  per  vHruD 

objectum,    sicut    similitudo    dicitur  colorcm    rubeuin    realiter   ;    igitur  pariee,"yi- 

ratio  tendendi  in  illud  cujus  cst  ;  et  aliquando    intentio    visibilis   potest  "rubeo^* 

isto   modo    dicitur  luinen   mtentio,  videri    ])ropter    ejus    perfectionem, 

vel  species  lucis,  quia  sensibilc  posi-  qniasiibi  esset   talis  color  realiter, 

tum  supra  sensum  impedit  sensuin,  oculus    exislens     ibi     positus    non 

2.  de  Anima,  texl.  73.  Sed  lumen  in  posset  videre,  propter  colorem  posi- 

oculo    non    impedit    sensum,    imo  tum  sujjra  sensnin. 

requiritur  per   Commentatorem  de         Item,  Philosophus   de    Sensii    et    Lumen 

Sensu  et  Sensato,  ad  hocquod  ocu-  Sensato,  quando  transit  nubes  su- "t°u°r  01«^  T 


DIST.  \lll.  QU.ESTK)  LMC. 


45 


corpori  pra  al i([U()(l  \  iikle,  appait^t  ihi  alius 
'^"lum"''  rolor  (luam  prius,  el  lauuMi  iii  i(! 
uuu  est  alius  ;  iuliMilio  igilur  (juau- 
do  esl  (lel)ilis,  soluui  esl  ratio  videu- 
di ;  quuudo  esl  lortis,  polestesse  quo 
et  quod.  Nuiuiuaui  taiueu  videulur 
isttc  species,  iiisi  coutiguat(e  corpori 
visibili,  ueque  luiueu  videtur  uisi 
coujuiictuiu  corpori.  Quod  jjalet 
dupliciter  :  Priiiio,  ({uia  de  uocte 
uou  videtur  radius,  et  taHieu  ullra 
istuiu  couuiii  uiubra,  quaiii  facit 
lerra  de  nocte,  est  radius.  quia  ta- 
uieu  non  conjuuj^ilur  ibi  imuiediate 
corpori  teruiiuaiili  visum,  non  po- 
test  videri.  Secujido  sic,  esto  quod 
aliquis  sil  exisleus  iu  puteo  profuu- 
do,  et  iu  summitate  vadat  radius 
solaris  per  mediuiu  unius  foramiuis, 
nisi  superius  immediate  ponatur 
aliquod  corpus  lermiuans  visum, 
non  vid('l)itur  ille  radius,  et  ideo 
non  videl)ilur  antequam  terminetur 
visio  ad  aliquod  seiisum. 

SCIIOLIUM  lU. 

Ostcndil  optimc  trPs  radici;,  reclum,  reflexum 
et  fVaclum,  immediule  immediatione  causifi, 
esse  a  lumiuoso;  quomodo  autem  isli  dilfcrant, 
vide  in  Oxon.  bic  a.  3.  Admillit  quailum  ru- 
dium,  id  est,  umbrum,  qua  videinu.-3,  nulio 
trium  radiorum  prccscnte,  Je  quibiis  opiime  ;id 
oculum  noster  Pechanus  in  suu  Perspecliva. 

5^  Tertio  dico,  (juod  lumeii   esl   du- 

Lumen  iiu- plex,  essentiaie  et  accidentale,  sive 
^^^'  piimariuni  et  secundariuin.  Esseu- 
tiale  et  primariuni  dicittir  illa  s|)e- 
cies,  per  quam  visus  potestdevenire 
in  visionem  corporis  lumiuosi,  et 
illud  est  triplex  secundum  triplicem 

pUx'."i{e"^"'^*^^ •-•'"?   rectum,    fraclum    et   relle- 

"•"*•     xuiu.  llcctus  est,  qui  venit  a  lumiiKj- 

so  ad   terininum  per  mediuni   ejus- 

dein  diaphaueitatis   sine  aliquo  an- 


^iilo,  quia.naturu  ibi  a^at  (luautum 
potesl,  et  ideo  breviori  iiiodo  (pio 
potesl,  et  liuea  recta  esl  alia  sibi 
contermiuali  brevior  ;  ideo  radius 
8oIis  seiuper  leuet  incessum  rectum, 
si  ijotest.  Sed  dum  occurril  mediuiu 
alterius  diapliaueitatis,  uL  cum  ra- 
dius  Iransit  per  aerem,  veuiens  ad 
aiiuam,  qua'  uon  est  corpusomniuo 
densuiu,  permittit  transire  radium, 
sed  nou  per  iucessum  rectum,  nisi 
veniat  perpendiculariter,  ideo  decli- 
uat  ratlius  ab  iucessu  recto,  cum 
diiruuditur  per  superficiem  aqua', 
qua)  est  medium  alterius  diaplia- 
neitatis,  ut  patet  iu  Perspectivorum 
liueis ;  luec  autem  declinatio  radii 
ab  incessu  recto,  vocatur  fractio 
radii.  sive   radius  /ractus.  Hellcjcus    Fraciu?. 

'  -  '  .        '     ,  Keflexus. 

est,  cum  rectus  radius  invenieus 
ol)staculum  corporis  suflicienter 
deusi  trausilper  mediuiu  ;  sed  quia 
natura  corporis  luminosi  non  po- 
tesL  inultiplicare  speciem  lucis  sua3 
per  luedium  illius  corporis,  facit 
quod  potest,  multiplicaudo  eam  iu 
medio  contiguato  corpori  obslanti. 
Naturale  namque  agens,  cujus  vir- 
tus  acLiva  non  esL  toLaliter  exIiausLa, 
iii  directum  agit,  quauLum  poLest  el 
quod  non  potest  iu  direcLum,  agit 
in  obliquum  ;  et  talis  mulLiplicatio 
luminis  vocaLur  reflexio,  qua;  lit 
secuiiduiu  cjequaliLaLem  augulorum 
iucidentiee  et  rellexionum.  De  boc 
Alacen,  Euclides,  etalii. 

Lumen  autem  essentiale,  sive 
primariuni,  iinmediate  causat  supra- 
dictos  tres  radios  immediatione  cau- 
scC,  quia  non  esL  unus  radius  causa 
alterius,  sed  quilibet  eoruni  esL  iui- 
mediate  ab  ipso  luminari.  De  radio 
recto  ita  probaLur,  ([uia  uaLura  ai;it 
quantum  potest   sibi  derelicLa  ;  igi- 


46  LIBRl  II. 

tiir,  si   radiiis  roctus    esset    hic    in  imngo  in  speculo,  non  causatur  ;i1j             | 

incdio,  ct  non  a  Solc,  scd  conserva-  iiii.i-^Mne,  sed    ab  oljjeclo    cujus  est. 

rctura  Dco,  agerel  sphairice,    cau-  Patet,  iiani  ad   moluin  ilhus  rei   va- 

sando    luiiicn    undcqua((ue  aiquali-  liatur  ille    radius,  nec   polest    fingi 

ler   ;   sed   opi)osituin     videnius    ad  aliquid    iii  speculo,    iil   ima^o,  vel 

sensuin,  quia  a^it  per    lineani  rec-  species,  a   qua  causalur   radius  re- 

lain,   et  noii  illuminat   retro  lenes-  flexus,  nam  illud    quod  apparel   in 

tram     quantum     facit     directo     as-  s|)eculo,  iion  est  nisi  imag(j  vel  spe- 

pectu.  cies,  quam  res   in    se    liabet.    Patet 

6.           Kx  isto  apparct   quod   agens   po-  j^er   Perspectivos    praecise,    et     per 

Quare  ra-  test  agcre  immedialione   caustB    in  Alacen  et  Eucliden  lib.  de  speculis, 

agii'8ph»-  aliquod     distans,    quia     necessario  nam  probant  isti,  quod   in  speculis 

'^'""      oportel  diccre  quod  Sol  agit  immc-  |)lanis  res    apparet  ultra    speculum 

diate  in    aliquam  partem  medii,  ip-  ad  tantam   distanliam,  ad    quanlam 

sam  illuminando  immediatione  cau-  in    rei  veritate   ipsa  est  circa  ;  sed 

see.  Sed  si  tantum  ageret  immediate  constatquod  species  rei  non  transit 

in  id  quod  illuminat,  ut  sibi   imme-  per  speculum  densum  de  chalybe  ; 

diatum   mathematice,    igitur  solum  ergo   nulla    species    est    causativa 

illuminaret  superficiem^et  ipsa  illu-  hujus  radii  visualis  reflexi  a  specu- 

minataaliam  illuminaret  immediate,  lo,  sed  solum  habet  ipsam  rem  pro 

et  tunc  corpus  illuminatum  tantum  causa  efficiente. 

esset  compositum  ex  superficiebus  ;  Idem  patet  de   radio   fracto   cum 

De  hoc  sn-  igitur  oportct  quod  agat  in   dislans,  causatur  combuslio,  impleto  urinali 

3^n!3.  et  4.  quod  non  est  sibi  immedialum  ma-  aqua,  ex   opposita   parle    Solis,  nec 

agiiuir-  thematice.  Sed  major  virtus    activa  geneiatur  ignis  ab   aqua,  nec   vitro, 

'^"'"(fi^/^' potest  distantius   agere  ;  igitur   Sol  sed  a  Sole.    Praiterea,   baculus   in 

potest    distantius    agere   quam    ra-  aqua  apparet  fractus,  quia  frangilur 

dius,  et  non    agit  in   haic   inferiora  radius  sua3  speciei,  quia  declinat  ab 

mediante      radio,    tanquam    causa  incessu  recto,  ut  dictum  est,  et  non 

agente.  lladius   tainen   aliquam  ac-  causalur  ab  alia  specie,alias  non  ap- 

tionem   haberet    propriam,  sed    Sol  pareret  baculus  fractus; 

preevenit    ejus     actionem.    Et     sic  Preeter    heec    luinina   est     aliud,  Daiuriu- 

agente    debiliori     praisente    potest  quod  vocatur  accidentale,  sive    se-      nis. 

agens    fortius    prffivenire   actionem  cundarium,  ibi  est   umbra,  et  non 

ejus  prius    inducendo   illum   eirec-  lenebra,  quia    in   tali  lumine    vide- 

tum,    quam    esset    debilius     agens  mus  nullo  radio  illorum  trium  prce- 

natum   inducere  in   majori    teinpo-  sente,  etillud  lumen   non   multipli- 

re.  catur  immediate  nisi  a  luminari,  sed 

Radiumre-      Idcm  ctiam  patct  dc  radio  reflexo,  est  persespecies  sensibilis  luminis 

ilexum  es-                                    '  .                ...  ... 

se  a  lumi-  quod  sit  iinmediatc  a  luminari,  per  pnmarii. 

diate.     cxpcrientias    de    speculo    ardente,  Ad  priinum  principale,  dico  quod       -j 

quia  ignis  non  causatur  ab  isto,  sed  illaluxfuit  corpus  luminosum   de- ^d  arguc 

a    Sole.   Similiter    species    visibilis  nominatum  a  qualitate  nobili  in  60,?^^."'"" 

causata  in  oculo,  per  quam  videtur  et  forte  fuit  illud  corpus,  quod  nunc 


DIST.  XIII    QUJ^ISTIO  UNIC. 


47 


(lic.itur  Sol,Qls\  non  tiiil  Uinc  lucens     cedi  ilio  niodo,  aor  albinus,  vcl  ali- 


d  iiecun- 
dum. 


Ad  lcr- 
liiim. 


J  i|iiai- 
tum. 


wJ  qiiiu- 
liiti). 


8. 

•  uaBlibet 
rnia  de- 
nomiDat 
•upiiosi- 
tiim,  ia 
luo  est. 


tanta  Incc  sicnt  nunc. 

.\<l  alind,  (iiiod  Anguslinus  acci- 
pit  Innieii  \n\)  spirilu  liiininoso,  la- 
lcm  cnim  sjiirilnm  appidlal  .\viccn- 
iia  hinwn  vid  lucfni.  (i.  Xaluraliiiin 
|)art.  *.l. 

.\d  aliiid  dico,  qiiod  Inx  cst  j)iiii- 
cipiiim  allerandi  cl  (lisj)oncndi  ad 
gcncraliononi  suhstantia:^,  et  in  ler- 
mino  substanlia  jjroducit  snbslan- 
liam,et  non  Inx  substanliam. 

Ad  aliiid  rcsj)ondct  Avicenna,  0. 
Naturaliiini  part.  3.  cap.  '1.  (jiiod 
ibi  suiil  aliqna  similia  corpori, 
cnm  dicilur  radins  franj:,i  vel  inovc- 
ri,  etc. 

Ad  aliud,  cum  dicitur  qnod  liabet 


(jiio  alio  nominc  ;  scd  nnnc  non 
halxMnns  noimm  imj)(»situin  ad  dc- 
nominandiim  colorcm.  nisi  nomi- 
iiarc  subjcclnni  sccnndum  ^'.ssv, 
quod  hal)ct  iii  subjccto,  nbi  cst  for- 
malilcr  ;  iii  jirojiositfj  habemns  ///- 
cens  et  itlnminatvm. 

Ad  aliam  probationcm,  cnm  dici- 
lnr,lnmen  in  incdio  ex(dndil  (ij)j)osi- 
lum,  dico,  quod  vcrnm  est  oj)j)osi- 
tum  piivalive,  sic  quod  non  est  ibi 
ciu-cnlia  Inminis  ;  et  sic  species  albi 
iii  medio  exclndit  op])ositnm  priva- 
live,  quia  non  cst  ibi  carenlia  sjie- 
cici,  sed  non  excludit  specieni  ob- 
jecfi  contrarii  albi.  Sic  nec  excliidit 
unum  Inmen  aliud  Inmen  a  medio, 


UDum  lu- 

mt'D  DOU 

excludit 
aiiud. 


c.ss/^  reale  in  medio,  ct  non  intentio-     quia  slellae  et  Sol  simnl   illuminaiit 
nalo,    dico    quod    habet    utrumque     medium. 


esse  iu  medio,  qnia  et  est  res   et  in- 
tcntio  in  medio. 

Ad  primam  probationem,  dico 
quod  qutclibct  forma  potest  denomi- 
nare  suppositum,  in  quo  est,  et  ideo 
sicut  dicimus  aerem  esse  illumina- 
lum,  si  sic  esset  nomen  imposilum, 
quo  species  coloris  denominaret 
medium  intentionaliterj  posset  con- 


Ad  tcrtiam  probationcm  dico, 
(juod  sicut  habet  actionem  roalcm 
in  medio,  sic  habet  talem  entitatem 
realem  in  medio,  qure  competit  tali 
actioni,  quia  alterat  et  disponit  ad 
inductionem  substantitO,  et  in  ter- 
mino  snbstantia  producit  substan- 
liain. 


48 


LIBRI  II, 


DISTINCTIO  XIV. 


1. 


QUy^STlO  I. 
Utrum  coslum  sil  subslanlia  simplex  ? 

Alcns.  2.  p.  q.  44.  m.  2.  Averr.  de  suhslaiiiiu  or- 
bis  cap.  2.  el  8.  Sleiaph.  cap.  4.  D.  Thom.  i.  p. 
(j.  GG.  arl.  i.  el  2.  D.  Boiiav.  2.  d.  12.  Henric. 
ijuodl.  4.  q.  16.  Coiiimbr.  i.  de  Lxlu,  c.  2.  ij. 
4.  el  lib.  2.  c.  2.  q.  3.  Scol.  in  Oxon.  Iiic  q.  i. 
ct  2.  Phys.  q.  4. 

Circaislarn  dislinctionemdcciniam 


pnmuuQ. 


Seciin- 
[dum. 


Argumeut.  quarlam     qua^riLur     piimo,    utrum 
codum  sit  substantia  simplex  ? 

Quod  non.  Augustinus  2.  super 
(Jenes.  cap.  5.  Super  aerem  purus 
ifpiis  esse  dicitur,  de  quo  sidera  esse 
facta  conjectant  ;  igitur  coelum  fit 
ex  substantia  corporali  ;  non  igitur 
est  substantia  simplex. 

Item,  Beda  loquitur  super  Gen. 
de  aquis  supra  coelum,  et  aqua  est 
sub  coelo  ;  sed  medium  capit  natu- 
ram  extremorum  ;  igitur  C(plum  fit 
ex  aquis. 

Iteui,  in  omni  moto  necesse  est 
imaginari  materiam,  8.  Metaph.  et 
1.  Physic. 

Item,  cffilum  est  animatum,  igilur 
est  compositum  ex  anima  et  corpore. 
Probatur  primo  ex  Avicenna  9. 
Metapli.  cap.  4.  qui  praeter  animam 
motam  ponebat  Intelligenliam  sepa- 
ratam  etconjunctam.  Idem  secundo 
videtur  perPbilosophum,  2.  de  Coe- 
lo,  etper  Comnientcdorem  12.  Me- 
taph . 
conira.        Oppositum,  si  sic,  naturaliter  esset 


TerLium. 


Qaartum. 


corruptibile,  quia  materia  esl  e.r  qua 
res  potest  esse^  et  iion  esse,  8.  Me- 
taph. 


SCHOLIUM  I. 

Opinio  Philosophi,  coelum  essc  alterius  ratio- 
nis  ab  inferioribus  ;  primo,  quia  ejiis  molus 
non  est  a  medio,  nec  ad  raedium  ejus  rei  ad 
quam  est.  Secundo,  quia  esl  incorruptibiie  se- 
cundum  lolum  et  pailes  ;  consequenler  posuit 
(oclum  sine  malcria,  et  corpus  simple.x.  Unde 
non  posuit  animatum,  quidquid  supra  dicat 
Avicenna.  Theologi  autem  ponunt  compositum 
ex  materia,  el  forma  ;  variant  tamen  assignan- 
do  rationem  quare  sit  incorruptibile. 

Circa   islam    quaestionem    aliquid       2 
est  certum,  aliquid  est  dubium.  Cer-  cceiumc 
lum,  quod  coelum  non  est  substan-   p°'"^"" 
tia  incorporea,  cum   sit  quanlum  et 
sensibile.  Cum  igitur  in  primis  ope- 
ribusnaturse,  et  communibus,  non 
sit  miraculum,  non  erit  ibi  accidens 
sine   subjecto  ;  igitur    ibi  est    sub- 
slantia  subjecta  tali  accidenti. 

Primo  igitur  secundum  intentio- ccKium 
nem  Philosophi  coelum  non  est  pbiios 
ejusdem  naturse  cum  istis  inferiori-  ^e^t^^ju 
bus,    quia,     ut    vult     Phik)sophus  *^'°' ""'■ 


riae  ci 
rerio 
bus. 


primo  de  Coelo,  text.  com.  20.  mo-  inferio 
tus  naturalis  est  a  medio,  vel  ad  me- 
dium  iJlius  rei,  quae  est  ojusdem 
natura^  cum  elemcnto  vel  elementa- 
to  ;  sed  motus  coeli  est  circa  me- 
dium. 

Dices  pereamdem  rationem,  ignis 
non  eritejusdem  naturee  cum  infe- 
rioribus,   quia     pei'petuo     movetur 


DIST.  XIV.  QILESTK)  1.  49 

niotu  (Mrciilari, /;;v//?r>    .\/('ft'arornm,  forporcilato  ;  idcd  dicitiir  (jiiod  pus- 

cl  simililcr  siij)rc/na  pars  acris.  sct   ihi    jxuii   diijdcx    (•(nnjxtsiliu   ex 

Mi.(.m  rir-       Dico  (jiiod  ovidciitia  ratioiiis  Pliiict-  iiiatcria   cl   l'oriiia,\('l   cv   aiiiiiia    cl 

iKuir*  etne- sojihi  i'st  III  lioc,  (jiiod  inoliis,  (jiiiost  corjiorc.    I)t!  jniiiia  (dinjiositionc  di- 

rid  iioii  esl        .  .       .  .  .  ,  .  . 

ab  ipsis.   jjriiiiiis  aliciij iis  rci,  iioii   ost    contra  citiir  (jiiod   coinjioiiitiir    c\  iiialoria 

inclinationoin     illiiis    roi,    lii^.ol    ali-  ol  loriiia,  (jtiia  oiiinc  cns   actii,    vol 

qiiis  inoliis  socundariiis    jiossit  esse  actiiaiis,  vol  liabons  ;  cttilum  noii  ost 

j)orj)Oluus,   ct   contra  iiiclinationeni  actiis  taiilum,   (jiiia    sic    ossol   sub- 

rei  secundum  so,  qiiia  inotiis  jirimus  stanlia  actu  inlinita,  noc  essct  sensi- 

rei,  vel  ost   a    jirincijiio     iiitrinseco  bile  ;  i^itiir  liahct  acttim. 
activo,  vel  nassivo,  ita  (luod  i)assi-         Sod  quomodo  osl   iiicoriiijtlibilo  ?  Opinio /R- 

viiin   noii     babot   iiiclinationom     in  Dicitur  quod   (jiiia  f(jiina  sua    ter-    tatu  d« 

contrarium.  Xunc  autein  illo  motiis  miiiat    ajijjotiluiii     loliim     matoria*,      coeii. 

circularis  ot  ignis  ot  aeris,  non  ost  idoo  excludit  omiios  jirivationos  ;  et 

motiis  primus  ooruin,  sod  bab(Mil  il-  ideo  non  obslante  qiiod    matcria  sit 

lum  virtuto  cceli,  ot  non  dicitursim-  ojusdom  ratioiiis  iii  codo,  ot  iii  istis 

plicilcr  violonlus,   qiiia    ubi    virtus  corrujitibilibus,  adliuc  c(elum  (*st  in- 

sujiorior  viiicil  iiiforius  sub   eo,  li-  corruplibilo. 
cot  in  tali  motu  osset   violentia   res-         Alii    dicunt    eamdom     coiudusi^j- ^^  Thom. 

.         p.  1.  q.  Cb. 

poclu  infoiioris  considerali     socun-  nom,  assi^nando  aliam    causain  ui- 

dum  so,  n(tii  tamen  simpliciter,  quia  corruj)tibililatis,  scilicot  proptor  ca- 

naturalo  ost   inferiori,  qiiod   obediat  rentiam  contrarii.  Et  illa  opinio  mi- 

suporiori,  ot  quod  ab  eo  supcretur.  uus  ponit,  quia  non  ponit  quod  for- 

Non  sic  potost  dici  de  coelo,  quia  iji-  'Uii  C(jeli  excludit  omnosprivationes; 

sum  est  primum  mobile  ;  ideo  prio-  sod  sufficit  carentia  conlrarii  ad  hoc 

rilate  nullius   prioris  motus   possot  quod  salvetur  ejiis  incorrujitibilitas, 

aliquis  esse  motus  naturalis  ejus,  ot  non  obstante  quod  materia  sit  ejus- 

lanien  violentus  respoclu   coeli  coii-  'If^*  rationis. 
sidorali  secundum  se  ;  ibi  igitur  iion 

invenitur   contrarietas  ;  igitur    non  SCHOLlUM  ii 

vidotur  quod  sit    ejusdem   rationis 

•  1         •    f      •      -1  Halio  supradicla   .Egitjii    pro   coeli  inci)rruu- 

cum  corporibus  inforioriJ)us.  ,■  •     •     ,        ,  ..•i     •    ,•  • 

\  tione,  quiaejus  lorrna  tollit  pnvaliones  omnium 

3,  Item  Sic  :  Illud  COrjlUS  C(Ldeste  ajl-  ali..rum  formarum,  rejicilur  quatuor  ar{:umen- 

paret    eSSO   illCorruplibile  secundum  ^is    ci<iris,    ex    quibus    eliam    rejicitur  ratio  D. 

totum,  et  secundum  jiartes;  non  sic  ^^^'^7^'  "^^^'-^"^'^   '^^^.''    incom.p.ii^iie,  quia 

.     f.  ,  .  caret  cootrario,    et    quia     Plnlosnphus    posu;t 

qua3  Slint  lllfra  spbceram  activorum  ;  quod  omnc  corruptibiklandem  corrumperelur, 

igitur  ista  differunt   genere    10.  Me-  <!"'»  secunrium    eum,    omni    polentlcB    passivae 

fnnhi/<^  corrcspondet  activa  in  natura.  Alii  dicunt   ma- 

-,,     i  .    .  .,  1     1  •!      r»!  •  terlum  cceli  epse  alterius  ratiofiis.   Sed   hoc   esl 

Illud  Igltur  Vldotur  probablle  Plu-  contra  Philosophum.  quia  non  plus  concederet 

losophice   loquendo,    Ot    Thoolog-ice.  duas  malerias  primas  diversas,  quam  duo  efn- 

'inSu^n.'' I^l^'^l    tamen     facil     difriCultatOIII     ill  cientia  prima,duosque(lnos  diversos.  Pranerea, 

tihiip  •!  •  1  •.  oportet  dicere  tol   esse  tjiversai   ralionis    male- 

imiie.    |,i-,)posito,     quia   coelum      convenit  .  .       ,  „  .  „       ,    ,..        .  ■     ,• 

'        »  '        J       ,  nas,  quot  sunt  orbcs,  vel  alii  agent  in  alios. 

ciiin  siibstantia  incorjioroa  in  incor- 

rujtlibilitate,  et  ciim  corrujitibili  iii         ('oiilra  istas  vias,  quod  neutra  sit      4^ 
ToM.  xxui  4 


:iO  LIBRI  II. 

Opiniones  vcrn,  |>n»bntii p,  qiiia  si  susceptivum  formac  conlrarinr».  Et  isla  ratio  potost 

r.jiriiin-    silnaliim  rociporo  lormam,   ot  non  esse  contra  secundam  sonlontiam  dc 

'rfHi^^nV.r  Ii«il>t;l  <''>''i>  f^cnuilur  quod  jirivalur  ;  caronlia  contrarii.   Kt   simiiilor  ne- 

iies^l.nva- 'r'''"' '^'  '"tittiria  coeli  do  se  sit  nata  cosso    ost    ponoro     aliquid     iiitrin- 

iionc-R  a    i-^.ei|)oro  formam  ip:nis,   si  oam   non  secc,  quod  esl  causa  incorriinlihili- 

8ua  inatc-  i  .  .  .  . 

'■'^-      lial)ot,  nocosse  est  quod  ipsa  privc-  talis,   ot  non    solum    causa   oxtrin- 

tur.   Et  cum   dicitur    postea,   quod  seca.  i 

omnis  privatio  excludilur   por   for-         Ideo   nihil    valet   dicere  quod  ex  0"ne  cor- 

•!  •!  1  ruplibile 

mam    coeli,     illud    est    impossibile  nalurasua  est  corruptibile,  vol  sal-    tandem 

,        ,,  .         .  •  1  •!  •  ,  •        .  corrumpe- 

quod  tollatur  privatio  a  susceptivo,  tem  sibi  non  repugnal  corrumpi,  ottur.  eecuo- 

nisi  per  dans  esse  formaliter  opposi-  tam(!ii    quod    per    carenliam    con- los^jhum. 

tuiii  illi  privationi  ;  igitur  cum  f(jr-  trariierricitur  incorruplibile.  Praiter 

ma  coeli  non  dat  matoria?  esse,  quod  hoc  illud  ost  plane  conlra  Pliiloso- 

forma  ignis  daret  formalitor,  impos-  phum,  quia  Arislotoles  posuit  quod 

sibilo   ost  quod   tollat    privationem  in  naturaomnipotontice  passivfe  cor- 

forma3  ignis.  respondet    activa    naturalis,      qua» 

Item,  secundum  istos,  intellectiva  tandem    reducit   in    actum   ;   igitur 

est  porfoclissima  forma  citra  Intelli-  omne  quod  est  corruptibile  passive, 

gentias,  et  tamen    ipsa   non   tollita  tandem  actu  corrumpetur. 
materia   privationem   formse    ignis,         Alia  opinio  salvat  incorruptibilita-       6. 

quin    compositum   sit    corruptibile,  tem  coeli  per  hoc,   quod    materia  est     Teriia 

quia  inateria  sub  forma  coeli  manet  alterius  rationis  ab  istis  genorabili- 

apta   ad  formam   ignis  ;  igitur   non  bus.  Sed  illud  est  plano  contra  Aris- 

lollitforma  c(]eIipropter  ojus  porfec-  totelem,    ut    habetur    12.    Molapli. 

tionem,  privalionem  aliarum  forma-  Omnis  potentia    mere  passiva  con- 

rum.  tradictionis    est,    quia    niliil    mere 

Item,  etsi  forma  cceli  haberet    in  passivum  detorminat  se  ad  esse,    et 

virtute  formas  mere   natnralos,  non  in  eodem  9.    Coelum  est  formaliter 

tamen   animam    inlellectivam,    nec  7ie^m«rmm.  Ista  igilur  suntincom- 

secundum  Pliilosophos,  nec  secun-  possibilia    quod     sit   incorruptibile 

dum  Theologos  ;    igitur  non    tollit  sic,  el  quod  sit  formaliter   necessa- 

privationem  intelloctivcBa  suaniate-  rium,  ettanluin  per  potentiam  mere 

ria.  passivam. 
5.           Item,  vel  oportet  istos  dicere  quod         Item,  materia  ila  est  unius   ratio- 

ornniacorpora  ccelcsliasint  ejusdem  nis  quantum    est    de  se,  quod  non 

speciei,  cum  tamon  oporationes  ap-  plus  plurilicatur  quam  actus  do  so; 

parent  contraria3,  vel  oportet  eos  di-  ideo  non  plus  poneret  Philosophus 

cere  quod  tot  sunt  ibi  maleria3   quol  duas    potentias     passivas,    quarum 

corpora  distincla  spocie,  quia  si  ma-  neutra  reducoret  aliam,    quain  po- 

teria   sit  ejusdem  ralionis,  ot  sint  neret  duo  efficientia  simpliciter  pri- 

corpora  diversaruin  specierum,  igi-  ma,  vel  duos  fines.  Et  similiter  opor- 

tur    unum    corpus    coeleste   potest  tet  per  hoc  ponero  quod  tot  sunt  ibi 

aliud  corrumpere,  sicut  ignisaerem,  materiae  diversarum  rationum,  quot 

quia  materia    ejusdem   rationis    et  forma?  specificae  in   corporibus  coe- 


DIST.  XIV.  QU^.STIO  I.  ol 

leslibiis,  qiiia  si  dno  (iiireiviitia  iia-  vcl    opdiiiH    (juod    coiilradical   sibi 

berent   inaleriani  ojnsdein   ralionis,  ipsi,  (]uia  ipse  ponil  (ininlain  essen- 

unnm  posset  aliiid  corriim|)ere.  tiain  necessariam  formaliler,  el  nilii! 

ponit  formaliler  necessarium,  in  (juo 

scholUjM  111.  est  mere  jiotonlia   conlradiclionis  ; 

Vera  opinio.  secundum  Philosophum  ccBlum  'J^'''"''  '^P*^.'"^^'/  q""^'  'P^^'.  P""'»^  '^'^"1 

esso  corpus  simplex,  quia  posuit  illud  Bimplici-  acluill     ibi    sine    poteiltia    (•(tlllradic- 

ter  nccessarium.  llfjicit  Doclor   raliones  .Egi-  tionis,  (|ui   Substel  (jTiaillilali,    (|liam 

dii,  quibus  nititur  probare  secundum    Philoso-  virbMiiii^ 
pho3  esse  compositum.   Al  secundum  Tlieolo- 

go9,    ul    videtur    collini    ex     sacra     Scriptura,  Lo(JUendo     de    secuilda    COIIiposi- jP^^^J!|.^f°; 

cccluin  est  compositum   e.\   materia  et   forma,  tione  ex  COrpore  et  anillia,  dico  (JU(J(1      «niraa 

ejusquc  materia  est  ejusque  rationis  cum   aliis,  ,„„^yp  proprius  C(eli  IloSSet  dici  ani-      '""'' 
est  tamen  incorruptibile,  quia  incapax  acciden-  ,.      *  .     * 

lium  tendentium  ad  corruplionem.  "^^  Ccell  per  Opposituill  ad  molorem 

sej)aiatum,     et    illa    aiiima   dicitur 

Dico  igitur  primo  secundum  in-  esse  motrix,  sed  non  sibi  unitur  ut 

uctoriB  tenlionem  Pliilosopbi,  quod  ceelum  forma  ejus,  quia  licet  oporteat  mo- 

teotla.  ,  •         •        1  iT     1       1  . 

est  substanlia  snnplex.   Unde   bene  vens  et  inotum  esse  siinul  secundum 

sentit    Commentator,    12.    MetapJi.  contactum   virtualem,   non   propter 

text.  2o.  secundum  inenlem   Aristo-  hoc  sequilur  quod  motor  est  forma 

telis,  quod  impossibileest  polenliam  moti,  quia  anima  non  est  actus  cor- 

contradictionis  esse    in    simpliciter  poris,  nisi  mixti ;  aliud   enim    non 

necessario,  ideo  est  tantum  supposi-  esset  sibi  proportionalum.  Nunc  au- 

tum  simplex,  quod  subslatquantitali  tem  ubi  unitur  anima  corpori  inixto, 

coeli.  ut  forma,    ibi  sunt  jiotenlia»   sensi- 

um  est     Dices,  uuio  potest  esse  in  neces-  tivie  ;   sed    per  Commentatorem  2. 

■X  86-   sario,  quamquam  alterum  unilorum  Metaph.  in    Intelliiientiis  non   sunt 

indum  !••• 

iioso-    quantum  est  de  se,    habeat   poten-  de  potentiis  aniiiue,  nisi  inlellectus 

tiam,  vel  sit  potenlia.  et  voluntas  ;  igitur  ille    motor  non 

Contra,  impossibile  est  unionem  est  forma  corporis  coelestis. 
esse  necessariam,   et  alterum  uni-         Pra^ter  hoc,  impossibile    est  ani- Repugnat 

torum  esse  meram  potenliam  con-  mam  intellectivam  esse   subjectum  inteiiecii- 

tradictionis,    quia,    ut    habetur    7.  quantilatis,  quia  non  extenditur  per 

Metaph.  text.  comrn.  22.  talis  poten-  se,  nec  per  accidens  ;  el  ibi  non  est 

tia  est,  qiia  res  potest  esse,  et  non  miraculum    conservando    accidens 

esse.  sine  subjecto  ;  igitur   oportet   quod 

?.  Ad  rationes  pro  prima   opinione,  ibi  sit  alia  substanlia  ab   aiiiina  in- 

•«i.io-  cum  dicitur  quod  actus,  qui  est  sub-  tellectiva  ;  igitur  istius  nalui<p  ni- 


vum. 


pnmae 


liouis  stantiaper  se  existens,  est  pure  m-     hil  est  anima  uitellecliva  ;  i^itur  ibi 


.3. 


tettectus,  etno7i  se?isibitis,d[co  quod  est  simplex   subjeclum    quanlilalis 

hoc  est  veruin  loquendo  de  tali  actu  quod  ab  aniina  niovetur. 

perse  e.xistente,  qui  non  est  capax  Secundum    Theologos,  secundum       9. 

accidenlium  similium,  qualium  sunt  quod    Scrijitura     videtur    inlelli<'i   secuudum 

substanliffi  corporea?  susceptiviE.  Et  contrarium  esset  tiMiendum,  quia  vi-  cSm^e^t 

sic   oportet  Philosophum   glossare,  detur  probabile  quod  necesse  sit  po.  *'°3.''' 


52 


LIBRI  II. 


nerecoelinn  compositum  ex  matcria 
ct  forma,  quia  in  operali(jnil)us  pri- 
mcE  diei  fecitccclum  Kmpyreum  cum 
An^elis,  ot  materiam  sui)  forma  con- 
fusionis,  et  sic  intelligitur,  quod 
inprincipio  creavii  Deus  ccelum  et 
ierram,  Genes.  1.  et  primum  corpus, 
et  postea  produxit  Deus  omiiia  alia 
corporalia,  ita  quodin  primo  die  fuit 
materia  sub  forma  cliaos,  ita  quod 
de  isto  tanquam  de  primo  creato 
postea  fiebant  alia  corpora,  quce 
prius  erant  sub  forma  conclusionis. 
Vel  oportet  dicere  quod  in  primo 
instanti  creationis  erant  omnia  pro- 
ducta  in  esse  specifico,  quia  postpri- 
mum  instans  creationis  nihil  simpli- 
citer  causabatur. 
Materia        Ncc  secuudum  Thcologos  est  po- 

coeli  quae  ,  ,  .       .  r       -l       i, 

sit.  ncndum  quod  materia  coeli  sit  alle- 
rius  rationis  a  materia  inferiorum, 
quia  tunc  fuissent  duo  chaos,  unum 
a  C(jelo  Empyreo,  aliud  juxta  globum 
lunarem,  aliud  istorum  in  sphcera 
activorum.  Ideo  incorruptibilitas, 
quam  ponit  Theoh:)gus  in  coelo, 
a3qualiter  salvatur  per  materiam 
ejusdem  rationis,  sicutper  materiam 
alterius  rationis,  quia  actus  illius 
materiae  est  alterius  rationis,  quam 
unde  iQ-  sit  fomia  generabilium.  Et  ideo  po- 
*^iius r^i/' lest  tolum  compositum  non  esse  ca- 
DocVo?e'm  P^^  talium  accidentium,  qualium  est 
ignis  capax,  atque  ideo  neque  coe- 
lum  alterabile,  alteratione  tendente 
ad  corruptionem,  neque  est  cor- 
ruptibile  a  tota  natura  creata,  sed  a 
solo  Deo  potest  corrumpi  de  polen- 
tentia  ordinata  Dei.  Istum  intellec- 
tum  incorruplibilitatis  cceli  ponit 
Damascenus  lib.  2.  orth.  fid.  cap. 
20.  dicens  quod  ccelum  conservalur 
Deovoloiie,  etc.  Elongatur  enim  a 
quolibet  contrario,    et  natura   non 


potest  in  ipsum  agere  ;  et  istae  sunt 
dua;  cauScE  quare  est  incorrujitibiiis. 
Sed  eslne  ista  forma  creli  anima  sua 
secundum  Theolo^^os? 


SCHOLIUM  IV. 

Licet  Augustinus  aliquando  duljitaverit  .m 
coeiurn  essel  [animalura,  lamen  negat  ei  ani- 
mam,  locis  hic  citaiis,  et  lib.  de  duabus  aninn.a- 
bus  c.  '».  el2.  Relracl.  cap.  7.  Hier.  hic  cilatus, 
et  cap.  4.  et  45.  ia  Isuia,  Damascen.  bic  cila- 
lus. 

Dico  quod  secundum  Anguslinum      10. 
dubitatio  fuit,  si  cnelum  fuit  animal,  CfFium  a 

,.,  .  "^  sil  animi 

quia  tioro  1.  lieiractationum,  cap. 
5.  non  retractavit  absolute,  qui  di- 
xit :  Non  hoc  falsum  esse  dico,  neque 
quod  verum  est  repreliendo,  et  tamen 
non  creditur  fecisse  libruni  post  is- 
tum.  Similiter  in  Enchiridio  33.  rel 
42.  non  habuit  pro  certo  sive  luil 
animal,  sive  non ;  tamen  in  libro  de 
Vera  Vita  vidctur  ponere  determi- 
nate  quod  non  fuit  coeluni  anima- 
tum,  ubidicit  :  Qui  asserit  corpora 
coelestia  esse  rationalia,  se  esse  irra- 
tionalem  demonstrat.  Tamen  exclu- 
ditur  per  hoc,  quod  istum  librum 
non  composuit  Augustinus,  vel  si 
fecit,  fuit  post  librum  lietractatio- 
num.  Sed  Damascenus,  cap.  20.  po- 
nitdeterminate  quod  non  sunt  sidera 
animata  ;  et  Ilieronymus  concordat 
cum  eo,  cap.  1.  Genes.  1.  *  *^'''ie 

Siiniliter  aliqui   nituntur  probarc  p*«.'c 


sic  per  ralionem  :  Materia  est  prop- 
ter  formam,  o.  Physic.  Com.  2. 
Physic.  com.  20.  igitur  non  unitur 
forma  materiffi,  nisi  propter  aliquam 
perfcctionem,  quam  formaconscqui- 
tur  ex  unione  ;  sed  corpora  coelestia 
non  habent  operationem  sensili- 
vam  ;  igitur  in  nullo  deserviret  ma- 


audit  I 
1 


DIST.  XIV.  QU.ESTIO  I.  53 

loria  (ali   aiiiiiHi},  (iiiia  non    rrcipil  cedit,  ila  recedit ;  sier^nj  ad  ali(iii«'ni 

phantasiiiala.  lerininuni  iiujverelur  natura]il.('r,  ah 

11.  Ista  lainon  ratio  deficit,   (juia  noii  illo  violenler  recederel  ;  erg(j    uniis 
Ruiio  qua-  solum  uiiilur  foriua  inaleria',    prop-  el  ideui  inoius  esset  naliiralis,  el  nou 

re  cQ'liim  r        •  r  i  ■  i- 

nou  esi     lcr  jieriectiouein   lorina.'   secunduin  naluralis. 

'*''""""'"■  se,  sed  ut  sil    unuiu  eus   perfecluiu         Kein,  qund    inovelur    natuialiler 

e.x  utroque.  Unde  coiuparaudo   isla  liahet  iuclinatioueui     propriain     ad 

iuter  se,  forina  dal  inateriti}  perfec-  terininuiu  inotus,  ut|)aletde  lajiide 

lioueiu,    et    nullaui  ah  ea    recipit  ;  suscepto  sursuin,     (pii    uaturaliter 

ideo  aliuiu  coloreui  potest  ratio   ha-  descendit  deorsum  ad  centruiu. 
here,  (luia  forina,  quae  est  nata  per         I)icuntl*hilosoi)hi  quod  niotus  hii-       13. 

se    esse,    unitur  nrtiiiler     oneratio-  iusinodi  naturalis  est  ex   parle   ino-  Ouoiun.io 

.  '        '  ^  ''..,.  ,     l<or'it   rii> 

nein   ve!    perlectionein    consequen-  ventis,  quia    dicuiit   (luod   uaturale  losopiiu» 

daui  ;  sed  iiullam  operalioneni  cou-  est  ipsi  Inlellij.;eutia3  movere  C(jeluiii  tunl^e^sc. 

sequeretur    anima    unita    materiai  motu  tali,  qui  potest  esse  perpetuus.    "feiV.^' 

C(Bli,  cum  non   utatur   potentiis  or-  Ponit  enim  Philosophus  Deuin  pro- 

ganicis.  Ideo   Theolof^ice  loquendo,  ducere  aliud  a  se  ex  necessilate  ua- 

alia  videtur  forma  Cddi  ah  anima,  et  lurae,  et  Inlelligentiam  sic  movere 

non  est  necessarium  pra3ter    moto-  coelum.  Unde  dicit  12.  J/e/rt/^/^  quod 

rem   communem   et  proprium,   po-  Intelligentiae  sint  in  optima  disposi- 

nere  tertium,  qure  sit  aniina   orhis,  tione,   quando  movent    cceIuui,    et 

slcui  i^onii  Xviccimn  Jiof  10  Metapliij-  tot  ponit  de  eis,  quot   posuit  orhes 

sici€.  mobiles. 

12.  Breviter  itaque  diceudum  quod  Kst  tamen  intelligendum,  quod 
puaiiter  uiotus  coeli  est  ah  Iiilelligenlia,  qui  nou  posuit  Intelligentias  ita  esse  in 
usciiin?^  niotus  non  est    naturalis   ex   parte  optima  dispositione,  quando  movent 

turaiis.     inoijiiisj  eo  modo  quo  mohile  dicilur  c(Blum,   ut  ipsum  movere  esset  ea- 

naturaliter  moveri   hic    inferius,  ut  rum  optiina    disposilio  et  felicilas, 

graveetleve.  IIoc  autem    prohalur  cum  eam  alias  posuerit    in    altiori 

per  Avicennam  0.  Metaph.  c.  2.  sic  :  actu,    scilicet  in   veritatis   specula- 

Molus  naturalis  esl  mohilis  liabentis  tione  ;  sed    hoc  posuit   necessitate 

esse,    sive    existentis    e.rtra  locum  naturali,  inquantum  ex  summa  por- 

suum    naturalei7i,   quia  talis  motus  fectione  earum  naturali   necessitale 

est  elongatio  a  (lispositioue  in  nalu-  consequeretur  communicatio  ad  ex- 

rali,  et  accessus  ad    dispositionem  tra.  Unde   licet   posuerit   Deum  in- 

naturalem,    quia    quamdiu    mohile  telligentem,  et  voluntatem  agere  per 

movetur    naluraliter,    exlra    locum  intellectum,      nihilominus      posuit 

naturalem  est,  quia  si  iu  loco  natu-  quod  ex  necessitate  naturali  produ- 

rali  esset,  non  exirel,  nisi  violenter ;  ceret  extra,  inquantum  ad  plenitudi- 

ergo  si  coelum  naiuraliter  movetur  nem  sua3  perfectionis  naturali    iie- 

ah  Oriente  in  Occidentem,  naturali-  cessitate  communicatio  sequeretur, 

ter  ihi  quiesceret.  sicut  nos   in  agentibus  naluialihus 

Item,  a  quocumque  puncto  dato,  ponimus.Posuitetiam  Inlolligonliam 

corpus  circulariter  motuin  sicut  ac-  movere  ut  amatuin  ad  desideratum 


U                                                    LIBRI  II. 

laincii   iiGcessario   inquanluin  videt  A(J  primum  princij)ale,  iiolesl  dici      ip^ 

ipsiim  prinmm  danlem  esse  per  co-  quod  Auguslinus  ilii  locjuilur  secun- Ad  artfnm. 

gnilionem  elapj)elitum,elsic  appelit  dum  oj)inionem   IMalonicorum,  quia  p"™""'- 

ei  assimilari,    communicando  suam  anle  Arislolelem    non     fuil     posila 

perfectionem    extra  diversis  efTecti-  quinta  essenlia,  et   ralio  secundum 

bus  ;  et  qu(»d  hoc  non  possit  facere,  opinionem   eorum   est,  quia  codum 

nisi  mediante  molu  ;  et   ideo  posuit  fuil  produclum  ex  igne.  Vel   polest 

quamlibet  Intelligeiiliam  lial)ere  vir-  dici  quod  auctoritas  solvil  seipsam, 

tutem  sil)i  j)roporlionalam   respectu  quia  manifeste  patet  (juod  loquilur 

orbis,  quem  movet,  ita  quod   si  op-  secundum  opinionem  aliorum,  cum 

poneretur  una  stella  de  novo,    fali-  dicii  quod  'ih\  esl purus  ifjnis,  decjiio 

garelur,  quia  mobile  esset  impropor-  sidera  esse  facla  conjeclant,  hoc  est, 

lionatum  in  modo  ;  sicut  accidit  fali-  alii,  de  quorum    opinione  loquitur. 

gatio  in  nobis,  et  sicposuitquod  se-  Vel  potest  dici   per   unam  glossam 

Cunduin  proportionem  sufp   perfec-  Strabi,  super  istum  locum,  quod  il- 

tionis  intranese  naluralis  consequi-  lud,  de  quo  fiebat  coelum,  hoc  est, 

tur   quamlibet   Intelligentiam   com-  firmamentum,    vel    sidera,    dicilur 

municare  perfectiones    essendi  ejus  ignis,  propter  quamdam  propriela- 

quantum  posset,  et  babere  propor-  tem,  ut  propter  lucem,  qufle  estpro- 

tionabile  virtutis  sua^,  per  cujus  mo-  prietas  ignis. 

tum  tot  extra  produceret,  quot  pos-  Ad  aliud  potest  dici  quod  accipi-  Aqua  ?u- 

set.  tur  ibi  aqua  pro  composilo  ex  mate-  q^ul^J^o 

j5            Sed  Theologi  contrarium  ponunt,  ria  et  forma  confusionis  ut  pro  'sto  ^•^^^^^^J^"" 

scilicet  quod  Deus  non  nalurali  ne-  chaos;  istud  lamen    secundum   ve- 

cessitate,  sed  libere  agit,  et  similiter  ritatem  non  magis   fuit  aqua  vera 

Inlelligenti<ne.   Quantfficumque  enim  quam   ignis.  Nec   oporlet    medium 

perfectionis  fuerint  ad  communican-  secundum  silum  componi  extermi- 

dum  extra,  ponimus   subesse  deter-  nis,  nec  esse  ejusdem  natura^,  sicut 

minationi  liberi   arbitrii,  tamen  po-  necbomoexistens  interduoslapides. 

nimus  per  ministerium  Angelorum  Sed  quomodo  est  aqua  super  ccelum 

motum  fieri ;  non  tamen   omnes  In-  et  aqua  sub   coelo?    Aliqui    dicunt 

telligentias  movere,  neque  singulas  quod  evaporatur  super  ccelum  aqua 

earum,  qucemovent,  aeque  movere,  abaquasub  coelo.  Sed  illa  est  fictio, 

quia  unapotest  movere  pluresorbes,  quia  non  sunt  corpora  sic   porosa, 

vel   unum,    secundum    voluntatem  quod  possit  aqua  per  medium   ipso- 

Dei.  rum  sic  transire,  necposset  transire 

Quod  autem  moveant,   patet  per  per  sphaeram   ignis,    quia    totaliler 

Augustinum  3.  de    Trinit.  Q.   et  est  corrumperetur;    ideo    videlur  quod 

congruenlia,  quia  Deus   communi-  dicatur  aqua  supra  coelum  tantum 

cat    efTectibus     suis     causalitatem,  propter      quamdam      proprietatem 

quam  habere  possunt ;    sed  movere  aquae.  Ccelum  enim  crislallinum  po- 

est  hujusmodi;  ergo  Angeli  movent,  test  dici  aqua,  quse  est  supra  firma- 

licet  non    omncs,    nec  necessitate,  mentum,proptersimilemqualitatem, 

sed  arbitrii  libertate.  et  aqua  sub  ccbIo,  potest  dici  illud 


DTST.  XIV.  OLMi:ST10  II. 


55 


17. 

Ail  ler- 
tiuiu. 


Ad  qiiar- 
tum. 


Ad  pri- 
lam  pro- 
aliuuem. 


d  seciiQ- 
daiu. 


1. 

Primum 
arg. 


Secun- 
dum. 


confusiiiii    flians,    c.k    (|U(»    produ- 
cobaiilur  alia  cnrpora. 

A(l  aliiid,  (lico  (piod  sccuuduin 
l*liil()S()j»hum  c.v  iiiolu  ((cii  maji'is 
soquilur  ibi  iioii  csso  inalcriam 
quain  csse,  quia  l^liilosoidius  iioii 
posuil  ronnam,  ([uam  non  poluil 
convinccic  cx  oj)ci'alionc,  neque 
posuil  inalcriam,  quain  non  poluit 
convincere  ex  inotu  ;  idco  solum  po- 
tcst  concludi  (juod  ihi  cst  malcria 
ad  ubiy  cl  non  in  potcntia  ad 
aliam  formain  substanlialcm. 

Ad  aliud,  dico  (juod  caduin  non 
cst  composilum  cx  uiiiina  et  cor- 
])ore. 

Ad  probalioncm  dico,  neg-ando 
Aviccnnam,  quia  ipse  nec  posuit 
Philoso[)liice  nec  Thcologice ;  sed 
princij)alilcr  dixit  necessarium  cs- 
se  ponere  animain,  tertium  quid  a 
motore  conjuncto  et  separato. 

Ad  Philosophum,  2.  de  Ccelo^  di- 
co  quod  non  inlelligit  quod  aliqua 
aniina  unirelur  coelo  in  ratione  for- 
niic,  sed  tantuin  in  ralione  motoris. 
Idein  intellexit  Commentator,  2. 
Metaplnjsic. 

QU/ESTIO  II. 
Ulntm  sint  plwes  ccsli  mobiles  ? 

Alens.  2.  p.  q.  18.  m.  4.  el  q.52.  arl.  4.  Alberl. 
Iracl.  de  qualuor  ccclis  q.  4.  a.  i.  .^gid.  /.  2. 
Hexac^meron.  c.  36.  Conimhr.  /.  2.  de  ca-lo, 
C(ip.  5.  quxst   I . 

Quod  non.  Genes.  1.  Fecit  duo 
luminaria  mcKjna,  et  stellas,  el  po- 
suitipsain  firmamento  coeli;  igitur 
corpora  coolestia  sunt  in  eodcin 
ccolo. 

Itom,  ^).  Mela[)li.  lext.  8.  Conti- 
nuum  est,  cujus  motus  est  iinus  el  in- 
dioisibilis  secundum  tempus  ;  sod  ad 


moluin  jiriini  orbis  iiif(M-iora  oinnia 
movcnlur  ;  igiliir  suiil  continua  ; 
igitiir  unus  orbis.  Anloccdciis  j^alct, 
quia  inotiis  su[)cri()ris  orbis  cl  infc- 
lioris  sunl  iiidivisibilcs  secundum 
lciiijius. 

()j)[)ositum,  si  iion  essetnisi  unum  conira. 
C(clum  inobilc,  iiiqiossibile  cssct 
slcllasaliquas  non  scinpor  esso  a-que 
dislantos  ab  inviccm ;  conseciucns 
csl  conlra  sonsum.  Conscquonlia 
palot,  quia  si  sint  in  uno  orbe,  et 
aliquando  jilus  distent,  aIi([uaiido 
ininus,  o[)orlot  illud  (lividerec(JBlum, 
vel  duo  corpora  esse  simul. 

SCHOLIUM  I. 

Novem  esse  coelos  secuntium  antiquos.  Colli- 
gilur  iste  numerus  ex  distantia  Planetarum 
inter  se,  et  ad  stelias  fixas,  fixaruni  ad  poli)m 
el  motura  diurnum,  qui  non  potest  esso  a 
steilato,  quia  habet  alium  proprium  ;  unde 
ponitur  nonum,  quod  est  septimum  mobile.  Aiii 
postea  invenerunt  decimum,  constituentes  duo 
in  steilato.  Non  loquitur  Doctor  de  Empyreo, 
quia  ratione  non  scitur.  Patres  illud  ponunt, 
Baeil.  hom.  2.  et  3,  in  Hexaemer.  Dumasc.  lib. 
2.  c.  6.  Clem.  i.  el  2.  Recog.  lliiar.  in  Psal.  112. 
Athanas.  Chrys.  et  Theophyl.  in  c.  4.  ad  Ilebp. 

Ad  qucestionem.    Omnes  Astrono-       o 
mi  et  Naturales  unum   supponunt,  steiia  non 
scilicet  quod  non  est  ponenda  slclla  n^srorbe 
inoveri,    nisi    ad  molum   orbis,    in  *"° '"°'°- 
quo  est;  aliter  enim   vel  essel  va- 
cuum  in  orbe,  vel  coelum  esset  rare- 
factibile  et  condensabilo,  quia  slolla 
egrediens  de  suo  proximo  continen- 
te  in  aliam  partem  sui  divideret  par- 
tein  orbis,  vel  simul  esset  cum  illis. 
Kt  ex  isto  sequitur  quod  omnes  duce 
stoIIcD,  quffi  quandoque    inagis   dis- 
tant  ab  inviccm,  quandoque  minus, 
Iiabent  alium  orbcin,  et  alium. 

Secunda  propositio,  quein  suj)[)o- Niiiiasteiia 


nunt,  est,  quod  non  est  stolla  aliqua 


uos  latet. 


56  LIBR!  II. 

qiilii  possil  (Ipprelieiidi    per  iiislru-  lionis   diei,  el  a  polis   iii  rnoJMlibiis 

iiieiila;    nec  eliam    locus    slellcii  iri  sinij)Iicilor,  aIi(|uando  iiiinus. 
signis,     ul    j)alel    j^er    Ploiein.euni         lleiii,     e.Tdein    stellcC    alifjuando 

diclione  •>.    Alfiiaf/esti,    cap.    I.    el  inagis  disLant  abinlerseclione  yKcjui- 

Septemor- ]),-f.(^.ipue  p(3[.  armillas.  Sed   noLum  noctialis  et  Zodiaci,    ali(iuando    mi- 

bcs  unde  *        .  .  '  * 

noii.      est    per   isLa    insLrumenta,     tantum  nus,  (|uod  non  facil    ali(|ua  [lars  or- 

seiiLem  corpora  codestia  sic   se  lia-  bis  moLi  islo  inotu  uniformi. 
here,  ({iiod   ali(]uando  disLant  inter         ConLra  ArisLuleles   dicit  duodeci-       \, 

se,  et  respeclu    aliorum  ;  i^-itur  lan-  mo  Melan/t.   (luod  non  oportel  po-  f>'bis  po 

Lum  sunl  septem  orbes  depulaLi  sep-  nere  orbem,  nisi   gralia   lationis  as-  iiaiaiioni 

iGin  Planetis   erraticis,  quia  Arist(j-  trorum;  igilur  non    oportet  ponere  ^*^"'"' 

Leles  II.  Metapli.  dicit  quod  non  est  orbem  motum,  iiisi  iiropter  moluiii 

jionendus  orbis,  nisi  gratia   laLionis  aslri  in  eo. 

aiicujus  asLii  ;  igiLur  lot  sunt   ca^li,         Dico  quod  ex  motu   asLroruin  de- 

quoL  sunt  PlanelcT.  i\on  oportet  igi-  prebendiLur  talis  orbis,  non    tamen 

tur  poiiere  coelum,  quod  non  depre-  est  necesse    ponere    istum    orbem 

liendiLur  per  slellas.  graLia  lationis  alicujus  astri  existen- 

sieiinrum       UlLerius    oporLcL    ponere    orbem  tis  in  ipso,  sed   graLia  laLionis  astii 

qiireJatu  iir.  !••!• 

fixT,  ot    sphcTercie  stellarum  fixarum,  qucie  po-  alicujiis  orbis  ;  eL  eLiam   oporteL  po- 


omaes  m 


uao  ori)e.  nuiitur    omnes    in  uno   orbe,  nam  nere  gralia  omnium  moLorum,  quod 

sLellcC  semper  sunf  in  eadem  pro-  sit  aliquid  primum    moLuin.    Nunc 

pinquilaLe  eL  distanLia.  PaLet    enim  aulem   deprebenditur    isLas    sLellas 

per  figuram :  Si  tres  stelleB  faciunt  cum   molu  unifornii   diurno  babere 

triangulurn    in  cceIo,  ita  facient  in  motum  lationis,     secundum    quam 

cElernum,  ideo  convincitur  quod  in  magis  etminus  distant  a  polis /^l^qui- 

uno  orbe  sunt.  noctialibus,  et  simililer  moLum  lon-     ^'^i'* 

.  '  '  nuuc  lu. 

3,  PraiLer  istos   oporLet  ponere  coe-  giLudinis   babent,   secundum  qii-em   p'?  nun 

,  ,•,■,.  niiiius  d: 

lum  nonum,  liceL  ArisLoLeles  primo  ecEdem    sLellae  magis  et  minus  dis-iantap. 

de  Ccelo,  boc  non    affirmaviL,  non  tant  a  capiLe  ArieLis  eL  LibrcE  immo-  noeiioni 

I  -L       A  ,•  1  •!•  1  r>         .  ,  liseimui 

tamen  negaviL ;  lamen  ratione  con-  bili,    quod   non     lieret  per   niotum       ji. 

vincitur  hoc,  quia  unius  orbis  non  unius   orbis  ;  ideo    oportet   ponere 

est  nisi    unus  moLus   primus,   liceL  alium  orbem,   cujus   accidens  pro- 

orbes  inferiores  babeant  varios  mo-  prium   siL    molus    diurnus    unifor- 

tus  ;  sed  ccelum  stellarum  non  potest  mis. 

moveri  tantuin  motu  primo  diurno,         Sed  discrepant    bic  xXaturales  ab      o. 

qui   esL  molus  primus,    8.   Physic.  Aslrologis  de  moLibus  Planelarum, 

uniformis  ab  Oriente  in  Occidentem  ;  eL  de  orbibus,  nam  apparel  Planetas 

igitur  oportet  quod   ille   moLus   sit  sensibiliter  moveri    contra    raptum 

UDcie  coi-  piiiiuis  motus  orbis,  ut   noni.  Quod  nrimi  orliis,  scilicet  ab  OccidenLe  in 

liijilLir  no-    *  ;  -^  1  ? 

Dum  ccE-  auLem  moLus  ille  uniformis    non  sit  Orientem,  cujus  probatio  est :  nam 

semper  motus  splieerae  octavee,  pro-  esLo  quod  aliqua  slella  sil  conjuncta 

batur  quia  per  instriimenta   depre-  cum  Planeta  quanlum  ad  aspectuni 

benditur  quod  aliqua  stella  fixa  ali-  in  una  nocLe,  in  sequenLi  vel  pluri- 

quando  magis  disLat  a  circuloa^qua-  busnoctibusapparebitdislanlianota- 


DIST.  XIV.  QU.^STIO  II. 


57 


lUOl 

luobi 


Undecon-  bilis   illiiis  Plaiifla'   a  slclla  vitsiis 

las  iiiov.ri  < 'l"l<'lll«'lll,  e.\  (IIIO    ('(illVlllcillir    (jliod 

luS.'"!?!^"  l'laiK'la'  iiioliis  ost  adOrionlcin.  yed 
orbu.  ,|(|-,|||i  sit  ila  S(H'iiii(liiiii  vcrilalein, 
qiiod  scilicol  orbis  Plaiielic  volvaliir 
ab  Oriento  ad  Occidontom,  vol  lan- 
luiii  lioc  sit  socundiiin  apparonliain, 
dubiuin  ost.  Alpolra^ius  lainon  in 
suo  libro  inlondil  salvaro  islani  ap- 
parontiaiii,  |)onoiido  oiniios  orbes 
iiiovori  ad  iiiiaiii  parloin,  scilicet 
ad  Occidonloni  por  inotuin  ])r(3- 
priuin,  ol  lioc' per  duas  proposilio- 
nos. 
G.  Priina  projiositio    esl   ista,    quod 

Opit.io  iie-  iiKttus  cor|ioriini   inforioriiin    subii- 

Baiis  II II)-  '  " 

tum  iMuue- ciunlur    niotibus    corporuin    supe- 

tii  coiilra       ,  . 

luin  rioruiii,  ot  idoo  inotus  oinniuni  splwe- 
raruiii  inforioruin  sunt  lanluin  ad 
eamdoni  parlem,  cnin  inolu  splia^rce 
priiiuo,  qiii  ost  ad  Occidontoni  uni- 
formitor. 

Secunda  pr(q)Ositio  est,  qiiod  oin- 
nis  virtus  in  remotiori  debilius  opc- 
ralur  quain  in  ])ropinquiori,  et  ideo 
virtus  nioliva  splnerce  prima},quai  est 
ad  Occidentem,  uniformiler  in  orbe 
propinquiori  causat  molionem  Occi- 
deiitem  fortiorem  et  velociorem,  in 
orbe  vero  nnigis  dislanli  debiliorein 
et  lardiorein  ;  et  ideo  l^una  ab  isla 
volocitalo  diurni  doficit,  quia  primus 
motus  diurnus  fit  iii  die  nalurali, 
alii  orbes  incurvant  istum  motum 
undo  Luna  ])er  Iredocim  gradus 
Zodiaci  doficil  versus  Occidenlem  a 
molu  orbis  primi ;  et  ideo  vocat  Al- 
petragius  islos  motus  orbium  alio- 
ruiii  a  i^riino,  motus  incurvationis, 
ot  sic  vidolur  procodere  in  suo  dis- 
cursu,  cum  lamon  non  faciat  se- 
cuiiduin  voritatoin.  Kt  de  islo  bone 
dicit  Linconiensis7}/77?io  capitulo  sui 
CoDipuiij  oum  iiili  conjecturis. 


SCIJOLIUM  II. 

Putat  Doclor  cnnlra  Alpetragium  cl  Aristole- 
iem  ciim  coiiimuni,  ponendo»  esse  orljfs  cxcen- 
Iricos,  id  est,  non  ojusdem  cenlri  cuin  mundo, 
el  in  quoiibel  Planeta,  ul  evilclur  seclio,  penc- 
tralio  et  vacuum,  ponendoa  esse  Ires  {.rl)es, 
(|uorum  supcrinr,  secundum  cnnvexam,  et  in- 
ferior  secundum  concavain,  sunt  concentrici, 
secundum  ulias  duas,  excentrici  mundo.  Medius 
aulem  orljis,  qui  diirercns  d:cilur,  sub  utram- 
quc  superlicicm,  est  rxcenlricus  mundo,  sed 
concentricus  suporliciei  concavae  superioris,  et 
convexiE  inlerioris;  etjuxla  ha.'C  salvalur  elon- 
galio  Planelarum  sine  sectione,  penetralione 
vel  vacuo.  Vide  figuras  apud  DoctortTn  in 
Oxon.  quaist.  2.  l'ro  inlelligentia  hujus  quaestio- 
nis,  oporlet  tolaiu  inaleriam  de  sphajra  scire. 

Sed  est  alia  a])parenlia  in  coelo  de       7. 
motu     Planetarum      accedendo    el  ad  poDen- 

II  r/     I  •  di  epicycli, 

rccedendo    a    /odiaco    versus    po-  ad  acces- 
lum    ad    Soptontrionem    vel    Mori-  ce^su^s  pia'- 
diem,   ot    vocatur    motus    latiludi-  °eiarum. 
nis.    Istum  motum  salvant  Astrono- 
mi   moderni  per  opicycios,  ut  patot 
describonti   tlieoricain    Planetarum. 
Ali^otragius  lainen   in  libro  suo  se- 
quens   Aristotelom  et  Commonlato- 
rem,  2.    Coili  et  Mundi,  qui   nega- 
runt  epicyclos,   vult   salvare   islum 
motum  per  egressiones  poiorum  or- 
biuin  Planotarum,  a  polis  orbis  si- 
gnorum  ad  Aquiloneni  et  meridiom. 
Sed  alius  motus  apparet  in  Planetis, 
scilicet  motus  elevationis  et  depres- 
sionis,    nam  certissime   convincunt 
Astrologi  diametrum  visum  alicujus 
Planetce  crescere  et  decrescere.  Est 
aulom  diameter,  illa  pars  quani  no- Quid  dia- 
bis  occuItatSol,  vel  alia  stella,  cum 
interponitur    inter   visum  nostrum, 
et  illain  partom  coeli  ;  illud  maxiine 
probo  per  eclipsim  Luiue.  Nam  coin-  Demon- 
Ijorlum  est  quod  Luna  ot  Solo  exi- cl^/u»' l5- 
slontibus  iii  eadem  distanlia  anobis,  °*ui,.'^'"" 
scilicet  a  cai^ite  et  cauda  Draconis, 


a8 


unni  11. 


causaliir  inccqiialis  o(Iii)sis  sive  se- 
cundiiin  (iiiantilalein,  sive  sit  cclij)- 
sis  parlialis  el  parlicularis,  sive  se- 
cundnin  inorani,  si  fu(3riL  universa- 
Ponencios  \\^    gjyQ  (oUilis  ;  (luod  nou  essel,  nisi 

e?8e  epicy-        '  '    *  .  . 

cio8.  Luna  vel  Sol  essent  propiiKjuiores 
lerrae  in  uno  teinpore  quam  in  alio, 
ulLuna  videlicctCcJLiterisexistenlibiis 
paribus ;  tamen  eclipsis  major  non 
est,  nisi  quia  Luna  est  in  mrijori  lati- 
tudine  umbrcT3,  ut  videtur  lunc,quam 
alias.  Sed  hoc  est  impossibile,  nisi 
pcr  majorem  accessum  ad  terram  in 
uno  tempore  quam  in  alio,  el  ideo 
coacti  sunt  Astronomi  ponere  orbes 
Planetarum  excentricos  et  epicycl(js; 
et  de  Marte  apparet  etiam  quod  sit 
alterius  quantitatis. 
g^  Aliquando  tamen  Alpetragius  cre- 

didit  oppositum.    Et   Commentalor. 
12.    Metaph.  dicit   se    quondam    in 
proposito    habuisse    salvare   omnia 
ista,    absque    hoc    quod    ponantur 
•     orbes     habentes     aliud     centrum, 
quam  centrum  mundi,  sed   in  sene- 
ctute   sua    omnia    desperavit.    Sed 
Aristoteles  i?i  de  Coeloet  Mundo^  ni- 
titur  probare   excentricitatem,  quia 
vel  esset  vacuum,  vel  oportet  stel- 
lam  findere  orbem.   Et  Alpetragius 
in  principio  sui  libri   dicit  quod  ex- 
centricitatem  in  orbibus   ccelestibus 
abhorret    natura.    Sed    Alpetragius 
per    incurvationem  et  exitum  polo- 
rum  non  potest  salvare  motum  ele- 
vationis  et  depressionis,  sed  tantuni 
Aristot.de- per    exceutricos.    Ideo     Aristoteles 

ceptus  in   ^  .  . 

negando  niale    intellcxit    excentricos,     quia 

GXCGDtri- 

cos  orbes,  quod  ponitur  totus  orbis  Luuce 
excentricus,  etmoveatur  excentrice, 
hoc  est  impossibile,  tunc  enim  ne- 
cessario  relinqueretur  vacuum,  si 
orbis  superior  sit  concentricus  mun- 
do,  vel  stella  findet  orbem.  Sed  ali- 


ler  possunt  beno  |)oni  excenlrici 
seciiiidiim  modiim  jionondi  Ashu- 
nomorum,  qiii  ponunl  circuliim 
dolorontem  excentricum  inoveri  iii 
quodaiii  concentrico,  ita  quod  con- 
nexuin  unius  sit  excentricum  po- 
nendo  quandoque  excentricos,  sicut 
jialet  scienti  theoricam. 

Ad  primum  luincipale,  dico  (luod    Ad  [.li- 

,  .,  .  ,  ,  ,  muin  j.ria 

vocatiir  il)idem   cadum  lotum,  (piod    cipaie. 
est    supra  regionem   elementarem, 
usque  ad  coelum  Empyreum. 
Ad  aliud.  dico  quod  alius  est  nu3-  Ad  socun- 

'  .  .  .  .  .  UUIU. 

tusorbis  su[)erioriset  inferioris,  quia 
non  simul  complent  circulum  suuin, 
sive  hoc  sit  per  defectum  virtutis 
motivffi,  sive  per  proprium  motum 
contra  raptum  firmainenti. 


QU.^STIO  III. 

Utnim  slellse  aliquid  arjant  in 
inferic^a  ? 

Dionvs.  4.  de  divin.  nomiii.  Au-i.  lo  deTrin.  c. 
\.  B;»si!.  hom.  6.  in  llfxaemeron.  D.  Thom.  i. 
p.  q..  110.  a.  I.  elq.  115.  quaest.  3.  U.  Bonav.  1. 
kic  2.  p.  a.  2.  (/.  2.  Richar(].  q.  3.  arl.  3. 
Conimb,  2.  de  Coslo  cap.  3.  q.  1.  2  3.  et  4. 
Scot.    i!H    Ojcon.   hic   ct    in    Theorem.  §.  Non 


Quod  non,  7.  Physic.  text.  8,  et  9.       { 
^fovens  et  motinn  sunt  simul]   sed  Argument 
stellce  non  sunt  simul  cum  istis  infe-   p""""""- 
rioribus. 

Dicitur  quod  agunt  in  medium,  et 
inferiora  sunt  simul  cuin  medio. 

Contra,  C(]eli  sunt  intermedii  in- 
ter  stellas,  et  medium  coelumnonest 
susceplivum  peregrinarum  impres- 
sionum. 

Item,   a  causa    delerminata  nihil  secundu 
cantingenter  evenit;   sed   si   stellffi 
agunt   ex  necessitate  naturcO,  igitur 
in   inferioribus    nihil    contingenter 
evenit. 


m. 


DIST.  XIV.  QUiESTIO  lil. 


59 


Coutra. 


llem,  si  a^iiiil  iii  iiiforiora,  aiit 
i^iliir  pci"  inoluin  localein,  aiit  pcr 
aJiiiuain  fonnam  pennanontom  suh- 
stanlialein  \el  aeeidenlalem  ?  Si  pri- 
iiK»  modo,  cuin  moUis  sit  fonna 
llueiis,  socundum  opiiiionem  vorio- 
rem,  ut  vull  (-ommonlalor  3.  Phij- 
sir.  igitur  ?/^/  esset  forina  acliva ; 
consequens  est  falsum.  Si  secundo 
modo,  igilur  j)ossent  agere  in  infe- 
riora,  etsi  non  moverentur,  quia 
quainlibet  formani  permanenlem 
quam  nunc  liahent,  tunc  haberent. 

Oppositum,  Genes.  1.  Sunt  in  si- 
(jna  et  tempora,  etc.  et  exponiturde 
qualitale  aeris  ;  igilur  slellae  faciunt 
ad  serenitatem  aeris. 

Item,  2.  Plnjsic.  text.  2G.  Ilomo  et 
Sol  generant  hominem. 

\{em,prinio  de  Generatione  text. 
o6.  accessus  el  recessus  in  obiiquo 
est  causa  perpetua3  generationis. 

Item,  si  non  haberent  aclionem  in 
inferiora,  non  esset  molus  necessa- 
rius  eorum,  vel  si  essel  actio  totius 
orbis,  et  non  stellae  tanlum,  frustra 
moverelur  orbis,  cum  sit  ejusdem 
ralionis  in  omnibus  parlibus. 

SCHOLIUM  I. 

Primum  diclum  :  Stellx  ogiinl  in  elemenla 
generiindo  el  corrumpendo .  Secundum  :  Fluxus 
et  refluxus  fit  a  Luiia.  Ila  Basil.  cit.  Amb.  4. 
IJoxaem.  c.  6.  Arisl.  4.  de  part.  animal.  ;et  alii 
citati  in  Oxon.  htc  Schol.  num.  5.  Terlium  : 
Causanl  vainas  impressiones,  efsi  de  his  Aslrologi 
certitudinemnon  liabeant.  Wde  Conimbr.  2.  de 
CgcIo,  cap.  3.  q.  9.  Quartom  :  Causant  metalU. 
Ita  Coiiimbr.  Vide  Mirandulam  lib.  de  coclo, 
cap.  38.  et  39.  Zimaram  Theorem.  45.  Moneo 
qu.Tslioiiem  islam  hinc  translatam  ad  scriptum 
Oxoniense. 


2.  Ad  qua3stionem  dico  quod   stellae 

GeDeratio  aguut   iu    iiiferiora,  scilicet  in  ele- 

!l  corrup.  ...  i    •         •  1 

io  ex  nio-  menta,  et  in  ea  qua3  sunt  in  via  ad 


mixlionem,  et  in  inixta  iiisensibilia 
seu  inanimata,  et  etiain  iii  iiiixta 
sensibilia,  sive  inanimata  irralio- 
nalia.  Priinum  |)at('t  piiiiK»  (juod 
a^unt  in  elementa  (juanlum  ad  ^^o- 
nerationem  el  alleiationem,  (juia 
aj)j)roximato  Sole  ma^is  intenditiir 
virtus  eleinent(jruiii  superioruin,  et 
debilitalur  virtus  inforiorum  ;  rece- 
dente  vero,  accidit  e  contrario,  et 
ideo  allerantur,  et  tandem  corrum 
I)uiilur,  el  alia  generanlur.  Kt  ap- 
paret  manilostodo  aqiia,quod  niinor 
est  in  a3State  quam  in  liyeine. 

Dices,  ex  mille  pufiillis  ignis  non 
fit  nisi  unusterrae;  igitur  genitum 
niinus  replebit  de  loco  ;  igilur  nunc 
erit  vacuum;  vel  cum  generalur 
corjius  majus,  erunt  corpora  duo 
simul. 

Dico  quod  cum  Sol  accedit  ad 
unam  regionem,  recedit  a  regione 
opposita,  et  illuc  accedit  Planela 
frigidus  elTective,  et  tunc  ibi  crescit 
tantum  quantum  alibi  decrescit,  ita 
quod  quantum  ad  totalitatem,  a^qua- 
lem  locum  occupant  elementa  sein- 
per.  Vel  potest  dici,  quod  esl  aliqua- 
lis  rarefactio,  licet  non  semper  tanla, 
quod  istud  solvetur  tantuni  per  ra- 
refactionem  et  condensalionem. 

Agunl  etiam  in  elementa,  quan- 
lum  ad  loci  mutationem,  quia  im- 
pressiones  igniUne  moventur  circu- 
lariter  sicut  co^lum,  et  habent  mo- 
tuin  irregularem,  secundum  quod 
approximantur  ad  diversum  Plane- 
tam  ;  sic  enim  stella  dicilur  aliquan- 
do  inagis  appropinquare  uni  quaiii 
alteri.  Siiniliter  slellae  agunt  in 
inferiora,  ut  in  aquam,  quia  fluxus 
maris  et  refluxus  non  potesl  salvari, 
nisiattribuendo  hocLuntP,  quia  uni- 
formiter  sequilur  fluxus  et  refluxus 


lu  Btella- 
rum. 


Objeclio. 


Solutio. 

An  aequa- 

lem  loi-um 

O'  cupnnt 

elemeula 

semper. 


3. 

De  flnxu  et 
relluxu 

Qiaris  an  a 
Luua,  et 

quomodo. 


60 


LIBRl  II. 


In  brarhiis 
iiiaris  flu- 
xns  el  re- 
fluxns  noQ 
uniformes. 
Qure  causa 

duplicis 
fluxus  per 
diem. 


Aslracau- 

saat  im- 

pressiones. 


Solus  Au- 
gelus  Qovit 


motiini  T.uncT,  qula  siful  Luna  in  vi- 
^onti  scx  lioris  coni[)lct  cursuni,et  in 
(ilicjnanlulo  rninus,  sic  inare  Occa- 
iinin  regularitcr  quanlmn  cst  ex  se, 
qnia  sempcr  aliquis  luinor  in  mari 
corresj)ondet  centro  LuncC,  ita  quod 
per  lineam  perj)endicularem  opjio- 
iiitur,  et  sempcr  lenet  se  conlra 
ccntrum  Luna;,  ita  quod  mare  est 
ihi  majoris  clcvationis,  ettunc  currit 
iiaturaliler  ad  locum  inferiorem.  In 
locis  Borealibus  est  prior  elevatio, 
et  tunc  aqua  refluit  ad  locum  humi- 
liorem.  Hoc  tamen  non  ita  unifor- 
miter  apj)aret  in  brachiis  maris, 
quia  propter  strictiludinem  loci  iin- 
peditur,  ne  possit  esse  sic  regularis 
fluxuset  refluxus. 

Sed  quffi  causa  est  quare  sunt  duo 
fluxus,  antequam  Luna  compleat 
universum  cursum?  Dicunt  aliqui 
Astronomi  quod  dividenda  est  aqua 
j)er  quartas,  et  Luna  habet  eumdem 
situin  in  una  quarla,  et  in  opposita 
quarta,  quia  in  una  semisphcera 
primo  projicit  radios  non  perpendi- 
culares,  et  quanto  inagis  accedit  ad 
perpendicularitatem,  tanto  magis 
mare  elevat  se,  et  lunc  ponunt  quod 
per  radios  reflexos  causatur  ista 
elevatio  in  una  quarta,  et  in  oppo- 
sita  quarta  per  radios  perpendi- 
culares. 

Secundo,  dico  quod  stellcB  habent 
actionem  in  impressiones,  quia 
omnes  vapores  eievantur  per  calo- 
rcm  incorporatum,  et  habent  varios 
motus  secundum  varietatem  stella- 
ruin,  quibus  appropriantur ;  et  tunc 
si  tanta  sit  virlus  impressa,  elevat 
ipsum  ad  talem  locum  ;  si  tanta  sit 
virtus  impedientis  in  tali  situ,  cau- 
satur  talis  imprcssio. 

Dices,  igitur  Astronomi  non  judi- 


tallu. 


cant  qiiod  debet  esse  j)luvia  cl  qunn-  ceno  mu 
ta  ol  in  (jua  rcgionc.  Dino  qiiod  qiii  reDit.iii?, 
scitet    sj)cculativarn    et    pi-aclicain,    J''"^'*- 
jierfcctc  j)ossct  hoc  judicarc,  niilhis 
lamcn  hoc  scit.  Scd    (juilibcl  Aiige- 
lus  novit   naturaliter,    quaiido    erit 
j)Iuvia  ct  quanta  et  in  qua   regione, 
quia  novit   ubi  concui  ret  talc  impe- 
diens,     ex    qua    virtute    generalur 
ventus  ad    dcfcrendam    nubern    ad 
tantain  dislanliam,  nisi   iiiipcdiatnr 
per   miraciilum,  quia   miraculoruin 
non  habet  notitiam  naturalem. 

Terlio,  dico  quod  aslra  cigunt  in  '^''.'f'^"" 
mixta  inanimata,  ut  generando  ini- 
neras,  in  tali  regione  aiirum,  in  alia 
argentum,  cujus  causa  non  potest 
esse  terra  tantum,  nec  aliqua  alin, 
nisi  corpora  coelestia. 


SCHOLIUM  II. 

Astra  agunt  in  animala  et  aninnalia,  gene- 
rando  qualitales  convenientes  vel  disconvenipn- 
tes  eis  ;  iiem  in  intellectum  mediante  organo, 
unde  Lunatici  dicti  ;  nunquam  tamen  neces.-i- 
tant  voluntatem.  Vide  Coninibric.  2.  de  Ccelo,  ^ 

cap.  3.  q.  9.  Ad  ult.  quod  astra  agunt  per  suas 
formas  subslantiales  et  aocidentales,  et  non  per 
motum,  unde  coclo  stante  agerent.  Est  conlra 
D.  Thom.  q.  5.  a.  8.  de  potentia,  de  quo  Doc- 
tor  in  O.xon.  4.  d.  'i\.  q.  4. 

Quarto,  dico  quod  agunl  in  j)lan-       5. 
tas,  in  animalia,  et  in  homines  alle- 
rando,    et   ideo    possunt    intendere 
qualitatem    convenientem    uni    ex- 
tremo,  vel   exccdendo,  vel  dericien- 
do,  vel  respectu  alterius  extremi.  Et  agri'i'udo 
sic  possunt  disj)onere  qucTiitum   ad  ™°a"um 
sanitatcm  et  ccgritudinem,  ut  quan- 
tum    ad    proportionem    humorum, 
et  sic  possunt  alterare  corpus  ani- 
matum,  ita  ut  sit  indisposilio  aninicT, 
et  tunc  accidit  mors.  Possunt  eliain 
agere  in  organa,  intendendo  qualita- 
tem  ad  gradum  debitum,  vel  remit- 


DIST.  XIV.  OU/ESTIO  111. 


61 


Dteiieciiu  (oiido.  Kt  i<lo()  (Uciliir  quod    iiitello- 
n«d/iaL''u   olus  coirmnjtiliir    coiru|i(o  (|utMlam 
■Lu^uauli'"  i'i(*-''''^"i  •••  nobis,  ot  sic  Liii)a(ici  ali- 
quando  pejiis  disponuiilur,  alirjtiaii- 
do  iiiolius.  Sod  idoin  vidodir  do  or- 
gano  aj)|)cliliis  sensitivi,  qiiia  iiia^is 
disjjoiiuntiir  alicjui   ad  ajqjclonduiu 
hoc  quaiii  illud,  taiuoii  voluiitas  ost 
Temere jii-  iiicrc  lihora.  K(  idoo  (juaiiiquani  aji- 
iroiu!mi(i*e  potitus  sousitivus  incliiiot  ad  uiiiiin, 
'vohiuut"  j>otost  voluntas  oli^oi-o    coiitrafiuin, 
depeudeut.  q^,j.^   inilla   stolla,  nec  aliqua  crea- 
(iira  po(ost  causare  effoctive  actum 
iii  voliintale,    nisi  ipsamot.   Et  idoo 
tomere  judicant  Astrouomi  prognos- 
ticaiido  (alia  ot   talia,   quod  iii    lali 
conjuncliono    Planetarum  erit   hcl- 
lum,  iii  alia  conjunclione  erit  pax  ; 
similitor,  si  dicatur  quod  nati  iii  tali 
constellatione   orunt   kixuriosi    no- 
cossario.  Sod  prona  esl  volunlas  ad 
volendum   illud  ad  quod   appetitus 
sonsitivus  inclinat,  idoo  utin  pluri- 
bus  sic  ovonit,  idoo  dicit  quidam,  si 
vis  esse  Projibeta,  sonij)orproj)Iietiza 
malum,  quia  illud  froquontius  eve- 
iii(.    Nam    dicilur   (ioiies.    0.    quod 
cuncla  cogitatio  hominis  intmta  est 
admalum.  EtEccles.  1.  Perversi  dif- 
ficile  corrifjantur,  et  slultorum  infi- 
nitus est  numerus.  Tameii  illa  proiii- 
tas    non     nocessitat,    quia     omnos 
stella'  molancholicaB  conjunctce,  vcl 
iracuiuhe   oHoctivc  non   j)lus  incli- 
naiit    aj)petituin   ad   l)oIluin,    quain 
possit  voheiiiens  la^^sio  jircosons  ;  nec 
omiies  possenl  tantam  deloclationcm 
causaro,  quantum  delectabilo  velie- 
mons  sensatum,  et  tamen  utrumqiio 
vincit  virtuosus  j)or  \  iilulom.  IKriini 
tamou    iii  j^eneratione  aliquam   di- 
versitatom  causont,   vel   non,   difO- 
cultasesl. 
Q  Ad  jtiimum  princij)aIo,  dico  quod 


a^'Oiis  in  distans  agit  priino    iii  mo- aj arKnm. 
dium,  sicut  j)ato(  de  visibili  rosj)cctu  pri',id,m'|". 
Nisiis.  l^t  cum    dicilur  :    (lo'liiiii    es(  l'^*^'*^*'!^'^^^ 
iiilormodium,  ot  non   ost  capa\   \\(\-     """' et 
ro^riiiaiuiii      imj)rossionuin ,      dico 
quod   licol    iion    sit  cajia.v   ojusdom 
rationis,  os(  tamon  eiroc(us  alictijus 
aKorius  rationis,  sicut  piscis  iii  rete, 
iit  dicit  i\o\\\inii\\[dUn'  septimo   Pliy- 
sicorum,  causat  niodiin,  ot  stujiofa- 
cit  maiiuin,  et  noii    roto,  quia  non 
est  capax  talis  eiroctus. 

PrcBteroa,  quod  objicitur  in  iii- 
stantia  non  est  veruiii,  quia  alitjuiii 
jiartes  cceH  sunt  receptiva^  luminis, 
quia  sex  Planetce,  et  torra  possunt 
causare  umbrain  in  jiarlihus  co^Ii, 
et  ilhe  partes  sunt  aliquaiido  illuini- 
nata3,  aliquaiido  iioii,  licet  aliqua^ 
somper  sint  radiosa). 

Ad  aliud,  dico  quod  circuinscriplo  Quomodo 
quolihot  libero  arbitrio,  IJei,  Angoli  ad^^u^S- 
et   hominis,  niliil   conlin^enter    ad  Jn^f^J^ri^i'.^ 
utrumque  ovoiiit  in  inferiorihus.  Et     '"'''"*• 
ideo    pluvia,  et   alia)    impressiones 
naturaliter  conlingunt   iii   parto  de- 
terminata,   et  temporo  detorniinato, 
et   ista   j)otest    Angolus    naluraliler 
scire,  quia  ita  bone  novitcausam  ne- 
cessario  impedientem,  sicut  porma- 
nentoin,  et  omnes  causce  et  concur- 
sus  possunt  sciri  naturalitor  ab  Aii- 
golo. 

Dicos,  igitur  nihil  conlingenter 
eveniret  in  medicina,  (juia  (ali 
tomporealis  Planetajuvabitnaturam 
determinato,  alio  teiiij)ore  iion,  et 
tunc  frustra  daretur  modicina. 

I)ic(j  qtiod  non,  qiiia  lico(   nadira     M^dici 
sit  princij)ialius  sanaiis,  taiiien   mo-  troDomiaB, 

...  II    -1    -1         •         I  •  .    'DUltOS    OC- 

dicina  adhihita  iii  liora  conveniond    ciduut. 
po(est  eam  juvare,  ideo  qui  uosciuiU 
As(ronoiniain.   niiiKos   occidtinl,    o( 
siscirent,  possent  adhiboro  (omjKu-e 


62 


LlBRl  II. 


conveiiicnlo.  Taincn  in  casu  neccs- 
silatis  non  potcsl  nicdicus  expectare 
tenipus  elcctionis,  quia  minus  rna- 
lum  estadliibcre  mcdicinam  tempore 
non  debito,  quam  intcrim  paticn- 
tem  mori. 
Ad  aliud,  cum  qureritur  pcr  quid 
iira  age-  agunt  iu  infcrioria  ?  Dico  quod  non 

rit  in  in-      •-'  t 

feriora.  li-  per   motum  localem,    quia  ibi  non 

cct  coelum  '  * 

Biaret.  cst  causa  formae  absoluta^  ;  et  con- 
cedo  quod  si  aslra  starent,  haberent 
eamdem  virtutem  aclivam,  quam 
nunc   habent  super   partem,   quam 


Ad  ter- 
tium. 

Aslra  age 
re 


aspicerent,  et  majorem,  quia  manus 
mota  per  llammam  minus  patitur, 
quam  si  quiesccret,  et  sic  cssel,  si 
flamma  esset  mola,  e1  manus  quie- 
scens,  ideo  motus  solum  adducit 
generans.  Unde  sicut  latio  ignis 
non  gignit  lignum,  scd  adducit 
ignem  ad  passum  approximatum, 
sic  ex  alia  parte,  nec  frustra  move- 
tur,  quia  alitcr  haberet  aspcctum 
tantum  ad  unani  partcm,  et  tunc 
alibi  nihil  gcneraretur. 


DIST.  XV.  QU^STIO  (INIC. 


03 


DISTINGTIO   XV. 


I. 


ccua- 
lum. 


nium. 


2. 

>Dtra. 


Or.ESTIO    UNIGA. 
Vtruiii  inaneanl  cleinenla  iii    iiiu/o  ? 

Alcns.  1.  pari.  quxiL  80.  inembr.   i.    urt.   2.    D. 
Tlioni.  1.  part.  (ju:c$l.  16.  Richarri .   Idc  art.  i 
quxsi.  i.  L).   Bonavent.  «/7.  i.   quxsl.  2.   Co- 
nimbr.  \.de  gcuerat.cav.  10.  i/uxsl.  3. 'j.  Scut. 
in  O.ion.  (jiia'st.  uuic.  ct  3.  1'lujsic.  quxsl.  2. 

Circa  (lislinctionein  deciniam 
quinlam  qnairitnr  prinio  :  Ulriun 
remancanl  clementa  secuncUtm  siil)- 
stanliam  ?  Qnod  non.  Gonesis^.  ha- 
beUir  qnod  })isces  erant  producli  ex 
aqna  ;  i^^ilnrnon  nianebat  ibi  aqua, 
quantnni  ad  snbslanliani,  qiiiafjcne- 
ratio  itiiius  cst  corniptio  altcrius  ; 
nec  est  major  ralio  qnare  manerent 
aliaeiementa  ;i^itur,  etc. 

Item,  qua  ralione  unnin  elemen- 
tuin  maneret,  et  aliud,  et  tunc  cor- 
pora  mixla,  quffi  manent  in  aere, 
solnm  quiescerent  naturaliter  qiian- 
tum  ad  nnuin  elementum,  et  sola 
elemenla  violenter  quiescerent  in 
elementalo. 

Item,  omne  compositum  ex  con- 
trariis  est  corruptibile  intrinsece  ; 
sed  qua}dam  inixta  non  snnt  corrup- 
tibilia  a  causa  intrinseca,  ut  patet  de 
auro,  quia  non  nnlritur,  nec  restan- 
ratur;  igitnr  non  depordilur  pars 
ejus,  cnm  non  appareat  sensibilis 
deperditio  per  magnum  tempus. 

Oppositum,  primo  de  Gener.  text. 
1)1).  Mi.rtio  est  misciJjilium  aUerato- 
rum  unio  ;  si  alteratorum,  igitur  non 


SeciiD. 
dum. 


corruptorum.  Similiter,  unio  esl 
enlium  ;  igitur  olomenta  non  snnt 
entia  in  inixto. 

Iloin,  (|ualitas  elemonti  noii  ost 
sine  elemento,  ul  patot^.  dc  Anima. 
Non  est  lactus  in  acjiia,  nisi  aqua 
intorcoiita,  (juia  oxti'eina  sunt  liu- 
nioctala.  hltiam  ex  hoc  argiiit  Aris- 
lotoles,  qnod  ibi  estaqna  intorcopta  ; 
sod  in  mixto  est  operalio  natnralis 
eloinonti  ;  i^ilur,  etc. 

Iloin,  priino  de  Coelo,  toxt.  7.  et  8.   xertium. 
Mi.jctum  movetur  ad  mottim  elementi 
prxdominantis ;  v^\[v\v  in  inixto  est 
elomonlum. 

Itoin,  secundum  Arislotoloin  lib.  Quartum. 
de  juventute  et  scnectute,  et  lomji- 
tudiiic  et  Ijrcvitate  vitx,  animalia 
corrumpuntur  ab  intrinseco,  et  di- 
citur  marcodo,  elc.  igitur  intrinsece 
babent  conlrariain  actu. 

SCHOLIUM  I. 

Opinio  Avicennae  manere  elementa  in  mixto 
quoad  substanliam,  remissis  eorum  qualilati- 
bus.  Commentator  ait  manere,  sed  remissa 
substantialiter  et  accidenlaliter.  Rejicit  Doclor 
responsiones  ejus. 

Ad  qnaistioneni  respondet  Com-  3. 
montator  3.  dc  Cailo,ted-t.  (57.  reci- Op>n'o AvI- 
tando  opinionom  Avicennce,  quod 
elementa  manent  seciindum  forinam 
snbstanliiilom  non  remissain,  sod 
remiltuntur  qnantum  ad  qualitates  ; 
etarguit  Commentator  contra  eum, 
qnia  idom  est  judiciuin  {\(i  toto  et 
parto  ;  igilur  si  polest  manere  fornia 


cenniE. 


64 


IJBRT  II. 


Opiuio 

Coiiimen- 

tuloris. 


subslaiilinlis  noii  rcniissa,  (|Ucililalo 
rcmissa  socundinn  unum  grvidum, 
vol  dnos,  |)ari  rationo  oliain  romisso 
alio  f^radn,  ol  sic  lola  (|uaIilalo 
corrupta  olomonli,  possct  sul)stantia 
elemonli  manoro. 

Idoo  dicit  quod  mancnt  elcmcnta 
rcmissa  socundum  formas  accidon- 
tales  et  substantialos.  Pro  so  arguit 
primo,  quia  clomontum  est,  ex  quo 
componitur  res,  ct  rnanot  in  re. 

Socundo,  alitor  soquerotur  quod 
matoria  prima  recipcrot  omnos 
formas  inuncdialc,  et  tunc  uon  esset 
ordo  inter  formas  substantiales  res- 
pectu  matcriai. 
ObjHcUo-       Contra   se   arguit  duplicitor,  pri- 

nes  coiitra  ,  . 

Averroem.  mosic  !  tomia  advonions  enti  m  aclu 
per  forinam  substanlialom,  est  acci- 
dens  ,  igitur  forma  mixti  ossct  acci- 
dons.  Unde  dicit  quod  receptivum 
denudatur  ab  ornni  quod  recipit  ; 
igitur  receptivum  formse  substantia- 
lis  nullam  habct  formam  substantia- 
.  lem. 

Secundo   sic,  propr*ium    ost    for- 

mae     accidentalis     i-omitti  ;    igitur 

formae  substantiales  essent  acciden- 

tales. 

4,  Ad  primum  dicit  quodreccptivum 

Removen-  dcnudatur  ab  eo   quod    recipit,     et 

ShjSio^  ornncs  olomcntarcs  forma3  sunt  ejus- 

°®^'       dem  ordinis  in  substantialitate,  non 

sic  respectu  formce  mixti,  quia  istte 

sunt  alterius  et  altor^ius  ordinis. 

Ad  secundum  dicit  quod  olemen- 
tares  sunt  formae  medice  inter  formas 
substantiales  et  accidontales,  ideo 
partim  conveniunt  cum  una  forma, 
partim  cuin  alia. 
Rejicitiir       Tamcn    si    Quis    vellet    sustinere 

respousio       ^  .  -^ 

Commen-  viam  AviccnncB,  ratio   Gommcnlafo 

tatons.        .  I    i  ,  •       I-      ^ 

ris  non  valct  contra  cum,   quia  licet 
idcm  sit  judicium    do  toto  ct  parte 


scciinduni  sc,  non  laincn  lespcclu 
tcrtii,  rpiia  aqiia  manons  aqiia, 
quantum  ad  alicpiani  (jiialilal(;m, 
polost  remitli  in  frigiditalo  ot  liumi- 
ditalo.  Uiido  oportct  dicero  qnod 
non  possct  altorari  ab  igno,  nisi 
statim  fierot  igiiis  ;  i^nliir  aqiia  ali- 
quam  j)artoin  humiditalis  pot(;sl 
dimittcre  et  romanere  aqua.  Non 
proptor  hoc  seqiiilur  quod  totam 
humiditatem  possit  r"omittere,  quia 
aliquem  gradum  humiditalis  neces- 
saiio  sibi  determinat,  duin  manot, 
licet  non  determinate  hunc,  nec 
dctorminate  illuin. 

SCHOLIUM  If. 

Elem^^ntH  form.iliter  non  manero  in  mixto. 
prohal  tribus  rationibus,  diciinlur  tamen  vir- 
tualiter  manere  proptcr  convenientiam,  ut  im- 
perfectiua  in  suo  perfectiore.  Oitendit  non 
neceesario  omnia  clemenla  concurrere  ad  mix- 
liim,  neqi-ie  hoc  |,'igni  ab  elementis,  quiu  sic 
esset  a  non  ente  ali']uando. 

Dico  ad  qucestioncm,  tencndo 
oppositum  utrisquc,  quod  forina 
substantialis  clemcnti  non  manot  in 
mixto,  quia  nunquam  sunt  plura 
ponenda  sine  necessitatc  ;  scd  ikju 
est  aliquid  in  composito,  undc  posset 
concludi  ignein  inancrc  in  compo- 
sito,  quia  ornnes  operationcs,  quae 
apparcnt,  sunt  mediae.  Ad  hoc  est 
ratio,  forma  substantialis  atoina  nata 
cst  constituerc  per  se  subsistcns, 
sed  non  estidem  per  se  subsistens, 
quod  est  in  duabns  specicbus  ato- 
inis  ;  igitur  si  in  rnixlo  essent  qua- 
tuor  olcmenta,  in  ipso  essentaclu 
quinqne  supposila  subslanlice  com- 
positae,  ut  quatuor  clementa,  et 
mixtum. 

Itcrn,  rationale  est  quod  quanti- 
tas  consequatur  composilum,  bicut 


o. 

Anclu 
SPDteli! 
Eleuje 
DOU  ui 

reiuiui 


DIST.  XV.  Qll.KSlIO  rNlC.  05 

passio  subslunlicT   corpiis  ;  sed   non  Idoo  dico  quod  nuiiquain   osl  no- 

sociuilur  oadein  passio  plura  sup|)o-  cosso   (|uo(l  generetur    niixluin    (;x 

sila  iininodiala  ;  i^itur  oporlol  (juod  qualuor    eleinenlis   concurrenlilius, 

sinl  tol  (|uantitalos  in  actu  ilii,  (jintl  otiaiiisi  conciirrant  per  virluloiii  di- 

cleinonta,    ot   lunc  orit  juxtaposilio  viiiain,   vel    (pialitorcuiiKiuo,     nuii- 

eleinonloruin,  el  non   inixtuin.  (luain  ex  eis  gonoratur  inixtuin.  Sed 

Ilein,  apparel  (luod    niixluin  cor-  inatoria  lota  fil  sub  fornia  inixti,   et 

ruinjiitiir   in   uiiuiii    oleinenluin,  ut  oodoin     inodo     fieret,    si    tota     ilia 

li^nuiin,    in    ignoiii.    et   ex   uno  cle-  nialeria  pr<ofuisset  sub  forrna   uiiius 

inonto   potost  inixliiin   j^enerari,    ut  eleinenti.  Nunc  autein  si  conveniant 

habotur  ex  Scriptura  6?6'//e6'.  i.  ij;itur  eleinenta    quatiior,    impossibile   est 

est  talis  incoinpossibililas  intor  niix-  quod    corrunipanl   se    inutuo,    quia 

tum  et  eleinentuin,  sicut  inter  terini-  sint  duo,  A  et  //,  corrumpontia  se    Ouatuor 

nuin  a  qiio,  et  terininum  «(^  (jiictn,  mutuo,   in   isto   instanti  iii    qiio    // coa^eDiSai 

accipiondo  terminum  «  quo,  pro  eo  corrumpitur  ab /1,   oporlet  A  esse,   rSSpmu 

quod    est  annexum    privationi,    ita  aliternihil  esset  corrumpcnsin  actu  ;  ^^  "'"^"''- 

quod   in   eo   necessario  esl  privatio  igilur  in  isto  instanti  non  corrumpi- 

termini  ad  quem  ;  igilur  non  sunt  tur  A  ;  igitur  si   in  alio,  a  B  cor- 

siinul  in  eodoin.  rumpitur   A,   nihiio  actu  manente, 

G.          Uuomodo  igilur  manent  elementa  adhuc  impossibilius  est    quod   cor- 

laior  me-  in  inixto  ?  Uico  quod  sicut  necesse  rumpendo     se     invicem     generent 

ius  quo-          ,                      .                  , .                .         ,  •     ,               ^     •        •                  .,  .,             .       ~ 

modo  ex   cst  convenire  modium   ejusdem  ge-  iniMuin,   quia   impossibile   est    for- 

"  '■^'^"s-  neris    cum    extremis,     sicut     vult  Jnam    mixli  esse  inductam  antc  in- 

Commentator,    quod    calor    medius  stans    corruptionis     elementorum  ; 

componitur  ex  extremis,   et  tainen  igitur     in    illo    instanti    inducetur 

est  simplex,  ita  quod  non  plusest  ibi  forma  iiiixti  ox  nihilo  agente. 

res  et  res,   quam  in  extremo  ;  sed  Proeter  hoc  necesse  est  agens  esse 

pro  lanto  dicitur  componi  ex  exlrc-  aeque    perfectum     cum     producto  • 

mis,  (luia  est  ibi  convenientia  cum  nullum    eleinentum,     nec     quatuor 

extremo,    qualis    non    est    extremi  siiiiul,     sunt    aeque    perfecta    cum 

cum  alio.  Sic  elementa  inanent  in  mixto  ;  ideo    dico    quod     aiqualitor 

mixto,   sicut  in    maleria   communi,  manent  quatuor  elementa  in   mixlo 

sicut  qualitates  extromcC  in   inedio.  si  generetur  ex  uno  elemento,  sicut 

iiementa   Undc    Aristotolos  quainquam  vide-  si  generetur  ex  alio  inixto. 

irtuuiiter,  tur  vello  contrarium,  magis  videtur  Ad  primum  principale,  cum  dici-       n 

t  secuD-     .    ,       ,.                                •    I                4         i^-    -1.  .               j.         •        1,         ,                                                   '' 

um  Fhi-  intentio  sua    pro    isla    parte.    Dicit  iu\\  est  u/no  aneratoru?n,yerum  cst,    Ad  pri- 

.wphum.  gj^jnj  in  uno  loco  quod  actualior  ost  quffi  fuerunt  alterata,  et  nunc  cor- "u'",j^'',7"' 

formagenerali,  et  potentialior  forina  riiplorum.  Et  cum  dicitur,  nnio  est    ^^*"^'"- 

elementi   ex  quo.  Et  cum  dicit  quod  entlum,   veruin  est    virlualiter    en- 

manent  elementa,    subdit,   salcatur  tium,    quia    mixlio     est    generalio 

enim  virtus  eorum;'n\Qo  inagis  vi-  mixti.  Unde  sicut  dicilur  quod  ve""e- 

dctur  ponere,  ipsa  inanere  in  vir-  tativa   el  sensitiva  uniunlur    in  in- 

tute  quam   secundum    formas   pro-  tollectiva,    et   in    rubore    albodo  et 

prias.  nigredo,  non  tainen  manent  ista  in 

TOM.   XXIll.  ;; 


0()  LllUtl  II. 

illo,  in   qiio   uniiiiilur  nisi    virtule,  Iioc  quod  in  corde  sint  i^^nis  et  aqua 

sic  est  (le  eleinentis.  corriiinpenlia  se   inutuo.    Secundo, 

Ad  secun-       ^\(i  aliud,   dico  quod  non  apparet  accidit    corruptio     iii     quacumque 

qualilas  naturalis  elementi  in  inixto,  parte  recipiente  nutriineiitum,  quia 

sed    diflcrens  specie,   perfectior  ta-  ibi  sunt  qualitates  virlualiter  contra- 

mcn,  sicut  patet  primo  de  Anima^  rioe,  quia  calor  naturaliter  consumit 

de   calore   ignis  et    mixti    animati,  humidum,  et  partes   materiales,   et 

quia   inaiiimata  non   augmentantur  sic   in  exhalando  consumit   se  per 

proprie,  nec  nutriuntur,   nec   calor  accidens,    et  sic    nisi    restauretur,  %^^l^ "'«- 

r       1         '                                        '  '                                                                '    fectu  nu- 

in  carne  eenerat  io-nem,  sed  alterat  moritur,   et  si    restauretur,    tainen   tnmenti, 

.  ...                   .                                    mors. 

ad  carnein  generandam,  tanien  ali-  redditur   impurior,   et  ideo  tandein 

qucc  operationes  apparent  esse  com-  efficitur  improporlionabilis  aniinae. 

munes  mixto  et  elemento,  vel  simi-  Ad   dictum   Gommentatoris,   cuin       9. 

les  in  aliquo  gradu.  arguitpro  se,  quod  elemenlum  est,  ^«^  ^•'8"'" 

.  .  Avcrrois 

Ad  ter-        ^d   aliud,  dico  quod  si  elementa  quod  manet  in  re,  dico  quod  defini-     n.  3. 


tium. 


essent    actu    in    mixlo,    sequeretur  tio  elementi  data  o.  Melaphys.  non 

quod  motus  esset    magis  violentus,  competit    nisi    materige,    nam    illa 

quam    naturalis   secundum    motum  manet  in  re,  quae  componitur  in  ea. 
elementi  praidominantis,   quia  mix-        Ad  secundum,  dico  quod   iinme- ^^^^^"^1^" 

tum  moveretur   violenter  quantum  diatio  formae   ad   materiam  est  du- Formasui 

,-x.    .  •  /,  tantialic 

ad  tria  elementa.  Dicitur  enim  pra3-  plex,   vel  quantum  ad  perfici,   vel  immediat. 

,         .     .  ...  ,  /      •       r»   •  recipituri 

dominiuin    propter    convenientiam  quantum    ad     transmutan.    Primo    materia. 

istam,  quam   Iiabet  in  motu    locali  modo,  dico  quod  forma  substantialis 

cum  tali  elemento,  et  hoc  est  quan-  immediate  recipitur  in  materia  qua- 

tum  ad  tales  qualitates.  cumque     indifTerenter,     ita     quod 

8,  Ad  aliud,   cum   dicitur    animalia  immediate.     Secundo     modo,    non 

corrumpuntur  ab  intrinseco.,  mani-  immediate,  quia  ordo  est  formarum 

festum  est  quod  hoc  non  est,  quia  inter  se,  ita  quod  aliquae  sint  prio- 

ibi  sunl  contraria  eleinenta  in  actu  ;  res,    aliquae  posteriores,    ita    quod 

nec  etiam  quiatale  medium  cornpo-  materia   non  immediate  transmuta- 

nitur   ex  extremis  virtualiter,   quia  tur   a  quacumque   forma   ad  aliam, 

non  magis  rubor  corrumpit  se   in-  sed  ordine  quodam,    ut   immediate 

trinsece,    quam    faciat    album    vel  post  formam  vini  ad  formam  aceti, 

corruptio  nigrum.    Sed  in  animalibus  accidit  non  autem  e  contra.  Sic    post  for- 

ex  dupiici  corruptio   ab  intrinseco    duplici    de  main  sennnis  est  lorma  sanguinis, 

causa:Primo,  quia   habent    parles  deinde  corporis,   deinde    hominis  ; 

organicas   oppositarum    complexio-  nulla  tamen  istarum  est  medium  in 

num,  et  hoc  competit  eis  ex  perfec-  perficiendo,  sed  tantum  transmutan- 

tione  ;    et  istae   partes  alterant   se  do,itaquodinfimaformaprimoperfi- 

muluo,  et  quando  una  pars  alteratur  cit,  deinde  sibi  immediatiorem,  etsic 

in    tantuin    quod   vincitur,    in    illa  usque  ad  formam  perfectissimam,  si 

causatur  iiifirmitas,  si  non  sil  pars  sint  plures  formae  substanfiales,  in 

principalis,  vel  mors,  si  sit  principa-  tali  composito,  ultima  tamen  seque 

lis  ;  et  non  accidit  illa  corruptio  ex  immediate  perficit,  sicut  prima. 


causa. 


DIST.  XVI.  QU/ESTIO  VS\C. 


67 


DISTINCTTO  XYI. 


Ad  pri- 
uium. 


Secua- 
dum. 


Coalra. 


QU^STIO   UNIGA. 

Vtruni  imagc    Trinitatis    consistat    in 
iribus  potentiis  animse  distinctis  ? 

Alens.  2.  part.  quxst.  G.5.  membro  2.  D.  Thomas 
I.  part.  qu.esl.  77.  art.  i.  Henric.  quodl.  i 
quseit.  9.  I).  Monavent.  i.  disl.  3.  quxsl.  3. 
Hurand.  ibi  quxst.  2.  Gregor.  qua;sl.  3. 
Occhain  quxst.  24.  G.ibr.  qu.vst.  i.  Vide  Doc- 
torcni  4.  dist.  4't.  q.  2.  Conimbr.  2.  de  Animn, 
ca}).  7.  quaest.  4.  Scotiis  i»  Oxou.  hic.  Vide 
eumdcm  jh  (/uL  44.  quxsl.  2.  ef  u.  l\ci<orl.  i. 
rfut.  3.  quxd.  3.  e/  z»?  //arL  de  licrum  princ. 
quscst.  \  1. 

Circa  dislinclionein  deciniamsex- 
tain  qiuTiiliir  prinio  :  Utrum  imcujo 
Trinitcitis  in  anima  rationali  comi- 
stat  in  tribus  potentiis  realiter  cli- 
stinctis  ?  Quod  sic.  Persona^Tiinita- 
tis  snnt  realiter  dislinctffi  ;  igitur  in 
iniagine  potentiic  repraesentantes  il- 
las  personas  erunt  realiter  distinc- 
tffi. 

Ilem,  2.  de  Aninia,  text.  3o.  Po- 
tenlids  clistimjuuntur  per  actus,  ac- 
tus  per  objecta ;  sed  actus  intellec- 
tus  ct  voluntalis  sunt  distincti  reali- 
ter  ;  igitur  et  potenliai. 

Itein,  nisi  sic  esset,  ha3C  esset  ve- 
ra  :  Inlellectus  est  voluntas,  qiiia 
identitas  realis  sufficit  ad  istam  ve- 
ritatem,  et  tunc  posset  dici  quod  ali- 
quis  vult  intellectu,  et  intclliyi  vo- 
luntate. 

Oppositum,  Augustinus  li.  c|e 
Trinitate  ;  Ibi  inquirenda  est  imcujo 
Trinitatis,  in  quo  niJiil  melius  in 
nobis  est.  Sed  si  potentia)  esscnt  res 


alicc  ab  essentia,  melius   esset    es- 
sentia  (luain  potentia. 

Itein,  aniina  per  essentiam  suam  socuudo; 
est  immaterialis  ;  igitur  per  essen- 
tiam  intellectiva,  et  intellectualis, 
sive  inlelligens,  secunduin  illam 
propositionem  Proculi  :  Omne 
immateriale  cst  supra  se  conversi- 
vum.  Non  igilur  aliud  est  ab  essen- 
tia  natiircc  inlellectualis,  nam  quia 
immaterialis,  ideo  conversiva  supra 
se  ;  igitur  potenticc  non  realiter  (lis- 
tinguunlur  ab  anima,  iiec  inter 
se. 

Item,  memoria  pertinet  ad  imagi-  xertio. 
nem,  (|uia  repnrsentat  Patrein  ;  in- 
telligentia,  quia  reprcTesentat  Pa- 
trein  ;  intelligentia,  quia  reprccsen- 
tat  Verbum,  secundum  Augustinuin 
de  Trinit.  cap.  6.  et  1.  cle  parvis. 
Sed  intelligentia  et  memoria  non 
rcaliter  distinguuntur,  quia  memo- 
ria  i)crfecta  est  sufficiens  princi- 
piuiii  intellectionis,  tanquam  actus 
piiinus.  Sed  actiis  primus  et  priiici- 
l)iiim  operationis  non  dilFerunt  rea- 
liter  ;  igitur  nec  intellectus  et  vo- 
luntas. 

SCHOLIUM  1. 

Scntentia  asserens  polentias  distingui  reali- 
tcr  ab  anima  cum  variis  modis  oxplicandi  ejus- 
dem  probalur.  Respondet  Doctor  ad  omnia 
argumenta  adductapro  hac  parlc  tam  a  ratione 
quam  ab  auctorilatc. 

Ad  istain  qucL»sti(mem  dicitur  qmxi        o 
saltem  dua3  potenticc,  scilicct  intel- 


08 


LIBHI  II. 


Ouomodo  locliis     el     voliinlas,   sunl     realiter 

e"vihS<li«''"ct(i3,  ct  hoc  ponilur  dupliciter. 

diiieruui.  pi-ifna  via  ponit  quod  realiter  dis- 
tin^uuntur  intcr  se,  et  ab  essentia 
anitnai,   sicut  accidentia,  qurC   sunt 

Opinio  1.  Di-onria'  nassiones.  Alia  opinio  ponit 

I).  Thom.    *        *  *  ... 

oi.inio2.  cHKjd  dislini^-uuntur  rcalitcr  luter  se, 

D.  Bonav.     1  5'  .  ^ 

in2.  d.24.  sed  non    ab    cssentia   aiiimce.    rro 

a.rt    2 

quaest.  1.  priiTia  via  arguitur  :  Actus  et  poten- 
tia  sunt  ejusdem  generis  ;  sed  actus, 
ut  intelligere  et  velle  sunt  de  ge- 
nere  Qualitatis  ;  igitur  et  poten- 
tise. 

Secundo,  anima  secundum  essen- 
tiam  est  actus,  si  potentia  operandi 
non  sit  aliud  ab  essentia  ;  igitur 
quamdiu  est,  semper  operatur,  quia 
sicut  essentia  est  principium  viven- 
di,  sic  est  principium  operandi 
secundum  essentiam.  Sicut  igitur 
quamdiu  anima  est  in  corpore, 
compositum  est  unum,  ita  semper 
est  operans.  Et  addit  quod  inquan- 
lum  esl  essentia,  est  actus,  sed  in- 
quantum  actus  non  est  in  potentia, 
si  non  operatur,  esset  in  potentia  ad 
operari. 
Hervaeus  AHus  Doctor  arguit  pro  hac  via 
^"'q^.^io."  sic :  Idcm  simplex  creatum  non  po- 
test  esse  principium  tale  immedia- 
tum  diversorum,  et  hoc  secundum 
se  ;  sed  diversee  sunt  operationes 
animse  ;  igitur,  etc.  Major  patet  de 
materia,  inquaminus  videtur  quod 
potentia  receptiva  est  alia  et  alia 
diversorum  effectuum.  Licet  enim 
materia  remota  sit  eadem,  requiri- 
tur  aliud  approprians  materiam 
huic  formse  et  illi  ;  igitur  nmlto 
fortius  idem  operativum  simplex 
secundum  se,  non  potest  esse 
principium     immediatum    diverso- 

rum. 
3  Alius  Doctor  ad  idem,    accidens 


quodl.  3.  9. 


variabile  inest  subjccto  mediante  vEgidius 
accidentc  invariabili  immediale  ; 
igitur  operationes  vari<je  insunt  ani- 
ma}  mediante  potcnlia  tanquam  ac- 
cidente  invariabili.  Anlecedens  pa- 
tet,  quia  major  diflerentia  procedit 
in  effectu  a  causa  mediante  minori 
differentia. 

Addit  alius  Doctor  :  Agens  per 
essentiam  semper  agit ;  igitur  si 
anima  ageret  per  essentiam,  sem- 
per  ageret ;  igitur  illud  quo  agit, 
et  non  semper,  non  est  essentia. 

Item,  sicut  essentia  ad  esse,  ila 
potentiaad  operari;  igilur  permuta- 
tim,  sicut  esse  ad  agere,  ita  potenlia 
ad  essentiam ;  sed  in  nullo  citra 
Deum  est  esse  agere  ;  igitur  nec  po- 
tentia  essentia. 

Item,  per  auctoritates.  Augusti- 
nus  de  spiritu  et  Anima,  Aristoteles 
in  Prsedicamentis,  et  Simplicius 
super  capitulum  de  Qualitcde,  et 
Damascenus  in  Lorjica  sua,  ponunt 
naluralem  potenliam  et  impoten- 
tiam  in  secunda  specie  Qualitatis. 

Item,  Commenlalor  i.  de  Anima, 
com.  92.  SiciU  pomum  dividitur  in 
colores,  sicanimain  potentias;  co- 
lor  est  accidens  pomi. 

Item,  Augustinus  lo.  de  Trinit. 
23.  de  mafjnis,  videtur  ponere  quod 
momoria  et  intelligentia  suscipiunt 


magis  et  minus  ; 


igitur   non   sunt 


substantise. 

Jtem  Anselmus  de  Casu  Diab. 
cap.  8.  dicit  quod  potentia  volunta- 
tis  non  est  essenlia,  quia  voluntas 
non  est  substantia.  Dicit  enim  :  Si 
potentide  non  sunt  substantise,  ta- 
men  non  sunt  nihil.  Dico  tamen 
quod  illse  rationes  non  concludunt. 

Sed  ad  suas  rationes  facilc  res-  RespondJ 

1    1  tur  ad  h| 

pondetur.  rationesl 


DIST.  XVI.  QU^STIO  UNIG. 


69 


Aniina 

secuiiduni  cssenliani  est  aclus  ; 
gilur  sicul  est  principiuni  vivendi, 
est  princij^ium  operandi.  Verum  est, 
uno  modo  sic,  et  alio  non  sic,  quia 
quantum  ad  immediationem    simile 


Poioniia       A(l    nrimaui,  dico    (luod  polenlia  rem,  maior  sua  esl  falsa,  secundum 

duplex.  .    /  ,     .  ^  '  .  . 

dupliciter     accipilur.     Uno      inodo  istum    intellectum,  (piia     ipse    jKUiit 

pro  principio  enlis,  et  sic   dividitur  (jikkI     .iccidcntia    suiil     in    <inima, 

in  i)rincij)ium  nctivum  el    |)assivum,  sicut  in    jirincijiio   rccejilivo,  el  m»n 

ut  jiatet   ").  Mrlaplnjs.   Ic.rl.    17.    cl  sunt  ejusdem   generis.  i*<init  eliam 

4.       9.     lc.vl.    '1.    el    '■).    Alio     niodo,    ut  quod  ellluunt  ab  essenlia  ;  igitur  est 

PoieuUaMpolefilia    et    arlus    suiil    diireroiilia:'  j)iinci|)ium    activum     resnectu    no- 

nctus  .         o  1  •  • 

quando    eiilis.    Sccundo     iiiodo     jiotentia  et  tenliarum  ;  ij^itur  de  neulro   princi- 

idern    nu-  .         ,  ......  .  .  ^ 

mero.    aclus  suiit  ejusdiMU  spcciei   et  iiidi-  jiio  operativo  est    major  sua   vera, 

vidui,  et  idem  nuniero,  quia  quod  secundum  ijisummet. 
prius  est  polenlia,  et  ^^ss»?  diminuto,  Ad  aliud,  cum  dicitui 
poslea  est  in  aclu,  el  habet  esse 
simjiliciter  ;  et  sic  accijiiendo,  iiii- 
norestfalsa,  quia  potentia  non  eril 
postea  aclus  suus  ;  sed  actus  ille 
causatus,  qua?  nunc  hahelesse  sim- 

pliciter,    prius   fuit  in  j)otentia,    et  est,    quantum  ad     aliud,   dissimiie, 

liahuit  esse  diminutum.  Si  accipiatur  quia  est  principium    operandi,  non 

in    minore    acius     et  polentia   pro  formaliter,    sed     effective,    dicente 

principio  aclivo  et  passivo,  aiquivo-  Aristotele,  5.  Metaph.  Ars  et  spAifi- 

catio    est.  Si  accipialur  iii  majore,  cator  ad  idem  princijrium  reducun- 

quod  potentia  et  aclus  sunt  ejusdem  tur,    respectu    operationis,    et    est 

generis,  pro  principio  operalivo,  et  principium  vivendi  formaliter. 
pro  eflectu,  falsa  est  major.  Si  acci-         Ad    aliud,    cum    additur,   si    se- 

piatur  principium    operativum   pro  cundum  essentiam  est  actus,  igitiir 

principio   passivo,   etiain    falsa  est,  ut  sic   non    est  in  potentia,   veruni 

quia   iiunquam  est  necesse   princi-  est,  non   est  in  potentia   receptiva, 

pium  operativum  esse  ejusdem   ge-  potest  tamen  bene  esse  in   potentia 

neris  cum  operato,  quia  non  est  hoc  ad  operari.  Uiide  ratio  ista  aequali- 

necesse      principio    passivo,     quia  ter  est  contra  eos,  de  potentia   res- 

accidens    immediate     recipitur     in  pectii    aclus  recepti,  quia  potentia, 

substantia,  vel    erit    processus    in  qua^    dicilur    iiilellectus   possibilis, 

Principium  infiiiilum.  Ncc  etiam  est  hoc  verum  est  in  potentia  respectu  actusrecep- 

non  e8t       I  ...  .  •         »     •    ,     ,    i  i-        i    ,  ,  ,  •  . 

necessario  dc  priucipio  activo,  quia  Aristolcles  ti,  et  tamen  est  aclus   animai,   quia 

gen^erir  dicit  7.  Metapk.  text.  cap.  31.  quod  accidens  estejus,  et   subjectum  uni- 

'^"cTpiSto';'   ^^^  ^^^^  quod  substantia  ftat,  necesse 

est  suhstantiam  prceexislere.  Ad  lioc 

iamen,quod  fiat  quale,  r^/quanlum, 


versaliter   per    formam    substantia- 
lem  est   j)roj)rium    recej^tivum  ])as- 
sionis,  et  lainen  per  formam   est   in 
non  est   necesse  quod   quale  j)ra^e-     actii  respeclu  unius,  el    in   jiotentia 


xistat  formaliter,  sed  tantum  virtua- 
liter.  Princij)ium  igitur  activum  po- 
test  esse  alterius  generis,  quam  sit 
operatum. 

Similiter  secundum   islum  Docto- 


resjieclu  allerius  ;  sic  nihil  jirohibe- 
ret  aliquid  esse  in  actu  resjiectu 
unius,  etin  potentia  respectu  alte- 
rius. 

Dices  :  InleUcctus  nihil est  eorunK 


5. 


G. 


70 


I.IBIU  II. 


J| 


cl,  (^oin-     (HKid  illud   esl  ffilsuiii,   loquondo  de  iJem  po- 


iD  noientia  (/WrT?  suut  (lule  i?ite/li{jere  ;  el, 

dei^^e^lfin  ineiiliilor,  (juod  inleilectm  .se  liahet     priucijjio  opcralivo,  ct  cliuni  activo  re"[,uvum 


actu   eiin- 
pliciler. 


Hervaeus 

impugna- 

tur. 


in  (/enereiii/etiif/ihilis,  sieut  materia     tain  in  incorporaiibus,  sicut  in  cor-  rum*imme- 
respeetu  formaruni  sensi/ji/inm.  poraiihus,  quia  essentia  animae  in  se     '^'"^^- 

Dico  quod  potenlia  ad  accidens  siinplex  est  reccpliva  oinniuiu  jjo- 
est  in  polcntia  secunduin  quid,v\  tentiaruin  suaruin,  qua)  sunt  diver- 
in  actu,  ideo  esse  in  polenlia  ad  Sie  specie  ;  igitiir  sicut  ipse  ponit 
formamaccidenlalemimmediatecon-  simj)lex  reccptivum,  ipse  habet  po- 
cludit  ipsuin  inagis  esse  simpliciter  nere  ipsum  esse  principium  causale 
quaminpotenlia.  Undesi2?2/e%ere  diversorum.  Simiiiter  in  corporali- 
haheret  potenliam  sihi  correspon-  bus  ignis  est^calidus,  siccus,  et  neu- 
dentem,  sequerctur  quod  tot  essent  trum  mediante  altero.  Sic  materia 
potentitc    inteliectivae     in   liomine,     est  principium  receplivum  immedia- 

tum  formarum  distinctarum  specie, 
quia  illud  quod  est  immediatum  re- 
ceptivum  formai  suhstantiaiis,  aut 
est  materia  sola,  vel  aliquid  cum 
materia  ?  Si  primo  modo,  hahetur 
\^vim  inteiiirjere  sit  actus  acciden-  propositum.  Si  secundo  modo,  cum 
talis,  sequeretur  quod  iliud  quod  totum  illud  quod  est  de  essentia  re- 
est  in  potentia  proxima  ad  intel/i-  ceptiva,  inquantum  receptivum  per 
gere,  est  in  actu  simpliciter.  Ideo  se,  includatur  in  producto,  igitur 
illeeslinteilectuspropositionisAris-  duffi  formae  similes  erunt  simul  in 
totelis,  quod  non  potest  intellectus  eodem,  quod  tamen  ipse  negat,  acci- 
inteliigi  ante  inte /liy i  'dWovum,  hoc  dens  erit  intra  essentiam  substan- 
est,  non  potest  a  se  prius  inteiiigi,  tias.  Si  iliud  aiiud,  quod  est  cum 
quia  non  ante  quodiibet  phantas-  materia  immediatum  receplivum, 
matum,  sed  bene  est  intelligihiie  non  sit  forma  substantialis,  sed  ac- 
ante  in/e//i(jere.  cidens,  igitur     iiiud     approprians, 

Per  idem  ad  dictum  quoddam  quod  ipse  ponit,  non  erit  pars  im- 
Commentatoris,    sicut    materia    est     mediate  receptivi. 

in  potentia  ad  omnes  formas  de  se,         Ad  aiiud    cum    dicitur,    accidens        8. 
sic  intellectus  in  genere  intelligihi-     variabiie   recipitur    mediante   inva-   Ad  ^gi- 
lium  a  se,  niiiil  est  ante  iniel/i(jere 


quot  sunt  inte/iijere  in  homine, 
quod  est  impossihile,  secundum 
illud  tertii  Physicor.  text.  10.  Si 
posse  sanari  etsejrotare  essent  idem, 
sanari  et dejrotare  essent  idem.  Cum 


i 


riahili,  non  videlur  esse   alia  ralio, 


lioc  non   conciudit,  nisi  quod   non     "isi    quia  invariahile   secundum  se 

primo  est  inteiiigihiie  a  se.  non  potcst  esse  immediatum   recep- 

tivum  variabiiitatis,  quia  si  invaria- 
bile  secundum  se  posset  immediate 
recipere  accidens  variabile,  nulla 
nccessitas  est  ponere  ipsum  recipi 
inediante  alio.  Si  autem  non  possit, 
Ad  aliud  cuin  dicitur,  idcm  sim-     necessario    sequitur    processus     in 

piex  creatum  non  potest  esse  prin-     inrinitiim,  ideo  ralio  nihii  valet. 

cipium     causaie     multorum,     dico         Ad  aliud    aiterius   Doctoris   dicit 


SCHOLIUM  II. 

llefulantiir  ralioncs  Herva}!  et  jEgidii,  ail.iuc- 
taj  num.  2.  ct  3. 


i 


DIST.  XVI.  QUyESTlO  UNIG. 


71 


Agere  per  un iis  Doctoi"  (1  U(ul  uiliil  iiuil  nor  es- 
dui-iiciter.  soiiljani,  iiisj  soliis  Deiis,  vi  ipso 
soiDjier  iifiit.  Vol  polosl  dici  (jiiod 
pcr  es.scn/iani  potest  aceipi  (luplici- 
(er:  Ali(jiian(lo  ut (lislin^uilurcoiilra 
illnd,  qnod  est  j)er  j)ailicij)alioneni  ; 
ali(juando  nt  dislin^uilnr  contra 
per  accidcns.  Primo  niodo,  dico 
(jnod  iiiliil  est  jjor  essentiain  nisi 
Deus,  quia  oninis  veritas,  et  enlitas 
creata  est  talis  jjor  jjarticij)ationem, 
et  isto  modo  agens  j)er  essentiam 
sompei'  ag-it.  Secundo  modo  agens 
peressentiam,  hoc  est,  non  per  ac- 
cidens,  non  semper  agit  necessario. 
Ad  lioc    est   Avicenna   G.   Metaph. 


Aninta  dividilar  in  jjotc/itia.s  .sicat 
/otiini  in  parlcs.  Ad  lioc  videlnr 
Anguslinus  lo.  dc  Trinit.  7.  ct 
Aiiselmiis  i\o  (^Jiirord.  grat.  cl  lil). 
arl.  caj).  l!l.  (juod  potcntia  .sa/tt 
i/i  a/ii//ia,  sinit  i/i  co/-porc  i/ic//ibra. 

Contra    islam    viam    videtur   A u- '^;^^;^" J^-_ 
gustinus    !).     de    Trinit.    5.    Nulla      ^"^^- 
pars  co//ipicctitiir  totin/i  cujus  cst ; 
sed   qn<«libet    istarnm    j)oteiiliarum 
partium   complectitur   tolam  essen- 
tiam    aninue. 

Item,    parles   oriaine    piwcedunl  Poieuiiaa 

*  .  *  uou  Bunt 

lotum  ;    j)otentite     noii     pr«jecedunt  partes  aui- 
essentiam  anim<T. 

Item,    si    sint     partes,    aut  inle- 


luai. 


cap.  2.  dicens  quod  quaidam  sunt  grales,  aut  essentialcs?  Si  integra- 

virtutesactivx  secu/idum    esseiitiam  les,   igitur   oportet    dare   aliud    ab 

sua//i^  quoida/n  /lo/i.  bis,  quibus  sunt   ununi,    quia  par- 

Ad  aliud  cum    dicilur,  sicut   es-  tes  integralcs  nunquam  sunl  unum 


9. 


sentiaad  esse,  ita  potentia  ad  ope- 
7-«/'/,  falsum  est,  quia  esse  est  idem 
realiter  essentiae,  operari  vero  est 
elfectus  potentiae  ;  sed  haec  est  vera  : 
Sicut  esse/itia  ad  esse,  sic  pote/itia 
ad  posse  operai'i,  et  tunc  permu- 
tando  nullum  inconvenienssequitur. 
Ad  auctoritates  respondebitur 
infei'ius. 


SCHOLIUM  III. 

Sentenlia  asserentis  potenlias  esse  parles 
animae  inter  se  realiter  distinctas,  rationes,  et 
earum  refutalioncs,  videtur  D.  Bonavent.  2. 
dist.  24.  art.  2.  quaest.  i.  sed  obscurus  est. 

Pro   secunda   opinione    arguitur. 


irgum.pro  scilicet  quod  potentia»  siiit  distinc- 
)piu.  2.  s.  .         ^  ' 

BonaT.    \i\i  inter   se,   sed   rion    ab    essentia 

anim.e,  quod  potentiae  sunt  partes 

anima3,    ut  lialjetur   tertio    de   Ani- 

ma,  text.   1.  De  parte  autem  ani- 

mse,  etc. 

Item,    Boelius    in    divisionibus  : 


per  se,  nisi  aliud  concurrat  formale, 
ut  patet  in  fi/ie  7.  Metapli.  text.  00. 
Si  sint  partes  essentiales,  igitur 
una  perficit  aliam,  sicut  actus  po- 
tentiam,  et  tunc  oportet  dare 
unam  potentiam,  qua^  sit  infimum 
perfectibile  ab  alia,  et  per  con- 
sequens  ipsa  non  est  jiotenlia 
operandi. 

Dicit,  materia'  animce  est  recep- 
tivum  respectu  cujuslibet,  et  nulla 
j)olentiaruiu    respectu  alterius. 

Contra,  igitur  nulla  ijtaruin  po- 
tentiarum  erit  niagis  dependens 
ab  alia,  quam  sit  ignis  ;  sed  erunt 
illa3  tres  potenlia'  unus  totus  ac- 
tus,  qiiia  impossibile  est  quod  ali- 
qnid  sit  actus,  et  tamen  qu(jd  non 
qnodlibet  ejus  sit  actus,  quia  lunc 
possct  conijiositum  e.x  actu  et  po- 
lentia  esse   actus   alterius. 


72 


M15HI  II. 


10. 

Opinio  3. 

HeDric. 

quodl.  3. 

qucest.  l. 


11. 

Ilenricus 
refeliilur. 


SGIIOMUM  IV. 

Spnlcnliu  Henrici,  [jolenlias  csae  idem  aniin.-e 
realitale  absoluta,  scd  distingui  ab  ea  rcalit<ile 
reialiva  ;  rerulatur  fusc,  ct  ostcndit;ir  Henri- 
cum,  in  multissibi  contradicere. 

Tertia  via  est,  quod  non  dislin- 
j^iiitur  realiler  ab  essentia  aninicT, 
ncc  inter  se  re  absoluta,  sed  tan- 
tum  sunt  distincta  re  relata,  quia 
anima  non  dicilur  actus  extra, 
quia  9.  Metapb.  texl.  lo.  Po- 
tentia  distinfjuitur  per  actus,  et  e 
contra  ;  igitur  actus  et  potenlia 
sunt  relativa  ;  essentia  igitur  ani- 
mae  considcrata  sub  tali  respectu, 
dicitur  lalis  potentia,  et  sic  con- 
siderata  sub  alio  respectu  dicitur 
alia  potentia.  Quare  autem  deter- 
minatur  anima  ad  tales  respectus? 
Dicitur  quod  ad  respectus  orga- 
nicos  determiuatur  anima  per  or- 
gana,  sicut  ad  respectus,  qui  sunt 
ad  potentiam  operativam  activam, 
ut  ad  intellectum  agentem,  et  vo- 
luntatem,  determinatur  anima  cx 
se,  vel  ex  comparatione  ad  ob- 
jectum,  circa  quod  illoe  potentise 
natffi  sunt  agere  ;  sed  ad  poten- 
tiam  operativam  et  passivam,  de- 
terminalur  anima  per  recepla, 
sicut  intellectus  possibilis  deter- 
minatur  per  speciem  receptam. 
Ad  boc  allegatur .  Auguslinus  9. 
de  Trinit.  ^5.  quod  potenlia  dicitur 
relative  ;  et  lib.  de  spiritu  et  ani- 
ma3,  quia  potentia  est  idem  quod 
essentia. 

Sed  illud  iion  solvit  qua3slioiiem, 
quia  non  quffiiitur  de  potentia,  ut 
dicit  respectum,  seu  pro  intentione 
nominis,  sed  de  principio  per  se 
et    immediate.     Potentia    enim    de 


sc  resjjcclum  dicit,  et  non  abso- 
lulum,  nisi  connolando  ;  nunc 
autem  im[)Ossiijile  est  quod  illud, 
quod  est  per  se  principium  ope- 
randi,  componatur  ex  respeclu  et 
fundamento,  ex  bis  enim  niliil 
per  se  unum  fit  ;  imo  nec  in  di- 
vinis,  ubi  tantum  relatio  Iransit 
per  identilatem,  quia  utrumque 
tenet  propriam  actuaiitatem  ;  igi- 
tur  muito  fortius,  ubi  relatio  non 
Iransit.  Cum  igitur  per  se  princi- 
pium  operandi  sit  per  se  unum, 
impossibiie  est  quod  includal  ab- 
soiutum  et  respectivum. 

Item,  potentia,  qua  est  per  se 
principium  operandi,  est  prius 
natura  effectu,  id  est,  operatione  ; 
sed  potentia  cum  respectu  coas- 
sumpto,  est  simui  cum  efTectu, 
quia  sub  iiio  respectu  est  correia- 
tivum  respectu   operationis. 

Item,  potentia  passiva  proxima 
non  est  respectus,  nec  respectum 
inciudens  ;  igitur  nec  activa.  An- 
tecedens  patet,  quia  potentia  pas- 
siva  est  per  se  pars  compositi, 
quod  est  per  se  unum. 

Ilem,  ilie  Doctor  ponit  volunta- 
tem  nobiliorem  inteliectu  reaiiter  ; 
sed  cum  idem  sit  fundamentum 
istarum  potentiarum,  et  per  ipsum, 
respectus  est  idem  cum  funda- 
mento  ;  igitur  una  potentia  non 
est  reaiitas  nobiiior  aiia,  quia  fun- 
damentum   est   penitus  idein. 

Item,  inteilectus  et  voiuntas  sunt 
idem  in  absoluto  ;  igitur  non  va- 
riantur  specie  per  respectum,  quia 
cum  sint  idem  absoiute,  si  va- 
rientur  per  respectum  objecti  ai- 
terius  speciei  supervenientem, 
igitur  inteliectus  erit  plures  po- 
tentiae    formaliter,    et   voluntas    si- 


I 


Potpnlla 

Don  inclu 

dit  uIjso- 

luturn  et 

rciativum. 


12. 


Arguitu 
Henr.  qu" 

iu  multi 

sibicoDtt 

dicat. 


DIST.  XVI.  QUi*:STIO  IMC. 


73 


13. 


14. 


inililcr,  (]ui;i  \ici  respectum  superve- 
iiiLMitein  c»l)je(li  alleiius,  et  alleiius 
speciei  variabilur  inlelleclus  et 
voluntas,  cuin  vull  aliud  et  aliud. 
Itein,  cuin  dicil  (|U(>d  jier  res- 
pectus  orf^anoruin  deterininetur 
aninia  ad  polentias  orjranicas, 
illud  esl  falsum,  quia  vii-es  dis- 
tinguunt  oigana,  et  non  organa 
vires,  sicut  nobilius  ignobilius, 
(luia  prinio  de  Aniinu,  text.  53. 
Duniibra  cervi  non  dilferunl  a  mem- 
bris  leonis,  nisi  quia  anima  ab 
anima. 


impossibilila^ 


et   nobilitas  in    na-  uon  con- 

,  .  ...  slet  (Joop- 

tura,  ubi  ikui  pcttest  probaii  ij.iiio-  posiiis. 
bililas.  Sed  immediatio  aclus  |ni- 
ini  ad  aeliiin  seciindum  iiobililas 
est,  iil  palel  in  l)eo,  el  iion  ])0- 
tesl  ])rol)ari  quod  imj^ossibile  esl 
actum  s(>cundum  esse  immediate 
ab  aclu  ])iimo  in  creaturis,  ul 
palel,  cuin  rationes  sinl  sopliisti- 
ca3  lioc  ])robantes  ;  igitur  ina^is 
est  iionenda  paucitas  nobilitans 
naturam,  quam  pluralilas  non 
necessaria,  et  noii  nobililans  eain. 
Item,  iinmediatius  altingit  agens 


Item,   cum   dicit  intellectum  pos-     finem,    vel    operans,    si     operatio 


sibilem  determinari  per  specieni 
receptam,  re])ugnat  sibiipsi,  quia 
ex  inlenlione  ipse  negat  species 
receptas  in  inlellectu.  Pra^ter  boc, 
nibil  determinat  intellectum  possi- 
bilem  nisi  pliantasma,  secundum 
i])sum  ;  et  similiter  oportet  eum 
concedere  quod  fundamenta  sint 
indistincla,  et  formai  erunt,  cum 
sint  idem    re. 

Et  cum  allegatur  Augustinus  9. 
de  Trinit.  dico  quod  intelligit  illa, 
de  quibus  loquitur,  dillerre,  sicut 
gignens  et  genitum  ;  et  non  lo- 
quitur  soluin  de  principio  formali, 


sit  per  media,  quanto  pauciora 
sint  media,  quam  si  ])er  plura  ; 
igilur  cum  illo  inodo  mediatius 
possit  creatura  ralionalis  altingcre 
finem  suuin,  quam  si  ponatur 
potentiani  mediare  inler  essentiam 
et  operationem,  igitur  illud  est 
inclius. 

Item,  illa  non  est  operatio 
propria  alicujus,  qua^  non  reci])i- 
tur  immediate  in  ipso  ;  sed  si  in- 
tellectus  et  voluntas  sint  aliud  ab 
essentia,  videre  Deum  et  diligere, 
non  immediate  recipiuntur  in  es- 
sentia    anima),    imo    nec     per    se. 


sed    de    ipso    gignente    includente     quia  si  illa3  potentiaj   essent   sepa- 
respectum,   sed   non   possunt    sohc 
relationes  distinguere  absoluta  rca- 


liter. 


SCHOLIUM  V 


Vera  senleolia,  polenlias  non  (iislingui  rculi- 
ter  ab  essenliae  animai',  probalur  5.  ralionibus 
claris  el  einoacibus,  el  explicatur. 


Dico 


igitur 


ad      qua'stionem, 


piiuritap,  quod     paucitas    est    ponenda,    ubi 

P08sibililas      i  i-.  i  •  i 

etDobiii-   pluralitas    non   est    necessaria  ;    et 
^5^ru°bT'  possibililas,  ubi  non  potest  probari 


rataj  ab  essenlia  animae,  sicut 
quantitas  a  subjeclo,  posset  in- 
tellectus  adhuc  perlici  visione 
beata,  et  sic  accidens  esset  forina- 
liter  beatum,  et  non  soluin  crea- 
tura  rationalis  ;  igitur  eslo  quod 
esentia  aninune,  et  illte  potenticje 
conjungantur,  tantum  erit  aiiima 
beala  per  accidens,  sicut  ])aries 
albus  per  superficiem.  Ista  itaque 
mediatio  inultum  ignobilitaret  na- 
turam  ;  non  aulem  est  simile  de 
operatione,     quia    contradictio    est 


15. 


74 


LIHIU  II. 


Anima  im 

medinte 

operallve. 


16. 


17. 

Auctoris 
sententia. 


Opinio  in- 
tellectum 
et  volun- 

latem,  nec 


aniiiiaiii  ossc  boalain,  oL  non  o])e- 
raliono. 

Itoin,  aoliis  inforior  aiiima  ra- 
lionali  j)olost  osso  iininodiaUiin 
principiuin  oi^erandi,  aliler  esset 
proccssus  in  inlinituni  ;  i^^itur 
illud  non  repugnat  aniina),  quia 
non  ralione  perfcctionis  succ,  curn 
convcniat  iinpcrfectiori  ;  patet  de 
calore  et  qualitalibus  activis  ; 
nec  propter  hoc,  quod  esscl  iin- 
perfectionis  in  aniina,  quia  con- 
venit  perfectiori,    ut  Deo. 

Itein,  aliqua  substantia  genera- 
tur  univoce,  vel  saltem  a  substan- 
tia  ;  if;itur  forma  substantialis  erit 
immediatum  principium  operandi, 
quia  lerminus  formaliter  produc- 
tus  non  potest  esse  nobilior  ipso 
activo. 

Dices,  verum  est,  activum  est 
substantia,  sed  agit  mediante  acci- 
dente. 

Contra,  in  instanti  generalionis 
inducitur  forma  substantiaiis  im- 
mediate  in  maleriam  ;  sed  nullum 
accidens  attingit  tale  passivum  ; 
igitur  per  nullum  accidens  me- 
dians  agit  in  instanti  inductionis, 
sed  immediate  per  formam  sub- 
stantialem  inducitur  talis  forma, 
el  non   est  ibi  gradus  ;  igitur,  etc. 

Dico  igitur  quod  intellectus  et 
voluntas  non  sunt  res  realiter 
distinctse,  sed  potest  sustineri, 
quod  sunt  omnino  idem  re  et 
ratione  ;  vel  quod  essentia  animge 
omnino  indistincta  re  et  ratione, 
est  principium  plurium  operatio- 
nuin,  sino  diversitate  roali  poten- 
tiarum,  quse  sint  vel  partes  ani- 
ma3,  vel  accidentia,  vel  respectus 
ejus.  Unde  plura  in  efTectu  bene 
possunt    esse  ab  uno   in    re,  quod 


ost  omninc^  idom  illimitatum,  ot 
tamon  j)iinci|)iuni  j)or  se,  el  causu 
j)Iurium,  ixni  iit  ista  includunt 
resjjcclum,  ot  tunc  jjotonlia}  se- 
cunduin  se  nullain  omiiino  iiabont 
distinctionem,  sod  inquantum  in- 
cludunt  rospectus,  distingiiunlur 
rationo  ;  sed  ille  respeclus  non  est 
de  ratione  principii  ojjerationis 
per  se.  Nec  propter  hoc  sequitur 
quod  intellectus  sit  voluntas,  quia 
illa  non  imponuntur  principio  ab- 
solute,  sed  ut  tali  sub  rcspectu. 

Ista  via  per  rationem  improbari 
non  potest,  quia  sicut  priina 
causa,  quae  est  semper  illiinitata, 
est  omnino  eadom,  et  est  princi- 
pium  diversorum  immediate,  ita 
quod  est  illimitatum  suo  modo, 
licet  non  simpliciter  respectu  isto- 
rum,  omnino  idem  re  et  ratione 
potest  esse,  quamquam  producta 
sint    diversa. 

SGHOLIUM  VI, 

Intelleclum  et  volunlatem  distingui  fbrniali- 
ler  inter  se,  et  ab  anima,  etdatmodum  solven- 
di  aucloritates  pro  opposita  sententia.  De  dis- 
linctione  formali  agit  in  Oxon.  i.  dist.  2.  quaest. 
7.  num.  41.  et  dist.  8.  quaest.  4.  et  dist.  10.  et 
26. 

Quia  tamen  ista  via  non  salvat 
tot  auctoritates,  sicut  potest  alia, 
dico  aliter  quod  potentiee  non 
sunt  res  alia,  sed  sunt  unitive 
contentai  in  essentia  animae.  De 
continentia  unitiva  loquitur  Dio- 
nysius  3.  de  dwinis  nominibiis, 
quia  continentia  unitiva  non  est 
oinnino  ejusdem,  ita  quod  idem 
omnino  contineat  se  unitive,  nec 
etiam  oinnino  distincti  ;  requirit 
igitur  unitatem  et  distinctionem. 
Est  igitur  continentia    unitiva   du- 


formfililcr 
differre. 


18. 


linea-   plox  :    IJiio     iiiodo     sioLil     iiifeiiiis 

uiiiliva  .  ... 

piex.  coiilinct  supenoia  essenlialia,  et 
il)i  conlenta  snnt  do  esseiilia  coii- 
linentis  ;  siciit  eadem  esl  icalilas, 
a  qua  accipilnr  dilVerenlia  in  al- 
bedine,  et  a  qna   ^enns  proximnni, 


DIST.  XVI.  QU.-ESTIO  IMC.  75 

tur    potentia'    el)nliire    al)    osseiilia 


aninia',  sociindiim  (-ommenlaloiem 
10.  /'Jthiconun,  et  ('lllncre  al» 
essenlia  secnndnm  commnnem 
oiiinionem.  lA  sic  ijossnnl  salvari 
auclorilates  Dionysii  de  DiDiins 
v\i  coior,  ot  qualilas  seusibiiis,  el  nomiuihus,  ol  aliorum  ponentinm 
qualitas,  et  quainquam  ossent  poteulias  osse  inedias  inter  formas 
ros  alia»,  unitive  continereutur  in  •  snbslaiiliaies  et  accidenlalos,  ol 
albedine.  Alia  est  continentia  uui-  quod  e^rodiuntur  a  substantia  ani- 
tiva,  quaudo  subjectuin  unitive  UHii,  ut  virtutes  possunt  dici 
coutinet    aliqua,    qna'    sunt   quasi     partes    anima?,    quia    natura    dicil 

totam  porfectionom  continontis  ; 
ot  in  boc  dicuntur  partes,  quia 
si  auima  non  baberet  uisi  tanlnin 
uuam  potentiam,  osset  imporfoc- 
lior    quam   nunc   est.    Et    contenta 


Biones  passionos,     sicut     nassiouos     eutis 

3  nou     I  '  i 

aiiud  uon    suut    ros   alia   ab    ente,   quia 
quandocumque    detorminatur    ipsa 
est 


res 


ons    vera  et  bona.  Igitur 


vol  oportet  dicere  quod  nou  sint 
res  alite  ab  enle,  vel  quod  ens 
non  babet  passionos  realos,  quod 
est  contra  Aiistotolem  4.  Metaph. 
text.   com.   3.  et   o.   expresso.  Nec 


non  semper  continont  se  mutuo, 
imo  aliquando  neutrum  aliud  ;  in 
diviuis  onim  quamquam  in  suppo- 
sito     siut    ossontia    ot     reiatio,    et 


tainen  magis  sunt  roales  passiones     essentia    continel    roiationem,  non 


entiue 
aliler 


de    essentia,    nec   idem   quidditati, 
quain   si   essent  res  aiia. 

Simiiiter      non      sunt     potenticC 
iuctaB  idem    formalitor,    vel    quidditative, 

Qinia, 

ter  8e.  uoc    lutor  se,    uec  etiam  cum    es- 

sentia    animae,     nec    tamen     sunt 

res     alia3,     sed     idem      idenlitato. 

Idoo    talia    ba.bent    talem    distinc- 

tionem    secundum    rationes    forma- 

los,    quaioni    baboront    realem  dis- 

tinctiouem,     si     essont     res     aliai 

realitor    distinctffi. 

19.  Principium   igitur  v^olendi   et  in- 

uniur   telligendi   immediatum   est    in    se- 

in  con-  cundo     iustauti      natnra^,     ot     ilia 

riuui. 


tamen  e   contra.   In  proposito,  nec  inieiiectus 

•     £    II       1  1-1  1        <    j  uoii  conti- 

inteiloclus      continet     voinntatom  ,  net  voiun- 


nec     0    contra 


ideo     ilia     sunt 


tatem,  nec 
e  contru. 


idom  identitate,  quia  in  continonto 
soluin,  non  quia  ipsa  inter  se 
sint  sicut  sunt  attril)uta  divina, 
non  soium  idem  identitate  in  alio, 
sed  intor  se.  Siiniliter,  quia  quai- 
libet  persona  in  divinis  ost  in- 
trinsoce  infinita,  idoo  porfecto 
conlinet  intrinsoce  quamlibet  por- 
fectionom  simpliciter,  quae  est  in 
alia,  non  sic  continet  inleliigontia 
memoriam.  Unde  oportet  imagi- 
nem  deficere  a  Trinitate,  sicnt 
principia  sunt   unitive    in    essentia     declarat  Augustinus  15.  cle  Trinit. 


anim;e,  qua3  est  in  piimo  instanti 
natura?,  quasi  passionos  nnitivo 
contontai  ;  et  sic*possunt  auctori- 
tates  salvari,  qua3  vidontur  dicere 
quod  distinguuntur  realitor,  •  ve- 
rum    ost,  formaliter.  Et  sic   dicuu- 


c(tj).  7.   quod   non  est    ita   in   ima- 
(jine  sicut  in  Trinitate. 

SCHOLIUM   VII. 

Solvit    pxactc     nuctoritales    ex    Palribus    et 
Phiiosopho  adduclas  pro   prima   scntentia,   os- 


76  LIHHI  11. 

tendcns   sccundnm    Philosophos,     subslanliam       alicjuid    GSl    simile,   et    quanluiTl     ad 

esse  immedialn  aclivam.  Solvil  ctiarn  auclorl-      ,,i;,,,,;, i    r./.ii 

, .      .  „  dlKl IUU,  llOIl. 

tates  pro  secnnda  senlenlia  adductap,  n.  y.  ....  .•    •       . 

A(l   aiiud,   curu   dicjt   Au^^uslinus      21. 
riuod  potrmtif'n  snsriphait  njatjis  et  Qucp.  p 

1-  I     1      1     i-.    .  tenlla  t 

20.  Ad    auctoritatcs   pro    priina  opi-  mnm.s,    dico    quod    linljilitatcs     se-  cipii  n 

nione,  dico   qiiod   <Tque   probabilcs  cundre,  qufle   sunt  pcjlentifle  natura-^'^'nu8' 

suntad  opposituin.    Unde  Augusli-  les,  suscipiunt    inagis   et  ininus,  et 

nus  9.  de  Ti-init.  •).    quod    potentix  alia  sunt  accidentia  de  secunda  spe- 

non  sunt  accidentia.  Kt2.  deAnima,  •  cie  Qualitatis.  Kt  hoc  intelligit  Au- 

text.  9.  Si  ocuhislesset  animal,  vi-  gustinus.  Vel  potest  dici  quod   ipse 

sus  esset  ejus  forma  ;  igilur   iiinuit  loquitur  de  potentiis,  ut  subsunt  ac- 

quod  potcntia  non  sit  diirerens  rea-  libus  suis,  non  ut  in  se  sunt  ;  et  hoc 

liter  ab  essentia,  cum   sil  ejus   for-  patet  per  eumdcm  lih.  10.  ubi   dicit 

ma.   Et  de  dolabra,  si  esset  res  na-  quod  sunt  una  mens  et  una  substan- 

turalis,  acuties  esset  ejus  forma.  Kt  Ha,  et  ideo  illa  ina3qualilas,    quam 

7.  Metaph.  text.  39.    Kt  4.   Meteor.  ponit  lo.  de  Trinit.   est  illarum,  ut 

Unumquodcumque    dicetur    singu-  sunt  sub  actibus. 
lum,    cum  potest    in    operationem,         Ad   Anselmum   de  Casu  Diaboli, 

cum  7ion   dicilur   tale  sequivoce,   ut  dico  quod  ipse  non  supponit  ipsas 

patet   de  oculo  eruto.     Sed  propter  non  esse  substantias,  sed  dicit  quod 

amissionem  accidentis  non    dicitur  etsi  non  sint  substantise,  non  tamen 

Quaipo-   res  talis  sequivoce.  Cum  igitur  dica-  sunt  nihil. 
nltur^al  tur  iu  Prsedicameutis  uuod  sunt  po-        Ad  auctoritates  pro  secunda  opi-  Ad  rai 

DGS  BOl 

^^iiTatis"^  tentia3  naturales  in  genere  Qualita-     nione,  cum  dicitur  quod  sunt  partes  9,Qmoi 

1  •  •  i  .  •       1-  .  X         do  polt 

tis,  dico  quod  ista  potentia,  quce   est  animse,  patet,  quia  dicunlur  partes,  tiae  dic 

in    secunda    specie    Qualitatis,   est  quia  nulla  importat  totam  perfectio-  "■"  ^*' 

principium    faciliter  agendi,  el  non  nem  animoe.  Per  idem  patet  ad  dic- 

est  potentia  naturalis  absolute,   ne-  iwm  VtOQin,  ^no&  dividitur  sicut  to- 

que   ad  bene    agendum,   neque   ad  /?fm  m;?«r/es,  quia  nullacapit  totam 

male,  sed  quaedain  facilitas  ad  uten-  perfectionem  anima?  ;  per  pradicta 

dum  illa  potentia.  Kt  hoc  dicit  Aris-  patet  ad  Augustinum. 

toteles.  Nam  secundum   istam  dici-  Ad  Anselmum  de  Concordia,  cum 

tur  aliquis     cursor,  vel   pugillator,  dicit    quod  sunt   sicut  in    corpore 

quia   faciliter  utitur    potentia    cur-  membra,  verum  est ;  aliqua  est  si- 

rendi,  et  sic  agilitas  et  ingeniositas  militudo,  tamen  procedendo  a  cor- 

sunt  tales  potentiae  in  secunda  spe-  poralibus     ad    spiritualia,    semper 

cie  Qualitalis.  proceditur    a    majori  pluralitate  ad 

Anima  di-      Ad  aliud,  cumdicit  Commentator  majorem  unitatem,  ideo  non  est  ne-        i 

citurdividi  ,  .  ,..,.,  .  ,       .•  .        .  i-  -.i  •  < 

ia  poten-  quod  anima  dmiditur  m  potentias,     cesse  esse  tantam  diversitatemm  po-        > 
sicutpomuminsaporemetcalorem,     tentiis  aniina3,  quanta  est  in  mem- 
dico   quod   anima  non  est  totaliter     bris  corporis. 
idem  fonnaliter  potentise,  nec  tota  ,^ 

perfectio     animffi     explicatur     per 
unam  potentiam  ;  ideo  quantum  ad 


DIST.  XVI.  QlM^^SriO  UMC.  77 

in  anima  ahsoluto  non  est  coinnleta  ^^  argum. 

.  l.prmciiia- 

SCIIOLIUM  viii.  iina^nj,  nisi  in  radice.  Sed  aninia  po-       le. 

sita   sul)    Irihns   oporationibus  suis 

llcsolvil  (luajslionem  Thcolof-icam,   imaginom  .,    .                           ,. 

,,,.....'           .,       .       „,„„,:;.    „„.  i„  cuin  uni  aC  sua' ess(!nlia3  renra^sen- 

rriiiUulia  non   consistere    in    potentns,  seu    in  • 

momoria,  intclli-i-ntia   et  volunlute,    seu   voli-  lat  Trillilalein,  el   lion  pOP    poleillias 

ttione.  L)e  (juo  in   0.\oii.  i.   dist,    3.  q.    iiit.  Au-  rcaliler  disliliclas, 

eusl.    hoc   hubel,   sed  alibi  aliter   de    imugii.e  t   i       r      i      i-                 i                     *        ^     ai  <!o,..in 

f     ..      .,..    .    „        ,.   ■    o  u  ••        u  Ad  aliud.  dico  fiuod  non    est   ne- ^J  fe<:un- 

loquilur.  Vide  in  Oxou.  nic  in  Scholium  ult.  '                ....                           dum. 

cesse  quod  tanta  sitdistinctio  polen- 

22,           Dico  ifrilur  ad   foiinani   qiHUslio-  tiaruin,  quanta   est  acluuin,   suflicit 

aginis,  njs,  nuod  iinairo  Trinilatis  in  aniina  enini  dislinctio  forinalis  in  potentiis, 

ereuiia.  raliouali  non   consistit  in   potcntus  ad  distinctionem  realeni  in  actibus  ; 

aniincO    realiter    dislinclis  ;    iinago  polentia  enim  visiva  una   existens, 

eniin  est  repra»sentativa  lotius,Et  in  est  pluriuin  colorum. 

lioc  dilfert  a  veslii^io,   (luod  est  re-  Ad  aliud,  cum  dicilur  quod   h<ec    Ad  ter- 

.        .  .                  .                                                         .             tium. 

l)ra!senlativum  partis    quantitativaj  evil  xQva.inlelleciiis  est  volu?itas^d\co  Anhuiceat 

dislincta»,  et  totius  solum  arguitive.  quod  non,  quia  inlellectus  imponi-  lecius  est 

'^flTma  I^ico  igitur  quod  anima  rcpr<Esentat  tur  naturcB,    ut    sub  hoc   respeclu, 

imngo   pQj.  essenliain,  et  personas  divinas  voluntas,    ut  sub  illo  vel   illo  con- 

IDllOtlS.     1                                                  '                 i  '                                                 _ 

quantum  ad  unitatem    essenticT,  et  ceplu.  Vel  potest   dici  quod  quan- 

non  simililer  quanlumad  Trinilatem  tLimcumque    sint   idem    realiter   in 

personarum,  nisi  ut  habet  respectus  essentia  anima^,  tamen  quidditative 

diversos    secundum  ponentes   tales  et  formaliter  distinguuntur  ;  et   ista 

respeclus.  Vel  potest  dici  quod  ani-  diversitas     impedit    pra^dicationem 

ina  secundum  tres  potentias  ropra^-  unius  de  alio.  Si   igilur  ab  intellec- 

scntat  Trinitalein  personarum  quan-  tivo  et  volitivo  abstrahantur  iiilel- 

luin  ad  diversilalem  formalem   abs-  lectus  et  voluntas,  si  est  ibi   aliqua 

quc  diversitate  reali,  ideo  minus  est  distinctio  formalis,  unum  non  pra^- 

reprffisentativa  Trinitatis    persona-  dicatur  de  alio,  sicut  nec  animalitas 

ruin,  quam  unilatis  essentitC.  Unde  de  humanitate,  quamquam  includa- 

ut  in    potentiis,   reprtesenlat   unita-  tur  in  illo  ;  sed  ralione  unitatis  rea- 

tem,  sed  ut  in   actibus,  reprflescntat  lis  j)olentiarum  in   essentia  animai 

talem  distinctionem.  In  potentiis  igi-  hcPC  erit  vera  :  intellectimim  est  vo- 

tur  est  distinctio  realiter  virtualiter,  litivum  in  causa,  etsi  abstrahantur 

non  formaliter  ;  in  aclibus  dislinctio  intellectus  et  voluntas  ab  eo,  quod 

realisformalis.  est  causa  unilalis,  neutrum  de  alio 

23.          Ad  primum  principale,  dico  quod  verificatur. 


-•♦•OO -O-O-CX^*- 


78 


LIBUI  11. 


DISTIIVCTIO  XVII. 


Arp;um. 
priuiuui. 


QU/ICSTIO  1. 

Ulrum  anima  Adse  fuit  creata  in  cor- 
pore  ? 

Alens.  2.  j)arl.  qiuisl.  60.  membro  i.  et  2.  D. 
Tboinas  i.  parl.  quxsl.  75.  arl.  i.  ct  quasl.  90. 
(irt.  \.  D.  Bonavent.  dist.  10.  art.  i.  quyrsl.2. 
ct  hic  urt.  1.  quxsl.  i.  Gabr.  quxst.  i.  Pererius 
in  Genes.  lib.  4.  cap.  2.  v.  7.  quxft.  'k.  Scot. 
jn  Oxon.  hic. 

Videtur  quod  non.  Eadem  faclione 
fit  composilum,  et  formain  materia. 
quia  forma  non  fit  in  materia,  nisi 
per  accidens,  quia  tolum  fit  per  se, 
ex  l.Metaphys.  text.  22.  e/27.  ubi 
Philosophus,  quod  ncc  forma  fit 
perse,  nec  materia,  sed  totum  com- 
positum  ;  anima  autem  est  forma 
corporis,  et  ipsum  compositum,  sci- 
licetAdam,  non  fuit  creatum,  imo 
corpus  factum  de  limo  terrre  ;  ergo 
nec  anima  ejus,  etc. 

Item,  cujus  est  per  se  esse,  ejus 
est  fieri  per  se  ;  sed  anima  non  per 
se  est  in  corpore,  quia  sic  non  esset 
pars  ;  igitur  nec  e']usfieri  fuit  per  se, 
quia  fieri  est  via  ad  esse. 

Contra,  Magister  in  littera  cap.  1. 
opiniohac- (licit  animam  Adae  fuisse  creatam 
in  corpore  exponendo  illud  Genes. 
primo  :  Inspiramt  in  facieni  ejus 
spiraculum  vitde,  hocest,  animam  in 
corpore  creando.  Qusedam  opinio 
hffiretica  ponitur  in  littera  c.  1.  quod 
Deus  creavit  hominem  de  substan- 
tia  sua,    propter  hoc  quod  dicit  in- 


Secun- 
(lum. 


2. 


spiraoit,  sive  instif/lavit.  Flatus  di- 
citur  esse  de  subslantia  stanlis.  Unde 
dicituryoa;z.  20.  de  Christo  quod  in- 
suffiavit  in  discipulos,  dando  Spi- 
ritum  sanctum. 

Sed  ilhid  non  habet  apparentiam  ^^u?** 
veritatis,  non  enim  concipit  perfecte 
Deum,  quiconcipit  ipsum  esse  divi- 
sibilem  ;  sed  si  anima  esset  creala 
de  sub.stanlia  Dei,  oportet  subslan- 
tiam  Dei,  vel  animam  esse  Deum  ; 
sed  Deus  non  est  perfectio  inhaerens 
alicui,  ut  forma,  et  sic  anima  non 
essetforma  corporis. 

Item,  anima  permutaturab  igno- 
rantia  ad  scientiam,  a  viliis  ad  vir- 
tutes  ;  nullus  autem  concipit  Deum 
esse  mutabilem. 

SCHOLIUM. 

Primum  dictum  :  Aiiimn  esl  per  se  producihi- 
lis;  vide  Scholium  hic  nuin  2.  ubi  multa  contra 
errorem  tenenlem  animas  esse  de  subslanlia 
Dei.  Secundum  :  Philosophi  non  almillcrcnl 
animam  esse  creatam,  de  quo  4.  d.  43.  q.  i.  et  2. 
Reporl.  d.  i.  q.  i.  quia  dicerent  productionem 
terminari  prius  ad  totum.  Tertiura  :  .inima 
Adae  simul  cum  corpoxe  producta  est.  Ila  con- 
tra  errorem  Origenis  ponentis  animas  extitisse 
ante  corpora,  tenet  Hier.  ep.  27.  ad  Aug.  el  ep. 
ad  Demetr.  cap.  2.  Cyrill.  in  id  Joan.  i.  F.ral 
lux  vera.  Leo  ep.  II.  Aug.  12.  civit.  13.  et  12. 
Trinit.  5.   • 

Alia  est  opinio,  quod  anima  habet       3. 
materiam.  Sed  hcec  opinio  absolute  An  anin 

.  habeatn 

ponit  eam  luisse  creatam  quia  non    teriam 
praeexistebat  ali.^juid  ejus  ;  sed   tota 
simul  fuit  creata,  quantum  ad  mate- 
riam  et  formam. 


DIST.  XVll.  Ol).1':ST10  I. 


79 


}tuit  aui 
a  creuri 


/    Quidqiiid  sit  de   hoc,   dico    (luod 
Ipossibile  est  aniinaincreari  sinecdr- 
j  pore,  qiiia   licot    forina,    quai     non 
producilur  in  csse,  nisi  productione 

I  loliiis,  non  prodiicatur  nisi  per  acci- 

dens  (non  eniin  est  per  se,  loiiuendo 
de  ente  per  se,  qu;e  non  convenit 
coinposilo,  patet  ex  1.  Mctap/i.  tcjct. 
12.),  sed  forina,  qui*3  nonduin  est 
producta  productione  coinposili, 
sed  aliqua  productione  sibi  corres- 
pondente,  illa  noii  tantunicuin  enti- 
tate  coinpositi,  sed  etiain  per  se  po- 
test  produci,  quia  non  necessario 
dependet  in  sua  enlitate  ab  esse  coin- 
positi  ;  ideo  dico  quod  animacreari 
poluit  incorpore,  non  ita  quod  ali- 
quid  prsesui)poneretur  sibi,  quod 
sit  pars  producti. 
i.  Sed  utruin  fuerit  crcata,  vel  non  ? 

ireatam  Dico  quod  uou    potcst    probari  per 

sse  noa  .        *  .  . 

testpro-  rationein  naturalein,  sicut  nec  ani- 
natura-  main  cssc  immortalem,  ut  visum  est 
in  4.  (/.  43.  quiest.  1.  et  2.  ergo  nec 
quod  sit  per  se  producta  produc- 
tione  propria,  supposito  tamen  quod 
estimmortalis,  etilaperconsequens, 
quod  non  subest  causalilati  natura^, 
nec  quantum  ad  esse^  nec  quantum 
ad  non  esse,  et  ita  si  sit,  erit  imine- 
diate  a  Deo.  Non  tamen  sequitur 
propter  lioc  quod  creetur,  nam  nos 
ponimus  illud  chaos  confusum  na- 
tura  priEcedere  perfectionem  cceli, 
nam  ex  illa  factuin  est  ctBluin  ;  et 
tamcn  non  dicimus  cccluin  creari, 
cum  illud  chaosantecesserit  formam 
coeli,  licet  non  fucrit  pars  forinaB 
coeli,  ct  niliilominus  licet  haec  forina 
cceli  non  picEsupponat  niateriam 
praijacentein,quai  sit  pars  producti, 
et  non  subditur  nisi  causalitati  pri- 
mi  entis,  non  tamen  creatur,  quia 
Deusnon  alia  creatione  creavit   for- 


main  codi,  quani  ea  qua  produxit 
toluin  ('(eluin,  et  ideo  non  prius  na- 
lura  forina  C(eli  fnil  priinus  termi- 
nus  crealionis,  (luain  tolum  Cddum. 
Kodem  modo  diceret  Aristoteles  de 
anima,  nain  non  creatur  anima  a 
Deo  ex  materia  inwejacente,  iium  sit 
I)ars  illius  productiu,  sed  creatur  in 
])asso  sicut  est  producta,  et  hoc  ne- 
cessitate  natura^,  ita  quod  non  ter- 
miiiatur  aclio  Dei  ad  animain,  sed 
ad  lotniii  comi^ositum  ;  unde  non 
concederel  ipse  animam  creari.  Non 
eniin  imaginatus  est  ipse,  sicut  nos 
imaginamur,  quod  aliqiia  actio  Dei 
terminetur  in  primo  instanti  natu- 
ra3,  vel  temporis  ad  esse  animae,  et 
JDOslea  in  secundo  instanti  infunda- 
tur,  sedponit  actionem  Dei  lermi- 
nari  ad  esse  totius  in  primo  instanti 
naturae. 

Sed     esto    quod     luerit     creata,       5. 
utrumne  simul  cum  corrjore  ?  Au- utrum  fue- 

^  ^  .  rit  auima 

gustinus  i.super  (lenes.  videtur  di- AdjHcrtaia 

siiiiul  cuui 

cere  animam  esse  crealam  cum  An-  corpore. 
gelis,  et  postea  accessisse  ad  corpus, 
et  ponitur  qucustio  in  litlera  cap.  3. 
dist.  liujus.  Sed  manifeste  habetur 
ab  Auguslino  de  Eccl.  doijm.  cap. 
i".  et  ponitur  IS.  dist.  in  ultlmo  cup. 
ubi  dicit  Auguslinus  animas  non 
esse  ab  initio  creatas  inter  caeteras 
intelligibiles  naturas,  nec  simul 
crealas,  sicut  fingit  Origenes.  Vide 
litteram. 

Item,  omne  opus  Dei  perfectum 
est,  Deuter.  33.  Dei perlecta  sunt 
opera  ;  aniina  aulein  sine  corpore 
non  est  opus  perfectum  et  coiiiple- 
tuin  in  specie;  ideo  extracorpus  non 
fuit  formala. 

Itein,  rationa])ile  est  si  fuisset 
creala  ante  corpus,  quod  hal)eret 
aliquem  actum   sibi    competenlem, 


80 


i.llUU  II. 


ul  intelieclioncin  et  vulitioncni  ; 
ergo  possct  niereri  ct  demcreri 
antcejus  unionein  iii  corpore  ;  sed 
lioc  nep^at  AposloJus  dc  ornni  alia 
aniina  a  prima  aniina  primi  lioini- 
nis,  ad  llom.  9.  loquens  de  Jacob  ct 
Esau  ;  ergo,  ctc. 
6.  Ad   primum   argumentum  in  op- 

Adi.priDc.  positum,  dico  quod  non  omne  com- 
positum  et  forina  fiunt  eadcm  fac- 
tione,  nec  forma  fit  tantum  pcr  ac- 
cidcns  ct  compositum  per  se ;  sed 
aniina  etsi  fiat  iii  corpore,  tamen 
alia  factione  accipites.se,  saltem  quae 
prcecedit  ordine  factioncm  compo- 
siti.  Et  secundum  hoc  possunt  assi- 
gnari  dua3  factiones  passivae  ;  una 
formcC,  allcra  compositi. 

Dices  quod  forma  non  potest  ha- 
bere  partem  sui  de  qua  fiat ;  ergo 
creatur. 

Non  valct,  quia  dicent  quod  ali- 
quid  praesupponit  formae  necessario 
ad  suum  esse  recipiendum. 

Ad  secundum,  eodem  modo  cur- 
rit  de  forma,  qua3  accipit  e.sse  pro- 
ductione  compositi ;  in  tali  enim  pro- 
duclione  fieri  totius  est  via  et  ratio 
ad  e55e  partis.  Non  valet  autem  de 
parte,  cui  non  repugnat  esse  per  se 
seorsim,  et  cujus  esse  est  via  ad  esse 
totius.  Undc  talis  pars  in  toto  ha- 
bet  per  seesse,  inquantum  terminus 
creationis,  licet  tamen  pars  talis  ha- 
beat  esse  in  toto  per  accidens,  in- 
quantum  est  informans  materiam, 
tamcn  non  rcpugnat  tali  esse  per  se, 
ideo  talisparspotest  terminare  crea- 
tionem  per  se.  Non  sic  est  de  aliis 
formis,  quaruni  esse  non  est,  nisi 
tantum  in  materia,  quia  educitur  de 
potentia  materiae,  et  ideo  illa,  quae 
non  educitur  de  potentia  materise, 
potest  pcr  se  esse,  et  non  alia. 


Ohjectio. 


Solutio. 


Ad  secun- 
dum. 


QU^STIO  II. 

Virum  Paradhus   sit  locus  convcniejis 
habilalioni  humanai  nalunc  ? 


Alens.  2.  parl.  qudBsL  87.  membro  2.  arl.  2.  1). 
Thomas  i.  purt.  quxsl.  ^02.  art.  i.  et  2.  D. 
Honavent.  hicdub.  2.  Richard.  art.  2.  (juctst. 
5.  Pererlus  lib.  3.  in  Genes.  quwst.  3.  Abul.  in 
cap.  13.  Genes.  quaest.  98.  et  107.  Scotus  in 
Oxon.  hic. 


Quod    non,    quia  Magister    dicit       i. 
quod  prae  altitudine  attingit  globum  Argum. 
Lunaiem,  ut  habelurin  liltera;  igi- 
tur  non  est  conveniens   habitationi 
huinanae  naturae. 

Item,  aquae  diluvii  asccnderunt  secun- 
altius  quindecim  cubitis  Genes.  7. 
omni  monte,  et  non  asccndcrunt  ad 
Paradisum  ;  igitur  est  altius.  Sed  ul- 
tra  cacumina  altissimorum  montium 
non  cst  conveniens  habitatio  hu- 
mana,  quia  Philosophi  ascendentes 
hujusmodi  montes,  portabant  aquas 
ad  ingrossandum  aerem  ;  aliter  enim 
non  poterant  expirare  et  respirare 
proptcr  subtilitatem  aeris,  ut  dicit 
Solinus  de  monteOIympi. 

Oppositum,  Genes.  2.  Tulit  Deus    conira 
hominem,  el  posiiit  eum  in  Para- 
diso. 

SCHOLIUM. 

Paradisus  est  locus  habitationi  aplus  pro 
ulroque  hominis  statu,  quia  ibi  Adam  ante 
lapsum,  et  post,  Elias  et  Enoch,  Genes.  5.  el  4. 
Reg.  2.  Non  esl  in  suprcma,  vcl  media  regione 
aeris.  Putal  non  esse  sub  yEquinocliaii,  quia 
Zona  torrida  est  inhabilabilis,  quae  est  senten- 
tia  Aristotelis  et  antiquorum  ;  tanien  ex  navi- 
gatione  Hispanorum  in  novo  orbe,  conslat  in 
multis  partibus  habitabiiem,  et  valde  fertilem 
esse,  sicut  el  .\nlipodas  esse,  quos  August.  16. 
Civit.  9.  Bed.  lib.  de  rat.  temp.  31.  Lactant. 
divin.  instilut.  cap.  24.  et  alii  omnino  esse  ne- 
gant ;  vide  Coniinbr.  2.  de  CceI.  cap.  14.  quaest.  i. 


i 


UIST.  XVII.  UU.l-STlU  II.                                          81 

2.            Adqiicoslioncm,  diroquod   si(\  iil  as|»('cUiiii  dclcriiiiiialc  ad  islaiii  iiar- 

isiiuPu- patel  6V//t^s\ ').    cf  i.    Jicijuin   I.    dc  lciii  :  niliil  i-iliir  ullra  inliinam  n'- 

resiris.     Klia  cl    lltMiocli;    t'l    iion    soliiin  dc  ^ionfin  atiris  esl  convoniens    liahi- 

natuia  linmana  absolnlo,  sod  oliam  talioni  liumaiKo  naturai,  nisi  (ial  mi- 

posl  lapsuin.  Tainoii  iiiodus  ponondi  raculum. 

est  varius.    Diounl   ali(jui    quod  so-  Ncu;  inovol  auoloritas  adduola,  do       3. 

ouiidum  alliludinoiii  alliii<;il  ^lohuiii  alliludino,  (juia  vel  metapiiorioa  osl,    Ad  i,ri- 

LuiHO,  S(?oun(luin   lon^iludinom   al-  vel  falsa. 

linj^it  ad    Oriontem,  secundum  lali-  Neo  valet  secundum,    de  asoensu  aj  secun- 

tudinem  ost  snb   .Kqninoctiali  ;    et  aquarum    diluvii,    quia'  miraculum 

quamquam     propter    aj)i)r().\iinatio-  est  quod  aqua  asceiidebat    lantum 

nom  ad  Solein  esset    iiimius  a^stns,  ultra  cacumina   allissimorum  mon- 

dicunl  quod  ininus  e.xnrit  a3slus  ibi,  lium   in   vindiclam  peccatorum,   et 

quam  in  loco  dislanliori,  proptcr  ve-  qiiod  iion  ascendebat  ad  locum  Pa- 

locitatom  motusSolis,  quia  velocius  radisi,    non    fuit    miraculum,    quia 

movetur  circulus   major  quam  mi-  aqua  naturaliter  esset^in   locis  pro- 

"01".  clivioribus.  Et  non  fiebat  miraculum 

('.ontra  illud,  non  snnt  alia  punc-  in  hoc,  quod   non  in  tantum  ascen- 

ta   in  ccolo,   qua^    non  possint  esse  deret  ad  Paradisum,  quia  non  erat 

Oriens,  nisi  poli  tanlum,  (juia  sicut  ihi  aliquid  vindicandum,    quia  tan- 

in   magno  circulo  quilibot  j^unctus  tum  fuit  ibi  llen(3ch  ;   ideo  solum  ex 

potest  esse   Oriens,    exceptis  j)oIis,  carenlia  miraculi    non    ascendohat 

sic  in  parvo.  aqua  in  tantum. 

o"tor'Jm      lt<^^"':  "i<>tus   elemontorum   mani-  Eliam     quod    dicitur    quod     sub  Sub  ffiqui- 

"i^fesutfestanlnobis    quod  ignis   esl  supra  yEquinoctiali    est  regio    temperata,  Jio'nones[ 

ueX  ^^^'^'"  ^^^"'"'  fl^'i'i  Gts'  I^arvus  ignis  non  estverum,  quia    Paradisus  dis- ^'^'"i'^'"^^^- 

non    possit  ascondore   ultra    tolum  tal  soluin  per  2^3.  gradus  a   Zenith 

aerem  ad  spha^ram  ignis,    hoc  est  capitis,  quando   plus  approximatur, 

jn-optor  magnitudinem  virtutis  con-  et  plus  distat  a  nobis  quando  maxi- 

linenlis,  etparvilatoin  virtulis  rosis-  nie   approximatur,  quam    distot  ab 

lentis,  qua)    corrumpilur  antequam  eis  inhyeme  profundissima;  ideo  h- 

deveniat  ad  splhTram  suain  ;  igitur  ret  ibi   locus    intemj)erate    calidus, 

totum  quod  est  supra  aerein  est  ex-  nam   oppositnm    Augis    magis    aj)- 

7S,cessissimecaIiduin.  Similitersujire-  propinquat  ad    terram    quam   Aux, 

iscan-nia  regio  aeris,   propter   aj^propin-  per  o.  gradus. 

mmis  quationem  ad  sujioriora,  et  motuin  Item,  Sol    approjiiiiquat    ad  iios 

mre.    circularem,   esl   int^^mperate  calida  per  23.   gradus   plus   uno   tempore 

habilalioni  humana?,  modiuin  inler-  quam  alio,  et  si  in   maxima  elonga- 

stitium  aeris  est  excessive  fiigidum,  lione  Sol  ab  aliquo  loco,   sit  proj)hi- 

propter  duas  causas   privalivas,   ut  quior  illi  Joco,  quain  nobis  in  a^sta- 

I)ropter  non  refraclionem  radiorum,  te,    igitur  in    costate   ibi   eril    regio 

quia  sparguntur,  et  propter  dislan-  intemperate  calida. 

tiam  a  superioribus,  et  propter  ali-  Similiter  si  per  elevalionem  distat 

quid    jiosilivum    forlo,    quod  habot  improporlionalilor    ab  aliquo    loco, 

ToM.  XXIII. 


82 


LIBlll  11. 


ita  quod  plus  quando   maxime  ap-  Dico   i^nlur    quod  Paradisus   est 

proximatur,  quam  distct  a  nobis  in  iocus  conveniens  liai)ilationi  huma- 

profundissima  liyemc,  in  elongatio-  na3,  nec  oportet  quod  sit  extrainfi- 

ne  erit  ibi  excelicns  frigiditas.  mam  regionem  aeris. 


«-VCX»»^.,,^^^,©^^»-. 


DIST.  XVlll.  OU/ESTIO  I. 


83 


DISTIiNCTIO  XYIII 


OU.ICSTIO    1. 

Utium  in  miitenu  nalurali  sit  ralio 
seminalis  ail  /orinam  cducemlam  de 
ipsa  ? 

D.  August.  3.  Trinil.  7.  8.  et22.  civit.  l\.  Nys- 
sen.  urat.  de  resur.  Alcns.2.  part.  quocst.  60. 
membr.  2.  d  3.  I).  Bonavent.  hic  art.  \.  quwsl. 
2.  Richard.  urt.  i.  qu<vst.  3.  D.  Thom.  i.  part. 
quxst.iib.  art.-Z.  Coninabr.  2.  Physic.  quxsl. 
12.  et  I.  de  gcrierat.  cap.  4.  qu.vst.  20.  urt.  i. 
Scot.  in  Oxon.  dist.  iS.  quarst.  unica. 

Ouod  sic,  qiiia]  si  nihil  formcB 
pnecedit  in  inatoria,  qua^  sil  pars 
forma3,  sequilur  quod  gencralio  erit 
creatio,  et  similiter  cum  forma  re- 
solvilur  in  idem,  ex  quo  tiebat,  se- 
(juitur  quod  in  niliil  sui  resolvitur  in 
corruptione,  et  sic  corruptio  erit 
anniliilatio  formfle. 

Ileni :  Natitraestprincipiurnmotas 
et  quietis  ejus  in  quo,  est  derinilio 
natune  2.  Phijs.  text.  -J.  non  tamen 
compelit  principio  i^assivo,  imoprin- 
cipalius  dicitur  de  forma  quain  de 
maleria;  igilur  in  generatione  nalu- 
rali  eril  aliquodprincipium  activum 
intrinsecum,  non  nisi  pars  formae 
in  materia  ;  igitur,  etc. 

Item,  7.  MetapJi.  text.  29.  a  casu 
liunl  qufficumque  sic  movent  intrin- 
sece,  sicut  esset  motus  ab  extrinse- 
co,  si  principium  esset  extrinsecum 
utcorpus  coilesle,  sicut  patet  ibi  de 
generatione  a^quivoca,  quia  sic  ge- 
nerata  dicunlur  fieri  a  casu  ;  igitur 
secundum  Philosophum,  in  tali  ge- 


neratione  univoca  ita  est,  quia  sic 
generala  debent  fieri  a  casu  ;  igitur 
secundum  Pliiloso[)hum,  in  tali  ge- 
neralionc  est  principium  intrinse- 
cum  movens  eodem  niodo,  sicut  in 
generalione  tuquivoca  est  princi- 
pium  movens  extrinsecum ;  igitur 
oportet  quod  in  illa  pars  fornicD  sit 
principium  intrinsecum. 

Opposilum,  si  sic,  aut  ista  ratio  se-  2. 
minalis  esset  eademinhoc  et  in  isto,  Contra. 
vel  non^eadem?  Si  eadem,  sequitur 
quod  idem  numero  nunc  est  pars 
form<xi  ignis,  nunc  parsfornux*  aquct», 
quia  quando  inducilur  forma  ignis, 
pars  forniffi  est  pars  forinti3  ignis,  et 
si  postea  debeat  induci  forma  aquai, 
et  non  potest  esse  ejusdem  rationis 
cum  alia  parte  forma3  aqua3,  qua3 
nunquam  potest  esse  pars  formae 
ignis,  igitur  talis  forma  erit  compo- 
sita  ex  talibus  partibus  secundum 
ralionem.  Si  non  est  eadem  pars 
formfi3  aquffi  etignis,  aut  igitur  ista 
est  una  pars  tantum,  vel  totpartes, 
quot  sunt  fornhT.  inducenda3.  Si  tan- 
tum  est  una,  0])ortet  dicere  quod  illa 
est  in  materia,  et  non  informat  ip- 
sam  ;  vel  quod  ista  informat,  et  non 
alia3  partes  supervenientes,  et  tunc 
aliaerit  pars  forma^  informans  ma- 
teriam,  et  aUa  Jion,  licet  non  potest 
fieri  nisi  per  miraculuin.  Si  detur 
tertium  membrum,  quod  est  alia  et 
alia  pars  forma».  respectu  cujuslibet 
inducenda3,  sequitur  quod  materia 
erit  sinuil  informata  specificis  diver- 


8i 


Linui  II. 


3. 


Polenlia 

recepliva 

maleriae 

noLi  est  ra 

tio  scmi- 

nulis. 


sis,  quae  non  sunt  ulterius  detenni- 
nahiles  per  fonnas  specificas,  sed 
consLitiiunt  suppositum  in  geneie 
substantice.  Kl  sequitur  quod  in  ina- 
teria  sint  infinitce  fornuCjet  quodlibet 
in  quolil)et,   ut  posuit  Anaxagoras. 

SCHOLIUM  I. 

Ralio  seminalis  non  est  polentiae  receplivaj 
malcria;,  qiiia  sic  omnia  essent  ex  ralionibus 
seminalibus  ;  ct  Ghristus  ex  Abraham  per  ra- 
tionem  seminalcm,  qiiod  Augustinus  negal. 
Neque  est  pars  aliqua  formae  inducendae  in 
maleria  praecedens,  quod  probatur  contra  Alber- 
tum,  el  alios  fuse  quinque  ralionibus,  in  qui- 
bus  muita,  et  varia  Philosophica  cxacte  discu- 
tiuntur. 

Circa  islam  quaislionem  primo 
videndum,  respectu  quorum  non  est 
poncnda  ratio  seminalis?  Et  primo, 
quia  ratio  seminalis  posset  poni  ali- 
quid  materioe  secunduin  potentiam 
passivam  remotam,  ideo  primo  de- 
claro  quod  sic  non  est  intclligenda 
ratio  seminalis,  quia  secundum  Au- 
guslinum  10.  super  Gen.  Levi  fuit 
in  Abraham  secundum  rationem  se- 
minalem,  etsecundum  corpulentam 
substantiam ;  Christns  autem  secun- 
dum  corpulentam  substantiam  tan- 
ium,  Ad  Ilehvdeosl.  Sed  uniformi- 
ter  secundum  potentiam  passivam 
remotam  fuit  Christus  in  Abraham 
sicut  Levi. 

Item,  Augustinus  0.  superGen.  0. 
aliquid  facitDeusin  corporibus,  non 
secundum  rationes  seminales,  ali- 
quid  vero  secundum  rationes  semi- 
nales;sed  nihil  potest  Deus  facere 
in  materia,  cujus  materia  non  sit 
recoptiva;  igitur  potenlia  receptiva 
inateriffi  non  potest  dici  ratio  semi- 
nalis,  secundum  quod  de  eo  loqui- 
tur  Augustinus,  a  quo  tractum  est 
hoc  nomen. 


0       i 

Opmio 
Iierti 
Probali 


Aliter  potest  intelligi  ratio  semi- 
nalis,  ut  dicatur  actus  ejusdem  es- 
sentia3  cum  forma  inducenda;  el 
sic  dicunt  aliqui  quod  ali(jui<l  formco 
in(hicenda3  f)ra;cedit,  quod  coagit  ad  ^ 
in(hiclionem  formcc  secundum  esse 
complctum  ;  et  ponilur  primo,nc  ge- 
neratio  sit  creatio.  Secundo,  prop-  secun 
ter  difTerentiam,  qua3  est  inter  pro- 
ductionem  naluralem  etartificiaicm, 
quia  2.  PJiysic.  text.  3.  artificialia 
habent  tantum  principium  passi- 
vum  intrinsecum  ;  igitur  naturalia 
habebunt  principium  activum  inlrin- 
secum. 

Tertio  sic,  0.  Metapliys.  text.  \.  4. 
probat  Philosophus,  quod  Philoso-  xeri 
phia  non  sit  scientia  factiva,  quia 
in  talibus  principium  factionis  est 
in  faciente.,  sed  in  naturalibus  prin- 
cipium  est  in  moto  ;  et  formaiiter  ac- 
cipit  principium,aliter  non  concludit 
ralio,  sed  principium  aclivum  est  in 
cognoscente  ;  igitur  et  in  moto. 

Quarlo  sic,  3.  Ethic.  cap.  1.  Yio- 
lentum  est  cujus  principium  est  ex- 
tra,  nonconferente  vimpasso  ;  igitur 
generatio  esset  violenta,  si  nihil  es- 
set  activum  intrinsecum. 

Contra  illud,  qua^ro  an  ista  pars 
formcO,  quse  prcccedit,  sit  aliquid,  et 
illud  idem  quod  de  novo  causatur, 
extendendo  ad  omne  id,  quod  habet 
aliquam  entitatem,  vel  nihil  ?  Si  de- 
tur  quod  illud,  quod  de  novo  cau- 
satur,  nihil  est ;  igitur  nihil  de  novo 
causatur.  Si  detur  quod  sit  aliquid 
novum,  cujus  nihil  pra3cessit,  tunc 
illud  creatur  ;  vel  oportetdicerequod 
nihil  sit  totaliter  novum,  quantum 
ad  aliquam  partem  ejus,  et  tunc 
oportet  dicere  quod  prius  fuerunt 
omnia,  quia  quantumcumque  pars 
parva  detur  nova,  nisi  aliquid  prae- 


Quai 


Refe 

cpiDl' 

be 


DIST.  XVllI.  QUiESTIO  I.  85 

cosseril,  seqiiitur    (jiiod    illiul  vvea-  croalio,    uec    |)r<osup|MHiiliii"    causa 

(ur.  nialerialis,  iiec  foruialis,    ijiilur  per 

ns         lleni,  illii(l  priecodens,  (luod  dici-  o|)|)osiluni  ulii  nialeria  |)ra'suj)poui- 

liu?,  lur  nars  foriiho  iuducoiidcO,  esl  iiu-  lui-,   iioii    ost    crealio.    ('uui     i^ilur    QuaDdo 

fec-   perfoclius  nuaiu  sil  forma  coiuplola,  foriua  iiroducalur  pra'su|)|)osila  nia-    duciiur 

'  .  '  '  '  '  •  I  pra'giip  po- 

(jua'    iiiducilur    ab    aiionte,   et    cst  loria  prius   ualura,    elsi  noii    dura- sita  uiuie- 

,  .        .  ,.  .  .  11-  ■      • ,        ria  priu.-» 

ejusdom  rationis,  aliter  onim  com-  lione,  uou  lamon  de  aliquo   sui,  ila  Duturu,  un 

»  , .,  1  •  1  I  •        •  I        !>  •    I..I       creatur. 

pouerelur  forina   ex  partibus  diver-  (juod     ali(|uid     lorma)     prioexisldl, 

saruiu  ralionum ;  sed  in  cujus  virtu-  iio(jue    do    ali(juo    sui     lolius,    jier 

to  acliva  esl  jiorfeclius,    in  ejus  vir-  cujus   j)roduclioiieui  fornia  est  jier 

tute   est   imjierfeclius.    Cuni    i^ilur  accidous,  sod  de  potentia  inatoria), 

agens  naluralo  liabeat  in  ejus  virlu-  etideo  de  nibilo,  lioc  est,   j)ost  iiibil 

te  activa  foruiani  coiuj)lolam,  i^ilur  j)ra'exactuin,   quod     sil    pars    sui, 

jiolest  ponere  in  esse  illud  comjile-  j)roducitur  ad    esse,  j)ost  jwii    esse, 

tum  ejusdem  rationis,  el  illud  potest  ideo    foriiia    non    crealur,     et    per 

destruore,  et  ila  niliil  ejus  jirflecessit  consoquons  deslruclio  compositi  non 

nec  aliquid  romanobil  post  corrup-  est   annibilalio     forma3.    Generalio 

tionem  ;    igilur   illud    lolum    polest  tamen  naturalis  ditrert  a  generatione 

creare  et  annibilare.  artificialiuui  sufficienler  per  princi- 

Itom,    qucoro   de   secuiida    parte  pium  passivum   intrinsecum.    Quod  Motus  uou 

f.  ,  .  ,        ,  •  ,       •  ,      ,  .  .  ,  4     •        est  natura- 

pro- iorma^,    de  cujus   j)olenlia  produci-  probatur  primo  sic,  secundum  Aris-  us  prj.ier 

Itiu^  lur?  Si  de  potenlia  materia3,  fruslra  totelem  8.  Pliysic.text.  coin.  -].  llla  "'^^'^"'"- 


5   ponilur  pars  ejusdem  ralionis  prte-     naturaliter  feruntur,  qua3  sic  ferun- 

lis. 


cedere,  quia   de  ejus  poteutia   non  tur,  sicut   nata    sunt  transforri,    ut 

educitur.    Si  educitur    de    potentia  patet  de  gravibus    el   levibus.  Sed 

partis    prioris,     sequitur    inconve-  hoc  non  arguit  principium  activum 

niens,  quia  tuncaliquid  educitur  de  intrinsecum,  quia  non  propter  acli- 

potenlia  partis  suce,  qucB  est  ejus-  vum  est   motus    naturalis,    sive  sit 

dom    rationis,   vel  de    materia    per  intrinsecum,    sive    non,    sed    quia 

partem    suam.   Sed  impossibilc  ost  nalum  est  sic  moveri,  non  sic  arli- 

quod   aliquid  educatur   de  potentia  ficialia. 

alicujus,  quod  est  ejusdem  rationis  ;  Ilom,  iiatura  est  principiian  motus       0. 

vel   quod  aliquid    ejusdem    rationis  et  quietis  ejus,  in  fjuo  est per  sc,  etc. 

sit  ralio  recipiendi   illud,    quod  est  igilur  jirincipium,  quare   niolus   est 

ejusdem  rationis.  naturalis  est  intrinsecuni  nioto,  in- 

Igitur  dicilur  quod  oportet  ut  sit  quantuin  motuin.  Sed  licet  activum 

unum  istorum,  vel  quod  causa  se-  sit  intrinsecum  moto,  non  tamen  est 

cunda  nibil  producit,  vel  quod  causa  intrinsecum    niolo,  inquanlum  mo- 

secunda    aliquid    creat,    vel     quod  tum,  quia  ut   babetur   2.  Pbysicor. 

aliquid  producit,  cujus    nibil  \)vsi-  text.  com.  •].  Sanatur  medicus,  non 

exictit,   et    tamen  nou    creat,    quia  inquantum  medicus^  sed  inquantum 

creatio   est  prima    jiroductio,    ideo  (lujrotus ;   igilur   inoto,    iiiquantuin 

excludit  omnein  causalilatcm  jirio-  motum,  accidil  quod  liabeat  princi- 

reni  praiter  finalem.   Ubi  igitur  est  piuin  intrinsecum. 


86 


LIBHI  II 


Nalura  dU' 

pliciter  su- 

mitur. 


Ilem,  si  niinc  essct  ponondum 
tale  acliviim  intrinsecum,  ut  ])()nit 
opinio  prior,  quod  esset  pars  form^^e 
sequentis,  et  diciturratio  seminalis, 
qutPro  an  ista  ratio  agat  prius  natu- 

raliter  quam  extrinseca  forma,   qu*      seminalem.  Ad  prlmum,  ostendil  naturalitatem 

rootus  esso  a  principio  passivo.  De  quo  agit  2. 
Physic.  qyacst.  4.  Ad  sccundum,  do  distinc- 
lione  naturalis  et  artificialis,  vide  eum  2.  Phy- 
sic.  quaest.  2. 


SCHOLIUM  II. 

Solvuntur  rationcs  adducta;  nura.  .'t.  el  4. 
suadcntes  aliquam  parteni  forma;  induccnd.-i; 
prajcxistere  in  maleria,  eamque  esse  rationcm 


ipsam  excitat,  vel  excitans  prius  agit 
naturaliter,  et  tunc  ipsa  excitala 
coagit  ?  Si  detur  primum,  ig-itur 
perpetuo  ageret  illa  ratio  in  materia, 
quia  agit  prius  natura,  quam  exci- 
tetur  ab  extrinseco  ;  ergo  nunquam 
quiescit  naturaliter.  Si  detur  secun- 
dum,  igitur  in  primo  instanti,  quo 
agens  secundum  excitat  illud  intrin- 
secum,  est  actio  naluralis,  et  tamen 
sine  coagente  intrinseco,  quia  si 
actio  sit  naturalis,  igitur  principium 
actionis  est  nalurale. 


I 


Ad  primum  igitur  pro  opinione 
priori,  patet  quod  non  est  crealio, 
quia  materia  preBSupponitur  ;  et 
cum  dicitur,  definitio  naturffi  2. 
Physic.  convenit  (Tqualiter  matericC 
et  forma?,  dicitur  quod  convenit 
principio  passivo,  quia  in  eo  quod 
movelur  naturaliter  inquantum  tale, 
debet    esse     principium     passivum 


Ad  argi 

1.  opin. 

berl 


Videturigiturquod  ?z«/?/r«dicitur  motus.    Unde     quamquam     nalura 

duphciter,  uno  modo,   ut  distingui-  dicatur  de  forma,  dicilur  quod  forma 

tur  contra  intellectum,  et  volunta-  est    principium   passivum    respectu 

tem  et  artem,  et  agens  a  proposito  ;  motus  naturalis,  quia  materiaprima 

et  isto  modo  natura  est  principium  non  inclinatur   ad    deorsum   magis 

determinatum  ex  se  ad  agendum,  et  quam  ad  sursum,  nisi  per  formam  ; 

sic  nullum  agens  agit  violenter,  quia  sed  totum  grave  habet  inclinationem 

agit  secundum   suam   formam;pas-  naturalem    ad   esse  deorsum  ;  ideo 

sum  tamen    potest    violenter    pati,  forma  moti  non  est  acliva  motus  sui 

quando      naturaliter     contrafertur.  inquantum  tale,  sed  passiva,   sicut 

Alio    modo     accipitur    natura    pro  forma     substantialis    specifica,    est 

subjecto    natui'alitatis,    in    quo    est  proxima   ratio   recipiendi  propriam 

naturalis  inclinatio  ad  aliquid,  et  sic  passionem,  quia  non   magis  recipit 

animalia    habent  potentiam  natura-  homo  risibilitatem  in  materia  quam 

lem  in  motu  augmentaiionis,   nutri-  asinus. 

tionis,   etc.    in    hoc    scilicet,    quod  Ad  aliud,    dico    quod   difTerentia 

naturaliter  possunt   augmentari,    a  est  inter  naluraliaet  artificialia,  non 

quocumque  agente  Iioc  fiat,  et  acci-  in  hocquod  naturalia  habeant  prin- 

dit  quod  activum  sui  motus  natiira-  cipium  activum  sui  motus,  sed  quia 

lilormovetur   deorsum,  quia   habet  in  naturalibus  est  inclinatio  passiva 

naturalem    inclinationem   ad    lalem  intrinseca  ;  sed  in  arlificialibus,  vel 

motum.     Sic     igitur    dicitur    quod  est    naturaliter    contraferri,      sicut 

?M//fm  potest  accipi  pro  agente,  vel  accidit  cum  lapis   ponitur  superius 

pro    passo    naturali,    nec    sequilur  super    alium  lapidem,     vel   saltem 

quod  generatio  naturalis  sitcreatio.  habet  inclinationem   naturalem,  in- 


Natur 
tas  mo 
ex  prir 

pio  pa 
vo. 


Ad  se 
dui  I 


DIST.  XVIII.  QU.ESTIO  I. 


87 


oteuUa 
plex,  ua- 
uralis, 
loleuta, 
utra,  de 

10  (J.   t. 
prol. 


U  ter- 
lium. 


Liilum 
priuci- 
ium  in 
alo,  ut 
flciale. 
genera- 
}e  nalu 
i,  passi- 
m  oou 
)alilur 
•leDter. 


qiiantum  artificiale  est  ad  taleni 
nioluin.  Ideo  ali(|uaiido  i)Otest  esse 
potenlia  passiva  natuniliter  respectu 
alicujus,  quaiido  est  iuclinatio  natu- 
ralis  ;  aliquando  est  reinclinatio 
naturalis,  cuin  \i\\ns  fertur  sursum  ; 
aliquando  neutro  modo,  et  talis 
dicitur  potenlia  passiva  neiitra, 
sicut  superfieies,  si  esset  separata, 
esset  neutra  respectu  colorum,  quia 
nec  haberet  inclinationein  natura- 
lemrespectu  alicujus,  nec  reinclina- 
tionein  propler  quam  color  esset  in 
ea  violenter,  licet  modo  non  sic  sit, 
quia  consistit  in  supposito,  quod 
iiabet  talem  proportionem  humo- 
rum,  ex  qua  proporlione  consurgit 
talis  color,  vel  talis. 

Ad  aliud  de  0.  Metaph.  concedo 
quod  Physica  non  ideo  est  practica, 
nec  activa,  nec  ex  illa  difTerentia 
sequitur  quod  quia  principium  facti- 
vum  est  in  movente,  igitur  princi- 
pium  activum  naturalium  est  in 
moto  ;  sed  in  artificialibus  nullum 
principium,  nec  activum,  nec  passi- 
vum  est  in  moto  inquantum  arti- 
ficiale,  quia  nihil  est  in  ligno,  vel 
lapide,  nisi  naturale  tantum.  Omnis 
enim  incisio  ibi  causata  violenter 
est,  ideo  non  est  ibi  principale 
passivum  nalurale  respectu  incisio- 
nis  ;  in  generatione  vero  naturali 
nunquam  passivum  patitur  violen- 
ter.  Licetenim  totum,  quodcorrum- 
pitur,  patialur  violenter,  ut  aquaab 
igne,  tamen  principium  passivum, 
qiiod  subest  utrique  formae,  non 
violenter  recipit ;  sed  in  artificiali- 
bus  illud  quod  subest,  violenter 
recipit  incisionem;  sed  materia  na- 
turalium  vel  habet  inclinationem 
ad  formam  quam  recipit,  vel  non 
habet  reinclinationem. 


Ad  aliud  cum  dicitur,  violentinn, 
etc.  non  conferente  vini  passo,  tunc 
universaliter  esl  violentia,  accipien- 
do  conferentem  j)ro  conlraferente. 
ISic  loquitur  Damascenus,  ubi  lo(|ui- 
tur  de  violento,  quia  non  est  c(jnfe- 
rens  naturaliter,  sed  potius  contra- 
riam  inclinationem  ;  generatio  vero 
nulla  est  violenla  ex  parte  principii 
passivi. 

Dicitur  igitur  quod  cum  plurali- 
tas  non  sit  ponenda  sine  necessitate, 
ideo  non  est  in  materia  nalurali 
aliqua  ratio  seminalis,  qucc  sit  pars 
formffi,  quae  est  pars  ejus,  neque  est 
ipsa  materia,  nec  potentia  receptiva 
materiffi,  nec  actus  ;  neque  est 
necessaria  haec  ratio  seminalis  ad 
vitandam  creationem,  aut  annihila- 
tionem. 

SCHOLIUM  III. 

Primum  dictum,  non  requiritur  semen  in 
agenle  aequivoco  Ballem  universaii,  neque  in 
univoco  immediate  generanle  8il)i  simile,  ut 
quando  ignis  generat  ignem,  sed  rcquiritur  in 
generantc  simile  mediate,  ut  in  animatis.  Se- 
cundum,  ratio  eeminalis  est  ipsa  seminis 
forma,  vel  qualitas  sequens.  Tertium,  eemen 
uniforme  non  est  activum  respectu  animae  ; 
lum  quia  non  est  in  instanli  generationis  ;  tum 
etiam,  quia  imperfectius  genito  ;  de  quo  in 
Oxon.  4.  d.  43.  qufiest.  2.  Quarlum,  semen  non 
agil  in  virtute  seminantis,  quia  forte  non  est, 
et  per  accidens  est,  si  est,  ad  actionem  semi- 
nis. 

Declaro  igitur  in  quibus  est  ratio 
seminalis,  et  in  quibus  non.  Aliqua 
enim  nunquam  producunt  similia, 
sicut  Sol  non  producit  Solem,  sed 
ranam  vel  plantam,  etc.  Alia  sunt, 
qutC  producunt  sibi  similia,  et  hoc 
dupliciter,  vel  immodiate,  ut  ignis 
ignem,  vel  mediante  propagatione. 
In  primis  duobus  nonoportet  ponere 
semen    medium,    quia    semen    est 


Ail  qii'ir- 
toiii. 


9. 


88 


\A\m  li 


iinpcrfeclius   j^^enerante,    secunduni 
Eiemenia  Commcnlutoren),   12.   Metaph.   Sed 

Doa  cau-  . 

sant  per  elemcntasunt  inlimainler  substan- 

semeD.        .  ^,  ,    ,  •)  / 

tias,  per  (>ommenlaloreiii  o.  de 
Coelo,  ct  com.  07.  ij>itur  elementa 
non  generant  mediante  semine, 
neque  agenlia  a3quivoca. 

Item,  7.  Metaph.  com.  29.  et  31. 
Sicut  arlificialia  tantum  insunt  ab 
extra,  sic  qusedam  naturalia,  ut 
irjnis.  Cum  igiturSol  generat  semper 
dissimile,  non  est  semen  ;  nec  in 
generatione  similis  ex  simili  imme- 
diate,  ut  ignis  ex  igne. 

Intertiaergo  generatione  tantuin 
estsemen  medium,  et  ibi  sunt  multa 
media,  ut  forma  seminis,  forma 
sanguinis  et  corporis,  et  talis  forma 
media  non  inlenditur  propter  se, 
sedutsimile  producatur  in  esse,  et 
procedendo  per  talia  media,  et  du- 
plex  processus  ;  unus  ascendendo, 
et  alius  descendendo.  Ascendendo  a 
forma  seminis  fit  processus  quous- 
que  deveniatur  ad  id,  quod  imme- 
diate  praecedit  induclioneni  anima>, 
e  contra  fit  processus  usque  ad 
cadaver  inimediate.  Natura  igitur 
non  sistit  in  mediis  per  se  loquendo, 
neque  potest  per  alia  media  ire, 
ut  notum  est  sensui  ;  est  ergo  semen 
corpus  quoddam,  cujus  forma  non 
est  intenta  per  se,  nec  propter  se, 
sed  propter  aliud. 
10.  Quid    igilur   est  ratio   seminalis  ? 

Quid  est  Dico  Quod  forma   seminis,  inquan- 

ralio  se-  ^  .  * 

mioaiis.  tum  seiiien,  vel  qualitas  consequens 
forma  seniinis.  Et  ex  hoc  patet  quod 
in  adventu  foinice  non  remanet  ralio 
seminalis,  quia  nec  pars  fornicC,  et 
ideo  est  ralio  seminalis  pars  formai 
sequenlis. 
SemeQDon  Sed  ad  quid  ponitur  seinen  ?  Dico 
vum.    .quod  tanquam  medium  necessarium. 


cl  non  laiHpi.im  princijiium  activum 
generalionis,  intelligendo  \n'\:  se- 
nien  ali(|uid  unifornie,  quod  nun  est 
divisibile  in  duo,  (juorum  allerum 
sit  aclivnin,  cl  alteruiii  passivum, 
quia  illud  uniforme  noii  potest 
inducere  animam  in  inslanti  genera- 
tionis,  quod  probo  dupliciter,  priino 
sic:  Forma  seminis  in  instanti  gene- 
rationis  non  est,  quia  tunc  forma 
incompossibilis  perficit  materiain  ; 
igitur  vel  in  illo  instanti  simul  est, 
et  non  est  ;  vel  in  isto  instanli  non 
inducit  formam,  quia  nihil  agit,  nisi 
sit ;  igitur  in  illo  instanti  in  quo  non 
est,  non  generat,  iiec  formam  indu- 
cit. 

Secundo  sic  :  Imperfectius  non 
est  sufficiens  causa  activa  respectu 
perfectioris  ;  igitur  esto  quod  forma 
seminis  maneret  in  instanli  induclio- 
nis  anima^,  adhuc  semen  esset  im- 
perfectius  quocumque  animato  ;  igi- 
tur  non  producit  animatum.  Et  licet 
posset  fingi  quod  ccelum  producit 
forinam  inixti,  tamen  impossibile 
est  quod  inanimatum  habeat  in  vir- 
lute  sua  animatum. 

Dicitur  quod  semen  iii  virtute 
decidentis  potest  inducere  animain. 
Conlra,  in  virtute  non  entis,  eo 
modo  quo  est  non  ens,  non  potest 
aliquid  agere,  quia  magis  iinpossi- 
bile  est  dicere  quod  non  ens  est 
superius  ente,  cum  in  virtute  illius 
agat,  quain  dicere  quod  semen  in 
virtute  propria  inducit  ;  igilur  cum 
generans  post  decisionem  seminis 
possit  esse  non  ens,  antequam  iiidu- 
calur  anima,  non  plus  inducit  in 
virlule  illius  etsi  existat,  quam  etsi 
simpliciter  non  esset. 

Item,  causse  per  se  ordinata^ 
differunt     a    causis    accidentaliter 


iDBDima- 
tura  Dequi 

perliceie 
aDimaluiii 


11. 

Semen 
DOD  agit 
iD  virtute 
semiDaDti 


Causse  es 
seDtialiler. 
et  per  acci- 


DlSr.  XVlll.  QU/ESTIO  I.  ^'^ 

■ns  ordi-onliiialis    iri    hoc,     quod    qiKclibol  polesl  alloraro  so  ad  lioc,  (inod  inii- 

""''"■     caiisa  |)or  se  habet  ipsain  caiisalila-  gis     dis|)oiialiir     ad     siisccplioiiom 

lem,    ol    illcu  simul    omuos  faciuut  aiiiiiia'. 

uuam     iiifofiram,    ot     idoo    ouines         Socuiidosic:   Ajj;ous  uiiilormc  iii 

essoulialitor     ordiuaUo     necessario  passum   uiiiforme   secuudum    oam- 

-    siimil  roquiruutur.    Sed  causie  per  dom    qualitatem,     impossibilo     est 

accidoiis  uou  siiuul  coucurruut  uo-  quod  af;at   ad  dilToiiiiom   oltoctum, 

cessario,    quia  causa   per  accideus  (juia     socuudum      Aristotolem,     8. 

uou  fuit  uecessaria,   uisi  quia  cau-  Motaph.  si  (ujois  idem,   el  passiim 

savit   modium,    ideo   uiia     islarum  i(h'))i,  ct  elfcclns  ide))i ;  sod  iu  fine 

existeuto    lautum   sufllcit,    sicut    si  illius  alloratiouis  ost   illud  recepti- 

essout  millo.  Sod  goueraus  est  causa  vum   auimai    orj-anizatum,   ot    per 

taulum  accideutaliler  ordinala,  quia  cousoquous  habet   partes  diirormes. 

esto  quod  semon  esset  a  uullo,  vel  In   principio  fuit  uniforme,  ut  sup- 

immediate   a  J)eo    por   creationem,  ponilur;  igitur  non  potest  esse  cau- 

aequaliter    induceretur     anima.    In  sa  sufficions  alterans   ad    organiza- 

virtute  igilur  gonerantis  non  magis  tionem.   Ideo    coucedo  quod  virtus 

agit  postquam  est,  quam  si  esset  ab  divina  concurrit,    sive    sit    c(Jolum, 

alio   gencranle,    vel  a  nullo  ;  igitur  vel  Intelligentia,  ut  Deus,   sicut  po- 

in  virtute  propriaagit  quidquid  agit.  suerunt  Averroes  2.  de   coilo,  text. 

Idoodico  quod  semeu  non  est  acti-  60.  et  Galenus,   adscribendo  virluti 

vum  in  generatione,  nec  est  aliqua  divin^  aliquid  in  effectu. 
aniina  iu  virtute  alicujus  inauimati,         ]Jeo  dico  quod  noque  ralio   semi-      13 

uecin  virtute  Angeli,  propter  gene-  nalis,  quce   est  fornia  seminis,  velsemenfa- 

ralem  articulum,  quia  ipse  non  agit  qualitas  consequens  formam   semi- tiontmpri- 

v'ide  su-  nisi  mediante  motu  locali  '  ;    ideo  nis,  ut  seinen,    noque-semen  ipsum  qi"m"odo' 

"^ei  seqq'.  concedo    quod     omnis    anima    est  potost  esse  activum  in   generatione, 

immediate  a  Deo.  neque  in  alteratione.Sed  mixta  inani- 

12.         Sed  estne  semen  principium  alte-  mata  possunt  aliquo  modo  fieri  per 

•mennou  rativum  praeviuiu   ad    inductionem  raliones  seininalos,  quautum  ad  al- 

fuduc    anima3?  Dico  quod  intelligondo  per  terationem   primam,    quia   mixtuin 

" ' se))ien  aliquid  uniforme,  quod  debet  unum  potest  fieri  ex  multis  concur- 

por  transmutationem   recipere  ani-  renlibus  juxtapositis,  et  lunc  sicut 

niaiii,    impossibilo    est    quod    agat  iii   j)utrofaclis   potosl   esse   ali(|uid, 

picevie  altoraudo     ad    iuducliouom  quod  alterat  ad  similem  qualitatem, 

aniinai,  quod  probo  dupliciter,  pri-  sic  potest  esse   in  istis  juxtapositis, 

nio  sic:  JSihil  per  gradum  qualitatis,  commiscendo  aquaiu  cum  terra.   Et    Ouaiitas 

,     .  ■  ■  1 1  I  •  •      1  causata 

quem    habet,    altorat  se    ad   istam  sicut  illa  (|ualitas,  qucTe   est  inducta  per  misci- 

qualitatom  secundum  gradum   ulte-  a   ccido   in    j^utrefactis,    ante    indu-   tur'raui 

riorem,    sicut  ignis    per    calorem,  ctionem  forma)  substantialis,  polost  ^'^'"'"'^''^' 

quem   habet  formaliter,  non  potest  dici  ratio  seminalis,  ila^jualitas  in- 

alterare  se  movendo  ulterius   majo-  ducta  per  miscibilia  adunata,  potest 

rem    calorem  in  se ;    igitur    semen  dici  ratio   seminalis,  rospeclu    talis 

uniforme  per  nullam  virtutem  iu  eo,  mixti,  et  sic  niixtum  secundiim  jux- 


llerat  se 
iuduc 

)Demau 
miju 


90 


LIBRI  II. 


1 


Perfeola 

animalia 

non  gene- 

rantiir  ex 

elemenlis. 


Quomodo 

spiritu  ma' 

li  ranas  ge 

uerant. 


14. 

Ad  argu- 
menlum. 


lajjosilioncm,  frofiuciitorhabcl  iinam 
qiialilalcm,  qU(T  polcst  dici  ratio  sc- 
minalis,  ct  in    instanti  corruptionis 
est  una  malcria  ex  omnibus  elemon- 
tis  concurrentibus,  acsi  esset  mate- 
ria   unius  clcmenti  lantum.    Et  sic 
ocqualiter  cx  uno    elemento  posset 
fieri  mixtum,  sicut  ex  multis,  licet 
frequenter  non  iiat  hoc  modo.  Simi- 
litcr  posset  esse   quod  aliqua  quali- 
tas  esset  inducta  in  elementa  mundi, 
scilicct  ignem   et  aquam,  elc.  qucc 
posset  dici  ratio  seminalis  ;  et  sicdi- 
cit  Augustinus  3.  de  Trin.   cap.  9. 
ubi  ponit  in  elementis  mundi  talem 
qualitatem,   et  talis  potest  essc    in 
mixto    secundum    juxtapositionem, 
similis    ralioni     seminali    in    vero 
mixto.   Sed    perfecta  animalia   non 
generantur    sic  immediate  ex   ele- 
mentis,   sed    mediante    semine ;   et 
elementa  contemperata  et  propor- 
tionata,  sufficiunt  ad  generationem 
imperfectorum    animalium.    Et    sic 
dicuntur  mali  spiritus  generare  ra- 
nas,  quia  ipsi  noverunt  quanta  erit 
pasta  ex  elementis  contemperatis  et 
proporlionatis  necessaria,  etponunt 
eam  in   tali  aspectu   ad   ccelum,  et 
tunc  ccelum  generat. 

Ad  rationem  principales  pro  pri- 
ma  parte  patet. 

Ad  rationesin  oppositum  dici  pos- 
set  quod  singularum  formarum  sunt 
singulcT  rationes  in  materia,  et  ita 
rationes  seminales  omnium  forma- 
rum.  Et  potest  concedi  quod  mate- 
ria  simul  est  informata  diversis 
formis  specificis  sub  esse  imperfecto. 
Nec  habent  diversoe  formcB  incom- 
possibilitatem  in  materia  simul  se- 


cundum  gradum  rcmissum,  sicut 
patet  de  mobili  in  motu,  quod  simul 
cst  sub  formis  contrariis  remissis, 
non  autem  in  actu  comi)let(j. 

QU.ESTIO  II. 

Ulrum  formabalur  corfjus  Ev3e  cle  costa 
ut  de  ratione  seminali  ? 


Alens.  2.  p.   q.   89.  m.  5.  6.  et  q.  93.  m.  2.  D. 
Thom.  I.  p.  q.  97.  a.  i.  L).  Bonav.    hic  a.  2.  q. 

1.  Ilichard.  a.  2.  q.  i.  Gabr.  quxst.  unic.  art. 

2.  et  3.  Scot.  in  Oxon.  hic  q.  unica  in  fine. 


Dico  quod  proprie  loquendo  de 
semine,  illud  dicilur  semen,  quod 
in  potentia  propinqua,  et  proxime 
se  habet  ad  formam  inducendam, 
secundum  Aristotelem  o.  Metaph. 
cflp.  C.  Quia  igitur  non  fuit  potentia 
in  costa,  ut  immediate  ex  ipsa  fieret 
corpus  mulieris  per  agens  naturale, 
ideo  non  proprie  potuit  corpus  for- 
mari  ex  costa  per  rationem  semina- 
lem.  Similiter  per  multas  transmu- 
tationes  adhuc  natura  non  posset 
formasse  totum  corpus  mulieris  ex 
costa,  scd  tantum  partem  corporis; 
ideo  duplici  de  causa  non  potuit 
formari  ex  costa  per  ralionem  semi- 
nalem  ;  tum  quia  non  fuit  sufficiens 
respectu  totius  corporis;  tum  quia 
non  fuit  potentia  propinquarespectu 
ffiqualis  partis  ;  ideo  solum  impro- 
prie  potuit  dici  semen  respectu  cor- 
poris,  quia  non  fuisset  conveniens 
susceptivum  animae  intellectivae, 
esto  quod  illa  materia  posset  ad 
tantamquantitatcm  rarefieri,  velnon 
fuit  possibile  forte  materiam  costa3 
in  tantum  rarefieri.  Vide  Magistrum 
in  litteraca/?.  uUimo. 


Corpus 

Evae  Doa 

potuii  for- 

mari  ex 
costa  Adae. 


■  »•^1 


t 


DIST.  XI \    QU/ESTIU  IJMC. 


Ul 


DISTINCTIO  XIX. 


QU^STIO  UMCA. 

Ulrum  in  statu  innoccntiai  homo  fuissct 
immortalis  ? 


tuum^  priino  de  Cmlo,  lexl.  IH.  suci 
duo  contraria  simul  sunt  in  tali 
corpore  muluo  acliva  ;  i^ilnr  il)i 
conservanlur  violenter. 

Oppositum,   ad    lloman.    5.    per 

Alens.  2.  }>.  q.  89.  mem.  5.  et(S.  et   q.   93.  mem.  peccatum   intravit  mOVS,    CtC.     igitur 
2.  D.  Thom.  i.  v-  Q-  97.  a.  i.  el  hic  q    i.   a.  4.  •  r    •,  i,-,,,,^  morlalis 

I).  Bonuv.  a.  2.  q.  i.  el  a  3.  quxst.  i.  Ricliard.  P''"^  "*^^"  ""'  "'-""O  moi  IdllS. 
ibidem  (iabr.  q.unie.   a.   2.  <?f  3.   .'Egid.  ^.  2. 
ar/.  3.  Pilii-ian.  i?j  cap.  2.  Ge??.  Scot.  «n   Oxon 
hic.  SCnOLIUM    I. 


CoDtra. 


1, 


Circa    hanc    distinctionem    dcci- 


Afument.  'ii*^'!!  nouam  quffiritur  \)rimo : Utriim 
j.rimum.  jj^  slatu  innocentisd  liabuisset  homo 
corpus  immortale?  Quod  non,  nul- 
liim  immortale  indiget  nutrimento  ; 
sed  homo  in  statu  innocenticP  indi- 
guit  nuti^imento,  quia,  ut  habetur 
Genes.  2.  concedebatur  sibi  esus 
cujuslibet  in  Paradiso ,  excepto 
bgno  scienticB  boni  et  mali,  et  sicut 
nutriebatur,  sic  aliqua  pars  mate- 
rialis  deperdebatur  ;  aliter  enim 
fuisset  Adam  immoderata^  quantita- 
tis,  cum  fuisset  formatus  perfectcne 
quantitatis;  igitur  aliqua  pars  fuit 
fluxibilis,  et  similis  ratio  est  de  toto 
et  de  parte ;  igitur  totum  fuisset 
corruptibile. 

Secundum.  Itcm,  omnc  gencrabile  estcorrup- 
tibile,  per  Philosophum  1.  Cceli  et 
Mundi,  text.  comm.  102.  et  ratio 
est,  quia  non  est  majoris  virtutis 
active  rem  corrumpere  quam  ipsam 
producere  ;  sed  in  statu  innocenticje 
hiisset  generatio ;  igitur  potuisset 
fuissecorruptio. 

Teriium.       Itcm,   nullum    violentum  perpe- 


Bonav. 


Sentenlia  D.  Thomffi  (et  videtur  D.  Bonavent.) 
in  statu  innocentiJE  hominem  non  potuis?e 
mori,  el  rationes  hujus. 

Dicitur  ad  qucTestionem  quod  pra?-  2. 
posilio  cum  suo  casuali  ccquipollet  opinio  d. 
adverbiali  determinationi,  ita  quod 
in  statu  innocentide  a^quipollet  ei, 
quod  est  tunc.  Et  duplex  potest  esse 
inlellectus,  vel  quod  impossibile 
fuit  hominem  mori  tunc,  secundum 
quod  homo,  lunc  refertur  ad  possi- 
bile,  vel  ad  terminum  potentia3. 
Primo  modo  est  iste  intellectus, 
quod  homo  in  statu  innocentia?  non 
hai)uit  polentiam  ad  mori,  et  lioc 
est  im})ossibile,  quia  cuni  postea 
moriebatur,  certum  est  quod  prius 
habuil  potentiam,  quiaper  peccatum 
nuiia  potentia  fuit  sibi  data  positiva, 
quani  prius  non  iiabuit.  Secundus 
inteilectus,  ut  iy  tunc,  componitur 
cum  termino  potentiie,  ila  quod 
fuisset  polentia  ad  siinul  esse  in 
natura  mors  et  innocentia,  et  iioc  est 
impossibile,  quia  ista  sunt  repu- 
gnantia,  et  praiter  lioc  poena  non 
fuit  ante  ciilpam,  mors  autem  pa^na 


92  Llimi  H. 

esl.  SicuL  if^iliir  all)iim  j)()ssil)ile  csl  loUilam  dcJiivcnlu/a  clSc/iccUdCy  ct 

esse   ni^ruiii   iu    s(3iisu    diviso,    sic  libro  dc  Morle  et  Vila. 
possibilefuit  h()Hiineinni(jri,sc(l  non         Ullerius  dicfi,  illa  causa   ilu  heue       4. 

sirnul  sicut  in  sensu  comnosilo.  fuisset    iii    slatu    innoccntia',    sicut  Dua^  can- 

i  ,  sae  j^enera- 

Quare  autem  non   starent  siruul  nunc,    quia     cum    innocenlia    slat  les  moni?, 

mors  et  innocentia.  composilio    corporis    ex  contrariis, 

Dicunt   aliqui  quod   })ropter  ple-  quia   in   statu   innocentiac   nori   fuit 

numdominium  anima^  supercorpus,  homo   Angelus.    Neque  posset   dici 

non  fuisset   improportionahile   ani-  quod  fuit  tunc  immortalis   pi'opter 

ma^.  propoi"lionem  humorum,  et  quod  sic 

D.  Thom.       Alii  dicunt  quod  nihil  iutrinsecum  fiiisset    ahlata     qualitas     conli'ai'ia 

OT^arl  L  sufficit  ad  iinmortalitatem,  ideo  di-  activa,  vel  (orma  elementaris  quan- 

cuntquod  pcr  donum  supernaturale  tum  ad  gradurn   intensum,    secun- 

fuisset  immortalis,  ut  per  justitiam  dum  ponentes  elementa   manere  in 

originalem.  corpore.  Quia  quod  est  maxime  pro-  ^°j.J/yg'" 

3.  Quanlum  ii;itur  ad  primum  mem-  portionabile  animde  intellectivffi,  est  fuisset cor- 

^  ^.  M-ii-  niplibile 

brum,   dico   quod    potentia   fuit  ad  map:is  corruptrbile  ah  intra,  quam  ib  iDtri?e- 

.  '  ^     ^.  '       .  .  .  "  ,•  u-]  •  ■     coduplici- 

mori    stante   rnnocentia,   quia   non  minrme    proportronabrle,   quia  rnr-       ter. 

fluxitaliquidexinnocentia  incor-pus,  nera    minime    est    corruptihilis   ab 

quo  fuit  impossibile  mori,  quia  actio  intra,    et  tamen  maxime  impropor*- 

naluralis  agentium  intrinsecorum  et  tionabile  anima? ;  igitur  a  causa  in- 

extrinsecorum,  non  aufer^ebatur  per  trinseca  fuisset  corpus  corruptibile 

innocentiam  ;  igitur  nihil  r^epugnans  tunc  sicut   nunc,  etsi  aliquantulum 

morti  aderat  per   innocentiam.  Ideo  tunc  potuisset  diutius  mansisse. 
dico  quod  in  stalu  innocentiffi  homo         Praeterea,  dupliciter   fuisset  cor- 

habuit    potentiam    ad    mori,    sicut  ruptibile  ad  intra  sicut  modo,  quia 

postea  manifeste  apparuit,  et  habuit  pars  organica   agit  in  partem  aliarn, 

potentiam    non    mori  ;  potenlia  ad  et  ab  ea  repatitur.  Alio  modo,  quia 

mori   nunquam   fuisset  reducta    ad  in  quacumque  parte  calor  naturalis 

actum,  si  stetisset.  agit  in  humidum  radicale,  et  sic  per 

Poteratho-      Illud   dcclaro,   quod   natura  post  accidens  consumit  se  per  exhalatio- 

in  inno-  uipsum  cst  corruptibilis  a  corruplr-  nem,  srcut  ignrs  rn  lychno.    lainen 

nori'mo^re-  vo  iutriuseco  vcl  extriuseco.  Primo  secundum  ponentes  quod  agens   et 

retur.    inodo,  vcl  proptcr  actionem   contra-  patiens  separantur  subjecto,  non  est 

riorum   in   virtute,  secundum  quod  facile  quomodo  forma  potest   agere 

calidum  agit  in  humidum,  vel  quod  in   suum  subjectum.  Meliori  tamen  p^^j^^^PJ^s 

careat  nutrimento,  vel  quod    habeat  modo,   quo   potest    salvari    dictum    speciem. 

abundantiam   vincentem    naturam.  commune,  videtur  esse   ponendum    cundum 

n  1  1  !•  •   •  -1  materiam. 

Secundo  modo  estdisposrtio  corrup-  quod  pars   habet  certum  perrodum, 

tiva   continentis    natur'se   lapsffi,   et  et  quandiu  potest  agere   et  resistere 

vlolentia   illata   penitus  extrinsece.  corrumpenti,  dicitur  pars  secundum 

Pr-ima  causa   corruptionis  post  lap-  speciem.     Postea    cum   in    agendo 

sum  est  actio  contrar-iorum  in  virtu-  tantum  debilitatur  quod  non   potest 

te,  quae.  estin  nobis,  secundum  Aris-  ulterius   agere,   sed   incipit    fluere, 


DIST.  XIX.  QUyESTIO  UMC. 


03 


D. 


Ctilor  debi- 

lilareliir 

ilif;;e#tione 

fructns  li- 

gni  vitffi. 


dicilur  pnrs  seciiii(iiiiii  mak'riaiii,  ot  (iiiia  adliiic  beala  Vw^o  uoii  fuisset 
sic  sipriiis  siiiil  s(»cuii(liim  r<iriiiam,  jiiiiiia  miiiier,  cl  lamcii  iiiisset  Ijea- 
puslea  (licmiliir  secuii(liim  male-  lior  (iiiam  aliijiia  alia.  Si  uiitem  pii- 
liam.  Illa  ij^iliir,  (jihe  esl  |)rima  miis  Ikhiio  meruisset  ad  certuiii  ter- 
causa  corriijilioiiis  iii  iioiiis  post  iaj)-  miiiiim,  iiiliil  iiilra,  sed  iii  illo  slaret, 
siim,  fiiissel  iii  slalii  iiiiioceutia'.  expectaiido  uiliiiiuiu  trausfereiiduiu, 

Aiiiiiii  lameii  diciiiil  (jiiod  illa  nou  fecisset  silii  Deus  justiliam  cuiu 
causa  nou  fuissel  luiic,  (iiiia  iil  lia-  luisericordia,  (juia  cuiii  (piis  pleue 
betur  6r(?;<('s.  'i.  (piaiido  Deus  e.vpu-  meruit  graduiu  beatitudiuis,  (jueiu 
iit  Adam  de  Paradiso,  dixil:  Ne  dei)et  iiaiiere,  non  esset  juslilia 
forte  sumat  de  liijno  vilve^  et  vivat  in  qiiod  [)er  momeutum  carereliilo.  Sic 
xternum.  Ifiiliir  per  iignum  vitic  i<;ilur  slant  simiil,  (juod  iiullus  fiiis- 
poluisset  fuisso  restauratio  iiiius  sel  inortuus,  el  lanien  (|uiiii)et  [lo- 
perditionis,  qu«e  fit  jier  actionem  tuissct  mori. 
caiidi  naturalis  in  liumidum  radi- 
caie. 

Contra,  nulrimentum  quod  con- 
verlilur,  in  j)rincii)io  est  dissimiie, 
et  iii  fine  '^'wwWa,  primo  de  Genera- 
tione^  text.  85.  Principium  illud  acti- 
vum  convertens  nutrimentum  sump- 
tuiii  de  ligiio  viUe,  fuisset  agensPliy- 


SCHOLiUM  II. 

In  slatu  iiinocenticE  universalis  non  evenissct 
mors,  excessu  vel  defectu  cibi,  nec  a  contineiile 
disconveniente  ;  nec  ab  Angelo,  bestia,  vel 
homine  vim  inferentc.  Et  explicat  singula. 

De    causa    secunda    corruj)tionis       7. 


0. 

Iq  priino 
stalu  om- 
anlG  mor- 

tein  fuii- 
seut  tran- 

SlHti. 


sicuin  ;  ii-ilur  in    ai^-endo  fuisset  de-  inlrinsecte,    scilicel    de   abundantia  stauie  jus- 

......                                  .  .              .                                                                          titia  iuuni- 

bilitatiim  ;  igilur  iion  potuit  restau-  alimenti  accepti,  vel  carentia,  dico    ^crjaii 

f          •,          -•                •  1      ,        ,      •                       ■      •                  .        ,       .  uullus  UIO- 

rare  prius,  quani    luerit  activum  in  quod  stanteinnocenlia  in  particulari  reietur  ra- 

inslanli  reslauralionis.  Igitur  fuisset  posset  mors  accidisse  innocenti,  quia    ctlfpuia. 

debiliusin  sumendo  de  ligno  vilai,  et  parvuli  tunc  non   iialmissenl    usum 

landein  sequitur   mors,    sicut    vult  membrorum,  ct  sine  aiimenlo  non 

Piiiiosoplius  1.   de  Gener.  text.  42.  diu  mansissent  ;  igitur   si  alius  non 

de    vino   iymphalo,    quod    landom  dedisset  eis  alimenlum,  quamqiiam 

sequitur  corruplio.  ilie  peccaret,  alii  lamen  morerentur 

Dico  igitur  quod   quilil)et  poluis-  fame,  staiite    innocenlia,    et   eodem 

sel     inori,    tamen     quilibet    fiiisset  niodo  aduitus  ;  si   alius  guiosus  vi 

lranslatus,anlequam  virtus  sua  fuis-  rapuisset  cibum  suum,  et   comedis- 

set    improportionabiliter   debilitala  set,  el  siinui  plus   aiquo    accepliim 

adhoc,quod  auima  esset  in  corpore.  nocuisset    tunc,    sicut    nunc.     ISed 

Et   illa   translalio  fuisset  justa,   ita  stanle  innocenlia  in  universali,  non 

tamen  quod  non  simui  fuissent  trans-  fuisset  aliquis  inortuus  ex  iila  causa, 

lationes,    sed     successive.    Quia   si  quia  si  adulli  non  darent   parvulis, 

omnes  sletissent  usque  ad  uitimum  ipsi  non  essent   innocenles;  simili- 

hominem  transferenduin,  tunc  pri-  ter  comQdens    plusquam  sufficeret, 

mus,  si   conlinue  mereretur  quam-  peccasset. 

diu  viveret,  semper  reguiariter  esset  De   tertia  causa   corruptionis    in  Nonseque- 

beatior.  Contrarium  est  manifestum,  nobis,  qiue  est  disposilio  conlinen-  ^i^coniil" 


94  LIBIU  11. 

nente  dis- tis,  dico  ut  piiiis,   quanliiiii    ad  ali-  ejusdeiii  rationis,  si    lotuni   sit  cor- 

te  in  pri-  quid,  quia  si  quis  posuissel  aliquem  ruplil^ile  secunduni  partes,  sit  etiam 

mo  siaiu.  .^  io-,iem,   fuissel   coinbuslus  tunc,  secunduin     loluni,    quia    elementa 

sicut  nunc.    Sed    slanle  innoceiitia  sunt  corruptibilia  secundum  parles, 

universali,  nullus  potuisset  se,  nec  et  non  secunduni  loluin,  quia  quan- 

alterum  ponere  in  ignein,  nec  eliani  do  ex  una  parte   corrumpitur  ignis, 

in  aquam,  nec  in  terram,  qua?  cor-  ex  aliaparte  generatur. 

rumpunt  similiter,   quia   prohibent  Ad  aliud,  concedo  quod  ab  eadein  Ad^secuo- 

respirationem,    imo    majores  custo-  virtute  activa,  a  qua  polest  quid  pro- 

divissent  parvulos,  donec  scirent  se  duci,  potest   corrumpi,    non  tamen 

custodire.  fuisset  tunc  corruptum. 

8.           Quaitum  est  continens,  utaer,  qui  Ad  aliud,  dico  quod  non  fuit   ali-       9. 

non  ita  sensibiliter  corrumpit,   illud  qua  violentia  partium   in   toto,  nec    Ad  ler- 

...  .                                   tium. 

non   multum   nocuisset ;    quia   ipsi  qualilatum,  quia  licet  aliquid  pos- 

fuissent   tunc    in    optima    regione,  set  dici  violenter  pati  secundum  se 

ubi  aer  est  maxime  temperatus.  consideratum,  hoc  non  est  violen- 

Quintum  est  corruptio  ab  extrin-  tuin   absolute,    quia   quflelibet  pars 

seco    per    violentiam,  ut  bestia,   a  magis  naturaliter  est  in  toto,  quain 

qua  non  fuisset  aliquis   corruptus,  in  esse  separato,  et  quod  partes  sic 

quia  nulla  fuisset  tunc   nocens.  Sed  sint  in  toto,  est  naturale  toli,   licet 

malus  Angelus   potuisset,   sed  non  non  pati  secundum  se  consideratae. 

fuisset  permissus,  sicut  nunc  pos-  Ad  aliud  ad  oppposituin,dico  quod  Ad  opposi- 

set,  et  non   permittitur   omnes  cor-  de  facto  ita  est,  quod   mors  inlravit 

rumpere,  quos  vellet.  Neque  fuisset  per  j)eccalum,  prsefuit  tamen  poten- 

homo   corriiptus   ab    alio    homine,  tia. 

stante     innocentia     in    universali  ;  Ad    rationes     primae    opinionis,  Popna  pro-   l 

'  11'  pne  uicta      ■ 

bene  tamen   potuisset    stante  inno-  cuin  dicitur,  posna  non  fuisset  ante  es'  corre- 

^  '    *                                              .               lalivum 

centia  in   particulari    in    moriente,  culpam,  dico  quod  tunc  non  fuisset    cuipte. 

quia   bonus  pater    potuisset    gene-  mors,  sed   transferrenlur  ;  quod  si 

rasse  inalum  filiuin.   Sed  Deus    non  non  transferrenlur,    sed  sequeretur 

permisisset  talem  malum  interficere  mors,  quod  tunc  mors    non  fuisset 

innocentem,  quia  vel  malum  ab  ha-  poena,    quia    conditio  naturalis  rei 

bitatione  bonorum  expulisset,  sicut  non  dicitur  poena  ;  non  enim    mori- 

fecitAdamde  paradiso  ;  vei  si  non,  tur  quis  in   poenam   alicujus  male- 

sed  simul   stetissent,    praeservasset  facti;  ideo  pcena  solum  dicitur  pro- 

bonum  a  malo.  prie  aliquid  inflictum  ad  puniendum 

Ad  argum.      Ad  primum  principale,  dico  quod  in  vindictain   malefacti.  Unde  vult 

priVidpde.  corpus   illud   acccpissct    nutrimen-  Auguslinus  3.  de  Libero  arbitr.  ii75? 

tum,ettotuin  potuisset  fuisse  cor-  Deus  fecisset  hominem  in  miseria, 

ruptum,  sicut  pars,  sed  prius  fuis-  adhuc  fuissetlaudandus,   non  enim              - 

set  translatum.    Nec  etiam    oportet  fuisset  vituperandus,   eo  quod   non 

quod    quando   pars    et  totuin  sunt  fecisset  sibi  injuriain. 


DIST.  XX.  QU.ESTK)  I. 


95 


DISTINGTIO  XX. 


pniuum. 


Secua- 
dum. 


QU^STIO  1. 

Ulnim  fHii  in  slalu  innocentiae  fuissoit 
confirmati  in  justitia? 


Anselmus  lib.  i.  cur  Deus  homo,  cap.  18.  Alens. 
2.  p.  q.  95.  m.  4.  a.  3.  D.  Thom.  i.  q.  100.  a. 
2.  et  hic  q.  2.  arl.  3.  Durand.  q.  3.  art.  3. 
Mair.  q.  i.  (iabr.  q.  i.  Scot.  in  Oxon.  hic. 


1.  Quod    sic.    Anselmus,  cur   Deus 

Arguraent.  lioino,  primo  libro,  cap.  18.  Si  pri- 
mus  homo  vicisset  primam  tentatio- 
nem.,  ipse  cum  tota  propafjine  vel 
profjenie  fuisset  confirmalus  in  jus- 
titia. 

Item,  in  statu  iimocentiye  non  po- 
tuissel  aliquis  generare  aliquem  fina- 
liter  damnandum  ;  igitur  nec  ali- 
quem,  qui  possel  peccare.  Antece- 
dens  patet  secundum  Gregorium  4. 
IMoralium,  cap.  30.  Si  parentum 
primum  peccatum  non  corrupisset, 
ifjnis  fjeJiennde  posteritati  non  no- 
cuisset.  Gonsequentia  patet,  quia  qua 
ralione  posset  peccare,  posset  in 
peccato  perseverare. 
Teriium.  Itcm,  secuudum  Dionysium  4. 
cap.  de  divinis  nominibus  :  Bonus 
est  potentius  fiuam  malum  ;  sed  iria- 
lumprimi  bominis  fuit  sufficienter 
causa  demeritoria  toti  posteritati  ; 
igitur  bonum  fuisset  sufficienter 
causa  meritoria  omnium  postero- 
rum. 

Et  confirmatur  per  Aristotelem  6. 
Topicorum  :  Sipropositum  estcausa 
propositi,  et  oppositum  est  causa  op- 


Ouarlum. 


positi,  ergo  si  peccatum  patris  est 
causa  peccali  filii,  similiter  et  justi- 
tia  ejus  eril  causa  justitia^  iiujus. 

Oppositum,      fuissent       viatores,    Contra. 
quamquam   patrem    babuissent    iii- 
nocentem  ;     igitur    ipsi    potuissent 
peccare. 

SCIIOLIUM. 

Si  fllii  in  statu  innocenti8e],vicissenl  primam 
tentationem,  conlirmarentur  in  gratia.  Ita  An- 
selm.  Loca  quaedam  Augustini  contra  lioc  l'i. 
Civit.  10,  et  9.  de  Genes.'ad  lil.  3.  solvit  Alensis 
cilalus. 

Dico  ad  quteslionem,  quod  con-  2. 
firmatus  potest  dici  dui)liciter,  vel  coniirma- 
quia  nunquam  potest  peccare,  sicut  ^"' ^"^'^^' 
Beati  in  patria,  vel  quia  nunquam 
peccabit,  quamquam  possetpeccare, 
sicut  \  iatores,  qui  nunquain  pecca- 
verunt,  quia  aliqui  erant  confirmali, 
ut  sanclificati  in  utero  ;  potuerunl 
tamen  aliter  peccare,  quam  posset 
nunc  S.  Micbael,  vel  S.  Petrus  ,  et 
forte  oinnes  peccaverunt,  saltem 
venialiter,  licet  aliqui  nunquam 
morlaliter,  secundum  illud  Joannis 
1.  cap.  1.  Si  dixej'i?nus  quoniam 
peccatum  non  habemus,  nosmetip- 
sos  seducimus, et  veritas  in nobisnon 
est.  Primo  modo,  dicere  quod  ali- 
quis  sit  ita  confirmatus,  quod  nullo 
modo  possit  peccare,  et  quod  sit  ta- 
men  viator,  est  oppositum  in  ad- 
jecto;  Gbristus  enim  iioii  solum  fuil 
viator,  sed  etiam  comprebensor,  et 
certitudo  de  non   peccando  est  ma- 


xiin(i|)ars  l)(3alilii<]iiiis  ox  Augustino  ria  pra^codenlo.    iNoc   fuissot    filius 

13.  dcTrinit.  cnp.  13.  Scd  viatorom  Ad<n  statim  confirmafus,   osto  quod 

et  l)catum  esse,  est  ipsum   oumdom  Adam  stotissol,  quia  adliuc  non  ha- 

simul  esso  in  via  et  in  termino  viae,  ])uisset    fifius   perfeclius    justitiam 

quod  est  impossibilc.  originalem,  quam  habuit  pater  ante 

Secundo  modo  possct  mcre  viator  tentalionom,  ot  tamon  pator  non  so- 

esse  confirmatus,  saltcm  quod  nun-  lum   potuit  peccarc,   imo  pcccavit  ; 

quam  peccarot  mortalitor.  Non   au-  igitur    non   fuissont  filii  confirmati 

tom  primo  modo  posset  aliquis  esse  ante   primam     tentationom   oorum, 

confirmatus,  Jjisi  haberot  objectuuj  magis  quam   fuit   pater  anto  suam, 

prijosens,  in  quo   est  plenitudo  om-  quia  si  nullum  mei'itum  fuissot  prai- 

nis  boni;  sed  sic  ost  impossibilequod  codeus     respoctu    jusliticC    collatcC 

onjnis  voluntas  viatoris,  velintollec-  proli,  non  plus  impodivisset  illajus- 

tus  habeat  objectum  beatificum  prae-  titia  illum  posse  peccare,  quam  fecil 

sons  bonum.  patrem. 

3.          Tamen  de  filiis  pi^ocroatis  in  statu  Vol    osto    quod  Adam    meruissot       'j. 

Fiiiiconfir-  innocontise  dico  quod  nec  sic    fuis-  justitiam  filio  suo,   adhuc   potuissct 

in  gratia  sont  statiin  coufirmati,  quin  posloa  filius  peccaro,  sicut   modo   possunt 

si  vicissen                                                          /     x            i  -r»         •                           .1 

primam    nossont  peccaro,  ct  fortc    peccarent  post  Baptisinum,  quia   Adam    non 

tentalio-     *                    ^          .         .             t-w               1      1  •         x  .                          ■         .     o^- 

nem.      (\q  facto,   quia  sicut    Uous   dodisset  tantum  meruisset  iiliis  suis,    sicut 

justitiam  jjrimo  pati^i,  si  stotisset  in  modo  Christus  moruit,   qui   fuit  se- 

prima  tentatione,  ita  regulariter  ha-  cundus   Adam,    gratia    accepta    in 

buissent  filii    a    Deo  immediate,  si  quocumque  Sacramento  non  confir- 

vincerent  primam   tontationem.  Si-  mat  recipientes.    Sod  Chrislus   non 

cut   igitur  Deus    dedisset   justitiam  meruit  quod  nos  simus  stalim  con- 

patri  pro  filio.  si   stetisset,   et    ante  firmati  post  Baptismum  ;  igitur  nec 

primam  tentationem  non  dedit,    sic  Adam  meruisset  filio  suo,  esto  quod 

esto  quod  pater  conservasset  inno-  non  peccasset.  Bene  tamon   fuisset 

ccntiam  in  prima   tontalione,  Deus  habituatus  tunc  per  mei'itum  patris, 

rcgulariter  darot  filio,  si  ipse    vicis-  et  per  informationem,  cum  non  ha- 

sct  primam  tentationem.    Et   sic  in-  buisset    occasionom,    vidondo    ali- 

tolligitur    diclum     Anselmi,     quod  quem  prius  peccasse. 

Deus  dedisset palri  juslitiam pro  ioia  Ad  primum  principale,  dico  quod  Ad  argum 

.                ,  .             .  •     i   1               •    •                           •                    •            prlmum, 

proie,  si  71071  posuisset   ooice^n,  et  si  Adam  vicissot  tentationem,   ipse 

doinde  filio,    si    non  posuisset  obi-  fuissotconfirmatus.  quod  postea  non 

cem.  peccasset,  sed  non,  quod  nonpotuis- 

si  Adam       Dices,  fuissetne  Adam  causa  me-  sot,  quamdiu  fuit  viator,  et  sic  fuis- 

m  mTruis-  ritoria    rospectu     justitia^    coIlata3  set  confirmatus  pro  tota  progenie, 

^.^^0^-  postoj-itati  ?  Dico  quod  non  oporlet  quod  filii  vicissent  primam  tentatio- 

•^"'^*     hoc  ponere,  quia  sicut   posset   dari  nem,  fuissent  confirmati,  non  autem 

justitia    Ada3   sine   causa  meritoria  prius,  sicut  nec  pater. 

pra3cedonte,    sic    potuit    dari    filio  Ad  aliud,  concedo  quod  in  statu  Ad  secun- 

Adai,  si  Adam    conservasset  inno-  innocentiae  nullus  genuisset  filium 

centiam  absque  oinni  causa  merito-  damnandum,  si  generans  prius  vi- 


DisT.  XX.  Qihf:srio  ii. 


97 


cisset,    noque    fiiisseiit    (uiic    iiati 

daiiuiaiuli,     liccl    potuissoiit    clain- 

nari. 

5.  A(l  aliud,  coiiccmIo  quod  in  raliono 

^iium.'    causto,   polcntius  cst  bomnn   quani 

10  sensu  nialum  ;  tainon  ali(iuaiido  nluribus 

oteoiius  polest   unuin  inaluin    nocore  Quam 

lualo.      '  ^        * 

unuin  bonuin  prodosse.  Nunc  au- 
tein  esto  quod  Adain  stetisset,  bo- 
nuin  suuin  non  fuissot  causa  ineri- 
toria  boni  lilii  Vel  potost  dici  quod 
sicut  inaluin  Adio  fuit  dispositivum 
ad  damnationem,  et  nonnecessitans, 
quia  tunc  per  illud  maluni  fuisscnt 
omnos  posteriores  obstinati;  sic  bo- 
nuin,  si  stetisset,  fuisset  dispositi- 
vum  ad  salulom  filiorum,  non  ta- 
inen  causa  necessitans. 
J  quar-       A(l  aliud,  dico    quod   illa   roi^ula 

tum.        i-vi     1  I  •   1      1 

ut  pro-  rliilosoplii  nabet  instantiam  univer- 

ositum  !•,  o-  -i  1 

icausa  salitor  i-bi  proposuiim  est  causapro- 
.' M*po-  P^^^if^h  6t  oppositum  causa  oppositi, 
"''"'■■  quando  unuin  opposiloruin  potest 
produci  univoce,  et  aliud  lantuin 
«equivoce,  sicut  patet  do  qualilate 
corruptibili  et  incorruplibili,  quia 
qualitas  incorruptibilis  producilur 
a^quivoce,  qualilas  vero  corruplibi- 
lis  ab  agente  univoce  ;  nunc  non 
valet,  si  qualitas  corruplibilis  po- 
test  causare  qualitatem  corruptibi- 
lein,  igitur  incorruptibilis  incor- 
ruptibilem,  ut  calor  potest  causare 
calorem ;  qualitas  autein  incorrupti- 
bilis  non  potest  generari  ab  alia  in- 
corruptibili,  sed  a  soIoDoo. 

QU^STIO  II. 

(Jtrum  in  statu  innocentix  fuissenl  so- 
lum  illi  fjcnerati  rpii  modo  sunt 
electi. 


D.  Thom.  I.  p.  q.  C2.  a.  2.  Capr.  3.  (/.  i.  q.   \.  a. 
?>.  Bassol.  hic_q.Minc.  a.  3.   Arelin.    m  Gcnes. 

ToM   XXIII. 


fol.  4.^)1.  (jui  cuin  omnibus  Scotistis  lenent 
priua  (1  neo  voiilum  ordinoin  Kratiu;  (luain 
natur(i\  Scot.  Itir  in  Oxou.et  in  dist.  39.  et  'il. 
et  3.  (tist.  7.  qiixst.  ultima. 


Quod  iion.   Probo,  quia  inulli   lilii        1. 
roproborum  sunt  sancti,   iil  lilii  I>a- a<i  argum. 

primum. 

ganoruin;etde  sancto  Marlino  lo- 
giturquod  inatrem  convertit,  et  pa- 
troin  dimisit  iii  inlidolitale.  Sed 
iidoin  filii  fiiissonte.K  eisdoin  parcn- 
tibus,  et  illi  parentes,  qui  modo  sunt 
damnati,  non  fuissont  salvati,  etsi 
Adam  non  j)eccassot  ;  igitur  non 
solum  illi,  qui  modo  sunt  electi, 
fuissent  genili  in  statu  innocen- 
tiai. 

Itein,  tuiic  fuissent  inares  et  foe-    Secun- 
minco  iii  numero  fcquali,  sed   non     '^""* 
ost   necesse   quod  nunc  in  nuinoro 
aujuali  sint  niares  electi  etfuemiine  ; 
igitur  non  soli,  qui  nunc  sunt  electi, 
fuissent    tunc.    Major   patot,     quia 
tuiic  fuissont  electi  producti  per  pro- 
pagationem,    et    quilibet    implosset 
boc  praiceptum,  Gones.   Crescite   et 
'multiplicamini,     et    nullus    fuisset 
conjunctus  cum  aliqua,  nisi  in  linea 
lalerali,  quia  contra  legem  natuiw 
fuit  copulari  ad  invicom   aliquos  de 
linea  ascendonte  ;  ideo  Adam   si  os- 
sot  nunc,  non    invoniret  muliorom, 
cum    qua   posset  contrahere.     Nec 
fuisset  tunc  bigamia,  quia  nec  nunc 
est  laudabile,  nec  propter  hoc,  quod 
inas  viveret  ultra  femollam,    essot 
necesse   quod    caperet  aliain,   quia 
i[)sa   posset   vixisse  quousque  mas 
exj)lesset  acluin  generationis.  Minor 
patet,  quia  per  rationem  non  potest 
probari  quod  nunc  a^quales  inares 
salvanlur,  etfemelho,  sedsolusDous 
novit. 

Oppositum,  Greg.  4.  Moral.    cap.    contra, 
M.  Si  primum  parcntnm  pcccatum 


98 


LIHIU  II. 


non  vemssei,  posteritas  damnata  non 
fuisset,  etsoli  illi  electi  nati  fuissent, 
qui  per  Redemptorem  erant  satvan- 
di.  Nec  potest  glossari,  quod  intelli- 
gant,  quod  tot  nuinero,  non  vero 
eaidem  personcC,  ut  aiiqui  susti- 
nent,  quia  dicit  quod  solum  illi 
iidem  qui  nunc  sunt  salvandi,  fuis- 
sent  tunc  nati. 

SGHOLIUM. 

Soli  nunc  electi  fuissent  nati,  si  status  inno- 
centiaj  perseverassel.  Ita  omnos  citati  praeter 
D.  Thom.  et  Gaprool.  est  Gregorii  expresse  ioco 
cit.  Rivtio  est,  quia  prius  volita  est  beatitudo 
eleclis,  quam  ullus  lapsus  praivisus.  Itaque  si 
decrevisset  Deus  slatumillum  conservare,  con- 
sequenter  decrevisset  nuilura  creare,  nisi  fina- 
liter  perseveraturum,  et  hi  sunt  qui  de  facto 
sunt  elecii.  Ad  id  de  numero  virorum  et  mulie- 
rum  in  illo  slatu,  vide  Schol.  hic  in  Oxon. 
num.  4.  Alens.  tenet  quod  tuiic  fuissent  plures 
filii,  D.  Boaavent.  el  alii  (juod  ex  utroque  scxu 
esset  numerus  aequali". 

2.  Dico  ad    queestionem    quod    sic, 

ordo  voii-  proptcr  liauc  auctoritatem.  Et  ratio 

prajSii-"  ad  hoc  est,  quia     omnis    ordiiiate 

naiioae.   .^QJgj-jg^  prius  vult  quod  cst  imm^dia- 

tum  fini  ;  sed  Dcus  est  ordinatissi- 
me  volens,  et  immediate  post  di- 
lectionem  ui  vult  bealitudinem  illis 
qui  eam  habeant,  ita  quod  primo 
vult  beatitudinem  suam  sibi,  et 
quasiinsecundo  instanti  vultcuilibet 
beatitudinem,  qui  eam  habebit  ;  et 
posterius  vult  quodcumque,  quod 
est  ad  hoc  ordinatum,  scilicet  gra- 
tiam,  et  talem  modum  accipiendi 
esse,  et  consimilia.  Igitur  eleclio 
determinata  est  in  secundo  instanti, 
quantumcumque  electus  debeal  illo 
modo  generari,  ut  ab  illo  vel  ab 
isto ;  ideo  non  oportet  gaudere  de 
lapsu  Angelorum,  quia  non  propter 
lapsum  Angeli  sunt  homines   resli- 


tuendi,  quia  elsi  Angeli  stetissent 
tot,  et  iidem  sicut  nunc,  et  illi  iidem 
qui  nunc,  fuissent  omnes  salvati, 
quia  tolum,  quod  fit  circa  electos, 
est  prius  natura  completum,  qunm 
aliquid  fiatcirca  reprobos. 

Dices,  si  medicus  primo  amat  ali- 
quem,secundo  amat   illi  sanitatem, 
terlio  vult  sibi  medicinam  ;  si  deter- 
minate  velit  sibi   sanitatem,  et  non 
potest  per  aliud  medium,  nisi    per 
istam  medicinam  determinate  volet 
hanc    medicinam     determinate.  Si-idemhoi 
militer,  si   vult  determmate    istum  iius  udi 
salvari,  et  non   potest   esse  nisi  ab  se*aTieri 
hoc  parente,  igitur  determinate  vult 
istum  parentem   esse  ;  dico  quod  si 
nihil  substantiae  filii  sit  de  substan- 
tia  patris,  sed  tanlum  de  menstruo, 
ut  vult  Philosophus  2.  de  Gen.  ani- 
malium,  tunc   idem    filius   numero 
potuisset  fuisse  hujus    patris  et  il- 
h"us,  et  tunc,  qui   nunc    est    filius 
Pagani,  idem  numero    fuisset  filius 
alicujus    prcedestinati.    Nec    eliam 
oportet  quod  idem  filius  numero  sit 
ex  ista  matre,  quamquam   admitta- 
tur   quod  habeat  corpus  ex   matre, 
sicut  semen  ex  masculo,   quia  idem 
nutrimentum  numero,    ex    quo    fit 
menstruum  in  hac  matre,  et  semen 
in  hoc    patre,   potuisset   fuisse   sub 
alia    forma     nutrimenti,    ita    quod 
materia  nutrimenti  nunc  fuisset  in 
paradiso  sub  forma  pomi,  et  fuisset 
idem  filius  numero. 

Contra,  eflectum  oportet  variari 
numero,  si  non  sit  idem  efficiens, 
sicul  si  non  sit  eadem  materia. 

Dico  quod  hoc  non  est  necesse, 
non  enim  rcquiritur  idem  agens 
numero,  esto  quodpassum  sit  om- 
nino  eodem  modo  dispositum,  quia 
ille  idem  ignis  numero,  qui  genera- 


I 


I 


3. 


DIST.  XX.  QUiliSTIO  11.  99 

tur  iu  lioc  coiiiljijstibili  ex  hoc  igno,  iius  tiiiic   fuisset,  qui;i  fuisset  (ilius 

gonerarelur  ex   aliu    i^iie    iiuineio  alterius  patris   salvandi.  Vel  dicen- 

ejusdein  viitutis,  ilaquod   si  sit  (»a-  duin  est  secundiim  opinionein   M<i- 

dein  inateria  nuinero,  ca^teiis   j)ari-  ^islri,  (juotl  lilius  ^eneiatur  ex   ali- 

bus,  sive  sit  idein  ^enerans    iiuine-  qua  paiiicula  generata  de  substan- 

ro,  sive  aliud,  idein  erit  edectus.  Ex  tia  patris,  qucC   in  se    ulterius  au^- 

hoc  videlur  qiiod  oportet  concedere  mentatur     ex    superfluo    alimenli  ; 

eumdem    i^iiem    numero,  quanlum  possii)ile  fierel  quod    illa  j)arlicula, 

ad  ali(juid  sui,    posse  redire  per  na-  qua»  data  fuit  patri  reprobo  B.  Mar- 

turain.  tini,  daretur   j)atri   alteri  salvando. 

d  argum,      Per  istaiii  i)atet  ad  priinum  nriiici-  Ad  secundum,  dico  nuod    mascu- Ad  secun- 

pninum.                                                      '                   '  .                                                    ^                                     dum 

pale,  quod  multi,  qui  nunc   sunt  cx  Iinumet  fo3mininuin  sunt  differen- 

partibus  dainnalis,  fuissent   lunc  ex  tice   accidentales    ex     10.    Metaph. 

priiidestinalis.    Elenim   pater   Pa^-a-  /ex'/.  23.  etsic  qui  nunc  esl   mascu- 

iius  li  Marlini,  el  universaliter  pa-  lus,  tunc  fuisset  f(emina,  et    e    con- 

rentes  damnati  cujuscumque  electi,  Ira,  et  de  faclo  fuerunt  mulieres  ali- 

tuncnon  fuissent,   et  tamen   Marti-  quie,  qutTC  in  viros  abierunt. 


100 


LIBIU  II, 


DISTINGTIO  XXI. 


QU^ESTIO  UNIGA. 

Vlrwn  primum  peccalum  Adas  potuit 
esse  veniale  ? 


Alens.  2.  /).  q.  120.  m  6.  D.  Thom.  r.  p.  q.  89. 
a.  3.  D.  bonav.  hic  a.  3.  q.  i.  llichard.  Iiic  a. 
3.  q.  1.  Mayr.  q.  2.  Gabr.  d.  22.  q  i.  art.  3. 
Alm.  ir.  3.  mor.  cap.  22.  el  omnes  Scolisla;. 
Vasq.  I.  p.  disp.  148.  Scot.  in  Qxon.  hic. 


i, 


Circa     distinctionem 


vigesimam 
Utrum 


Argument.  primam  quairitur  primo 

primum  peccatum    primi    /lominis 
potuit  fuisse  peccatum  veniale. 

Quod  sic.  Rectitudini  innocentiae 
magis  repugnat  mortale,  quam 
veniale  ;  igitur  si  primum  putuit 
fuisse  mortale,  multo  fortius  potuit 
fuisse  veniale. 
SecuQ-  ttem,  ab  extremo  in  extremum 
fit  transitus  per  medium,  i.  Physic. 
3.  Physic.  et  10.  iVetaph.  Sed  pec- 
catum  veniale  est  medium  inler 
mortale  et  justitiam  ;  igitur  prius 
peccavit  venialiter. 
conira.  Oppositum,  omnc  peccatum  est 
contra  rectitudinem  rationis  et  vo- 
lunlatis,  aliter  non  esset  peccatum. 
Sed  omne  primum  peccatum  primi 
hominis  necessario  corrupisset  rec- 
titudinem  rationis  et  voluntatis  ; 
tale  non  potuit  esse  nisi  mortale; 
igitur,  etc. 

Item,omnipeccato  debetur  aliqua 
poena  ;  sed  quamdiu  Adam  nonpec- 
casset  mortaliter,  fuissetimmortalis, 
et  tamdiu  fuit    immunis  a  pcena   ; 


igitur  primum  peccatum  nccessario 
fuit  mortale. 

SGHOLIUM. 

Sententia  Alensis,  et  D.  Tho;nae  est  negativa. 
Refutalur  primo,  quia  justitia  originalis  non 
jungebat  voluntatem  Deo  perfectius,  quam 
gratia  B.  Virginis,  velliaptistae,  et  pote.-^at  ve- 
nialiter  esse  in  istis  (sed  Deus  spcciaiissime 
protexit  virginem).  Secundo,  polerat  Adam 
primo  proferre  verbum  otiosam.  Resolvit  ergo 
Doclor  potuisse  primo  peccasse  venialiter, 
transgrediendo  consilium,  vel  praeceplum,  cu- 
jus  violalio  Qon  separat.a  fine.  Sic  se  explicat 
iafra  dist.  41.  ubi  habet  veniale  esse  contra 
praeceptum. 

Diciturad  quaestionem,  quod  pri-       o. 
mum    peccatum    Adae    non    potuit    opinio 
fuisse   veniale,    quia    veniale     non  b.T^homa 
potuit  corrumpere   illam  justitiam, 
quia  nihil   nisi    mortale  simpiiciter 
avertit.  Neque  potuit  stare  cum  jus- 
titiaoriginali  peccatum  veniale,  quia 
tunc  posset  stare  cum    beatitudine. 

Item,  deordinatio  virium  inferio- 
rum  non  potest  stare  cum  summa 
ordinatione  virium  superiorum  ;  sed 
peccatum  veniale  fit  in  viribus  in- 
ferioribus  ;  igitur  non  polest  fieri 
stante  superiori  portione  in  summa 
rectitudine  ;  sed  omnis  deordinatio 
in  suprema  portione  est  peccatum 
mortale. 

Contra,  non  perfectius   conjunge-    Poiuissi 
bat  justitia  originalis  primum   ho- mo^ecca 
minem  ultimo  fini,  quam  gralia  gra-  ^*  ^ter? 
tum    faciens    alicujus    viatoris,    ut 
beatffi  Virginis  vel  Petri  ;  sed   non 


DIST.  XXI.  QU/ESTIO  IINIG. 


101 


obslanle  conjunclioiie  cnjuscinnque  Adaui  poluisset   peccasse   venialiter 

viatoiis,  (jui  est  niere  viator,  adliuc  |triuio,    secundo,    lerlio,    cl    adliuc 

potest  slare   (juod  venialiler  iieccel,  stelisse   iu    juslitia    orij^inali.    Unde 

ul  \ull  Au{;uslinus  snper  illud  Joau.  uou  facere  ea  qu<i'  jiidicat  a   recla 

1.  ca|).  I.  Si  ((ixcritmis  (liioniam  pec-  ralione  essc  expedienlia  ad   beatitu- 

67/////// //o;/ //^/^t'?y///.s',  elc.  i^ilur  slan-  dineni,  vel  facere    retardanlia    non 

tejuslilia  ori^inali  Adte  potnit   ipse  siiniiliciter,  scd  quanluni  ad  ali(juid, 

peccare  venialilcr.  est  peccaluin  veniale,  et  non  obli^a- 

Item,    snpposito     quod      ali(|uis  liir  Adam  ad  contraiium  in  statu  in- 

possetaclus  esse  ex  genere  pecca-  noceutiee. 

tum   veniale,  ut    verbum    jocosum,  Ad  primuiii    pro  opposita  opinio- 

quia    saltem   boc  aliqui  adiiiilluut,  ne,   dico    quod     iieccaluni     veniale 

sic  potuit  Adam  peccasse  stante  jus-  potest   stare  cuiii  justilia  originali ; 

titia    ori^iuali.     Nec     propler     boc  el  cum  dicitur,  cum  summa  reclitn- 

fnisset     extra     innocentiam,    qiiia  dine  non  potest  stare  ali^jua  obliqui- 

quamquam   posset     babere    consi-  ias,  dico  quod  cum  summa   rectitu- 

liumad  non  faciendum  talem  aclum,  dine  babituali   et  inlensissima  via- 

lamen     non      babebat    prceceplum  toris  mere  potest  stare   aliqua  obli- 

conlrarium.  Deus  enim  non  pra3ce-  quitas,nonsimpHciter,sedaliqualiter 

pit  quod  semper  simpliciter  melius  retardaliva,  vel  non  expcdiliva.  Imo 

sit  necessario  faciendum,  sic   enim  cum  summa  rectitudine  actuali,  boc 

ad  nimis    difficile    obligassel  vialo  est,cum  actu  elicito  meritorio,  quasi 

rem;igitur    piimuin    peccatum  po-  intensissime  in  viatore  potest  stare 

tuit  fuisse  veniale.  forte  aliquodpeccatum  veniale,  sicut 

3.           Dico  igitur  ad  quaislionem,  quod  cum  actu    valde  meritorio    elicito, 

jDiaie  et  sic,  ct  prffimilto  quod  peccatum  ve-  potest  stare   aliqua  parva  vana  glo- 

Tome-  niale  est  actus  babens  aliquam  deor-  ria,et  frequenter  convenit,  sicut  cum 

^""'-     dinationem,  sed   non  simpliciter.  Et  certa  scientia  conclusionis    demon- 

sicutpotest   esse    deordinatio    circa  strativae  potest  stare  baisitatio  de  eo 

finem,    et     circa    ea  qucT   sunt    ad  quod  non  perlinet  ad  conclusionem. 

finem,  sic  circa    utraque  potest  esse  Etcum  dicitur,  igitur  posset  stare 

deordinatio  mortalis  et   venialis.  Et  cum  beatitudine  peccatum  veniale, 

non  distinguuntur    mortale   et    ve-  dico  quod  non,  quia  comprebensor 

niale  in  boc,  quod  mortale  est  circa  actu    babens    beatitudinem,     babet 

finem,  et  veniale  circa  ea  quai  sunt  prseceptum  de  semper   frui  ;  et  ideo 

ad  fmem,  quia    circa  utraijue  potest  sibi  esset  mortale,  si  posset  peccare, 

esse  veniale  et   mortale,  sed  distin-  quod  est  veniale  viatori.  Deus   enini 

guuntur  in  hoc  quod  est  esse  contra  noluit  obligare    viatorem,   quod    si 

prsecepta,  et  non   conlra   praecepla.  semel  baberet  actum   intensum   de 

Prima     deordinatio    est    mortalis  ;  Deo,  quod  sempcr  iii  illo  a>que  per- 

secunda    est    venialis,  qutie    polest  severaret ;  sic  tamen    tenetur  quili- 

indifTerenter  esse  circa  finem,  sicut  bet  comprebensor,  ideo  cum  sunnna 

circa  ea    quae  sunt   ad   finem,  etsi  rectitudine  viatoris  jiotest  stare  pec- 

non    ita    regulariter    accidat.   Unde  catum  vcniale. 


Ad  argum. 
opin.  gu- 
periori?. 


Peccalum 

veniale 

repugDat. 

sumnaac  re 

clitudiDi 

simplici- 

ter. 


102 


lAum  II. 


Ad  flecun-  A(l  aliiid,  esto  quod  assumptuin 
Aiiud°di8-  sit  voruiri,  quod  non  possit  esse 
ter"pecca-"  dcoidinalio  in  sensu,  vel  viribus  in- 
tum  mor-  ferioribus,  nisi    sit    aliqua    deordi- 

tale  el  ve-  .  '  *.      . 

niaie.  natio  iu  portione  superiori,  adliuc 
non  sequitur  quin,  stante  justitia 
originali,  possit  peccare  venialiter, 
quia  non  quselibet  deordinatio  in 
superiori  portione  rationis  est  pec- 
catum  mortale.  Non  eniin  distin- 
guuntur  veniale  et  mortale  solum  in 
boc,  quod  mortale  est  tantum  in 
superiori  portione,  veniale  in  infe- 
riori,  sed  quia  peccatum  circa  aeter- 
na  non  potest  esse,  nisi  in  superiori 
portione,  et  licet  frequenter  talis 
deordinalio  sit  peccatum  moitale, 
non  tamensemper.  Polest  enim  esse 
motus  levis  et  subitus,  Deum  non 
esse  trinum  et  unum,  et  ba3sitatio 
subita  de  tali  articuIoFidei,  et  nun- 
quam  posset  fieri  nisi  in  superiori 


portione,  et  lamen   illud  non  babet 
rationem  peccali  mortalis. 

Ad  primam  rationem  ad  opposi-  -i- 
tum,patetperdictc),quod  veniale  non  pr^j^J^"" 
estcontrarectitudinem  ralionissim-  oppusit. 
pliciter,  sed  solum  secundum  quid, 
nec  oportet  primum  peccatum  Adae 
corrumpere  justitiam  originalem. 

Ad  aliud,  potest  dici  quod  peccato  Peccaiun 

...  ,  ,  ,1  veoiale  d( 

veniali  per  se  loquendo,  non  debea-  len  poiea 
tur  aliqua  pnena,  sed  fervor  in  ali-*'°^^*°' 
quo  bono  actu,  qui  alias  non  esset 
debitus,  et  ideo  si  peccasset  decies 
venialiter,  adbuc  posset  sine  poena 
cumfervorein  bono  actu  illud  pec- 
catum  delere.Vel  esto  quod  poena  de- 
beatur  pro  omni  peccato,  non  tamen 
fuisset  mors  pcena  debita  pro  veniali, 
sed  solum  pro  mortali.  Ideo  stante 
innocentia,  potuisset  aliqua  poena 
alia  quam  mors  sibi  inlligi,  ut  disci- 
plina,vel  aliqua  alia  pcenasufficiens. 


c-^c^^^axs^fsss^-s^^- 


i 


DIST.  XXll.  Ul.ESTlU  UiMC. 


1U3 


DISTINCTK)  XXII. 


QU/ESTIO  UNIGA. 
Utnimpeccatum  A dx  ftiit  gravissinmm ? 


Alens.  2.  p.  q.  120.  m.  4.  D.  Bonav.  hic  a.  3.  q. 
3.  l).  Thom.  2.  2.  7.  ^GS.  art.  1.  Richard.  o.  3. 
q.  'J.  Durand.  q.  3.  Gabr.  q.  1.  Scot.  t/fs/.  21. 
^u^«(.  2.  et  I. 


1,  Circa    distinctionem     vigesirnam 

rgiiment.  secundam  qiicnerilur  primo  :    Utrnm 
priuiuiu.  pg^(.^fnjj^  ^^^  fuisset  (jravissimwn 

peccatum  ?  Quod  sic,  quia  secun- 
dum  Augustinum  in  Encliirid.  In 
ratione  est  peccatum,  quia  adimit 
bonum  ;  sed  hoc  peccatutn  aditnit 
maximum  bonutn,  quia  a  tota  pos- 
teritate  ;  igitur  gravissimum  fuit. 

Item,  secundum  justitiam  poena 
condigna  debetur  debcto,  quia 
Apocal.  18.  dicitur  :  Quantum 
glorificamt  se,  et  in  deliciis  fuit, 
tantum  date  ei  tormentum  et  luc- 
tum,  ctc.  Sed  isti  culpae  dcbetur 
maxima  poena,  ut  patet,  sibi  et 
toti  posteritati  ;  igilur  haec  culpa 
fuit  itiaxima. 

Item,  super  illud  Psalm.  08. 
Quoi  non  rapui,  tunc  exolvebam, 
dicit  Auguslinus  quod  Adam 
voluit  rapere  sequalitatem  Dei  ; 
hoc  autem  est  maxitnutti  pecca- 
tum,  quia   hoc    fuit  i^eccatum    An- 


Secun- 
dum. 


rertium. 


gelorutii. 


Contra. 


Oppositum  habet  Augustinus  12. 
super  Gen.  dicens  peccasse  ex 
carnali  quadatn  benevolentia  erga 
uxorem  ;    et    ita    cottitnuniter    ftt. 


ut  ofTendalur  Deus,  ne  olfenda- 
tur  amicus,  et  ita  peccavit  Adam, 
ne  contristaret  uxorem.  Sed  illud 
peccatutn  non  fuit  gravissimuit), 
quia  diligere  mulierem  suain  non 
fuit  malum  ex  genere  ;  igilur 
nimis  diligere  non  potuit  fuisse 
peccatum    gravissimum. 

SCHOHUM. 

Primum  Adae  pcccalum  fuit  inordinatus  amor 
ainicitiae  erga  conjugem,  quam  (inquit  August.) 
noluit  corilristare.  Non  fuil  gravissimum,  quia 
non  privavit  formaliter  summa  reclitudine. 
Gravius  ergo  peccavit  Eva,  quia  videtur  aliquo 
modo  appeliisse  divinitaleni.  Adam  autem  pec- 
cavit  contra  temperantiam  vel  obedieniiam,  et 
conlra  praeceptum  tantum  positivum.  Ex  cir- 
cumptantiis  tamen,  et  accidenlaliter,  ejus  pecca- 
tum  fuit  valde  grave. 

Ad  quaestionem  dico  primo,  2. 
quod  fuit  peccatum  pritnum  AdcC.  "  Supra  d. 
Prius  dictum  est  '  quod  actus  num.  4. 
voluntatis  potuit  esse  nolle  et 
velle,  et  primus  actus  non  potest 
esse  ?iolle.  Similiter  dictum  est 
ibidem  quod  velle  est  duplex, 
amicitiae  et  concupiscentice  ;  et 
prius  est  velle  amicitiae  quam 
concupiscentic'©.  Sicut  igilur  pri- 
mum  peccatum  Angeli  fuit  in 
actu  velle  amicitice,  ut  videtur 
per  Aiiguslinum  18.  de  Civit. 
IJei  ;  tamen  non  simililer  velle 
ainicitia3  fiiit  j)ecoalum  hominis 
et  Angeli,  quia  homo  noii  primo 
intellexit  se,  quia  intelleclionem 
accepil    ex    sensibilibus  ;    Angelus 


lOi 


J.IIUU  II. 


vero  prius  iiilullexit  se,  quaiii 
aliaru  ci"ealuraui,  quia  illud  fuil, 
sibi  prius  inlelli^ii)ile  ;  non  sic 
auleiu  liumo.  Icleo  sicut  j)iimurn 
peccalum  Angoli  fuit  dilip^endo 
se  immoderate  amore  amicitifP, 
sic  primiim  peccatum  Ad^n  fuit 
diligendo  immodei"ate  mulierem 
amore  amicitifle,  non  ad  peecatum 
carnis,  vel  amoro  lihidinis,  quia 
illud  peccatum  nondum  fuit,  nec 
talis  appelitus  inordinalus,  sed  so- 
lum  placendo  contra  legem  Dei. 
Et  sic  polest  esse  peccalum  inler 
homines,  non  cogilando  aliquid 
turpe  carnis,  sed  in  placendo  sihi, 
quainquam  sit  contra  legem  Dei. 
PrimumA- ^J'"^  igitur  fuitprimum  peccatum 
'^^tum.^*'  A^^tCj  prirno  immoderate  diligendo 
mulierem,  sicut  posset  quamcum- 
que  aliam  creaturam  raiionalem. 
3^  Secundo     sequehatur     peccatum 

Angeius   gravius,   placendo  sihi  in    eo  quod 

non   appe-  p    ••  „,  i  t^    •  .  • 

tiit  a;qua-  luit  conlra  lcgem  Dei  ;  et  sic 
^'dcI'"  multoties  proceditur  a  peccato  le- 
viori  ad  gravius.  Nec  voluit  Adam 
esse  sequalis  Deo,  sicut  nec  Ange- 
lus  fuit  ita  ohstinatus,  quin  vidit 
hoc  esse  simpliciter  impossihile. 
Ideo  primum  peccatum  AdcC  fuit 
mullo  levius,  quam  mulla  quae 
fiunt  rnodo  a  peccatorihus,  ita 
quod  si  ille  dehuisset  fuisse  dam- 
natus  pro  illo,  multo  minorein 
poeiiam  hahuisset,  quam  mulli  qui 
modo  damnantur  ])i'o  peccatis  suis. 
Peccatum  Tameu  unum  peccatum  potest  dici 
ailo^/uam  uiajus  alio,  vol  quia  honitas,  qua 
modo  s)t.  pj-iyai  fonnaliter  peccantem,  est  ma- 
jor  quam  honitas,  qua  piivet  aliud 
peccatum,  vel  quia  peccatum  unum 
est  contra  plura  pra?cepta,  et  ma- 
gis  ardua  quam  sit  aliud.  Nunc 
autem  neuti"o   modo  fuit  peccalum 


[)iimum  Ada,'  maximum,  iioii  (;nim 
privahat  formaliler  ])onitate  maxi- 
nia,  (juia  iion  fuit  circa  maximum 
honiim,  elsi  indirecte  j)iivahat 
hf)no  maximo  ;  neque  fuit  contra 
arduissimum  prcTcojilum  directe, 
neque  conlra  plura  ardua,  quia 
primum  j)ra^ceptum  est  :  DiWjes, 
etc.  secundum,  de  dilectione  pro- 
ximi.  Conlra  primum  non  fuil  Peccatuir 
directe,  neque  contra  secundum,  fuifg°ra- 
quia  excessus  diligendi  minus  est  ne^^'"  q" 
diiecte  contra  illa  praicepta,  quam  1'/"^^'""". 
sit    odiurn    Dei    vel    proximi,     esto  *""^'  ^^^ 

*         ^         '     ^  coDlra  se 

quod    Deus     posset  odiri    '.    Nunc    cundua 

^  ^  djrecle. 

aulem    pecatum,    quod    solum   est  •  vide  d 
peccatum,  quia  proliihitum,  minus       9. 
est      peccatum     formaliter,     quarn 
illud    quod     in   se    malum    est,    et 
non  quia  prohibitum.  Nunc  autem 
comedere   de   illo    ligno,   non   plus 
fuit    peccatum    de    genere     actus, 
quam    de    alio    ligno,    sed    solurn 
quia   prohihitum.    Sed   omnia  pec- comeden 
cata,    quse   sunt  circa   decem  pra?-  tk(f,°fuT 
cepta,   formaliter  non   tantum  sunt  JjfiJJ^^pJI 
mala,    quia     prohibita,     sed     quia   ^'^'*"™ 
mala,  ideo  pi^ohibita,  quia  ex  lege 
naturcP    oppositum    cujuslibet    fuit 
malum  ,    et    por    naturalem    ratio- 
nem     potest    homo     videre,    quod 
quodlihet    preeceptum    ex    illis    est 
tenendum. 

Adam  igitur  ex  illo  peccavit,   ut       4. 
foret     socius,    sicul    inulti    propter  ^"1'"  ft 

'  _  *       *  _        seducta, 

societatem  communem   faciunt    in-    graviuf 

.  peccavil 

honesta  conlra  Dei  preecepla.  iMu- 
lier  tanien  seducta  erat,  et  ipsa 
simjiliciter  gravius  peccavit,  et 
multiplicius,  per  se  loquendo.  Ipsa 
enim  ex  verhis  serpentis  hene  po- 
tuit  seduci,  et  peccare  peccato 
graviori  quam  Adam  ;  dixit  enim 
serpens  sihi,  eriiis  sicut  dii ;  Adam 


DIST.  XXll.  OUiliSTIO  UNIG. 


105 


tariion  in   nnllo  fnil  cx    lioc    molns. 

eccaium       Tanicii      alinnando     polost      dici 
iVd.i,  fuil  V  -j      .    ••, 

ravms  K-  poccalnni    ^ravins  accioontaiitor  ox 

cuuisia^u-  circnnistanliis      accidontalibns,      nt 

""•      ex    (lifinitato     porsona',     vol     qnia 

fortins   jjotesl   rosistere,   el    sic  ac- 

citlontalitor   Adani  peccavit  gravius 

ex     di^nitate     porsoncT,     el     quia 

fortius  potnit   resistore,  quani    mu- 

lier    tentationi    diaboli.    Sibi    enim 

data  fnit  justitia  ori^inalis,   nt  oam 

conservaret   pro  se,    et   pro   poste- 

ritato,  vel    perderet  pro  se,  et  eis, 

et    non    sic    fnif    tradita    mulieri, 

quia    si    Eva    })0ccasset,    non    sic 

peccasset      pro     posteritate      sicut 

Adam,     ot    ideo   qnanlum   ad    cir- 

cumstantias  accidentales  Adam  gra- 

vius    peccavit    simpliciter,    et    per 

se  Eva. 

Ad    primum   principale,  cum   di- 

citur,   illud  est  gravius,   quod  plus 

adimit    de    bono,    verum    est,     si 

plus     adimit     formaliter,    non    sic 


d  iiri^um, 
primum. 


fnissot  immorlalis  j)or  ^raluila 
collata.  Et  bone  vidomns  mnlto- 
lios  (juod  ox  j)a!va  culj)a  j)ossunt 
sublralii  miixima  graluita,  et  lamon 
non  j)i'oj)rio  debot  ijilli^i  maxima 
p(XMia.  Adani  i^itnr  j)rius  per  iii- 
trinseca  jiotuit  mori,  ot  fnissot 
pr<eservatns  por  benoficia  gratnila, 
et  snbtractio  maximorum  benefi- 
ciornni  potnil  beno  osse  pro  culjja 
non  maxima,  et  tunc  ipse  potuit 
mori.  Et  cum  dicitur,  j)occavit 
pro  posteritate,  dico  quod  boc 
non  arguit  j)occatuin  gravius  in 
se,  quia  docapitatio  esl  gravior 
quam  oxnlatio,  et  tamon  non  se- 
qnitur  posteritatem  sicut  exulatio. 
Simililer  exba^redatio  non  ost  ita 
gravis  in  se,  et  tamen  non  deri- 
vatur  in  totam  posteritatem,  non 
sic  decapitatio. 

Ad    aliud   dico,   quod  Adain  non     Ad  ter- 
apppetobat  a^qualitalem  Dei  directe  AdamTiuo- 
et  formaliter,  sed   tantum  interpre- "JJ^jJ^t^^^T 


d  Becun- 
duQi. 


autem    peccatum   Adre,  sed    postea     tative,   et  sic  Adam  peccans   mor- ''""'jjj.?'^™ 
plus   ademit  posteritati,    sicut  cau-     taliler    non     solum     vult    se    esse 
sa  demeritoria.  aequalem    Deo,    sed    vult    volunta- 

Ad    aliud,     dico     quod    peccato     tem  suani  esse   majorem   voluntate 
Adffi    si    debuisset   pro    illo    dam-     divina    in    boc,     quod     non     vult 

idem,  quod  voluntas  divina.  IIoc 
est  solum  interpretative,  et  non 
formaliter  appotere  cEqnalitatom 
Dei ;  noque  etiam  boc  formaliter 
appetebant  Angeli,  sed  volebant 
esse    majores  interpietative. 


nari,  non  debobatur  maxima  poena, 
Supra  D.  nt   prius  dictum  est  '.   Et   cum  di- 

!.  Magna       .  ...        i    i     i 

ona  gra-  citur,     sibi     dobebatur    mors    pro 

■.itaaufer-    i    i-    ,  i-  i  ]•       i      . 

,  possuDt  delicto,    dico   quod    non    dicebatur 

"^"cuip"^  immortalis    prius    per    aliqua    in- 

trinseca,  qua3  fuissent   poslea  cor- 

rupta     per     peccatum,    sed     prius 


106 


LIKHI  II. 


DISTINCTIO  XXIII, 


QU^CSTIO  UNIGA. 

Utrwn    Deus  possit  facere  voh/ntatem 
impeccabilem  ? 

Alens.  2.  ]).  q.  i.  a.  2.  §  3.  D.  Thom.  hic  q.  i.  a. 
I.  D.  Bonav.  a.  i.  q.  i.  Richard.  art.  i.  q.  i. 
Durand.  q.  i.  Gabr.  q.  i.  Argent.  g.  i.  arl.  i. 
Bassol.  5.  unic.  Scot.  in  Oxon.  q.  unica. 


1. 

Argument.  niaiTl 
primum 


Secun- 
dum. 


Tertiura. 


Quartum. 


Circa  hanc  distinclionem  vigesi- 
tertiam  qua^ritur  primo  : 
Uiriim  Deus  possit  facere  volunta- 
tem  impeccabilem  per  naturam  ? 
Quod  sic.  Deus  potest  facere  cor- 
pus,  quod  non  potest  deordinari 
in  motu  suo,  ut  ccelum  ;  ergo 
et  spiritum. 

Item,  Deus  potest  facere  volun- 
tatem,  quse  necessario  intendit  in 
aliquod  bonum,  ut  finem  ;  igitur 
potest  facere  voluntatem,  quse  ten- 
dat  in  quodlibet  bonum  modo  de- 
bito.  Antecedens  patet,  quia  se- 
cundum  Augustinum  13.  de  Trin. 
5.  Omnes  necessario-  appetunt  bea- 
titudinem.  Consequentia  patet,  quia 
eadem  voluntate,  qua  quis  vult 
finem,  vult  ea  quae  sunt  ad  finem. 

Item,  Anselmus  de  liber.  arb. 
cap.  4.  Posse  peccare  non  est  li- 
berum  arbitiHum,  nec  pars  liberi 
arbitrii.  Igitur  potest  facere  volun- 
tatem  per  naturam,  quee  non 
possit,  quia  Deus  potest  facere 
sine  quolibet,  quod  non  est  de 
essentia   sui  esse. 

Item,    voluntas   per  gratiam   po- 


test  fieri  impeccabilis  ;  igitur  Deus 
potest  facere  unam  voluntatem 
ccque  nobilem  per  naturam.  Quia 
sicut  potest  creare  voluntatem,  et 
dcinde  gratiam,  ita  potest  gratiani 
concreare,  ita  quod  voluntas  con- 
tineat  charitatem  unitive  ;  vel  ali- 
qua  natura  creata  potesl  continere 
charitatem  et  gratiam  unitive,  quia 
Deus  potest  facere  quod  non  clau- 
dil  contradictionem.  Sed  addendo 
talem  perfectionem  voluntati,  etsi 
essent  idem  identitate,  vel  una 
natura  contineret  illa  duo,  adhuc 
ista  esset  finita,  quia  ex  finilis 
perfectionibus  non  fit  aliquid  in- 
finitae  perfectionis,  et  non  esset 
repugnantia  quare  non  posset  fieri 
a  Deo,  nisi  propter  infinilatem  ; 
igitur  potest  creari  voluntas  in- 
trinsece  perfecta,  sicut  est  volun- 
tas   cum    gratia. 

Item,  potest  •  facere  voluntatem 
impeccabilem  in  primo  instanti  ; 
igitur  et  in  quolibet  posteriori. 
Antecedens  patet,  quia  in  primo 
instanti  voluntas  creata  habet 
motum  naturalem  remissum  ;  igi- 
tur  tunc  non  potest  peccare.  Con- 
sequentia  patet,  quia  quod  est 
naturale  uniformiler,  inest  in  quo- 
libet  instanti,  dum  manet  natura  ; 
igitur  in  primo  instanti  habet 
motum  naturalem  remissum  ;  igi- 
tur  et  in   q\iolibet   dum  manet. 

Oppositum.  Anselmus  lib.  pri- 
mo  :  Cur  Dens  liomo,  cap.  10.  res- 


2. 

QuiDtum 


Conlra. 


DIST.  XXIII.  QILKSTK)  rNIC. 


107 


eiander 

Ueusis. 

'imaratio 

ojparte 

egativa. 


ecuuda, 


Terlia. 


poiulel  ad  qihTstiononi  qnamdam 
cuidam  discipulo  quaMcnli  (juare 
Dcus  non  crcavil  volunlalem  ini- 
peccabilem,  dicens,  (luiii  non  pu- 
tuit,  nisi  illa  esset  Deus  ;  nulla 
igilur  voluntas  creata,  iiisi  sit 
assumpla  a  supposilo  divino,  po- 
tcst  esse   impeccabilis. 

Item,  Au^uslinus  contra  IMaxi- 
minum,  1.  3.  c.  13.  dicit  quod 
voluntas  sit  impeccabilis,  non  est 
hoc  naturse,    sed  Dei  gratise. 

SCHOLIUM. 

Conclusio  esl  negaliva,  pro  qua  rationes  Alen- 
ais  rejicit  Doclor,  tencns  cam  magis  propter 
auctoritates  Sanctorum,  et  addil  duas  ralioiics. 
Prima,  qui.i  sola  voluaias  divina  nccessario 
agit  rccte.  Secunda,  nulla  voluntas  creata  est 
satiata  naturaliter,  ct  sic  potest  aliud  appetere 
quod  non  habel.  Vide  Doct.  in  Oxon.  4.  d.  49. 
q.  G. 

Ad  qua3stionem  dicitur  quod 
non.  Prima  ralio  ad  hoc,  quia 
omnis  voluntas,  quee  in  agendo 
non  est  regula  sua,  potest  errare, 
et  per  consequens  peccare  ;  sed 
nuUa  voluntas  creata  est  in 
agendo  regula  sua ;  igitur  quaeli- 
bet  sibi   dimissa  potest    peccare. 

Secundo  sic,  objeclum  volun- 
tatis  non  solum  potest  esse  bonum 
apparens,  sed  potentia  potest  in 
quodlibet  contentum  sub  suo  sub- 
jecto.  Si  enim  objeclum  sit  adae- 
quatum,  circa  quodlibet  ejus  po- 
test  potentia  habere  actum  ;  igilur 
qua^libet  voluntas  creata  potest 
tendere  non  solum  in  bonuin 
simpliciter,  sed  in  bonum  appa- 
rens. 

Tertio  sic,  Augustinus  de  Fide 
ad  Petrum  :  Quodtibet,  quod  est 
de     nihilo,     potest    deficere,     cum 


quapjibet  creatura  possit  deficere, 
quia  ipsa  est  de  nihilo,  et  per 
consequens   p(»test  peccare. 

Dico    tamen   (luod   isla'   rationes  a'"*°'^^'" 

1  impugaa- 

non  concludunt.  (lum  dicilur  primo  i"'"- 
quod  omnis  volunlas,  qua3  in  agen- 
do  non  est  regula  sua,  potest  erra- 
re,  falsum  esl,  qnia  intellectus  non 
est  ij)sa  princijiia,  sed  est  quasi 
tabula  nuda.  Non  enim  sic  sunt 
j)rincipia  inlellectui  innata,  quod 
sint  sibi  concreata,  sed  pro  tanto 
dicunlur  innata,  quia  sunt  sicut 
janucT,  ut  habetur  2.  Metaph.  text. 
cap.  1.  quia  statim  ex  sensu  occur- 
runt  nolis  terminis  ex  lumine  ipsius 
intellectus  :  Principia   enim  cor/7«o- inteiiectus 

non  est 

scimus  inquantum  teimmos, eic.  In-suareguia, 

,    ,,       ,  .    .,  ,  ,  tamen  cir- 

tellectus  igitur  non  est  regula  sua,  ca  princi- 
et  tamen  non  potest  errare  circa  t'e8t"e"rraK' 
principia  et  conclusiones,  quas  vi- 
det  demonstrative  sequi  ex  princi- 
piis.  Probatur,  haec  voluntas  beata, 
accipiendo  hoc  totum,  voluiitatem 
sub  beatitudine,  adhuc  in  agendo 
non  est  regula  sua,  sed  sola  volun- 
tas  divina,  et  tamen  voluntas,  ut 
sub  beatitudine  formaliter,  non  po- 
test  errare  in  agendo.  Unde  non 
plus  j)otest  conformatum  regula^, 
dum  est  conformatum,  in  sensu 
composito  errare,  quam  potest  re- 
gula  sua,  et  tamen  voluntas  ut  con- 
formata,  et  dum  est  conformala  re- 
gulae,  non  est  regula  sua. 

Ad  secundum,  polest  dici  quod  4 
nullum  bonum  ex  ratione  sui  est 
non  volibile,  quia  nullum  est  ens, 
quod  Deus  non  possit  velle,  et  nul- 
lum  est  tale,  in  quo  voluntas  ali- 
qua  non  j)ossit  meritorie  tendere. 
Unde  posito  quod  sit  aliquod  bo- 
num  ita  apparens,  quod  voluntas 
creata  non  potest  habere  actum  vo- 


lOS  LIDHI  JI. 

lciuli  circa  illiid,  cum    possil   illud  ar^uo,  omiiis  vohmlas,  iii  qua  non 

nollo   iiicriloriej   cl   noUc   sit   aclus  necessario     conjuii<niiilur   (tppelere 

volunlalis  ])osiliviis,   ita  potcst  lia-  commodum,  ct  recle   apjjelere,  j)o- 

bere   actuin  voluntatis  circa  qiiod-  test    appelerc   ununi    sinc   alio,    ut 

cunique     l^onum,    et    hoc    sulficit.  commoduin,   et   non    recte ;  sed   in 

Unde     Au^nslinus   :     Circa    omne  nulla  volunlate  creata  sunt  ista  duo 

qiiodintelliqo  possiim  uli  voluntate,  necessario    unita.     Pnjbalio,    nam  ,^""^ '* 

et  hoc   dico   volendo,  vel  nolendo  ;  nulla  voluntas  ex  hoc  solo  quod  an-    ce^ffarir 

,  .  T  I      recta,  ni 

et  sic  etiam    intelligetiir  illud  Au-  pelit,   esl    recta,  nisi  volunlas   jiri-      L)ei. 

guslini  :    Quidquid  anima  meminit  ma;  igitur    omnis  volunlas   creala 

vult,  hoc  non  esset  verum,  nisi  ac-  potest     non     recte     appetere     sibi 

ciperet    ibi   velle  pro  actu  positivo  commodum. 

voluntalis,    aut    communis    est    ad         Dicunt,  illud  non  sequilur,   quia 

velle  et  nolle.  licet  ex  hoc  solo,  quod  appetit,    non 

Ad  aliud,    si    capiatur   quod  07n-  sit  voluntas  creata  recta,  tamen  po- 

ne  quod  est  ex  mhilo,  potesl  defi-  test  creari,    ut  semper  conformetur 

cere,  hoc  est  tendere  in   nihil,  sibi  reguhe  rectee,  et  ita  bene  est  recta 

dimissum,  concedo  ;  et  ex  hoc  non  pro  tunc,  sicut  regula,  ut  prius  ar- 

sequitur    quod   potest    errare,     vel  gutum  est. 

peccare,  quia  pari  ratione,'cum  in-        Gontra  illud  non  instat,  quia  om- 

tellectus  sit  ex  nibilOjSicut  voluntas,  nis  voluntas  sicut  potest^  velle   sibi 

intelleclus  posset  deficere,  hoc  est,  commodum,  sic  potest  velle  eo  mo- 

tendere   in   nihil,   sibi   dimissus,et  do  quo  esset  sibi  majus  commodum, 

tamen    circa    principia    non   potest  si  inesset,  qui  quidem    modus  non 

Tendere  ex  errare  ;     tendere    igitur    in     nihil  est    preescriptus  a   Deo,  ut  suppo- 

non^est  es.' iion    arguit     quod     potest     errare  no ;    sed   si    commodum    infinilum 

^^bife!'^^'  staiile  sua  natura.   Simibter  amare  esset    sibi    idem,  magis  esset    sibi 

Deum  cst    actus   creatus,   et   tamen  commodum  quani   nunc  sit,    et  sic 

stante  actu,  impossibile  est    ipsum  potest  quaelibet  volunlas    appetere 

deficere,   ita  quod  possit    esse  non  sibi  summum  commodum,  ut  sibi 

rectus,  dum  est.  Etiam  ratio  aequa-  idem,  etsic  potest  appetere  non  rec- 

liter  concluderet  quod  lapis  posset  te  commodum,    quia  appetere  sibi 

peccare,  quia   potest  deficere,   hoc  plus  quam  sit  ordinatum  a  Deo.  Et 

est,  tendere  in  nihil.  sic  potest  tenere  prima  ratio  supe- 

^  Dico  igitur  sustinendo  conclusio-  rius   facta,   quod    omnis    voiuntas, 

Katio  pri-  ncm  proptcr  hoc,  quod  aucloritates  quae  in  agendo  non  est  sua  regula, 

pro  co*n-   Sanctorum  videnlur  magis  conclu-  neque  necessario  conformis  regulae 

negaUva.   ^^^^^  iHam  partcm  quam  oppositam,  suse,  potest  in  agendo   errare,  quia 

et  addo  rationes  probabiles.    Prima  posset  appetere  sibi  commodum  se- 

est  talis  :  Omnis  voluntas  potest  ap-  cundum  omnem  modum  quo  posset 

petere  commodum,  quia  omnis  ap-  esse     sibi     commodum,     si     ines- 

petitns  sequens  apprehensionem  po-  set. 

test  hoc   appetere    commodum,    ut         Secunda   ratio   ad    idem :    Omnis 

.  .  ,  .,.,  Ti       ,  •  1  •  .1  Secunda 

apparet  in  irrationabilibus.    Ex  his  veluntas,  quse  in  appetendo  non  est  Nuiia  vo- 


I 


DIST.  XXIll.  QU.ESTIO  IIMC.  I0i> 

intas  cre- satiata,   iiec    quietala,    potost  aliiid  to,  cuiii  ipsa  sit  capax  peccati.    Sed 

a*i/naiu-  appotere,  vel  non  in  online  a(l|illii(l ;  sicut  illud  corpusest  capax  talis  nio- 

"''""^'    sed  oinnis  voluntas  creala  est  talis  lus  ordinati,  sic  esl  capax  oj)posit;e 

natura*,  quod  non  polest  ex  natura-  deordinalionis,    ut   nioveatur   inotu 

libus  esse  satiata,  nec  (luietata,  quia  contrario,  si  Deus  velit,  et  lunc  est 

non  potest  (juietari,  nisi  in  bono  in-  siniile   quantuni  ad  hoc.   Si    tainen 

finito,  ut  probatuin  est  alibi,   et   sic  quilibet  inotus   sibi     inesset,    esset 

non  polesl  liabere  pnesens  i^riinuin  a^que  ordinatus,  sicut  iste,  (jui  ino- 

bonuin  innnituin  per  naturalia  sua,  (b)  inest.  Sicut  inateria,  quanluin  est 

quia  sic  posset  naturaliter  attingere  ex  se,  ffiqualiter  est  sub  oiniii  forina, 

beatitudiiioiii  suain  siinpliciler  ;  igi-  tunc  est  siinile,  nisiiina^inetur  unus 

tur  non  potest  esse  naturalitor  quie-  Anj2,elus,    sicut   lingit  Ansolinus  de 

tata.  El  ideo  non  potest  creari  ita  no-  Casa  dUiholi,  quod  priino  esset  quai- 

bilis,  quin  sibi  dorolicta  possit   ten-  dain  natura,  et  deindo  tantuin  dare- 

dere  in   bonuiii  apparens,   volendo  tur  sibi   afTectio  coininodi   sine   ra- 

ipsum,  etoliain  doHcere,  ut  conclu-  lione  ;  illa  voluntas  non  esset  capax 

dunt  secundaratio,  ot  tertia  sub  Iioc  peccati,  quousque  darotur  sibi  plus, 

intolloctu,  et    per    consequens  por  sicut  accidit  in  phroneticis,  et   non 

nullain  gratiani,  nec  per  aliquod  ac-  habonlibus   usuin  rationis,   sed  iin- 

cidens  sibi  datuin  polest  connrinari,  podituin  perpotuo;  lalis  voluntas  non 

quin  nalura,  quie   subosl    tali  acci-  est  capax  peccati   cuin    talibus   cir- 

donti,  possit   peccaro.    Gratia  oniin  cuinstantiis,  nec  etiain  est  capax  ac- 

collata  voluntati  non  facit   inipossi-  tus  nierilorii,  ideo   solum  debot  in- 

bilitaloin   ad  poccandum,   quin  vo-  telligi  de  habente  voluntatom,  et  si- 

luiitas,  quffi  est  boata,  in  sensu  di-  mul  usum  rationis. 

viso  posset  peccare  ;  tamen  voluntas         Ad  aliud,  dico  quod  si  Deus  face-       8. 

beata  in  sensu  composito  non  potest  ret  voluntatom,    quai  in   priino  in- Ad  secun- 

peccaro  sic,    qiiod  suppositum   sub  stanti  necossario  tenderet  in  aliquod  Non  neces- 

accidente  inanons,  possit  esse  uiium  bonum,  igilur  in    quolibot  instanti  dereet  vo- 

totum  rospoclu  peccali ;  sed  natura,  tendoret  in  aliquod  bonum,  idco  ne-  DeuVciare 

loraodo  qua?   subost,    sibi    derelicla   posset  go  antecedens,  quia  beatitudine  ap-    ''^"'"' 

iti  im-  perdere  lioc  accidens  ;  sed  Dous  il-  prehensa  iion   necossario     tenderet 

Ji^st.49.  lud   conservabit     et    coaget,    sicut  voluntas  in  ipsam,  licet   non  posset 

**'■  ^'  agens     fortius    })rcevenit    dobilius,  eam  nolle    positive,    polest    tamen 

quod  nunquam  erit  in  ojus  potosta-  eain  non  volle  nogative,   ut   dictum 

te  perdere  beatitudinem,    noc  etiain  esl  in  fine  naarti  '.  Et  vel  esto  nuod  '  vide  in 

.  ,  .  ,.  ,^,  4.  d.  49.  q. 

peccare.  necessano  tendorot  m   alKjiiod    bo-  lo.  n.  lo. 

7.  Ad  priinum  principalo,  dico  quod  num,  ut  ponit  opinio  commiinis  ad- dist.  i.  q. 

argum.  Deus   potost    facore  unuin    coipus,  huc  non  sequitur  qiiod  lendoret   in 

ucipaie.  quod  non  potest   deordinari  in  motu  qiiodlibot  ai^prohonsum  inodo  dobi- 

suo  deordinatione  illa,  quce  nunc  est  to,  quia  adhuc    ])osset   tendere    im- 

peccatum,  quia  illud  corpus  non  est  moderato  iii  boiuim   apprehensum. 

culpabile,  cuin  non  sit  capax  pecca-  Vel  esto   quod  necessario   lenderet 

ti,  et  ideo  nonestsimile  de  volunta-  in  aliquod  bonum  approhensuin,  et 


110  LlliUJ  II. 

moder.ilc  iit  in  bonuin  ulliiinini,  ad-  tamcn  filiquid  volunlalis   crealai,  et 

liuc  non  scquilur  quod  tendcrct  in  libcri  aibitrii  crcati,  accipicndo  ;?o.s- 

quodlil)ct  moderate,    quia   non   est  se  pro  fundamento  ;  idco  non  potcst 

siniilc  dc  optimo,    ct  dc  aliis  objcc-  cssc    volunlas    creata,    (juin   possit 

lis,  cum  in    priino  iiulla   ratio  mali  fundarc,  actum  talein  qui  potcst  dc- 

possit    invcniri,    cl  in    multis  aliis  iiccre,  et  qui  potcst  esse  dcordina- 

possit.  lus  ideo  liberum   arbilrium  crcaluin 

9.  Ad   aliud,    cuiii    dicit   Anselmus  non  est  nisi  sit  illa  potcntia,   quee 

Ad  ter-    quod  posse peccave,  71071  CHt  pars  li-  potest  essc  fundamentum  potentia3, 

Posse  du-  heri  arhiirii^  dico  quod />osse  potest  qu<edicit  ordinem  ad  actum. 

Posse  pec- accipi  duplicitcr,  vel    ut  dicit  ordi-         Ad  aliud,  dictum   est  prius,  quod       10. 

esfubem",  "cm  potenlifle   ad  actum,  vel  pro  illo  jj^ratia  non  tribuit  volunlati  impecca-  '^'\„',JJ*' 

^^^*'"^^^"'""  absoluto,  quod  habetrationcm  poten-  bilitatem,    quin    iUud    quod    subcst 

ti(je,  in  quo  fundaretur  iste  ordo   ad  gralia3,  sitpeccabilc,  licet  non  totum, 

actiim.  Primo  modo    posse   pcccare  volunlasutsuh  (jralia.^^X  ^?>io  i\\Mi(\ 

nihil  est  ipsius  potenlice,  in  qua  fun-  gratia  posset  conferre,    quando    est 

datur,  nec  posse    bene    agere,   vel  consummata,  volunlati,  qucc  subest 

velle,  nec  posse  malc  velle,  est  ali-  impeccabilitatem,   ut   ponitur  coin- 

quid    libertalis,   (juia     respectivum  muniter,   adhuc  non  sequitur  quod 

videde    nihil  cst  ipsius  absoluti.  Et  nrincipa-  potest  creari   una  creatura,  ubi  ista 

hoc  supra  '  .....  .  ,  .   .  .     . 

dist.  7.  q.  liter  hoc  possc,  utdicit  ordinem  po-  suntidem  unitive,  qucc  sit  impecca- 

■  tentise  ad   actum,  est  simul  natura  bilis    per     naturam.    Quia    quando  Qua>"e  v( 

'  '  *  lunlas,  ( 

cum  actu  ;  scd  notentia,  in  nua  fun-  aliquaduo  sunt  distincta  realiter  se-  graiia  n. 

i-ri-  possint  ( 

datur  ordo,  est   prius    natura  actu  ;  cundum  rationes  formales,  ita  quod    se  ider 

•    •  .11  •        1        1  •!  •!  •11*  •  unitivt 

igitur  illa  potentia  absoluta  nihil  est  unum  illorum    sit    susceptivum,  et 

illiusrespectus;  non  tamenpotest  hoc  alius  actus  ejus,    non  potesl   unum 

fundamentum  esse  sine  tali  respectu,  fieri  aliud  unitive,  nisi  susceptivum 

quia  ille  respectus  estnecessariocon-  fuerit  infinitum,  cujusmodi  est  solus 

sequens.  Si   loquainur   de  potentia,  Deus,  quia     quantumcumque    ex- 

qucB  est  ordo  ad  actum,  est  ibi  con-  tenditur    illud  susccptivum  in  per- 

siderare  duo,  sicut  in  peccato  est  ac-  fectionibus,   dum  manet  fundamen- 

tus,  et    deformitas   in   actu,    sic  est  tum,  semper  est  perfectibile  a  ma- 

ibi  potentia  ad  agere,  et  adsic  agere,  jori    actu  ;  igitur    quantumcumque 

et  ista  corrcspondent  sibi   invicem,  creatura   rationalis    intenderetur  in 

et  fundamentum  dicitur  esse  voluii-  perfectione,    semper    esset    perfec- 

tas  quantum  ad  x^elle,  et  ad  sic  velle.  tibilis  majori  gratia,    et  tanto  major 

crSaa^cTou  I^oqucndo  igitur  de  libertate  arbitrii  in  eo  esset  deformitas,  si  eam  non         % 

potest  ca-  absolute,  et  de  voluntate  absolute,  haberet,  quam  esset   in   alio,  quod 

rere  de  se  '  '  '  ^  . 

posse  pec-  possunt    absolvi    a   posse    peccare,  non  esset  natum    tantani  perfectio- 

c&r6*  ,  , 

quia  m  Deo  ita  est,  non   tamen  in  nem  Iiaberc ;  ideo  cuin   charitas  et 

p  voluntate  creata,    quae    esl  libertas,  suum  susceptivum  sint  distincta  se- 

care  quo-  et  crcata   libertas.  Licet  miinv  posse  cunduin  suas  rationes  formales,  et 

modo  per-  .  cj  /  i      i-  i 

tiucat  ad  peccare  nihil  sit  liberi  arbitrii  abso-  realiter,  solum  potest  concludi  quod 

liberumar-  ,  •  i        i  •  i        •  •       t-v  -i  • 

bitrium.    lute,  ucc    voluntatis   absolute,    est  si  est  charitas  in  Deo,  est   sibi  ea- 


i 


DIST.\X11I.  QU.ESTIO  UiNIC.  111 

(loiii  iiiiilivo,   non   aiiloiu   iii    ali^iuo  isla,   uisi    solus    Doiis.  Nec   iu    pro- 

(iiiilo.  posilo    propter   inconipossihililaleiu 

l']|  cuiu  (licitur,  si   riorcl  uua  crea-  provenit,    (juod    non    possit    creari 

tura,  (juio   liaborel  porfeclioueiii  vo-  croatura  unitive  contineus  voluula. 

iuiitatis,  et  illaui  perfoclionein  jj;ra-  toni  crealaiu  et  graliaiii,  sed  [)roj)ler 

litu,  adiiuc  noii  esset  iiiliuita  ex  (lua-  iullnitatem,   quie    rosultaret,    si   ex 

bus    perfectionibus     finilis;     igitur  his    possit  fleri    uiiuin  crealuin,   iu 

j)osset  fieri  a  Deo.  quo  uuuin  csset  aliud  uiiitive. 

Au  Deus       Dico  hic,   sicut  ad  rationeni,   (jua         Ad   aliud,  cuiu  diciiui-  polcsl /a-  Ad  quia- 

are  per-  probatur  (luod  jjorfectissiina  creatu-  cere    vouuitalcm    impeccabilem    in   Voiuntaa 

eclioiieiu    *  *  *  .  o    i-v-  i  "°"  •-'*' 

realuraiu    Fa,   {\WM    pOSSOt    GSSe,    J)OSSet     adllUC  prWlO    nU)lC  r    DlCO  quod   lion,     quia    impecca- 
lerfectisii-                       p      ,•                    ,                •          •      •!■  •  .  •  i  -i-      •  •  bilis  in 

aacreaia,  csso  perfoctior  croata,  quia  similis  si  esset  impeccabilis  iii  j)riino  ;«/^//6',  primo   in- 

ratio  est,  si  addorelur  aliquis  gradus  proj)ter   inotum  iialuralem    rectissi-     ^'"^''' 

4  perfeclionis   perfeclissima^  creaturcB  mum,  cum  motus  naluralis   volun- 

qute  possetesse,  adhuc  non  efficere-  tatis  sit  semper  cEque  intensus,  ma- 

lur  infinita,  el  taineu   nou  manifes-  nente   natura,  esset  impeccabilis   in 

tum  est  quod   nou  propter  hoc  ost  quolibet    ?iu?ic,    dum    maueret.   Kt 

concedendum     quod     Deus    posset  cuin  probatur,  dico  quod  ista  incli- 

creare  perfecliorem  creaturam  j)er-  natio  naturalis,  quia  voluntas  appe- 

fectissima,  quai   posset  esse,  quan-  tit   commodum,   non  est  actus  eli- 

quam  posset  creare  forte  perfectio-  citus,  ideo   semper  tendit  aequaliter 

rein  perfectissima,  qutC   modo  est.  in  bonum  commodum,  nisi  aliunde 

Similiter    per  eumdem  inodum   ar-  reguletur.  Nuuc  autem  nullus  actus 

guendi  posset  probari,  quod  data  al-  elicitus  voluntatis  dicitur  naturalis, 

bedine  in  supremo  gradu,  qui  possit  nisi  quia  est  conformis  appetitui  na- 

esse  in  natura  albedinis,  quodadliuc  turali  et  inclinationi,  quae   non  est 

posset  esse  albedo    perfectior,  quia  actus  elicitus  ;  ideo  quilibet  elicitus 

uno  gradu   addito  albediui  in  supre-  quantumcumque    sit  conformis   in- 

ino  gradu,  adhucilla  non  esset  infi-  clinationi   naturali,    et    propter  hoc 

nita)  perfectionis  ;  igitur  adhucessej  possetdici   naturalis,  est  tamen  me- 

limitata,etpossetconlinoriingenere.  re   liber. 
11.          Dico  tamen  quod  si  addatur  gra-        Similiter  concedentes  antecedens,  vide  supra 

oQtradic-  dus  albediiiis  albedini    in  sujjremo  negarent  consequentiam,   quia  nonnjcanum 

0  estali-  ,  .„  I-      •  •       •!•         1  •  •  •  5    pi  4 

uid  addi  gradu,  est  maniiesta  contradictio,  et  est    sinnlis    de    j)rimo    instanti,    et    ""'"*• 

•upremo.    •  ,  •  ,•  ,  i^i     -  i      •      •        i-v  , 

uleo  non  omnis  gratia  est  coinpos-  quolibet     posteriori.     Dicunt    eunn 

sibilis,  qutg    posset   fingi  per  intel-  quod  quilibet  actus,  qui  est  rei  in 

lectum  verum  vel  falsum.  Sic   dico  primo  instanli  productiouis,  est  iin- 

quod  saltom  aliqua  creatura  supre-  mediate  a  producente  ;    et  ideo   di- 

me  perfecta  est  possibilis  esse,  elsi  cunt   quod    in    primo    insfanti    non 

forte  non  sit  modo   facta,   ita   quod  polest   peccare,  nisi  redundaret    in 

esset   contradictio   quod    ex    aliquo  Deum.  Sed  in  iuslantibus  posterio- 

gradu  supporaddito,   et   illa  perfec-  ribus   polest  elicere   actuin   bonuin 

tione  tota  fiat  ens  creatum,   neque  et  inalum  a  se  cuin  inllueulia  gene 

est   aliquod    ens    unitive   continens  rali. 


112 


LIBRI  II. 


DISTINCTIO   XXIV. 


1, 


QU^^:ST10  UNIGA. 

Utriim  portio  superior  sit  diversa  po- 
tentia  a  portione  inferiori  ? 

D.  Thom.  I.  p.  q.  79.  arl.  9.  el  hic  q.  2.  a.  i.  D. 
Bonav.  2.  ;;.  arl.  2.  q.  2.  llichard.  arl.  2.  q.  4. 
Duranci.  fyJi.Ts/.  4.  Gabr.  q.  i.  art.  3.  iEgid. 
quiest.  2.  Scot.  in  O.TOn.  /iic. 

Circa  distinctionein  vigesimam 
Ar^ument.  quartam  Magister  determinat  de 
primum.  adjutoHis  ad  resistendum,  ponens 
quamdam  distinctionem  animse  po- 
tentiarum,  quroritur  unum,  utrum 
portio  superior  sit  poteutia  distiucta 
a  portioue  iuferiori  ?  Quod  sic, 
quia  secundum  Auguslinum  12.  de 
Triuit.  4.  imago  est  in  superiori 
portione,  in  inferiori  non  est  ;  sed 
non  potest  simul  esse,  et  non  esse 
in  eodem  ;  igitur  est  alia  potentia. 

Item,  potenticG  distinguuntur  per 
objecta  1.  de  Auima,  text.  33.  sed 
objectum  superioris  portionis  est 
ffiternum,  objectum  inferioris  por- 
tionis  est  temporale  ;  igitur  istae 
potenticB   distinguuntur. 

Oppositum,  Augustinus  ubi  supra 
in  principio  capituli,  nou  dicimus 
eas  distinctas,  nisi  tautum  peues  of- 
ficia  (jemiuamus. 

SCHOLIUM. 

Portionem  superiorem  esse  unam  et  eamdem. 
llla  respicit  ajlerna,  haec  temporalia. 

Respondeo,    quod    ista     qua3Slio 


nis. 


Contra. 


potest  habere  duplicem  intellectum  ;  oupiex  m 

.        tellectua 

quorum  unus  est  ille,  quod  porlio  qusEstio- 
superior  sit  tantum  una  polentia,  et 
similiter  inferior  sit  tantum  una.  Et 
tunc  est  quaerere,  utrum  una  sit 
eadem  potenlia  cum  alia  ?  Alius  in- 
tellectus  quaestionis  est  iste,  quod 
accipiendo  aliquam  potentiam  in 
portione  superiori  ut  intellectivam, 
et  similem  in  portione  inferiori,  sci- 
licet  intellectivam,  et  sic  de  volun- 
tate  et  memoria,  et  tunc  qucnerere- 
tur,  utrum  sint  distinctae  potentia? ; 
et  utrum  intellectus,  prout  est  in 
portione  superiori  et  inferiori,  sit 
eadem  potentia,  aut  diverscC. 

Dico  autem  quod  primus  intellec-iQ  utraque 

„  ...  porlione 

tus  est  lalsus,  scilicet   quod  tantum  sunipiures 

,  ...  .         .  ,        potenlia!, 

est  una  potentia,  quia  in  neutra 
portione  est  una  tantum  potentia, 
imo  in  utraque  portione  sunt  di- 
versae  potentiae,  nam  secundum  Au- 
gustinum  11.  de  Trinit.  cap.  4. 
Portio  superior  est  respectu  seterno- 
rum,  respectu  quorum  est  memoria, 
intelligentia  et  voluntas,  qucT  non 
sunt  una  potentia.  Unde  Augustinus 
in  illa  superiori  portione  ponit  pra3- 
cipue  imaginem  Trinitatis,  quse  non 
est  nisi  quantum  ad  istas  potentias  ; 
quod  non  esset  verum,  nisi  respectu 
aeternorum  in  illa  essent  ista  tria  ; 
ergo  superior  non  est  tantum  una 
potentia. 

Item,  in  Deo  est  memoria  paterna,       3. 
quae    est    principium     productionis  in  divinis 
Filii,  quae  est  notitia  genita,  et  per  potemiae. 


niST.  X\IV.  Oll.KSTlO  luMC.  113 

consocjiions   ihi  esi   iiitclli^-onlia,  ct  oliani  ainoi-oin,  nl  |»alet  por   ipsnin 

eliam  in  Dooest  volnnlas,   (pne  esl  i/jidcni.  Sic   ergo  dico  ([uod  portio 

jirincipinin     piKdnclionis     Spiiilns  siipciior,  (jiia'  inlciidil  circa  <el(MMia, 

sancli ;  nndo  in  Doo  ila  siiiil   priiici-  consiilonda,    sivo  conloinplunda,  et 

pia     prodiicliva    porsonarnin  disliii-  inrerior      circa      loinporalia    disjio- 

ctaruin    rcjililcr.     l*'t     isla*     poloii-  iiciida,  nciilra  ost  nna  polonlia  in  so. 

litU,  ut  snnl  j)rincii)iiini    |)rodncondi  ln  ntroque  eniiii   j)onil   Anf-nstinus 

porsonas,   iion    siinl     dislincltO    ex  Trinitatoin,  sed  in  sni)eriori  proprie 

creatis,  qnla   inipossihik!    osl  perso-  jionil  iina^inoni. 

nas  divinas,  (iu;e  socuiidnin  se  sini-         Quartuin  adsecunduin  inteliectuni       g. 

pliciter  snnt  nocessaria',  depondore  (lutoslionis,  dico  quod    comparando  Eodem  est 

I  1       I-        •  1  1-  1         Ti   ■     •<    1-       •  ■•  potenlia  ia 

quanlnm  ad  aliqnid  a  crealis,    quai  partos   Irinitalis  in    jiortione   supe-    portione 

sunl  possibile  esse  ;  orgo  illffi  poton-  riori  parlibus  in    portiono  inferiori,  etTnfeHo- 

Wiv    rospicinnt   divinam    ossenliam,  non     sunt    alitT-  polenlicc,   ut  acci-       "• 

(iua3  scilicot  aHerna  esl  ;  ergo  res-  piendo  memoriam   el  intelligentiam 

poctu  a^tornornni  sunl  ilhe  potenliai  inler  se  non  possunt  esse    alia   po- 

distinctie  ;     ergo     porlio    superior,  tenlia  in  siiporiori  et  inferiori  por- 

qiuT  est  respoctu   aHernorum,    non  tione.     Quod    prohatur     primo    ex 

esl  lanluin  una  potenlia.  actu,   nam    socundum   Augiislinum 

?imiiiter       Edom  uiodo  (liceudu  111  ost  de  por-  iib i  siipm,  \)orho   snperior  intendit 

'r'in'por-  tiouo  iiiforiori,  quod  non  est  una  po-  regulis  aUernis  contemplandis  ;  in- 

ione  in-  .  ,  .  • .   •         n  r      •  i  i  •  i  i  • 

feriori.     teiil ui  lanluui,  cum  ipsa  sit  mlelloc-  forior    vero    temporalihus   agondis, 

tnsot  voluntas,  ot  memoria,  respectu  secundum  rogula  a^lornas.  Unde  su- 

objectitemporalis,quiarospoclu  talis  perior  portio  intondit  frui   primo,  a 

(d)jocli   anima  est  aliquando  in  ha-  qiio  inforior  recipit  rogulam  agendo- 

hitu    scicntia^  alicujus  conclusionis  rum. 
vorcD,  et  hoc  respicit     menioriam  ;         Kx  hoc  arguilur,  oadem  potentia  Probaiur 

,.  1  .    ■  i         i  i        •  •!         •        •     •  <  I       •  primo. 

aliquando  est  in  actu  et  respoctu  in-  cognoscit  principium   el   conclusio- Eadempo- 

telligendiillud,  et  hoc  resjjicit  intol-  ncm,     quiv,   soquilur    ex   principio,  ^^nJTsdt 

lectum.  Ex  hoc  autein  quod  actu  in-  alioquin  nnlla  potonlia  cognosceret,  P['"on'ciu° 

telligit,  sequilur   volilum   in  volun-  cuin  non    cognoscatur  per   se  con- 

lalc.  Cuni  isla  tria  non  possint  esse  clusio,  iiisi  ox  collatione  ad  princi- 

una  potenlia,  porlio  infcrior  non  erit  i^iiim,  sicut  arguit  Aristoteles  2.  de 

una  potentia.  Anima,  iexL   146.de  de  sensu  com- 

4.  Secundum  hoc  dicendumcst  quod  w//?»',  quod  si  una  polenlia  non  co- 

eporiio- non  dislinguilur  porlio  superior  et  gnoscerot  sensibilia  diversorum  sen- 

disiin-    inferior  per  lioc,  quod   snporior  ost  siinm,    nulla    potentia   cognosceret 

"e""spe'^-  tanluin   contcmplaliva,  sive  spocu-  dinerenliam   illorum.   Nunc   aiilom 

pJ|j"^"^"Mativa,  et  alia  est  practica  ;  imo  lam  iiitolloctus  prout  est  portio   inforior 

speculatio  quain    praxis   secunduni  cognoscil   conclusionom    de  agibili 

Augustinum   iihi  supra,  poilinetad  lomporali,  cujus  principium  et  rogn- 

porlionem     suporiorem.    Isla    enim  lam  ffiternam  cognoscit  porlio  supe- 

contemplatio    non    lantnm  conlinet  rior,  scilicet  quod   pra^copta  Dei  ex 

in    se     spoculalionom    piiram,     sed  charilalo  siint  imjjhMida,  vcl  aliqiiid 

Thm.  XXlll  H 


m 

1 
aionem. 


ni  Mnni  II. 

lalc  ;  crgo  csl  una  polcnlia  intcllcc-  in   priori    quarn    in  posleriori ;  scd  charitaii: 

liva  portio   superior,    qua3  est  rcs-  liahitus    cst    unus;    cr^^o    potcntia 'JorUouc 

peclu   principii,    ct    portio    infcrior,  (luarn  iuforniat,  nia^ns  cst  una.   1*j(j- 

quiu  cst  rcs})cclu  conclusionis.  batio  niin(jiis  :  (lliarilas  j)crficit  vo- 

Probaiur       Itcui,  secuutlo  probo  icicm  ex  aclu  luntatcni    supcrioris  |)orlionis,  (pia 

Beuruudo  s])ccia]i,   scilicct   bcatitudinc,    nnrn  dili^ilur  Dcus.  Sirnililcr  pcr-ficit  in- 

fu'urrius-  ])caliludo  nori  consistit  nisi   in    opc-  fcrioris  porlionis  voluntatcrn,   quia 

"'uoS'  ratione  potentico    unius   secundurn  alitcr  cx  isla  charitate  non  diligcrc- 

canidcrn   rationcni   narn   elsi   bcali-  nius   proxirnurn,   qui    non  diligitur 

tudo  sit  sirnul  in  inlc]]cctu  et  vo]un-  nisi  a  charitatc  portionis   infcrioris, 

lale,  tarncn  non  potcst  cssc  in  dua-  ct   non  est  nisi  una  cliaritas,  quffi 

bus    potcntiis    intctlcctivis,    vcl    in  se    extendit   ad   oinnia  di]igil)i]ia  ; 

duabus  volitivis  ;  irno  necessario  ac-  ei'go   non   est   nisi    una    voluntas  ; 

tus  unicus  unius  rationis  tanturn  est  sirniliter    non   est    nisi    unus  intcl- 

in  una  potcnlia,  quia   beatiludo  se-  lectus. 
cundurn  Philosoptios,  ct  sccunduin         Possct   ctiarn  ar"gui  cx  parte  ob-  Probatu 

,  •     •  •  1  •        1  •        X    •  ,  •        •  •        •  quarlo. 

omncs,  est  optirnuin  honunis,   rdeo  jecti   utriusque  portronis,    qura  in- 

tanturn    in     una    virtute     consistit  tel]cctus  portionis  supcrioris  et  por- 

unius  rationis.  Beatitudo  autem   est  tionis  inferioris   est  idem   ohjectum 

portionis  superioris  rationis,  ut  ma-  adffiquaturn,  utipsumcns,  quod  cst 

nifestum  est,  et  similitcr  est  portio-  commune  Deo  etcreaturae,  ut  ostcn-  *  i°i- ^ 

nis  infcrioris  rationis,  quia  est  illius  sum  est  in  pri?no  '.  Sed  huic  i-alioni 

Dotentioe,  qua3  est  principium   me-  non  innitor.  Ad  argu; 

rendi,  cum  preemium  correspondcat        Ad  piamum  principale,  dico  quod  princiia 

merito  ;     potenlia    vero     infcrioris  imago  consistit  in  anima,    non  se- 

portionis    est   principium    merendi,  cundum    quod   totaliter    est    unum 

ut  illa,  quffi  clicit    actus  rncritorios  ens,  quia  essentia  anirnae  repr-oisen- 

circa  proxiinum,  et  alia  temporalia;  tat  unitatem  et  distinctionern  ;    uni- 

hujusmodi   est  tota  portio   r-ationis  tatern   i'ationc   esscnlicc,    distinctio- 

inferioris  ;  ergo  potcnlia  intellectiva  nem    rationc   potcntiarirm,   ut  sub- 

in  supcriori  et  inferiori  portione  est  sunt    actibus,   ut  dictum    est    dis- 

unius  rationis,  ct  similitcr  potcntia  ti?ict.    IG.  ".  Nunc   autein   potenlia)    '  Quae- 

voliliva  utrobique  erit  ejusdem  ra-  possunt  comparara    respcctu    oetcr-      '22. 

tionis.  norum,  vel  rcspectu  temporalium  ; 

C  Item,  tertio  ostenditur  ]ioc  ex  ha-  ct      respectu     ffiternorum     habent 

rroi.auir   bilu:  Idcm  liabitus  non  pci'ficit  duas  quamdam  similittidinem  specialem, 

^"''°'    potentias  sed   eadeni  char'itas  per-  r-ationc  qua  est  expi'essior  imago  in         • 

ficit   voluntatem  superioris    ct    in-  ipsis,  ut  sic  quantum  subsunt  acti- 

fcrioris    portionis ;    ergo   non  sunt  bus,    qui   actus  sunt   circa    tempo- 

ducc  potentia3 ;  et  feic  dc  intellcclu  ;  ralc.    Et  quia  non  ila  expresse  est  j^^f^^^o^j 

pistiDctio  ergo,  etc.  Probatio  majoris,  distinc-  iinago  in  aiiima  i'cspectu  tempora- est j«i 

ri^orrnot  tio  iu  postcriori  non  arguit  distinc-  liuin  in  polentiis,  hinc  est  quod  Au-     rum 

d°emlDp'?'i^  tioncm  in  priori,  scd  polius  e  con-  gusliuus  non  ponit  imaginem    nisi 

e^^sfiiabuus  ver'so,  quia  semper  est  major  unitas  respectu  aiternorum,  per  se  loquen- 


nisr.  XXV.  ollkstio  unic.  115 

dt) ;    sod   rcsj)L'clii  iuriMioiuin    l)eue  Iracla»,  a  lualciia,    iioc  csl,  uou    ic- 

pulcst  cssc  iiua^o  iiiU?IIifivii(l(t  lajii-  (]uiriiiil  lalcm  (•oiiiplcxioiiciii   alicu- 

tlciii,    liccL   uoii    ila    cxprcssa,    (iiiia  (iijiis  oifiaiii,  sicut  objccta  suiil  alis- 

tciuporalia  iioii  siiiil    iiiiiiicdiala'  si-  Iracla  ;  idco  (]iia'lil)ct  polciitia   imii 

luililudiiics  a^lcriioiiiiii.    Noii  i^iliir  (ii>iauica  cst  totiiis  ciilis,  (juia  Aris- 

viill    Auftusliiius     ucf^arc    absolulc  totclcs  iuvcsti^al  dclcriiiiualaiii  jiro- 

iiua^inciii    cssc    iii     porlionc     iufc-  jiortioncin   iii    orjiano   j)ol(!ulia»    or- 

riori,  scd  (juod  in  cisdcin    jiolcnliis,  ganica3,  et  ox  hoo  ar^uit    quod  cst 

ut    suhsuul      lalihiis     aclihns,     cst  talis  ohjccti.  Uudc  si  Nidcndo  a'qua-    poteniia 

iina^o,  nou  ita  cxprcssc,  vcl  nou    co  lilcr  jicrcijierciuus  sonum  sicut  co- !Jf*ca  esi to- 

modo.  lorein,  et  in  audicndo  a^qualilcr  co-  ^'"®  '^"''*' 

Becun-       Ad  aliud,    ciiin   dicitur,    potenli^Ji  lorcin,  sicut  sonuin,  non  posset  con- 

dhlin(junntur  pcr    oltjecta,   dicitur  clndi   j)lns   (juod    visus    est  coloris 

quod  vcruiu  csl  pcr  ohjecla    foriua-  quaiu  soni.  Ideo  dictuni  Philosoj)lii 

lia  ;  visus  euiiu  uou  disliiifiiiilur  j)cr  soliiin  hahcl  verilateiu  de  potcntiis 

ohjcctii  malcrialia,   cnjusmodi   suiit  or^anicis,   qucu  rcquirunl   aliam   ct 

alhuiu  cLnigrum,  sed  pcr  ohjecliim  aliam  mixtioncni  in  oculo  et  organo, 

formalc    ad.cqnalnm.    Istiid    tamcn  ui  \\\\i(le  Sensu  etsensato. 
nou  valcl,  qnia  alhum  noii  jilus  cst         Diccs,   quod    igitnr    est    primiim       12. 

ol)jcctuin  malerialc  visus  quam    sit  ohjccluin  ipsius   iiilcllectus  ?  Dico,  objectum 

color,     sed  ita   formale,    licet    non  sustinendo  quod  ens  univooum   ad  iETe"Ss. 

adicquatc ;    nndc   forle   visiis    nuu-  ens  creatum    et  increalum,  cst  pri- 

quaiu  videret  colorem,  nisi  (juia  al-  muiu  objeclum,  nou  tamen  propter 

iiia  po-  hum,  vel  nigrum.  Undc  illud  ohjcc-  abstractioncm    fit    ipsum  objeclum 

^'Jgsj^jf.' tuni  ahstractum,  qiiod  cst  objectnm  inlcllcctus.  Sed  unus  conceptus  po- 

'^^jj^'^^^^1^'"  adtcqiiaLiim    j)otenticje,    fit  sic   abs-  tesL  absLrahi  a  quoIiheL,  quod  est  in- 

um  ob-   iractum  per  iiiLcllccluin  ;  et  non  est  tclligihile,  et  lunc  non  dislin<;nunlur 

reaie.     aliqiia    potenlia    rcsi)ioiciis    inulta,  porlio    superior    ct     infcrior,     nec 

quae    habet   ohjcclum    achc^iualiim  etiam  intellectus  et  voluulas  foriua- 

totaliler    reale    pra^ter  opcralioncm  liLcr  per  objecla.  Vel  secnndum  di-  vide  ob- 

•     I    11       I  •    •         <       ■•      i^    •  .        .  .  I  .  ieclum  vo- 

inlcllccLus,  nisi  polenlia  Dei  tantuin,  ceutcs  quod  ens  non    esL  univocum    luutmis,  i. 

quic  IiaheL  j)ropriam   csscnLiam   j)ro  oj)oiict  diccre  quod  jirimum  objcc- '^'^'3"'"''' 

ohjeclo  ada^quato,  cL   uos  non    pos-  Liiin  inlclIccLusnostri  sit  Dcus,  quod 

sumus   habere  essenliam     divinain  tamen    non    credo,  et  tunc  oporlet 

pro    primo  objecto  ;   ideo    ponimus  eos  dicere  quod  non  oportcl  i^riinuin 

illud  communc  quid  ahstractum,  ct  objcctum  intcllcctus  esse  univocuin 

sic  adtcquatum  lit  tale  per  iutellec-  omnibns,     (jucje    suiit    inlclligihilia. 

tuin  in  nohis.  Et  licet  nullus  intcl-  \  cl  oj)ortet  eos  dicere  quod  non  est  "ijJccium 

I       ,  1,1,1  111  •  1  •  .  priujumin- 

lectus  ahslrahcrct  colorem  ab  alho  primuin    ()hjcctuin   adcequalum    in- i^-nectus  1. 

et   nigro,  niliilomiuus  visus  bovis;  tellcclui,  qnod  vidctnr  iiiihi   proha-    '  ^" ''' "' 

viderct  albuin  el  uigruin,  sicut  nuuc;  bilius  proptcr   perfcclionem   polcn- 

ideo  dico  quod   dissiinililer  est  de  tia;,  quia  siciit  vidcmus  quod  a  sen- 

potcnliis  non  organicis,   (iiiia    sicut  sibus  parlialibus    abstrahilur   C(un- 

potenlia?    non    organica;  suiil  ah.s-  niuneobjcctum,  nl  qnalitas  scnsibi- 


110  LllilU  II. 

lis,  ctullraa  scnsibus    cxlcrioribus  esl  uniim  in  rc,  scd   si  aliquo  modo    potfintifi 

et    interioribus,    tandem     convcnil  Ikjc  taiitum    cst  iii   iiilcllcctu,   qiiia 

conccdcrc  (jiiod    nullum    unum   oh-  iioii    polcst  csse    ali(iiii(l    iniivocum 

jectum   scnsibilc     univocum   polcst  rcalc  (jmiiibus  opcrabilibus  a  poten- 

esse    communc  omnibus   sensibus.  lia  divina,  sic  proptcr  pcrfcclioncm 

Non  datur  Sic  cliam    objcctum    omnii)()lcnli(e  intcllcctus  ad   tot  sc  extcndit,    (niod 

unum  ob-           .                         ''                                          i  -i  i  •                          • 

jectumrea- divinai,    objcctum    (lico    opcrabilc,  niillum   unuin   objcctum   univocum 

\g    SGD8US 

ui  sic'  non  j)otcst  csse  aliquid  ada:!quatum,  Iwibct  sibi  adtcquatum. 

Obieclum       •    •    ,       ,  •!  •!  i 

omni-     nisi  tantuui  cns  possibile,  quod  non 


DIST.  XXV.  UlJ/KSTlU  UISIC. 


117 


LISTINGTIO  XXV. 


;umeul, 
iaium. 


3CUD- 

Jum. 


rtium. 


QU/ESTIO  UiNlCA. 

Ulrum  aliud  a  volutitatc  causat  aclum 
ejus  e/feclive  ? 


Alen3.  2.  p.  q.  74.  m.  4.  et  8.  D.  Thom.  i.  p.  q. 
03.  a.  2.  3.  el  4.  Ilenr.  quodl.  12  q.  h.  et  quod  t. 
5.  q.  14.  Goflred.  quodl.  Q>.  q.l.  Bellarm.  lib. 
3.  de  grcdia  et  libero  arb.  per  totum.  Castro 
contra  lueres.  v.  tiberum  ai  bilrium.  Vide  Scot. 
in  Oxon.  hic  et  4.  d.  49.  q.  11.  n.  10.  et  2. 
Fhys.  q.  13. 


Circa  hanc  distinctionem  vi^^e- 
siinain  qLiinlani  qua'i"ilur  prinio  : 
Utrum  aliud  a  volunlate  causet  ef- 
fective  actum  in  voluntate  ?  Ouod 
sic.  Per  Aristotelem  3.  de  Anima, 
text.  oi.  Ordo  est  moventium,  et 
motorum;  quoddam  est  movens  mo- 
tum,  ut  apjjelitus  ;  quoddam  movens 
immobile,  ut  appetil)ile,  etc.  Et 
quod  Aristoteles  ibi  loqualur  de  mo- 
vente  effective,  et  non  melaphorice, 
ut  finis,  patet,  aliter  enim  a^quivo- 
caret  movens,  quia  aliud  movens, 
de  quo  lo(|uitur,  movet  effective. 

llein,  voluntas  non  esl  potentia 
acliva  ;  igitur  alia  a  voluntale  cau- 
sant  actum  in  voluntate  effective. 
Antecedens  patet,  qnia  poten/ia 
activa  est  pri?icipium  transmutandi 
aliud  inqiiantum  aliud,  5.  Metaph. 
text.  com.  17. 

Ilem,  accidens  per  accidens  non 
oritur  ex  principiis  supposili  ;  sed 
volitio  est  accidens  per  accidens 
respectu  voluntatis,  (juia  potest  sibi 


iiiesse     et    non     inesse,     manente 
suj)posilo. 

llein,  (juod  est  in  j)olentia  contra-  Quartum. 
dictionis,    non   ex  se    determinatur 
ad  unum  ;  voluntas  est  in  potentia 
contradictionis  ;  i<;itur  oportel  quod 
per  aliud  determinetur. 

Oj)positum,   Aup:ustinus     12.    de       2. 
Civit.  Dei,  cap.  0.  Si  duo  sequaliter  coutra. 

/Y-     1  •      ;     I  1  •      •  1-        Argumen- 

alJecti  liabeant  objecta  sequatiter  tum  pn- 
moventia,  seciualiter  approximata, 
uniis  cadit,  alius  non.  Unde  if/iiur 
cadit  iste,  et  alius  non  1  llesj)ondet, 
non  nisi  propter  voluntatem.  Cum 
igitur  omnia  sunl  eodem  inodo  dis- 
posila,  ul  ij)se  suj)poiiit  si  objec- 
luni  causaret  actum  in  volunlato, 
impossibile  esset  quod  unus  cade- 
ret,  et  alius  non. 

Item,  Augustinus  3.  de  liber. 
arbitr.  Nisi  velle  esset  in  nostra 
poteslafe,  neque  esset  aliquis  laudan- 
dus,  neque  vituperandus,  neque 
etiam  monendus,  et  talis  extermi- 
nandus  essel  de  Jiominum  numero. 
Ex  hoc  arguo  :  Non  est  in  potestate 
patientis  non  pali,  quia  si  agens 
agil,  j)atiens  palitur  ;  cuin  igilur  non 
est  in  j)otestate  jjatientis  (juod  agens 
non  aj^ai,  i^itiir  nec  in  j)otestale 
ejus  erit  posterius,  quod  necessario 
consequitur  ;  igitur  inotus,  qui  est 
velle  sic,  vel  sic,  non  est  in  poteslate 
volunlatis,  si  effective  causetur  ab 
alio  a  volunlate. 

Anselmus  de  conceptu    Virpnali  Tertium 
cap.   4.  Anima  est  seipsum  movens. 


Secun- 
dum. 


118 


\A\m  II. 


Quartum.  Tletn,  Aiif;iisliniis  de  vera  Helij^io- 
no  :  .Vi/ul  Idnt  in  pnleslale.  nostra 
sical  ipsa  volanlas)  elidoin  vull  lib. 
83.  quwst.  ij.  8.  sod  volnnlas  j)olest 
alias  polonlias  niovore;  i^ilnr  polcsl 
se  niovei'e. 

QuiDium.  Ilen),  Philosophus  9.  Metaph.  cnp. 
5.  lext.  10.  Polentia  ralionalis  valet 
ad  opposita,  et  arf^uit  ibideni,  cum 
irrationalis  statimprocedat  ad  actum 
soluto  jjroliibente,  igitur  si  indiffe- 
i'ens^  ut  indifferens,  aliciuid  produ- 
cat,  contraria  simul  faciunt ;  ideo 
potentia  rationalis  niliil  facit,  nisi 
determinatur .  Quid  igitur  deternii- 
nat  ?  respondet  :  Hoc  dico  appeti- 
tumprohseresim,  id  esl,  eleclionein  ; 
igitur  per  ipsum  potentia  ralionalis 
potest  se  ipsarn  determinare,  et 
maxime  voluntas. 

Ratio  3.       Item,     objectum    voluntalis,     ut 

Sextum.  1        ,     ,.  ,     n     •  •     •,  t 

voluntatis,  est  linis  ;  igitur  ut  sic 
movet  metaphorice  ;  igitur  ut  sic, 
non  eflective,  quia  movens  efTective 
inquantum  tale,  inovet  propter 
finem  ;  sed  non  ex  hoc,  quod  movet 
utfinis,  movet  pro])ter  finem  ;  igilur 
objectum  volnnlalis,  ut  volunlas 
est,  non  movet  eirective. 
septimum.  Itein,  potoutia  nobilissima  non 
potest  esse  tantum  passiva  ;  sed  in- 
telloclus  et  voluntas  sunt  nobilissi- 
ma),  et  maxime  voluntas  ;  igitur  est 
activa. 

SCHOLIUM  I. 

Prima  opinio  GofFredi  volilionem  lieri  a  [)han- 
tasrnate,  et  idem  de  intelleclione,  quia  inovens 
et  rnolum  sunt  disLincta  sub.jeclo,  i|uod  proba- 
lur  quadruplioiler.  De  hoc  i;ite  acium  tst  in 
Oxon.  I.  dist.  3.  quaest.  7.  u  uuin.  5.  Secuiida 
opinio  est  Hetirici,  quod  objectum  in  se,  vel  ut 
cognitum,  esl  causa  volitionis  ;  idcin  tenct  de 
inteileclione,  cujus  causam  ait  esse  objcctutii, 
ut  reluccns  a  phantasmate,  de  quo  laleibidcm, 
num.  12. 


Dicilur  ad  fina^slionem,  qnod  q 
aliud  a  voluntato  causat  oiroclive  opin.r.off 
aclnm  in  volunlalo  ;  ot  illiid  osl  ^"'"^  '• 
phantasma,  quia  oportot  movens  et 
motum  esse  dislincta  subjecto  ;  sed 
nihil  intrinsecum  monti  est  distinc- 
tum  subjoclo  a  volnntale  ;  igitur  nihil 
qnod  ost  in  int(dlectu,  potost  movere 
voluntalem  effective.  Major  patet, 
quia  idem  est  ponore  movens  et 
motum  non  esse  dislincta  subjecto, 
et  ponere  idem  movere  se  ;  sed  hoc 
est  impossibile  propter  multa.  Pri- 
mo,  quia  tunc  sequitur  quod  idem 
esset  in  actu,  et  in  potenlia  simul 
respectu  ejusdem  ;  hoc  aulem  im- 
possibile  est,  quia  agens  debet  esse 
talo  in  actu,  quale  est  passum  in 
potentia,  utpateti.  de  Generalione, 
et  6.  Phys.  text.  17.  Igilur  hoc  prin- 
cipium  negare  est  destruere  totani 
Philosophiam. 

Secundo  ad  idem    :    Materia    et  secunda 
efficiens  non  coincidunt,   2.    Phys. 
text.  2U.  Motum  se  habet  ut  materia 
respectn   inotus;  igilur  impossibile 
estidem  movere  se  ad  aliquid. 

Tertio  ad  idem  :  Movens  refertur  Tcnia. 
realiter,  o.  Metaph.  text.  10.  ejus- 
dom  ad  se  non  est  relalio  realis. 
Probatur,  quia  relativa  realia  sunt 
opposila  realia  ;  igitur  non  compa- 
tiuntur  se  in  eodem. 

Quarto  ad  idem  :  .\gente  approxi-  Quaru 
mato  et  passo  disposito,  seniper  est 
actio  ;  igitur  si  voluntas  esset  activa 
respectn  sui,  seinper  esset  aclio.  Sic 
arguil  Philosophus  2.  de  Anima, 
text.  52.  Si  sensus  esset  activus,  cum 
sentire  sit  immanens,  semper  essel 
actio,  senliendo  se,  vel  saltem  si 
non  sem[)er  esset  volilio,  quia  vo- 
luntas  est  libora,  tamen  posset  sem- 
per  esse   volitio    ;    consequens  est  ' 


j 


DIST.  X\V.  UU.ESTR)  LNIC. 


119 


ralsiiiii,  (iiiia  nt)ii  pdlcsl  cssc  volilio, 
iiisi  iiilrllfclioiio  i)r(i'via  ;  iiic(ij.iiiila 
eiiiiii  ainare  non  |)ossiiiinis,  por 
Aiijiiislinum  »S.  <lr  Trinit.  <-(i/).  4.  el 
Ub.  U.  cap.  'H. 
i,  Si    (licalur    (luoil    iion    suquilur, 

•bjttiio.  (jiiiti  objecluin  est  causa  sine  (lua 
7ion,  el  ideo  non  polest  esse  seinper 
volilio,  nisi  objecto  priwsenle. 

jgponsio.  Conlra,  sic  posset  sustineri  quod 
(juodlibet  semper  agil  in  se  quanlum 
esl  ex  parte  sui,  quod  tamen  non 
semi^er  agil    in   se,    lioc    est,  quia 


si  iKui  essel  ibi ;  ei  sic  |)otesl  salvari 
sulliciciilcr,  (luod  inovens  et  molum 
seniper  suiil  disliiicla  sui)jeclo.  lii- 
lclleclio  i^ilur  el  volilio  esl  imme- 
diiite  a  plianlasniale  immedialione 
causie,  etsi  iioii  immediatione  effec- 
tiis,  (|uan(juam  iiilcllcclio  sit  jirior 
in  ralione  effectus  (juam  volilio,  iion 
tamen  medialione  ratione  causa3, 
quia  tunc  niolum  et  movens  non 
essenl  distincta  subjecto. 

Alia  opiiiio  [)onil  eamdeni  conclu- 
sionem,    quod    aliud     a     voliiiUate 


lignum  est  combustivum  sui,  non 
tamen  comburil  se,  nisi  igne  prco- 
sente,  quia  ignis  est  sine  quo  non  ; 
ila  igiUir  probabililer  possel  susli- 
neri  quodlibet  agere  in  se  sicut 
volunlalein  agere  in  se. 


aliquid   deficit  sine  quo  non.  Unde     causat  aclum  in  voluntate,  sed  illud 

est  objeclum  ul  co[;nitum.  lllud 
palet  iii  simili  per  Averroem  12. 
Metaph.  text.  com.  -{().  qui  dicit 
quod  balneum  in  re  exlra  movet 
efleclive  vires  sensitivas ;  sed  bal 
neum  in  anima  movet  volunlatem  ; 
Jtem,  omne  a^ens  a^quivocum  et  erg-o  objectum  ul  cognilum  movet 
totale  est  nobilius  effectu,  et  j)rinci-     volmilalem. 

pium  agendi   nobilius  termino  for-         Item,    sicut  in    appetitu  sensilivo 
mali    produclo  ;  sed     si    voluntas     objeclum  sensatum  causat  aclum  in 
causat  velle   in  se,  hoc  erit  actione     appetitu  sensitivo,  sic  objectum  co- 
a^quivoca  ;  igitur  voluntas  erit  quid     gnitum  in  ai^petilu  inlelleclivo. 
nobilius  volunlale  volenle.  Et  si  dicatur  contra  istos,  objec- 

Item,  dua3  aucloritates  Aristotelis     tum  intellectus  potest  esse  nihil  in 
adducunlur,     quod     volunlas     vull     se,  igilur  nihil  potest   efTective  cau- 


ilenrici 
i  pinio 

quoiJi.  12. 

quJEst.  5. 

Vide  D. 
TLoni.p.l. 
q.  17.  ct  1. 
2.  q.  9.  et 
p.l.  q.  31. 


conformiter  inlelleclui,  7.  Eihicor. 
et  similiter  1.  de  Generatione  Ani- 
malium.  Sed  ista  sunt  auxiliata,  quia 
sive  tenetur  actus  in  voluntate  ai) 
alio  quam  a  volunlale,  sive  ab  ipsa, 
aequalitcr  sunl  ista  dilficilia. 
Dicilur  igilur   pro    isla  opinione, 


sare,  quia  non  est  iiilelligibile  quod 
pro  illo  nime,  pi'o  quo  actu  causat, 
sit  actu  niliil,  oportet  eos  dicere 
(juod  objeclum  ut  cognitum  causat, 
et  hoc  est  dicere  quod  intellectus 
l)er  inlellectionem  causat  volitio- 
nem,  (luia   loquendo  de  cognitione 


quod    intellectus  agens   non   niovet  abstracta,  manifestum  est  quod   po- 

possibile,  neque  aliquid  in  intcjllec-  lcst  esse  aliquid  cognilum,  quando 

lu  movet  voluntatem;  cum  non  sint  nihil  est  in  se. 

distincta   subjecto  ;    sed  phanlasma 

potest  movere  inteilectum  et  volun-  scholiIjM  ii. 

tatem,  quamquam    non  sil  pliaiilas- 

1-      1  •  •      •,  .      •.    •    ,    ,1      ,  Cotitra  duas  proefatap  opiniones  resolvit,  vo- 

ma  alicubi,  qum  ibi   sit  inte   ectus  ;  ,    .  ,  ,        n „„„,,, 

'    *  ^  '  luntalcm  caiisarc  puum  arlum.    Primo,   conlra- 

adhuc  lamen  intelleclUS  est  aiibi,  ac  ria  circa  idem  immulalum  non  possunt  lieri  a 


120 


Liimi  II. 


6. 

Primaralio 

coutra  su- 

prndictas 

opiDiooes. 


Contraria 

non  pos- 

sunt  esse  a 

causa  ua- 

turali,  om- 

nibus  aiiis 

eodem  mo- 

do  se  ha- 

bentibus. 


Secunda. 
Sivoluntas 
non  est  ac- 
tiva,   nulla 

est  liber- 
las. 


Responsio 
(ioffr. 


Iiniiuf^na- 
tur. 


causa  naluruli,  ?cd  nolle  et  vellc  sic  (iunl.  Sc- 
cnnflo,  alias  tiolilio  non  esset  in  dominio  hnmi- 
nis.  Tcrlio,  rx  auclorilalibus  Palru-n  et  Phiios. 
adductis  ad  oppo.siluni. 

IslcT^  {|U(C  opiniones  concordanl 
in  lioc,  quod  aliud  movel  et  causal 
volilioneni  al)  ipsa  volun},aLc,  et 
contra  istas  in  gcncrali  sunt  rationes 
principales  ad  oppositum,  et  deduco 
eas  ulterius,  primo  sic  :  Agens  natn- 
ralc  limitatuni  non  j)otest  esse  })er 
se  causa  conlrarioruni  circa  idem 
objectum  ffiqualiter  dispositum  ;  sed 
possumus  liabere  velle  et  iiolle  circa 
idem  a}(jualiter  dispositum  ex  paite 
sui ;  igitur  idem  objeclum  non  po- 
test  esse  causa  per  se  islorum  coti- 
trariorum  ;  igitur  aliud  erit  pro- 
prium  objectum,  respectu  cujus  est 
nolle,  ut  malum,  et  aliud  respeclu 
cujus  est  velle,  ut  bonum  ;  sed 
malum  non  potest  causare  nolle 
positive,  quia  privalivum  inquan- 
tum  tale,  non  per  se  causat  positi- 
vum  ;  igilur  voluntas  causat  nolle 
effective. 

Secundo  ad  idem,  homo  est  do- 
minus  actuum  suorum  ;  sed  passio 
non  est  in  potestate  patientis  nalu- 
raliler  ;  igitur  volitio  non  est  in 
potestate  volentis,  et  per  conse- 
quens  nec  illi  actus,  et  sic  nullus 
vituperandus. 

Dicitur  hic  quod  sic,  quia  volun- 
tas  determinat  inlellectum  ad  consi- 
derationem  unius,  etpotest  ad  unum 
convertere,  vel  avertere,  et  pnj 
tanto  est  in  polestate  volenlis,  licet 
uon  (|uantum  ad  actum  primum. 

Gontia,  in  primo  instanli,  in  quo 
occurrit  tale  phantasnui,  tunc  primo 
evigilanti  ])rima  actio  per  se  est 
mere  naturalis;  igilur  volilio  cau- 
sata,    quia    non    est    in     polesiate 


)LOslra  (jiiiit  vi.sis  laiujiminr,  .\ugus- 
tinus  '}.  de  Lihero  arbil.  per  lalem 
aclionem  intellectus  est  mere  nalu- 
ralis.  Si  igitur  voluntas  potesl 
imperare  potentiis,  lioc  non  eril  j^er 
islumaclum  priinum  ;  lum  quia  illc 
actus  primus  non  est  in  [)otestate 
voluntatis  ;  tum  quia  ille  actus  non 
est  considerando,  vel  non  consi- 
derando,  sed  causatur  mere  nalura- 
liter.  Quid  igitur  facit  istum  actum, 
quo  voluntas  imperat  intellectui  ad 
considerandum,  vel  ad  non  conside- 
randum  ?  \'oluntas  enim  non  polest 
aliis  potentiis  imperare,  nisi  per 
actum  voluntatis,  vel  nisi  velit  eis 
imperare,  vel  nisi  velit  ij^sas  exequi 
imperium,  a  quo  est  illud  velle 
effective.  Aut  igitur  istum  actum 
causat  in  se  immediate,  tunc  pari 
ratione  standum  est  in  principio  ; 
vel  hoc  habet  aliunde,  et  lunc  impe- 
rium  suum  non  est  in  sua  potestate. 

Dicit,    potest    occurrere    impedi-    RepUca 
menlum,  quamquam  hoc  phanlasma  ^offredi. 
sit    natum  movere  ad    sibi   propin- 
quum. 

Ex  hoc  habetur  propositum,  quia  Rejicitur. 
(|uotcumque  fiant  circulationes,  im- 
pediraentum  occurrens  non  est  plus 
in  potestate  nostra,  quam  bovis 
euntis  ad  pascua,  si  occurrat  sibi 
aliiid  magis  delectabile  in  eundo, 
proscquitur  illud,  illud  tamen  impe- 
dimontum  nonestin  potestate  bovis; 
sic  niliil  fieret  per  inqjcrium  volun- 
lalis,  nisi  voluntas  possit  aliquem 
actum  in  se  causare. 

Dicilur  aliter,  si  simul  occurrunl       y. 
in  j)hanlasmate  delectabile  et  deles-   Aiia  res 
tabile  in  actu,  in  potestale  volunlalis    ^*""''^* 
est  sistere  intellectum  in   lurpi,  di- 
miltendo    aliam    partem,    et    tunc 
scquitur  mala  electio. 


I 


DIST.  XXV.  QUyESTlO  UMC.  12i 

!feiiitur.       Cdiilia,  (jiiaTt),  si  ilia  (liio  siiiuil     suiil    (listiiicla    siihjticlu,  per  eiiiii. 

occunenlia  siiiil  a*(iue  cnicacia  mo-  lleiii,  Aii^elus  et  aiiiiiia   separala  Secnndum 

veiilia  Vdluiilalem,  vel    iiilellccliim,      possuiil    (iperari     voleiidt),    el     iinii  anrmauihii 
et  si  sil  iiiliil  eirectivc  ex  parle    vo-     jiolesl  poiii   iii    cis  |)liaiitasiua   caii-  '"  "reL*^ 

hiiilalis,  simul  eliiiit  ulruuKiue,   vel  saiis      xolilionem    ;    ifiilur     oj^orlet 

ueulrum    ?     Si     pliiiulasma     iiiiius  (piod    Deiis    immediate    causel   ma- 

efficacius  moveal,  iyilurillud  elij;-el,  lum    celle   iii    volunlale   primi    Aii- 

(juia  per  efficacius  inoveus  ad  unuin  gcli  ;  vel  si  ponalur  aliud  ageiis,  ut 

conlrariorum  noii     potest     passuin  cteluin,  vel    (|uodcuin(|ue  aliud   ob- 

reduci  ad  aelum    eonlrarium.  If;ilur  jectuni,   oportet    principiuin     suuni 

si  voluntas   potesl    lihere,  lioc   non  negare,   (]uod   causa    iequivoca  to- 

erit     per    aclum     veiieinentiorem,  talis  est  nohilior  cfTectu.  Unde  non 

quo    iini^erabil  ad    oppositiim,    nec  est  prohabile  j^onere    quod    anima 

per  actuin  dehiliorem,  stante  velie-  separata,  vel   Angelus   niillo   inodo 

mentiori  ;  igitur  a  se  imperahit   ad  ])ossit  inovere  se,  sed    quod  starent 

ccssalionem  vebenienlis.  Non    enim  iminobiliter  in   quocumque   ubi  po- 

sistitur  voluntas  jjcr   boc  quod    esl  nerenlur,  ac  si  essent   in    carcere. 
voluntas    solum,    si      nuilo     niodo         Nec  valet  arguere,  quod  Philoso-       lo. 

causet  efTective  actuin  in  se.  pbi  non    viderunt  quomodo   poterit 

Dicit  quod  voluntas  pnecipit   per  essc    nova    intellectio    iu    Angelis, 

aliquid  velLe  impressum   ab    objec-  quia  ij^si   dc  Angelis  erraveruiil,  et 

to  ;   igitur    voiuntas    ante     sislitur  ulji    falsa    sunt   ])rincipia,    noii    est 

per  illud  objectum  magis  cfficax.  mirum  si  dicant  falsas  conclusiones. 

Si  tamen    ipsi   convenissent    iiohis- 
cum,  quod    Angeli   acceperunt  esse 

Refutatur  in  speciali  opinio   GofTredi.    Primo,  post  11011  esse,  ipsi  bcne  admisisSCnt 

quiacausa  ipqnivocM    totHJis  est  perfectior   suo  jjovas     intelleclioneS    in     Augelis     Ct 

etreclu.     Secuiido,    alias     nnima     separata    ct  ,  •     i     i        ■  rm        ,  '     • 

Angclus    nilMl    inlellige.ent,    nec   se   moverent,  '^O^  nccessario  habou  t  1  heologl    po- 

quia    secundum    ipi-uni,    idem    non  potcst  esse  ncrC. 

afiensel  paliens.SulvitquinquerationesGofTre-  ^^J     ,3nmam     igitur    ratiouem    pro    Ratioues 

di  posilas  num.    3.    et    seqq.    explicando  varia  .  ....  .        GoDVedi 

principia  el  ditficultates  ['hilosophioas.  priina      opillionc     dlCO,     CUIU      dlClt,  solvunlur. 

-  moveiis    et   motum    esse    distincta 

9.  Contra  primam    opinionem  argu  i  67^/5)yec/o,  aliqui  diciinl  quod  boc  est 

ipmio    tur  specialiter  :    Si   ])bantasina  cst  vcrum   in    corporibus.    Dico   tamen  vide  iieu- 

x.gna-  causa  totalis  et   a^quivoca    intellec-  quod  nec  ihi,  nec  iii  spirilihus  ;  undc      ''j|'"J{) 

tionis  el  volitionis.   igilur   (ist   siin-  credo  quod  Deus  noii    posset  facere 

pliciter     i^erleclior    inlellectione   et  Angeium  ita    nudum    cuin  generali 

volitione   ;    igilur    pliantasiatio   cst  influentia,  quin  ])ossil  inlelligere  se, 

nobilior    felicitate    l*hiioso])liorum,  et  tunc  idein  esset  movens,  el    ino- 

quam    ponebant    consistere   in    in-  tiim. 

leUecliore    ct   volitione.  Non  enim         Ad  ])rimam  rationein  contra,  cum 

potesl     ille     Doctor     ponere    aiiud  dicitur  quod  ista   suiil   ejusdeni  ])o-    "^amm" 

agens,   \  idelicet  intellectuin  agens,  sitionis,  moveiis  cl  moluin  esse    in-   usrVs.i" 

(juia    agens    et    i)atiens    necessario  dislincla   suhjeclo,  el  idem   movere  USotum  i' 


SCHOLIUM   III. 


122  l^IlilJI   II 

d.  7.  ei2.    «n,  hoc  psl.    falsum   scciniduin    imil-         N(!    l;uno!i     fial     .cfiuivocatio    (l<!      n. 

d  3.  q.  10.  ^^jj^^  (li(X'ulcs  (luod  spccics    iiilcdli^i-  lioc  vocal)ulo/?o/r//<//V;,  dico  quod  lo- ideu.Hian 

bilis  uiovet  iutcUcctum,  ctoljjcclum  fjucndo  dc  actu  ct  |)olciitia  uiio  mo- vlM^ir.'! 

co^iiitum    voluulatcm;   et  tunc   di-  do,   quodlihel  prcctcr  l)(!um    p()lcst ''Vora,aii'. 

cunt  movciis  et   motiim    esse  indis-  dividi    \)gv  aclum  et  potenliam,  ita 

tiucla   subjcclo,   ct     lamcn    nci^ant  quod  piius  est  in  polcntia  quam  in 

idcm  cssc  princij)iuin    agcndi   et  re-  aclu.  l^oquendo    laineu    de   enl(3  iii 

cij^iendi,  tamen  concedo  in  proposi-  potentia  alicujus  j)crfcclionis,  quain 

to,   quod  idcm  movet  se,  et  est  in  dcbet  recipere,  quod  tamcn   est  cns 

actu  ct  in  polcntia.  simpliciter,    niliil    prohibct    ipsum 

Et  cum  dicitur,  passum  csl  tale  in  esse  simul  in  actu  virtuali,  et  in  po- 

potenlia,  qualc  agens   iu   actu,  dico  tentia  fonnali   ad    perfcctionem  ta- 

quod  hoc  est  verum  in  actione  uni-  lem,  quam  debet  recipere.  Nec  est 

voca,  et  impossibile  est  quod   idem  illud  oppositum  principio  Melaj^hy- 

sit  in  actu  ens    formalitcr  talc,  et  sicali,  quia  principia  Metajjhysicalia 

in    potentia  aute  actum    formalilcr  sunt  notissima;  igitur  notis  tcrminis 

tale  ;   tamen  iu    aclione    a^quivoca  stalim  sunt  nota,  et  uuiltis  non  oc- 

nunquam  oportet  hoc   esse  verum,  currit  hoc  principium  notis  terini- 

quia  ibi  agens  oportet  esse  nobilius,  nis,  imo  apparet  eis,  quod    est  fal- 

et  virtualiter  tale.  sum  ;  ideo  accipiendo  potenliam  pro 

unum  aii-       l^t   si    capiatur    quod  nihil  idem  principio  passivo    receplivo    actus, 

iTa^liui^^et' P^^GSt    esse   simul    in    potentia  ad  et  actum,  ut  distinguitur  conlra  ens 

poieniia.  aliud,  ct    actu     habere    eminenter,  in  potenlia,  secundum  quod  res  di- 

dico    quod  istud    est  falsum,    quia  citur  in  potentia,  quamdiu  non  ha- 

ut  iu  pluribus  natura  habet   princi-  bet  esse  extra  causam  suaiu,  plane 

pium   activum    ad   illud,  cujus    est  petitur  quod  deberet  probari,  el  cum 

capax,    etsi    non   semper,  ideo   na-  hoc,    assumptum    est    falsum,  quia 

tura  dedit  eidem,  quod   potest  reci-  substantia  est  nobilior  accidcnte,  et 

pere  augmeutativam  poteutiam,  ac-  nobililati  sua3  non   repugnat  posse 

tivam  et  nutritivam,  et  nobilissima  recipere  accidens,  nec  etiam   repu- 

forma  ut  intellectiva  habet  potentias  gnat  enti   perfecto    efficere  ;  igilur 

activassua^perfectionis  accidentalis,  non  repugnat  sibi,  quin  illud  effice- 

ut  in   pluribus,  respectu    cujus  est  ret    in     se    propter     perfectionem 

susceptiva.  Et   quia    non    polest  in  suain. 

lalibus   dare    potentiam  activam  et         Dicunl,  saltem  agens  est  virtuali- 

passivam    in     diversitate    subjecti,  ter  tale,  quale  est   suus  efTectus,  et 

cum  potcntia3   sint   non    organiccB,  tainen  potest  esse  in  potentia  rccep- 

ideo    non    distinguuntur    subjecto  ;  tiva  per  se  ad  talem  eflectum  ;igilur 

idco  quamquam  in  corporibus  alia  habcns  aliquid  modo  eminenti  esset 

sit  pars  mota,  et  alia  movens  orga-  in  potentia  ad  habendum  illud  mo- 

nice,  quia  corpora  habent  talem  dis-  do  minus  eminenti.  Consequens  est 

tinctionem,  tainen  in  non  organico  falsuin,  quia  sic  Sol,  qui  est  virlua- 

erunt  ista3  potcnticTe  unilive,  et  sine  liter  calidus,   esset    in    potenlia    ut 

distiuctione  subjecti.  esset    formaliter   calidus,   et    simi- 


niST.  X.W.  QILKSTIO  IJ.MC.  123 

lil(M'  D(Mis     posset    esse   fornialitc^r  nMuilli  in  (^iloro,  sil)i  (liiiiissiis   offi- 

lalo     (jiiale    osl    viiltialiliM',   ol    piM"  cil  iii  so  calor^MH  foniialilor,  ol  laiMoii 

coiiso(]uoiis  possot    osse    lonnalilor  passuin  prioo.vislil  lalo  virtiialilor. 

nsinus.  Siinilil(M-,  o.\oiiij)luin    (\c  l)oo  siii-      i;j. 

12.  IHco    qiiod   lioc   ost    sumoro  noii  ^iilfiro  csl,  (juia  ])(Mis  liahol  oiniioiii 

uaiidoiia- causani  ul  cansain,  (piia  ali((uan(l(t  iii  p(Mroclionoin  inodo  iiilinito,  ol   talis 

lid  emi-  oadoiii  ro  sunt  divorsio  j)ropriotatos,  niodus  o.xclndit  oinnoin  coinponilji- 

?" 'habe''-  ot  lunc  quando  aliquid  compotil  sil)i  lilatom.  Non    igitur   ost   lioc  soluin, 

rnmiiter.  ^'i^lione  unius  j)ropriolatis,  |)robalur  (jiiia  jiradiahot    ali(jui(l     \irlualilcr, 

inesse  illi   rationo  allorius  proj^rio-  quod  non  jxtlcsl  suscij^oro  illud  for- 

tatis  ;  qiiia  vidolur  (juod  in  lioc  ente  malilor,    quia      nunquam    impedil, 

conseqnilur  talis  cnbctus,   quia    lia-  quanlum   est   ex  se,  quando  j^ra^lm- 

bet  talom    j)roj)riolatoni,  ol  inforlur  bot  talom  qualitat(Mn  limitate.  Unde 

quod  ubicumquo   illa  j)roj)riotas  re-  subjeclum  habet  virlualilor  et  eini- 

j)erilur,  debeat  so(jui    lalis  oiroctus.  nonter  propriam  passionem  eirecli- 

Sic     in     proposilo    in     quibusdam  vo,  et  tamon  j)otest  esse  tale  forma- 

exemplis,    assuinj)tum    ost    verum,  liter.  Et  lioc  est  de  intentione  Arislo- 

quod  hahens  aliquid  inodoeminenti,  telis   7.  Metaph.  text.  32.    Ad  hoc 

non  est  in  potentia  ad  habondum  il-  quod  (jenerclur    subdantia,  necesse 

lud   modo    minus    eminenti,  tameii  est  quod  jjnBexistat    substantia    in 

universaliler  sumpfa  est   j)ropositio  ar/?^  ,•  non  autem  ad  hoc  quod  gene- 

falsa,  quia  in  multis  j)i\Thabens  ali-  retur    quanlum,  vel   qualo,  ost   ne- 

quid  modo  eminentiori,  ut  virluali-  cesse  quod  j)rfeexistat  tale  in  actu, 

tor,  est    in    potenlia  ad    habendum  sed  sufficit  quod   praiexistat   iii    j)o- 

lareSoi  illud  formalitor.  Noc  ost   hffic  causa  tentia  virtuali. 

"maiiter  in  Solo,  quaro  non  potest  esse  cali-        Ad  aliud,  cum  dicitur  materia  et  Ad  secuu- 

ahdus.    j^g  formaliler,  ex  hoc  quod  sit  cali-  efficiens  non  coincidunt  in  idom  nu-  Gonredi. 

dus   virtualiler,   quia  si    hoc   esset  mero,   dicitur  *   quod    in   voluntate*  neDric. 

o     ,  I  -1  I      •  «luodi.  l.q. 

causa   j)ra3Cisa,   cuin  oaturnus  non  possumus  duo   considerare.  vol   in- u.  rejici- 

sit  calidus    virtualiter,    nec     etiam  quantum  est  aj)j)otilus  ;  vol  inquan- 

Luna,  sequoretur  quod  uterque  pos-  tum     liber.     Inqiianlum    appetitus> 

set  esse  calidus  formaliter.  Alia  igi-  recipit,  inquantum  liber,   ellicit. 
tur  est  causa  quare  Sol  non  esl  ro-         Sed  illud  non  valet,  quia  proxima 

ceptivus    caloris     formaliter,    quia  ratio  constituendi  sj)ociom,  ut  dilTe- 

caliditas  est  qualitas,  qucB  non  est  rontia  ultiina,  est  proxima  ratio  re- 

receptibilis,  nisi  in   re   corruptibili,  cij)iendi   j)roj)riam  passionem  ;  non 

ideo  ignis,  quantum  est  ex  parte  sui,  onim  recipit  homo   risibilitatem  ra- 

est    recoplivus    caloris     forinalitor,  tiono  animalis,  sod  ratione,  qua  ra- 

cujus  est  etroclivus  sicut  aqua,  esto  lionalisest.  Et  j)or  istain  responsio- 

quod  calefiat,  sibi    dimissa  rodit  ad  nom     a^qualitor     j)osset      sustiiiori 

frigidilatom  a  se,  ila  quod  ost  airoc-  (jiiod  quadibot  sj)ocies  j)Ossot   agore 

tiva  (^jusdom   frigidilatis,  et  recepli-  in  so,  ita  bene  non  libera  sicut  libe- 

va  ejusdom,  socundum  aliquein  gra-  ra,  et  ratione  matorialis  vel  gonoris, 

dum.    Sic,  esto    quod  ignis    posset  j)ossit   recipore,  et   raliono  dilToron- 


12i  LliilM  II. 

Aqiia  re-   '•<>'   vol    forincn     possil  (^ITicore.    l^t  inodo,  dico  quod    laliu  rclaliva  non 

^fj^^r^j^^fj®.®  nianilcstnn)  est  quod    cuni  aqua  re-  possunt  essein  eodein  nuincro,quia 

tatem,  tota  (jii^  ,jj  i)n)|)riain   natiiralilalcMn,  lola  iii  iiulla  una   naliira,  sicut   palet    iii 

agit  et  pa-  '        '  ...  .     . 

tiiiir.     aqiia    af;il,    el   lola    aqua    |)ariUir   ;  divinis;  loquendo    de    relativis   se- 

(orina  eniin  non    agit  in    inateriain  cundo  niodo,  ipsa   hene  coinpatiun- 

suani.  tursoin  oadoni  natura,  sed   non  in 

14.  Praitorca,  ille   Doctor   alihi    dicit  eadem   persona.  Si    igitur   talia  op- 

quod  genus   et  diflerontia    ditrerunt  posita   relativa,    ut  causa  et  causa- 

per  intonliones,  et  dicit  quod   difTo-  tuin,  pater  et    filius    possunt    esse 

rontia  intontionis  non    arguit   quod  eadem  res,    loquendo    de    eo  quod 

sit  rcs  alia  ;  igitur  ipse    hahet  con-  suhost  respectihus,  idem  esset  reci- 

cedoro   quod  voluntas    cum    rocipit  piens  esse   a    se.  Tertio   modo  non 

inquantum  appotitus,  et   efficit  in-  sunt    ropugnantia   in    eodem,  quia 

quantum   lihera,    ratione     ejusdem  intor  ipsa  est    tantum    dopondenlia 

realitatis  primo  agit  et  patitur.  Ideo  accidentalis  ;  idein  enim   potest  ac- 

concedo  quod  per  eamdom   realita-  cipere  perfectionem  accidentalem  a 

tem    primo   est   voluntas  receptiva,  se. 

activa   et   efTectiva  ;  nec   per   aliam         Dices,  rolativa    tertio   modo  sunt  idem  de- 

rationem  realem  elicit  et  recipit,  sed  opposita,  dico  quod  ipsa  denomina-  se  acci- 

1  T  i'  i    ^  .•  .  .        •         1-    •<        dentaliter. 

solum  per  aliam  rationem  causatam  tive    accepta    non    sunt   simpliciter 

ab  intellectu  nostro.  Aristotoles  ve-  opposita,  ideo   eadom    res    simplex 

ro  2.  Pliysic    text.  08.    loquitur   de  ratione    ejusdem     realitatis     primo 

materia  transmutationis  realis,  qua?  posset  esse  movens  et  motum  ;  sed 

est  materia  alia,  quam  sit  subjec-  accepta  in  abstracto  sunt  opposita. 

tuni,    quod   coincidit    in   efficionte,  et  ideo  nunquam  activa  molio   est 

quod    dicitur    proprie    efficiens  dis-  passiva;  sed  non  repugnat  quin  pos- 

tinctum  contra  agens,  sic  enim  effi-  sint    esse    simul    in    eodem,    sicut 

ciens  transit  in   materiam   oxtrinse-  repugnant  albedo  et  nigredo. 

cam,  sicut  omnis  factio;  non  autem         Ad  aliud,  sustinendo  quod  quam-      lo.  ^ 

sic  aclio.  quam  voluntas  sit  activa,  tamon    in-  Ad  quar- 

^  lum. 

Ad  ter-        Ad  aliud,  coucedo  ouod  relalionos  tellectio    est  sine  (iuanon.  vel  ob- laieiieciio 

tiam.  '  .  .  '      .     .  .  causa  sin* 

Quae  reia-  roalcs  Dossunt  essB  iu  codcm   simul  ioctum,  quamquam  nihil  agat,  sicut  quaaoa 

tiones  rea-  ,.,  ,  .!,•  .     \-  \    •     ,    ^\       ,•  ^  volitionis. 

lespossunt  roalitcr  sed  qua^dam  sunt  relationes  ponunt  alu  quod  intelloctio  non  est 

^dem.  "roales;qua3    hahent    depondentiam  sine  phantasmate  actu,  el  illud  facit 

essontialem,  ut  causa  et  causatum  ;  ordo  naturalis  potentiaruin. 
alia3  sunt  originis,  Cfua3   non  hahent         Et  cum  dicitur  contra,  quod  tunc  Unde  con- 

•  .  ,  ,  ...  .T-ii-  stat  quod 

depondentiam   intor  se,   ut  pater  et  pari  ratione  posset  dici  quod  lignuin    lignum 

filius  ;    aliffi   habent  dependentiam  agit  in  se,  prsesente  igne,  el  quando  "burirsT 

tanturn  accidontalem,  motum    eniin  deficit  illud  s/zie  quo   non,  ut  ignis,  jfrJximS- 

secundiim  id  quod   est,  non    depon-  lignum  non   comburit,  dicitur  quod       ^°- 

det  a  movente,  inquantum  tale,  sed  non  est   simile,  quia  apparet  quod 

soluin  quantum  ad  aliquod  acciden-  ignis  approximatus   huic    ligno,    et 

De  hocj.  talc,  quod  rocipit   por   inotum.  Lo-  illi  a?qualiter  disposito,  sempor  uni- 

quendo   igitur   de    rolativis,    primo  formiter  comburitur    ligiiuin  ;    sed 


d.  28. 


i 


niST.  XXV.  QILKSTIO  IMC.  12j 

()l)jool()    uniforniihM'    disposilo    noii  fcrioi- non  os(  caiisa  siiporioris.  Un(l(3 

sernpor     aMjnalilcr     vull     volunlas,  pliantasiali(»   non   osl    causa     lolalis 

idoo  nianifosluui   (»sl  (|uo(l  illud  non  inltdloclionis,  ol    lainon     nocossario 

|)olosl    (>sso    a   li^no,    sicul    c\    alia  osl  j)rius  iii    nohis,  iil    j)luriiiiuni,  ol 

j)arlc  a  volunlato.  niaxinio  socunduin  isluiii  Doclorein, 

8od    illa   rcsjionsio    iion     suflicil,  (jiii    ponit   (jiiod    apMis     ot    jialiens 

quia  adliuc  adversarius  possol    lioc  siiiil  distincta   subjecto,  oportol  po- 

salvaro,  dicondo  quod  lignuin  soin-  iiei'e  jirius  voliliono  ali(juid  in  parte 

jier  uniformilor  coniburit  se  aj)j)ro-  inlellectiva,    ul  inlolleclionein,  qucC 

xiinak)  illo     uniforinilor    sine   quu  tanien   per     euin,  uullo    inodo   cst 

noii ;  et  voluntas  non  (Oqualiler  effi-  causa  voluntatis. 

cit  actuiii   iii    sc  j)rcT?sente    objecto,  Dico   igilur    (juod    qiiando     unus      IG. 

quialignuiu  agit   naturaliter,  et  vo-  efTectus  est  postorior  alio  effectu,  ct 

luntas  libere ;  ideo  ista  est  cautela,  neuter  habet    ralionem  causcne   res- 

quia  hoiuo    dc    opponente  facit  se  pectu     alterius,     posterior    efTectus 

respondentem.  habet     depeudenliam     ad     causam 

Dico  igitur  quod   oportet   patiens  propriam,  et  ad    efFcctum  priorcm, 

ab  alio  pali,  et   ubi    non   potest    ab  tcanquam  ad  sine  quo  non.  Unde  to- 

alio  pali,  scquilur  quod    palitur   a  tus  radius  cst  immediate  a  Solc  im- 

se  ;  sed  voluntas  non  patitur  in  actu  mediatione   causcc,  ct    lamen     non 

suo  ab  alio  crcato  a  se,  quia  velle  potest   fieri   pars  remotior    a  Sole, 

est  in  potestatc  volentis,  sed    agens  nisi   prius   natura   liat    pars    prior. 

extrinsecum   non    ost    in   potestate  Proprie  igitur  loquendo  dc    depen- 

volentis.  dcntia   eflectus  ad  illud,   quod    dat 

A!i(iuid       Dices,  effcctus  non  dependet   nisi  sibi  me,  cflectus   tantum   dejjcndet 

raerequiri                    ....                                    •          co  • 

id  eiFec-  a  causis  pnonbus,  ut  matena  clii-  cx  causis    pcr  sc ;   loqucndo  tamcn 

'uouiu*^   cicnte,  quantum  ad  fieri  \  igitur  si  dc  illo  ad   quod    dcpendet  tanquain 

^"^**^''"^' o])joclum  non    sit  activum,  nec  cst  ncccssario     prcTBCxactum,    dependet 

maleria  aclus  volendi  ;    igitur    non  ad   illud  tanquam    ad    aliquid  sine 

dcpendel  ab  objccto  ;  igitur  seinper  quo  non. 

eiit   in    aclu,  sicut    scnsus  semper  Et  cum  dicit  Aristotelcs  quod  sen- Sensus  si 

scntiret,  si  essct  aclivus.  sus  sempcr   sontiret,  dico  quod  ve- vussemper 

Dico  quod   neccssario  est   aliqua  ruin  cst,  quia  licet  cfTcctus  posterior  "ponUur" 

prioritas  nalurcc,  qua3  non  est  prio-  via  gcncrationis,  dependeat  a  priori, 

ritas  causae    respectu   effectus,  quia  nunquam  tamen   e   contra.    Sensus 

secundum  sic   arguentcs,  intellectio  autem   cxterior    est  prius   in     actu 

est  nccessario  prius   natura  volitio-  suo  via    gencrationis,  vel    origine, 

ne,  et  tamen  non  in  aliquo  gencre  quam  potcntia    interior;  ideo    licot 

causai   ;  igitur  talc  sine  quo    non,  sensus  somper  essct   in   actu    suo, 

necessario    pra^exigitur   ;     ct    non  non  sic  essot  intollcctus  quamquam; 

sufficiunt  causae  pcr  se   cad  fie ri,  ul  esset  cactivus,  quia    adhuc   non  po- 

acliva  et  passiva.  Istam  prioritatein  test  exire   in    actum    sine    aclihus 

oportct     poncre.   proptcr    ordiuem  jirioribus  origine,quosprcTOsuj)j)oiiil. 

potentiarum,  et    lamen  potcnlia  in-  Nec    propter   hoc     ossct    dicondnm 


12() 


LIIUU  II. 


Nunquam  qiiod  qiioillibol  cssot  aclivum 
°iSiU-'in  so,  cl  lanliim  (lcficit  sine 
±if:iu  q^^o  nan,  qi.ia,  ut  vult  Arislote- 
necessita.  j^^g^  o.  (lc  (Jciicr.  Natuia  scmper 
ayit,  quod  melius  esL ;  sicut  igitur 
nunquam  cst  ponciHla  pluralitas 
sinc  ncccssitatc,  sic  nun(|uam  est 
nalura  ignobiiitanda  sine  necessi- 
tate.  Scd  perfcctius  est  aliquid,  si 
cst  in  i)otcnlia  rcccptiva  alicujus 
pcrfcctionis,  si  habeat  potcnliam 
aclivam  respectu  ejusdem,  ideo  na- 
tura  supplcvit  defcctum,  ut  frc- 
quenter,  ubi  poluit.  Cum  igitur 
existens  in  actu  pnmo  pcrfecte,  et 
tantum  in  potentia  accidentali  ad 
actum  secundum,  non  cget  agcnte 
extrinseco,  ad  hoc  quod  exeat  de 
potentia  ad  actum,  ut  patet  oclavo 
Phijsicorum,  et  secundo  de  Anima, 
illud  cst  nobilitas  naturalis. 
l-^.  Ideo     dico     universahter,     quod 

omne  existens  in  actu  primo  per- 
fecte,  sufficit  ad  hoc  quod  exeat  in 
actum  sccundum,  nisi  possit  mani- 
festc  probari  quod  aliud  ad  hoc  re- 
quiratur,  sicut  manifeste  patct  quod 
visus  non  sufficit  existens  in  actu 
primo,  ad  hoc  quod  excat  ex  se  in 
actum  sccundum,  quia  ut  patet,  in 
tencbris  non  videmus.  llationabile 
igitur  cst  quod  voluntas,  quae  est 
nobilissima  perfectio,  existens  actu 
primo,  possit  exire  in  acluin  secun- 
dum,  et  nulla  habitudo,  vel  conse- 
qucntia  est,  si  voluntas  est  suffi- 
cicns  ad  facicndum  se  in  actu  se- 
cundo  ;  igitur  lignum,  quod  est  in 
potentia  ad  actum  primuin  caloris, 
potest  causare  in  se  actum  primum 
ct  sccundum. 
Nihii  iigit  Praitcr  ha3C,  omnis  indifTcrentia 
tioneuni'-  in  actibus  potcst  rcduci  ad  volunta- 
'^°^'^"     tem,  quasi  ad  causam   illiinitatam, 


non  sic  aliqua  alia  causa  crcata. 
Similitcr  lignuin,  si  posset  combu- 
rerc  sc,  agcrct  iii  sc  actionc  iini- 
voca  ;  et  dictum  cst  prius  quod  hoc 
cst  univcrsaliter  impossibilc,  nihil 
enim  agit  in  se  aclione  nisi  <cqui- 
vocu,  ct  talis  actio  magis  (acta 
nihil  subjicit  a  substantia.  Nulluin 
eniin  agens  actione  ffiquivoca  cor- 
rumpit  substantiam  suain  per  ac- 
tionein  magis  factam.  Nunc  autem 
si  lignum  combureret  sc,  tandem 
totam  substantiam  corrumpcret. 

Dices,  actus  primus  perfecte  po-       i8. 
test   esse   sufficiens   ad  causandum 
aclum   secundum   in  alio,  non    au- 
tem  in  se. 

Contra,  existcns  in  actu  priino 
non  cget  alio  agente  ad  hoc  quod 
exeat  ab  otio  in  actum.  Calor  igitur 
est,  quo  agens  agit,  et  illud  quo 
vel  secundum  quod,  reducitur  ad 
rationcm  principii  activi,  o.  Meta- 
phys.  text.  2.  et  3.  Ad  idem  ge- 
nus  ars  et  dedificator  reducuniur  ; 
igitur  non  solum  est  ibi  actio  tran- 
siens,  sed  oportet  ibi  esse  actionem 
de  genere  Actionis  ad  aliquem  ter- 
minum,  cujusmodi  esl  operatio, 
quffi  erit  actio  immancns,  quia  illud 
exire  ab  otio  in  actum  non  causatur 
in  alio  ;  igitur  sicut  causat  aliqiiid 
in  alio,  sic  potest  actus  primus  ali-  1 

quem  actum  secundum  causare  in 
se.  I 

Ad  aliud,  cum  dicitur,  volunlas  Ad  raiio 
esset  nohilior  voluntaie  volenie,  di-f/e"i."vo 
co  quod  voluntas  volens  est  unum  [eiuorvo 
compositum,  quod  est  ens  per  acci-  vokite! 
dens,  et  inquantum  produclum  ac- 
cipitur  ut  sub  termino  formali,  ct 
sic  concedo  quod  nobilius  sit  vo- 
luntas,    quam  voluntas    ut   volens,  i 

hoc   est,  ut  terminus  formalis,  non 


I 


19. 


niST.  \XV.  UU/KSTIO  TMC.  127 

luiiieii     a('ccii)ieii(lo     loliiiu,     ('iijiis  (|iiaiii     iiioltis  gra\  is    (lcorsiiiii,    (a- 

jiars   iiohilior   p!'a»sii|i|)oiialiir,   (luia  iiicii    ij)suiiiiiicl  cst  jirius,    scd    iioii 

illa    pais    iioii    prodiicilur,    cl    idco  priiis    iiiovcl    sc,    (juam    ainovcalur 

suIj   illo    iiilcllcclu    iioii    csscl    clfi-  proliibciis.   Nuiic  aulciii   iiiodo   iioii 

ciciis  oiuiic  iioljilius  cilcctu  pcr  ac-  oportet   (|uoil  causa   rcspectu  ejus- 

cidciis.    IvKciiipluui    ad   lioc  :    KsLo  dcin    finis,   seinper    pi\'i3cedat    cau- 

(piod  ali^jua  qualitas  soluiii  adveniat  saiii  pcr  accidcns,  scd  sufOcit   quod 

substaiitiic,   ul  luincii,   si  conscrva-  rcspcctu    altcrius    finis,    ul    fo(lili(j 

retnr  pcr  sc,   jiossct   alterare   suli-  esl   causa   per  accidens  inventionis 

stantiaiii   ;    totuiii    illud   ^eneratuiii  thesauri,  et  non  prcccessit  actio  per 

est  nobilius  ratione  accidcnlis.   Scd  se  iuventioncni,   iiisi   |)ropter  aliiim 

quod    prtTsupponitur  iion  est  igno-  finein. 

biliiis,    puta    substaiitia.    Quoinodo         Ad   aliud   cuin    dicitur,   appclitus  Appetitus 

aiitcin  a^ens  est  pra»slanlius  passio,  seiisitivus    inovctur    a   suo    appeti- ^''ducitu"! 

dictum    est   prius,    quia    igiKjbilius  bili,    igitur  intcllectivus  a  suo,  dico  hiieiiicii-' 

est  co,  quod  passuin  est  in  actione  quod    oi^posituin    sequitur  ex    hoc^"®^  ^°"' 

cwquivoca.  quod  unus  est  liber,   et  alius  non, 

quia  secundum   Damasccnum,    lib. 

sciiOLiUM  IV.  2.  cap.  22.  el  2:].  43.  appetUus  sen- 

Sjlvunlur  duo  argumenta  pro  opinionc    llen-  sUivus    dueUuV,    et     71011    ducU ;    Scd 

rici  positanum.  5.  iutellectivus  ducit,  ct  nou  ducitur. 
Ad  priinum   pro  secunda  opiiiio-  SGHOLIUM  v. 


tra. 


spondet  uc,   CMin    dicitur  qiiod   balneum  in 

t'reranima    inovet    Ut  efficiens,    si    SUSli-  ^^  ^i^li^  resolvitur.   nihil   aliud  a  volunlale 

,^  ,Jp'                                 ,       1  •                                    rp  ^'^^    causam    tolalem    voiilionis.     Addit    quod 

rici.       ncalur   quod    objCCtum   movet  eftec-  aiias  sequeretur  nihil  comingenter  evenire. 

tivc,  licol  non  sit  causa  totalis,  tunc 

potest  suslineri  quod  balneum  mo-  Dico  igitur  ad  quaislionem,  qnod 

vet  iit  efncicns  extra,  ut  finis.  Sus-  niliil  crcalum  aliud  a  voluiilalc  est 

tinendo  tamcn  quod  sit  tantum  sute  caiisa   totalis   actus   volendi  in    vo- 

quo    11011,   ct    nullo    modo    movcns  luntate,  quia  aliquid  evenit   contin- 

edcctive,     tunc     oporlet     glossare,  genter  in   rcbus,  hoc  est,  evitabili- 

quod    non  inovet    eilcctive  per   sc,  ter  (sic   loquilur  Aristotcles  in  lib. 

scd  per  accidens.  1.  Pcrihermen.  cap.  ulliino  :  Neces- 

Dices,  causa  per  se  est  prior  cau-  sario  eve?iire,/ioc  est  inevitabUUer) ; 

sa  pcr  accidcns  ;  sed  ista  est  prima  illud  igitur  quod  contingentcr  evc- 

causa,   quia   prius    origine    oporlct  nit,    ita    evenil,    quod   tunc    posset 

objcctum  esse  prresens,  qiiam    mo-  non  evciiire  in  sensu  diviso.  Quaero 

vetur   potentia  ad  objcctum.  igitur,   a    qua    causa    contingcnter 

usa  pcr       Dico   quod   omnis   causa    per    se  evenit  ;    vel    a    causa    determinata 

ccidens          ,           •                                                •  i                      i  ,        ,                    i    ,            • 

andoque  esl   prior    causa  per  accidens,    vel  polcnte    se    delcrminarc,    vel    non 

nr^=,usa  ^^j^^j^.^^  ^,^1  j^^j.j.^^^j^^j^^     Xon  autcin  potente  ?  Si  a  non  potente,  oporlet 

semper    origine    prior,    quia   prius  quod    per    aliud    dcleriniiiclur    ad 

origine     est     amotio     prohibentis,  unum  ;    vel   si  exeat   iu  aclum,    ut 


20. 


orca 
er  se 


128 


IJBIU  II. 


indoloi-iniiiala,  siiinil  \:\co\vA  ulniiii- 
qiie  vfl  n(3uti'uin  ;  i^ilur  oporlel 
quod  iii  illo  inslanli,  in  quo  evenit, 
evenial  a  cansa  indelerniinata  po- 
lenle  se  delerniinare. 
iiit.aiectiis      Dicii      ista    dclerininatio    est    ex 

iioii  poiejl  ' 

(ictermiua-  narLo  intcllectus   sic  rcpraisentantis 

rc  volun-     '      .  i        ,     ,• 

tiitem  ad   objoctuin    voluntati. 

Contra,  intelloctus  indelerniinate 
se  liabens  ad  hoc  fore  et  non  fore, 
non  potest  determinare  se,  nisi  ad 
unuin  istoruin  nisi  sophisticc.  Si 
eniin  deterniinet  se  ad  unum  per 
rationem  necessariam,  ad  opposi- 
tum  non  potest  doterminare  se,  nisi 
paralogizetur.  Si  igitur  determina- 
tio  esset  ad  unum  illorum,  ad  quffi 
sc  habet  contingenter,  solum  ab  in- 
tellectu,  hoc  non  posset  nisi  inquan- 
tum  paralogizabilis  ;  igitur  a  volun- 
tate  nihil  posset  immediate  contin- 
genter  evenire  ,  et  probatuni  est  in 
'  D.  8.  q.5.  primo  ',  quod  tunc  nihil  contingen- 
ter  eveniret,  cum  in  voluntate  divina 
sit  ponenda  prima  ratio  contingen- 
tia3. 

Itein,  intollectus  non  est  causa 
contingens,  cum  talis  aclio  sit  per 
modum  natura^,  ideo  dicitur  Filius 
proccdere  per  inoduin  natura?. 

Dicos,  Philosophus  dividit  nalu- 
ram  contra  intellectum  et  agens  a 
proposito  ;  non  igilur  intelligit 
quod  intcllectus  sit  causa  per  mo- 
dum  naturee. 

Dico,  quod  intellectus  potest  ac- 
cipi  secundum  quod  est  quffidam 
potentia  operativa,  vcl  secunduin 
quod  intellcctus  et  voluntas  suiit 
principium  concurrentia  rcspectu 
practicabilium ,  quffi  extrinsccus 
producuntur  per  intellcctum  et  vo- 
luntatem.  Primo  modo  parum  lo- 
quitur    Philosophus    de    intellectu, 


et  d.  39. 


sed  secundo  inodomnllum  fr(!(juon- 
ter  fere  per  tolum  lihrum  EUiico- 
rum,  et  0.  MetapJnjric.  et  'i.  de 
Animo,  et  1.  I^lnjsir.  de  potentia 
rationali ;  et  isto  modo  agens  per  in- 
tellectum  distingnitur  contra  agens 
per  naturam,  Pifjeter  hoc,  sinc  con- 
tradictione  possct  esse  appetitus  in- 
tellectivus  non  potens  se  delermi- 
nare,  sed  appetens  per  modum 
natur<T,  sicut  fingit  Anselmus  de 
casu  Dicdjoli,  cap.  12.  quod  primo 
esset  unus  Angelus,  qui  haberet  in- 
tellectum  vel  appctilum  tantum,  ila 
quod  posset  habere  affectionem 
commodi,  ct  non  daretur  sibi  afTec- 
tio  justi.  Iste  Angclus  cum  non  pos-  " 

sit  appeterc  nisi  tantum  intelligibi- 
lia,  et  hoc  per  modum  naturcC, 
sicut  nunc  appelitus  sensitivus  ap- 
petit  per  moduin  nalurai  convenien- 
tia  secundum  sensuin,  ncc  appeteret 
ille  convenientia  sccundum  inlel- 
lectum.  Nihil  igitur  est  creatum 
prfctcr  voluntatem,  quae  potest  se 
detcrminare  ex  se,  et  per  conse- 
quens  nihil  aliud  creatum  a  se  po- 
tcst  cssc  causa  totalis  volitionis. 

Ad  primum  principale,  sustinendo      21.  ^ 
quod  objccfum   movct  efTcclive  vo- Ad  argu 
luntatem,  non  tamen  est  causa  to-  '  1%m 
talis,  tunc  aucloritas  Aristotelis  est    ''"'^' 
pro  me.  Vel   sustinendo  quod  lan- 
tuni  appetibile  movct  metaphoiice, 
tunc     vult     Aristotelcs     intelligere 
quod   sicut  appetibile  movet   appe- 
titum    metaphorice,    ita    appetitus 
motus   movct   cfTective    animal    ad 
exequendum,    ut    acquiratur    illud 
appelibile. 

Et  cum    dicilur,   lunc  a}quivoca-^.o"  "'; 

,1  vit  an  ol 

rct,  illud  iiihil  valct,  quia  adhuc  in-    jectun 

*  coucurn 

ter   ista  est  ordo  secundum    genusad  voim 
causa)    poslerioris  ad    prius   genus 


DIST.  XXV.  UI'^KSTIO  IJNIC.  129 

causffi,    ut  efficienlis   ad  finom  ;  el  lahilis,  ut  dicit  tenninuui  oppositurn 

Aristoteles    potuit     di.xisse     sic    e.v-  lerniino  ad  queni,   non  est  i-alio  for- 

presse     intentioneni     suain,      quod  nialis  terinini  adquem. 
unutn  niovet  inetaphorice,  et  aliud         Ad  aliud,  ne^o  cuin  dicitur,  acci-      23. 

eHeclive,  et  potest  diinitlere  ne  e.K-  dens    pcr   arcidem   non   oriluv  ex    ^'l^^^^^' 

l^riinat,  sicut  in  graviori  auctorita-  principiis  intrinsecin  alicujus  entis.   Accideus 

le  dicitur,  scilicel  in  Scri|)tui'a  sacra  (]uin   eniin  oporleat   procedere   do-  'Jens  pro- 

.  I  ■        /  cedil  «iepe 

Eccl.    M.    Qui  potuit  tr(i/is(/redi,  et  nec     ad     illud    a     nuo     causatur,    ab  eo  ia 

no?i  est  transfjressus.  i'otuit  trans-  pervenialur    per    intrinseca,     sive 

(jredi  non  refertur  ad  Gliristuin,  sed  iu    se,    sive    in    alio,    cuin    ipsuin 

dicitur  de   alio  Sancto,  et  non   est  posse     causare    tale    accidens     per 

transgressus    tantuin     refertur     ad  accidens,  nullam  perfectionem    tol- 

Christum.    Medietas    ifj^itur    aucto-  lat  ah    eo,   nec   etiam    in   creaturis 

rilatis   refertur    ad    caj^ut,    et    alia  ipsum    posse    recipere,    toUit    per- 

mcdietas  ad  alia  corporis   memhra.  fectionem,    igitur  pari  ratione  stan- 

22.  Ad  aliud,  concedo  quod  voluntas  dum  in  principio,  quod  forma  per- 

Becun-  cst  poteutia  activa  ;  et  cum  dicitur,  fecta    possit  causare  in  se  accidens 

non    est    principium    transmutandi  per  accidens. 

aliud   infjuantum  aliud,  quia  obje-         Ad  aliud,    cum    dicitur  quod  esl  ^^t?m"'^ 

ctum  non  aliter  se  habet  propterea,  in   potentia  contradictionis   ad   ali- 

quia  est  volitum  reaiiter  ;  igitur  vo-  qua,  non  determinat  se  ad  unum, 

luntas  non  transmutat  objectum.  Si  dico  quod  aliqua  est   forma  in  po- 

quis  vellet  dicere  quod  ipse  loqui-  tentia    contradictionis,    ut    scientia 

tur  de  potentia  activa,  quae  est  fac-  contrariorum,  et  ista  non  potest  de- 

tiva    in  5.  Metapliijsic.    sic  conce-  terminare  se,  quia  est  diminuta,  et 

denda  esset  conclusio,   quod  volun-  non  potens  se  complete  determinare 

tas    non    est    factiva  ;  tamen    quia  ad  unum,  et  ideo,  ut  vult  Aristote- 

videtur   generaliter  esse,   dico,   sic  jes,  si  talis  potentia  ex  se  procederet 

ipsemet  exponit,  9.  Metaplnjsic.  uhi  ad  actum,  siinul  produceret  contra- 

dicit.  est  principium   transmutandi  ria.    Alia  est   causa   indeterminata,  determiDa- 

aliud,  aut  inquantum  aliud,  ut  me.  quae  est  causa  completa  potens  se  pote^tTe 

dicus  sanat  se,  non  inquantum  ine-  determinare   ad   unum    istorum,   et  ^*^'®'"'^^'"*' 

dicus,    et    tamen  certum  est    quod  ista  est  rationalis  complexa,  ut  vo- 

^lgli^Q  non  sanat  aliuin.  Sic  igitur  intelli-  luntas  cuin    inlellectu,  et   hoc   ne- 

aiiud."   gendo    potentiam    activam,    ut    est  cesse  est  dicere,  si  aliquid  sit  con- 

terminus  a  quo,  inquantum   causa-  tingens  ;  et  talis  potest  determinare, 

ret    perfectionem,   quam    recipit  in  et    complete  se    determinare,    quia 

termino    ad  quem,    sic  verum    est  est   indeterminata  aclive.    Qua3    la- 

quod  transmutat  aliud,  vel  inquan-  men  est  indeterminata  passive   lan- 

tum  aliud,  ut  est  in  termino  a  quo,  tum,    vel   active   incomplete,    nun- 

et  in  termino  ad  quem  ;  et  per  hoc  quam    potesl  se    ad    unum     indif- 

patet  ad  illud  dictum  ibidem,  7iihil  ferentium    determinare,    cujusmodi 

inquantum  ipsum  agit  in  seipsum,  sunt  materia  et  scientia, 
verum  est,  ratio   formalis  transmu- 

ToM.  XXIII.  9 


re. 


130 


MliHI  II. 


DISTINCTIO  XXVI. 


1, 


Q\]A<:ST{0  UNIGA. 

Utrum    gralia  sit  in   essentia   animse^ 
vel  in  voluniate  ? 


Alens.  3.  parl.  qiisest.  69.  membro  2.  D.  Thomas 
I.  2.  quwst.  -110.  art.  4.  et  in  4.  d.  26.  art.  3. 
et  in  2.d.  10.  art.  11.  D.  Bonavent.  hic  art.  i. 
quxst.  5.  Richardus  ar(.  2.  qUcVst.  4.  Durand. 
quxst.  2.  Gabr.  quxst.  i.  Henric.  quodl.  15. 
qUdBst.  12.  Vasq.  i.  2.  dis/?.  198.  ca/>.  3.  Scot. 
in  Oxon.  hic. 


Circa  istam  distinctionem  vigesi- 

Aj  pri-  mam  sextam  qucjeritur  primo  : 
""""■  Utrum  liabiius  gratificans  animam 
sit  in  essentia  animae,  vel  potentia 
immediate  ?  Quod  in  essentia ;  pro- 
bo,  quia  quod  primo  exit  a  Deo 
prius  gratificatur,  quia  secundum 
Dionysium  de  Ccelesii  IlierarcJiia, 
processus  est  ab  extremo  in  extre- 
mum  per  mediurn  ;  sed  anima  prius 
exit  a  Deo  quam  potentia  ;  igitur, 
etc. 

^Tnm  Item,  magis  indeterminatum  ma- 

gis  eget  determinante ;  essentia  est 
magisindeterminataquam  potentia  ; 
igitur  ipsa  magis  debet  determinari 
per  habitum  ad  operandum  quam 
potentia. 

Teriium.  Itcm,  potcnlia  non  semper  est  in 
aclu  suo ;  sed  habitus  gratificans 
existens  in  anima  semper  est  in 
actu  suo,  qui  est  gratificare ;  igitur 
illud  in  quo  est  immediate,  semper 
est  in  actu  suo ;  hujusmodi  est 
essentia. 

Contra.        Oppositum,  eadcm  est  gralia  ope- 


rans  et  cooperans  ;  gratia  cooperans 
est  in  polenlia,  quia  potentia  est 
immediatum  principiuui  operatio- 
nis ;  igilur  et  gratia  operans  est 
immediate  in  potenlia. 

scnoLiUM. 

Sententia  D.  Thomas  et  aiiorum,  graliam  esse 
in  essenlia  anima;,  non  in  potcnlia,  nisi  per 
quamrlam  redundanliam,  suadetur  quinque  ar- 
gum.entis.  Refatalur  primo,  quia  gloria,  cui 
gratia  est  idem,  vel  dispositio  ad  eam,  est  in 
potentia,  quia  operatio,  de  quo  in  Oxoo.  4.  dist. 
40.  quaest.  1.  2.  el  3.  occasione  instante,  docel 
fruitionem  vis  el  patriae  difTerre  specie  ;  de  quo 
ibidem  dist.  49.  qnaest.  5.  Secundo,  gratia  non 
perficil  animam,  nisi  quoad  voluotalem  tantum.  f 

Tertio,  alias  intellectio  praecedens  volunlatem 
esset  meritoria.  Quarto,  e.\  Anselmo. 

Dicilur     ad     queestionern,     quod       ^ 
gratia  estprinio  in  anima,  et  in  po-    opinio 
tentia  per  quamdam  redundanliam.  °R\*Iflj"i! 
Iloc   probatur    per  Augustinum  de 
laude    charitatis,    ubi    dicit,    quod 
gratia  est   radix  viventium,  et  vita 
morientiuni',  essentiaanimse  est  ra- 
dix  vitse  corporalis;   igitur   in   ipsa 
immediate  erit  radix  vitae   superna- 
turalis. 

Item,  gratia  dat  agere.^  igilur  dat  secunda. 
esse,  quia  agere  pra3supponit  esse  ; 
sic  esse  est  ab   essenlia  animae,  et 
sibi  primd  datur  esse  supernaturale. 

Item,  per  essentiam  acceptam  Deo  Tenia. 
acceptatur  potentia,  et  totum  ;  non 
autem  essentia  perpotentiam  ;  igitur 
cum  per  graliam  fiat  anima  accepta 
Deo,  ipsa  eritimmediate  in  essentia. 
Primum  assuinptumpa  [el,Ge7ies.  3. 


DIST.  XXVI.  QU/ESTIO  UNIC.  131 

Priiis  oniin   lespexit  Dous  ad  Abol,  honsoro,  iil  in  boala  V^irgino  in  via, 

doindo  ad  inunora;  i^ilui'  prius  osl  (juani  in  Latrono  in  jjalria. 
accoplus  in    so,  quain  quanluin  ad         Dicilur,  sic  ar^uo  conlra  te,  quia       4. 

oi)ora.    Sooundum   assuin|ituin   prt)-  oharitas  nuiio  polost  osse  niajor  '"~j"ly'"^4 

balur,  (juia  acceplala    polonlia   ikui  lonsivo     in     j)orloctissiino     vialoro, 

noii    ost    causa    accoptalionis    alia-  (juaiii  in  j)atria    iii    ali(juo  conipre- 

ruiii.  Iiensoro  ;    i^'itur  nunc   j)ossot    esse 

u.        Itoin,  ossentia  est  j)rincii)alo  aj^ons  boatiludo  in  viatoro,  cuin     ipsa  res- 

in  actu  inoritorio,    j)otonlia  tantuin  j^ondoal     intontioni  cliaritatis.    Nec 

instruinontalo ;  sod  maj;is  debot  po-  valot  dicere    quod   non,  quia  nunc 

ni  gratia,  qua'  ost  (lisj)ositio  necos-  caret  visione,  quia  visio  vel  non  est 

saria  ad  hocquod  actus  sit  accej)tus  de  essontia  boatitudinis,  vel  non  est 

in   j)rincipali    agento  quani  instru-  j)rincipalo  in  beatitudiue. 
montali.  Dico,  sustinondo   quod  objectum    vide  de 

ta.        Itein,  ad  hoc  est  una  congruentia.  esl  aliqua  causa  per   se,  licet   non  objectl  q.^ 

Iloformatio  imaginisfit  per  gratiam  ;  j)rincipalis,  tunc  j)otest  esse  efToctus    K^o" 

imago  est  magis  in  essontia  quam  iii  j)or  se  alius,  et  alius,  quia  objectum    Sert"a 

*     potentiis;  igitur  gratia  magis  dobot  nunc  non  ost  sic    pra^sens,  sicut  re-    fuiura. 

poni  in  essentia.  quirilur  ad  boatitudinem,  quia  nunc 

Contra   illud,  gratia   vel   non   est  est   visum    ffinigmatice,    tunc    vero 

'Ui-   res  alia  a  bealitudine,  vel  est  disj)o-  clare,  ideo  potest  h'uitio  nunc  differ- 

io.    sitio  proxima  el  perfoctio,  ad  quam  ro   a   fruitione   tunc   specie,  quam- 

disponit;    boalitudo   autoin   ost  im-  quam   sit  eadem    charitas    numero 

mediate  in  potentia,  cuin  consistat  nunc  et  tunc,  esto  quod  sit  causa 

in  operatione.  principalis  utriusque.  Quia  princi- 

1^^®'°       Dicitur,  quod  boatitudo  esl  primo  pali  agonte  existente  eodem,  causa 

2*^-  in  essentia  per  illapsum,  et  per  ro-  secunda  per  se  variata,  potest  effe- 

dundantiam  in  potentia,  et  ideo  di-  ctus   variari    specie,   et    secunduni 

citur  essentia,  ut  carbo  ignitus.  illud  potost  salvari  illud  commune, 

ido       Contra,  boatitudo  non  j)otest  con-  quod  omne  illiid  perquod  perfectius 

ra-  sistere,  nisi  in  altingendo  objectum  convenit  cum  imperfecto,  est  imper- 

ulliiuum,    nihil    enim    intrinsecum  fertius perfecto,  quam  quo  differt  ab 

satiat  caj)acitatem   anijn<e;  igitur  iii  impcrfecto.  Quod  tainen  difficile  est 

actu   formaliter   consistit  boatitudo,  salvare,  si  fruitio  nunc  et  tunc  sunt 

por  quam  attingit  objectum,  et  hoc  ejusdem  speciei,  difrorentes  tantuin 

vult  Aristotolos  10.  Ethic.  quod  con-  secunduin  magis  perfoctum,  et  ini- 

sistat  in  operatione.  nus    j)erfectum,    quia     tunc    fruitio 

Item,  si  non  consisteret  boatitudo  illa  convenit  cuin  ista   in  quolijjet, 
in  operatione,  sed  immodiate  in  es-     prceterquam  in   visione,  ot  illa  frui- 

sentia,  posset  beatitudo  nunc  inesse  tio  est  perfoctior  ista  ;  igitur  vidotur 
viatori,  sicut    coinprehensori,    iici^t     (juod  visio  sit  quid  perfectius  in  ista 
non  ita  perfocta  boatitudo,  (jiiia  iiia-     fruilione,  cuni  solum  in  hoc  difTorat  voiuntaB 
jor  polest  esse  gratia  intonsivo,  sou     ab  ista,  qua3  est  perfectior.  Vel  sus- etiSus'^di- 
charitas  in  viatoro  qtiam  iii  c.niij^ro-     tinoiido  quod  objoctuiii  non  ost  ali-    Bpede! 


132 


Linni  n. 


qua  causa  bealitudinis,  nisi  sicut 
sine  quo  non,  potcst  dici  quod 
adliuc  illcc  fruiti(jiies  diderunt  spe- 
cie,  quia  causa  illitnitatci3  virtutis 
activa3  ad  niullos  eirectus  causandos, 
ita  tanien  quod  non  est  nata  cau- 
sare,  nisi  aliis  concurrentibus,  ipsa- 
met  potest  producere  diversos  efle- 
ctus  specie,  vel  aliisqualitercumque 
concurrentibus,  quai  sunt  tantum 
sine  quo  non  ;  igiiur  licet  objectum 
nibil  agat,  adbuc  voluntas  informata 
cbaritate  potest  causare  diversos 
efTectus  specie,  sicut  Sol  quantum- 
cumque  terra  esset  uniformiter  dis- 
posita,  produceret  effectus  diversai 
speciei. 
3.  Item,quando  aliqua  forma  est  in- 

Gratia  non  (Jiff(ji'ens     ad    tantas     operationes, 

perflcit  .  '     . 

aiiimam  a- quod    perficit   eam,   ut   principium 

dffiquate,    /     .         ^  .        .        '  ^  *■ 

sed  secun- hujus  operationis  tantum,  non  j^er- 

dum  unam  /-«    •.  j    •      !•«•  i  .• 

poientiam.  ncit  cam,  ut  inditierens  ;  sed  gratia 
non  perficit  animam  qualitercum- 
que,  sed  solum  ut  principium  ope- 
rationis  meritoria3.  Sed  anima  quan- 
tum  ad  essentiam  est  indifferens  ad 
meritoriam  operationem  et  demeri- 
toriam  ;  igitur  non,  ut  sic,  perficitur 
a  gratia  immediate,  sicut  scientia 
non  perficit  animam,  nisi  ut  est 
principium  intelligendi,  et  ex  boc 
sequitur  quod  non  est  in  essenlia 
animae  immediate,  sed  in  intellectu. 

Item,  si  gratia  sit  immediate  in 
essentia,  igitur  posset  esse  operatio 
gratuita  in  intellectu  praivia  voli- 
tione;et  esto  quod  non  esset  volitio 
sequens,  intellectio  esset  meritoria, 
quia  principium  activum  informa- 
tum  cbaritate  potest  operari  meri- 
torie. 

Item,  Anselmus  de  conceptu  Vir- 
ginali,  3.  et  4.  cap.  dicit  quod 
omnisjustitia  et  injustitia  est  in  vo- 


luntale,  et  7.  Omne  peccatum  est  in 
vo tuntate  ;  ij^ilur  ibi  immediate  esl 
gratia,  cum  idem  sil  susceptivum 
contrariorum. 

Ad  priiiium  j)rin(ij)ale  dico,  sus- 
tinendo  banc  conclusionem,  quod 
gratia  est  immediate  in  f)otentia,  et 
dico  quod  illiid  quod  primo  agit, 
primo  perficitur,  loquendo  de  diver- 
sis  naturis,  non  de  bis,  qua3  sunt  in 
eodein  supposito,  et  non  res  et  res 
alia;  et  sic  intelligit  Dionysius, 
quod  prius  perficitur  immediatum, 
quam  mediatum,  etc.  quando  talia 
distinguuntur  in  supposito. 

Ad  aliud,  cum  dicitur,  essentia  est 
marjis  indeterminata ;  ifjitur  efjetma- 
jori  determinatione.  Dico  quodquia 
essentia  est  magis  indeterminata 
quam  potentia,  cum  ipsa  sit  deter- 
minata  ad  rationes  potenliarum, 
ideo  determinatur  per  potentias; 
non  sic  potentia,  sed  ulterius  post- 
quam  anima  est  determinata  ad  po- 
tentias,  adbuc  potentia  est  indeter- 
minata  ad  sic  agere,  vel  non,  et  ideo 
ipsa  eget  magis  determinatione, 
cum  ipsa  sit  immediatum  princi- 
pium  operandi. 

Ad  aliud,  concedo  quod  babitus 
non  possit  esse  in  actu,  nisi  illud 
cujus  est,  sit  in  actu  secundo  ;  nunc 
autem  babitus  gratuitus  non  semper 
est  in  actu  secundo,  sicut  nec  ipsa 
potentia ;  unde  quod  semper  grati- 
ficat,  non  arguit  quod  sit  in  actu 
secundo,  quia  gratificare  est  actus 
primus,  quamquam  videatur  sonare 
ut  actus  secundus;  non  enim  est 
gratificare,  ut  actus  elicitus  et  po- 
tentia  in  qua  est,  semper  est  in  actu 
primo. 

Ad  primum  pro  oppositaopinione, 
cum  dicitur  quod  cbaritas  est  radix 


G. 

Ad  pr 

tnurn 

principi 


Ad  eec 

duiD 

Poten 

eget  m 

determ 

tioneq 

anim 


Ad  I 

tiui 

GraliG 

est  a 

priD 


DIST.  XXVI.  QUiESTiO  IINIC.  I3:i 

rutio-  ol  vila   spiiilualis,  difo  (iiiod   siciil  tala'.  Dico  qiiod  elsi  iiuii   esset  nisi 

am  u.   vila  coij)oraiis  priino  csl  in  ossenlia,  una  accoplala,  oslo  qiiod   iiahiliido 

sic    radix   oporationis  inoritoiiic,  el  consisleret  in  operatione  nnius  po- 

vita  j)riino  osl  in  polonlia,  quae   est  lentia',  adhuc   j)roj)ter  istain  j)oton- 

iniinodialuin  princij)iiiinoperationis,  tiain,  essenlia  etomnes  aliic   j)olen- 

,'"      Ad  aliud,  concedo  quod  sicut  dat  lia»  eriint    accojitatje. 

cK/erc.iia  dixi  esse  [ii\e  mAenlio}.  Ad  aliud,  dico  (luod  inaiz:is  requi-   Ad  (juar. 

iauK*        -^*'  'iliiitl,  (Uiin  dicitur,  accoj)latio  ritur  disjiositio  in  princij)ali  a^ente, 

|.J?^''j*jJ_  essentici)  sufilcit,  sod  i)otonti;e  noii,  quain    iii  iiislruinenlo  in  oj)eratione 

"''^J':-   ,^ji(.o,    accoptatio     potontia'    sunicit,  nieritoria,    si    instruinentuin    esset 

iiu  ex-  sod   essentia'  non,    quia    acceptalio  e.xtrinsecum    j)riiicij)ali    ajienti.  Sed 

essenticO,  non  est  nisi   (iiiaMlam  fiO-  qiiando  iiistrumentuin  est  i(iij)sum, 

neralis  acceplatio   ciijusiiljet   entis,  quod  princij)ale,  magis  debet  instru- 

quod   vuit  esse.    Alia    esi   acceptti-  mentuin   determinari   (jiiam   j)rinci- 

tio    specialis   lanquam    ordinali   cid  pale,  cum  sit  princij)iuin  immedia- 

bonum,  ciijus  est  Ccipax.  Kt  hoc  est  tum   ojieralionis ;   nunc   autem    po- 

proj)tor  opus  merilorium,  quod   sic  tentia  ikjii  osl  res  alia  ab  essentia. 
est  acceptum,  et  lale  opus  est  imme-         Ad    aiiud    de    cong-ruenlia,    dico  '^'^j^*}j;'°' 

diate  in  potentia,  et  non  in  essenlia.  quod  aiiqua  est  convenientia  in  tola  oe  imagi- 

,,  ....  .  .  .  ,  .  .  nesupra  d. 

ht  cum  dicilur, /)/7«6'  respexit,  etc.  essentiaanjniffi  adimagineincoiiij)re-  le.  et  d.  3 

dico    quod    ihi     vocaiitur    munera,  hondeiido  potentias,  ut  sub  actibus,    "^' 

oj)(M'a   exteriora,   sed  Ahel   vocatur  et  gratia  aiiquo  inod(j  roformat  iina- 

airoctio  intiinseca,  et  prius  est  affe-  ginem   deformatam,    licet    non    sit 

ctio  iiiterior   accej)ta,    quam   opera  immediate    in    essenlia,    Vei   j)olest 

exteriora;   ideo   niliii    iliud   est   ad  dici   quod   essentia    aninicB  semper 

proposilum  de  j)otentia  et  essentia.  correspondet   unitali  essentice  divi- 

8.  Ad  aiiud,  cum  dicitur,  si   accej)-  me,    et    reprcTesental    distinctionom 

uD^at^^e  *'^^'^^  ^^^Q[  primo  in  potentia,    non  personarum,  ut   polentia?   sunt  sul) 

eiac-   esset  nisi  potentia  acceplata,  et  tunc  actibus,   ideo    niagis   potest   salvari 

ptala  *  .  ^  .  . 

eniiu.   non    proptor   istam    essent    omnes  congrueiilia  ;  si  immediale  sit  gratia 

alice  acceptata3,  sed  acceplata  essen-  iii  potentia  quam  iii  essentia. 
tia  omnes  alio)  potentice  sunt  accep- 


134 


MliHL  II. 


DISTINGTIO  XXVII. 


QU.ESTiO  UNIGA. 
Vlrum  gratia  sit  virtiis  ? 

Alens.  3,  part.  quxst.  69.  membro  2-  art.  6.  D. 
Thomasi.  2.  qiua^t.  \iO.  art.  .3.  D.  Bonavent. 
kic  art.  I.  quaesl.  2.  et  3.  senl.  disl.  27.  art.  2. 
quxst.  I.  Richardus  arl.  2.  quxsl.  i.  Hellarm. 
I.  de  liber.  arbit.  cap.  G.  et  7.  Vega.  lib.  7.  in 
Trident.  cap.  2.5.  Vasqnez  i.  2.  disp.  198.  Sco- 
tus  in  0x0  II.  hic. 

1.  Circa  hanc   distinctionern   vigesi- 

Argumen-  main    septiniam    qua^iitur:    Uinim 

gaUvum.  (jralia  sit  virtus'^  Quotl  non.  Umnis 

virtus  naturalis   perficit  in    ordine 

ad   lumen    nalurale;    igitur   onmis 

virtus  supernaturalis  ])erficit  in  or- 

dine  ad  lumen  supernaturale ;  igitur 

gralia  perficeret  in  ordine  ad  lumen 

supernalurale ;   consequens  est  fal- 

sum. 

contra.        Oppositum,   Magistcr    in   littera, 

gratia  est  bona  qualitas  menlis. 

SCHOLIUM  I. 

Opinio  Henrici,  et  D.  Thomae  gratiana  non 
esse  virtutpm,  sed  lumen  quoddam  supernalu- 
rale,  se  habens  ad  virlutcs  Theoiogicas,  sicut 
lumen  naturale  ad  acquisilas,  reTutatur,  quia 
sic  non  darolur  fides  informis  ;  etrejicitur  du- 
plex  responsio  ad  hoc,  quae  non  est  D.  Thoniae, 
quia  absurdissima  est. 


Henr 
quoill.  9.q 


Solet  dici    ad    qun3siionem    quod 
graiia  sii  quoddam  lumen  sui)eriia- 


13.  D.     turale,  etjuxtaillud  poneliatur  aliud 

q!^°'K)'.*arL  lumeu,  scilicei  gloriti3,  ideo  non  est 

^-       virlus.  £i  si   arguitur   conira   isios, 

quod  lunc  non  possit  esse  fides  in- 


formis,  quia  semper  esset  fides  con- 
formata  regulae  suae,  et  talis  non 
potest  esse  informis,  dicebatur  du- 
pliciter  :  Primo,  quod  fides  non  ma- 
net  eadem  specie  post  peccatun» 
mortale,  et  ante.  Secundo  sic,  quod 
licet  maneat  charilas  eadem  specie, 
tamen  secundum  gradum  superio- 
rem  dicitur  charitas ;  secundum 
vero  gradus  inferiores  fides  et  spes. 
Et  sic  per  peccatum  mortale  destrui- 
tur  secundum  talem  gradum,  ettunc 
non  dicitur  charitas  manere. 

Sed  primum  non  est  verum,  quia  Fide 
per  peccaium,  quod  non  esi  pecca-  Jec 
tum  infidelitaiis,  non  corrumpiiur 
fides  praecedens,  sicut  patet  in  mul- 
tis  peccaioribus,  qui  eosdem  arii- 
culos  fidei  credunt  postpeccatum  et 
ante.  Unde  cum  quis  peccat,  si  cor- 
runq^eretur  fides  pra^cedens,  opor- 
tet  quod  habeat  novam  fidem  de 
articulis  fidei,  et  quod  Deus  in  pec- 
candoinfundat  sibi  novum  habiium, 
et  cum  quis  justificaiur  |de  novo, 
quod  semper  infundat  sibi  Deusno- 
vam  fidem  ei  spem,  quod  videtur 
omnino  falsum. 

Similiter  secundum  esi  falsum, 
quia  per  peccaium  mortale  destrui- 
tur  charitas,  itaquod  nihil  illius  for- 
mcc  remaneat,  et  tamen  remanent 
fides  el  spes  ;  igitur,  etc.  Ideo  non 
ienentur  iliie  opiniones  modo,  ne- 
que  quod  chariias  diminuitur,  quam- 
quam  jiosset  de  potentia  absoluta, 
ut  dictum   prius   est  *,  sed   tantum  n. 


DIST.  XXVII.  0UiT:STIO  UNIC. 


1  ;i5 


p,    .,,,   corrmnpilur,     siciit     sihi      (lcljcUir 

Cliarittid  1  ' 

uou  coiitiplio  i)r()i)ler  morliihi  nocca- 
ptT  veuia- iijiii ;  vciiialc  ciiiiii  pcccaluiii  Illllll 
|)olcst  iniimcrc  dc  cliarilatc,  ncc 
ctiain  Dciis  suhlraliit  proplcr  ve- 
nialc  aiiqnain  parlcin  cliarilalis, 
qnia  tnnc  jinnircl  nllra  condij^iinm, 
snbliahcndo  ina^is  bonuin  pro  mi- 
nus  inaio. 

SCHOLIUM. 

Gralia  et  charitas  sunt  unus  habitus.  Primo, 
quiii  Sancti  eadem  trihuunt  ulrique.  Secundo, 
alioquin  possent  separari,  et  sic  damnari  posset 
quis  cum  ^ralia,  vel  saivari  sine  ea.  Ila  Alens. 
3.  part.  quajst.  3.  niembr.  2.  arl.  4.  Aibert.  2. 
dist.  26.  art.  3.  Major  quaist.  i.  Gabr.  ibi.  Hen- 
ric.  iiuodl.  '(.  quaest.  10.  Vasq.  Vega,  Richard. 
Bellarm.  citati. 


3.  Ideo  dico  quod  gratia  est  virtus, 

E(fc'iemex- et  est  idcm  re   quod   ipsa  charitas, 
iribnuuturul  patct  pcr  mnltas  preeemincnlias, 

jharitali  et  o  i*         ii'i  t        iv  i^ 

gratiaj.  quas  Saucti  attribuunt  aliquando 
charitati,  aliquando  gratici),  ut  15. 
de  Triiiil.  18.  diciturquod  sola  gra- 
tia  dividil  filios  refjni  a  filiis  perdi- 
iionis ;  etalibi,  cpiia  sola  charitas 
perfcctissinie  unit.  Et  si  charitas  et 
gratia  essent  duae  rescum  sint  ab- 
solutaB,  non  esset  contradictio  quod 
unnin  inesset  sine  alio,  et  tunc  ho- 
mo  posset  salvari  sine  gratia,  vel 
sine  charitate,  vel  damnari  in  gratia, 
vel  in  charitate  existens.  Quod  au- 
tem  aliquis  habeat  gratiam  vel  cha- 
ritalcin,  vel  quod  sit  justus  ali- 
quando,  et  aliquando  non,  ex  cre- 
ditis  potest  leneri,  et  per  verisimiles 
conjecturas,  sed  hoc  probari  non 
posset,  ita  sunt  indistincta  quoad 
nos  opera  meritoria  et  ficta. 

Dcus  6St  .  . 

charitas       Dico  taineu  quod  licet  charitas  et 

formaliter,  ■•        •.         i  i  .  . 

sed  non    gratia  sit  cadem  res,  hoc  tamen  est 
fom^^uter.  ut  diversimode  concepta,  fiuiii  Deus 


cst  forinalihir  charilas,  scd  non  sic 
est  Dens  formalilcr  gralia.  .Micpiid 
cnim  quod  iii  Dco  est  inlinite,  potest 
concipi  in  creatura  limitate,  ct  idcin 
polcst  dni)liciler  concipi,  vel  illnd 
rinilum  sohim,  (iiiod  est  in  crcatura 
non  ut  limilalc,  ncc  illimilatc,  et  ii- 
lud  soluni  conccptum  estindiflerens 
ad  Deum  et  creaturam,  et  sibi  po- 
test  ut  sic,  iniponi  unuin  noinen,  ut 
sapientia  vel  cliaritas.  Vel  potest 
concipi  id,  quod  est  in  creatura, 
scilicet  talis  pcrfcctio,  ut  limitata, 
concipiendo  totuin  ut  ])erfectum, 
cuni  limitatione,  et  tunc  illi  toti  i)0- 
test  imponi  nomen,  et  sic  gratia  iin- 
ponitureidem  rei,  et  sapientia  creata 
eidem  rei,  cui  imponitur  absolute 
hoc  nomen  sapientia  ;  et  sic  non  di- 
citur  de  Deo,  qnia  illud  aliquam 
imperfectionein  dicit,  qnia  dicit 
ali(|uid  dignuin  charitalc,  vel  gra- 
tia,  et  tale  non  ex  se  habet  cluirita- 
tem. 

Secundo,     est     difTerentia     iiiter       4. 
ista  in  respectu  connotalo,  quia    ut  Gratis  ei 

'  *  charitatis 

habeo  Deuin    milii  caruin,  possum  aiia  Jiffe- 

r6Qti& 

illud  dupliciter  concipere,  vel  ut 
charitas  est  absolulum  principium 
operandi  circa  Deum  gratum  inihi, 
vel  nt  est  in  habente  Dcuin,  ut  ha- 
bentem  carum,  ul  habens  est  ob- 
jectum  secundarium,  circaquod  ope- 
ratur  intellectus  divinns  ;  et  sic 
eadein  res  dicitur  yratia,  ut  in  ho- 
mine  existens,  et  dicilur  charitas, 
nt  esl  absolulum  principium  opc- 
randi  circa  Deiiin  graluin.  Priino 
mododicit  imperfectionem  ;  secundo 
modo  non,  et  sic  est  de  omni  pcr- 
feclione,  quod  in  qnolibet  est  ine- 
lius  esse  quam  non  esse,  considc- 
rando  illiid  (luod  i^erfeclionis  est 
solum,  indiirerens  est  ad  Deuin,  et 


136 


\A\m  II, 


Ad  arf^um 
1. 


creaturam,  sed  uL  liinilaluiii  laiiluin 
in  crcalura, 

A(l  priniuni,  cuin  dicitur  quod 
virtutes  perficiunt  in  ordine  ad  lu- 
men^  sit  ita,  oportet  tamen  stare  in 
primo  lumine  virtutis,  ut  pruden- 
tia3,  quia  ipsa  perficitnon  nisi  in  or- 
dine  ad  lumen   intellectus  agentis, 


et  ihi  est  status  in  virlulibus  acqui- 
silis,  sic  in  virtutibns  infusis  reso- 
lulio  stabit  ad  luinen  supernalurale. 
Sicut  eniin  luinen  naturale  inlidiec- 
tus  agentis  cooperatur  prudentia^, 
sic  lumen  supernaturale  cooperatur 
gratia3,  et  ibi  est  slatus. 


amsB^t 


DIST.  XXMll.  QUyESTlO  LNIC. 


137 


niSTINCTIO  XXVIII. 


QUiESTlO  UNIGA. 

Utrum  liberum  arhitriwn  S2?ie  g7'alia 
possit  cavere  a  morta/i  peccato  ? 

D.  Thom.  1.  2.  qusest.  109  quacst.  3.  4.  et  8  e 
hic  qu.-esi.  2.  art.  i.  D.  Bonavenl.  art.  i.  quxsV 
2.  Richard.  art.  i.  qusest.  i.  et  3.  Vega  qua.'st 
13.  de  justif.  Suarez  3.  deauxil.  cap.  2.  et  i. 
part.  Iracl.  2.  lib.  2.  a.  cap.  9.  Vasq.  i.  2.  disp. 
198.  el  199.  Gregor.  hic  quxst.  i.  art.  i.  Du- 
rand.  quaest.  3.  Henric.  quodl.  9.  quaest.  \[- 
Bellarin.  lib.  5.  r/e  ryra^  ei  Ub.  arbilr.  cap.  6. 
e/  7.  Scolus  iH  O.con.  /lic. 

1  Circa  istam  distinctioncm  vigesi- 

?utii  1.  mam  octavam  quaeritur  :  Utrum  li- 
berum  arbitrium  sine  (jratia  possit 
cavere  a  peccato  mortali  ?  Quod  sic, 
ad  Roin.  1.  Gentes  sine  lege  sibi 
erant  lex  ;  igitur  siue  lege  cavebant 
peccatum  per  liljerum  arbitrium. 

Item  3.  de  libero  arbitrio,  Augus- 
tinus,  nullus  peccat  quando  facit 
cpiod  vitare  non  potest  ;  igitur  si 
non  possit  vitare  per  liberum  arbi- 
trium,  non  potest  peccare  per  lil)e- 
rum  arbitrium. 

Item,  Anselmus  de  libero  arbitrio, 
c.  3.  Liberum  arbitrium  est  potestas 
servandi  rectitudinem,  eic.  igilur 
ipso  remanente  potest  vitare  obliqui- 
tatem. 

Oppositum,  iste  fuit  error  Pe- 
lagii. 


SCHOLIUM  I. 

Benlentia  Henrici,    posse   liberura    arbilrium 
sine  gratia  cavere  alt  omni  peccato   mortali  ac- 


■jei-un- 
duui. 


ertium. 


tuuli  disjunclivc,  non  lamen  copulative.  K.xem- 
plum  de  navi  perforata,  cujus  singula  tora- 
mina  quis  obturare"po3set,  non  omnia  simui, 
sic  de  multis  tciilationibns.  Ottjicit  Doclor  con- 
Ira  hanc  dupliciter. 

Dico  ad  quffistionem  quod    vitare      2. 
peccatum  potest  inlelligi  (luj)licit(3i',  Peccatum 

,  ,  ,  ■     -,  habituale 

vel  quod  peccatum  accij)itur  pro  t^iiinequit 
reatu,  qui  relinquitur  post  aclum,  de"pot7n-^ 
qui  esl  sine  actu  tunc,  et  peccatum  [^^  ggj^J^; 
originale  dicilur  tale  ;  si  enim   con-  ue  de  ab- 

<-^  _  _  soluta. 

sisterel  in  actu  tunc  elicito,  esset 
actuale.  Alio  modo  potest  accipi,  ut 
consistit  in  actu  tunc  existente.  Pri- 
mo  modo,  sive  in  primo  stalu  non 
potest  liberum  arbitrium  viatoris  vi- 
tare  peccalum,  sed  hoc  non  est 
propter  incompossibilitatem  gratiae 
et  peccati  habitualis  formaliler,  ita 
quod  alterum  illorum  necessario  in- 
sit,  quia  sicut  in  slatu  innocentiaB 
caruit  hoino  probabiliter  in  sua 
creatione  peccato  et  gralia,  sic 
posset  Deus  talem  naturam  nunc 
reparare,  licet  non  faciat  de  polen- 
tia  ordinata.  Ilaec  igitur  est  causa 
quare  liberum  arbitrium  non  sufficit 
ad  vitandum  peccatum  primo  modo, 
quia  modo  omnes  sunl  nali  filii  ine, 
ad  Ephes.  2.  ideo  nunc  nisi  recipiat 
gratiam  estin  peccato  ;  et  postquam 
gratiam  receperat,  non  perdit  eam 
sine  peccato  rnortali,  et  tunc  non  po- 
tesl  redire  sine  gratia.  Sed  Pelagius 
negavit  originale  peccatum  in  par- 
vulis. 

I)e  peccato    secundo    modo,     ut       3. 


138 


iJHHI  II. 


Opinio     consislil  iii  uclu,  (liritur  (|iio(l  liotno 

quodL%    I)"l(>st    1X31"   liberum    arbiliiuin   exi- 

quBcst.  21.  stensin  pcccato  orijiinali  vitarcoinne 

aliud  peccatuin   consislens   in  actu, 

quia  si  non,  lioc  non  esset  nisi  du- 

plici  de  causa.  Vel  quia  non    p(Deni- 

tet,  tamen  teneturpoenitere,  vel  quia 

non  conservat  alia  pra^cepta,   quae 

tenetur  observare.  Sed  neutro  modo 

existens   in   peccato  originali,  pec- 

cat ;  non  enim  tenetur   poenitere  in 

multis  casibus,  in  quo   tenetur  post 

poenitere  per  liberum  aibilrium  se- 

cundum  judicium  rationis  natura- 

lis  ;  nec  tenetur  alia  preecepta  ser- 

vare  alio  modo,  quam  possit  per  li- 

berum  arbitrium,  quia  niliil   proeci- 

pitur  a  Deo,  nisi  quantum  possibile 

est  ;  Deus  enim  nihil  prsecipit  im- 

plere,  secundum  Sanctos,  quod   est 

impossibile.   Quomodo  tamen   illud 

sit  impossibile,    et   quomodo    non, 

*q-^3.  n.  dictum  est  c?/'s/mc/.  7.  '  hujus,   ideo 

hic  non  recito,  sed  dico  de  aliis  pec- 

catis  occurrentibus  ex  tentationibus, 

quod  adhuc  possibile  est  per   libe- 

rum    arbitrium  omnia   talia    vitare 

mortalia,  quiade  quocumque,  id  est, 

concurrentibus,  j)ossibile  est  ex  na- 

turalibus  deliberare,  etjudicio  exi- 

stente  completo  potestvoluntasrecte 

eligere,  et    per    consequens   potest 

omne  peccatum  occurrens  ex  tenta- 

tione  vitare. 

Item,  Hieronymus  ad  Damasce- 
num  Episcopum  :  Confitemur  sem- 
per  nos  posse  peccare,  et  posse  non 
peccare;  igitur  post  peccatum  origi- 
nale  polest  vitare  quodcumque  aliud 
committendum  per  liberum  arbi- 
trium  ;  potest  enim  homo  recte  deli- 
berare  ex  naturalibus. 
4.  Dicitur  tamen   quod  homo  potest 

vitare    singula    peccata,     sed     non 


omnia  occurrenlia,  sicul  existens  in 
navi  perforata  in  inultis  locis  potest 
siiigula  foramina  oblurare,  sed  non 
omniasirnul,  cum  enim  se  convertit 
ad  uniim,  aqua  ingrediliir  ad  aliud  ; 
sic  homo  expositus  tot  tentalioni- 
bus,  dum  resistit  uni,  labitur  in 
aliain.  Ad  hoc  videtur  Gregorius 
2o.  Moral.  cap.  10.  Peccatum  oppri- 
mens  liominem  suo  pondere  mox  ad 
aliud  trahit ;  sic  existens  in  peccato 
originali  mox  trahitur  ad  aliud. 

Contra,  qui  potest  resistere  multis 
divisim,  si  non  occurrat,  nisi  sem- 
per  unum  illorum  simul,  aiqualiter 
potest  resistere  uni  et  omnibus  ;  sed 
quibuscumque  occurrentibus  tenta- 
tionibus  non  potest  haberi  plenus 
consensus  simul,  nisi  unius,  qualis 
requiritur  ad  peccatum  mortale  ;  et 
possibile  est  quod  non  occurrat  nisi 
unum  simul  ;  et  quamquam  multa 
possint  intelligi  simul  habentia  or- 
dinem,  non  potest  esse  simul  con- 
sensus  nisi  unius  ;  igitur  oequaliter 
potest  resistere  omnibus  sicut  uni. 

Item,  si  vincit  unam  lentatio- 
nem,  efficitur  fortior  quam  prius  ; 
igitur  magis  potest  vincere  secun- 
dam. 

Item,  unum  peccatum  mortale 
non  corrumpit  statim  habitum  ad 
bene  operandum,  quia  non  unico 
actu  inducitur  habitus  contrarius; 
igitur  qui  semel  peccavit,  si  prius 
habuit  habitum  acquisitum  ad  bene 
operanduin,  adhuc  magis  inclinalur 
ad  oppositum  illius  peccati  quam 
ad  consimile  peccatum.  Et  prseter 
hoc  magis  dislant  peccata  ab  invi- 
cem,  ubi  extrema  sunt  vitiosa,  et 
virtus  in  medio,  quam  virtus  ab  ex- 
tremo  ;  igitur  si  peccat  uno  peccato, 
ut  peccato  avaritise,  magis   disponi- 


UdI  te 
tiouip> 
fliiis  r 
lere, 
oiniiil 
im|in|L' 
tiii 


Habi 

virtu 

acquip 

noa  i 

ditur 

UDum 

catui 


DIST.  XXVIII.  OU.KSTK)  HMC. 


m 


tur  ad  non  peccandiun  poccato  pro- 
(li^alitalis,  qiiani  iluiii  slelil  iii  ino- 
diu.  Xoii  ij^ilLir  ox  iino  peccalo  Ira- 
liiliir  ad  aliiid  seinper,  el  quaiilo 
plus  traliilur  ad  unuin  peccatuin, 
lanto  minus  trahilui'  atl  peccatum 
oppositum  vel  disparatum. 

SCHOLIUM  II. 

Alia  sententia,  quam  lenel  Gregorius  hlc  et 
alii,  hominem  exlra  charitalem  cxistentem,  in 
eingulia  operibus,  ctiani  praeceptis,  f.eccare, 
quia  juxta  inlentionem  praecipientis  tenetur 
implere  prfficepta  ad  finem  charilatisi  hanc 
refutat  Doclor  :  Primo,  quia  nullus  esset  mo- 
nendus  implere  praecepta,  quia  audiendo  Mis- 
Bam  dic  Dominica  peccaret,  si  non  essct  in 
gratia.  Secundo,  Paganus  dando  eieemosynam 
ex  pietaie,  peccaret.  Haec  rejicilur  ab  omnibus, 
de  (juo  Suar.  Vega,  Beliarmin.  citati.  Vide  pro 
buc  mulla  in  Okou.  in  Scholio  num.  7.  Rejicit 
inodum  diccndi  D.  Bonuventurae  de  lempore 
deliberandi,  iransacto,  et   non  transaclo. 

^  Aliter   dicitur,    quod   existens   in 

y^iiaopinio  PGCcato  orij^inali,  vel  in  alio  quan- 

'i^^^     tum   ad    reatum,    non  potest  vitare 

sequilur         _  '  ^ 

Gregorius.  aliud  peccatum,  sed  necessario  pec- 
catum  novo  peccato,  quia  ipse  non 
servat  pra3cepta  secundum  intentio- 
nem   mandantis.    Praeceptum  enim 


non  faciat  illum  secundiim  inlcnlio-  ^^  chariia- 
nem  inandantis,  sequilur  ([iu)d  exi-       i^. 
stensin  peccalo  in  audiendoMissam, 
peccaret  morlaliter,  et   in  servando 
Sahhatiim,  (iiiia    non    ex  int(Mitione 
mandantis.  lA  tunc  existens  in  mor- 
lali  non  esset  monendus  cpiod   face- 
ret  tot  bona,  quot  posset,    imo   ad 
nullum  faciendum,  cum  in    quolibet 
peccaret  mortaliter.     Dicunt    quod 
^ravius  peccaret  si   non    faceret.  11- 
lud  non  valet,  quia  modicum  reme- 
dium  esset,  cuin  quis  deberet   pec- 
care,  suadere_^ei  quod  ipse  peccaret 
alio    genere  peccati   mortalis ;   non 
eniin  debet  esse   talis   commutatio, 
quod  necessario  fiat  peccatum  mor- 
tale  ininus,  ad  vitandum   majus  in 
nullo  casu. 

Item,  sequeretur  quod  Paganus 
in  dando  eleemosynam  pietate  natu- 
rali,  peccaret  mortaliter.  Priina 
ratio  liujus  positionis  non  valet,quia 
etsi  Deus  voluit  hominem  sic  ope- 
rari  ex  intentione  mandantis,  non 
tamen  voluit  hoc  imponere  homini 
ex  necessitate,  quod  in  quolibet  actu 
esset  obligatus  ad   operandum  sub 


est  diligere  Deum  et  proximum,  et  tali  intentione,  et  si  existens  in   pec- 

facere  talia  opera,  et  talia  ex  chari-  cato   inortah    non    habeat    ad    hoc 

tale,  et  in  ordine  ad  finem  ultimum,  conscientiam  de  reddendo   aliquid, 

et  sic   non   servat  aliquod   praecep-  quod  injusle  abstulit,  potest  habere 


tum. 

Item,  praeceptum  affirmativum, 
diliyes  Deum^  etc.  obligat  ad  sein- 
per,  etsi  non  pro  semper,  tanien  in 
aliquo  casu,  et  aliquando  tenetur 
hoc  implere  ;  sed  non  potest  diligere 
Deum  ex  toto  corde  dilectione  sa- 
lubri  sibi  ad  saldtem  ;  igilur  iii  nullo 
quando  potest  hoc  implere. 
"7.  (^ontra  illud,    si   existens  in  pec- 

Nou  teneri  ,    , .  ,  ,    i  •.  i 

nos  iuipie-  cat(j    mortali   peccet    mortaliter  de 
"praec^pta  novo   iu    actu   bouo   ex  genere,    si 


vehementiorem  modum  diligendi 
Deum,  quam  multi  existentes  in 
gratia,  et  tainen  non  euin  diligit  di- 
lectione  meritoria,  nec  tainen  in  sic 
diligendo  peccat  novo  peccato.  Et 
per  hoc  patet  ad  secundam,  quia 
ubi  dicitur,  diliyes  Deufu,  etc.  dici- 
liir  (lilif/es  pro.rimum  sicut  teipsum, 
et  ex  illo  oriuntur  oinnia  prcTcepta 
negativa.  Nunc  autem  non  permit- 
tendum  est  proximuiii  morifame, 
sed  sibi  subveni(Mi(Ium    iii  necessi- 


UIO. 


140  Linni  II. 

lale,   quamquam  existat     in    peccato  denegalurum  graliam,  quam   cum   variis  limi- 

|.  talioniljus    multi     Doclorcs     tei'ent,     de    quo 

morldll.  Lessius    di?put.    de    gralia.   Quid    juxla    Scoti 

8.              Aliler     dicitur,     quod     non     potesl  mentem  lenendum  sit  (hlc  enim  nihil  resolvil) 

Terlia  S.    vitari    peccatuu)     mortale,     quia    ibi  vidc  in  Oxon.  in  praedictoScholio  num.  7. 
Bonavent.              ...                                         ,    ,., 

est  distinguere  tempus  delit)eratio- 

nis,  et  tempus  ante  deliberationem,  Aliter  dicitur  quod  liberum  arbi-      g 

et  post,  et  rudiori  plus  temporis  est  trium  potest  considerari  dupliciter  ;   Aiia  opi- 

dandumaddeliberandum  quain  sub-  vel  in  se  et  absolute,  vel  ut  exposi- 

tiliori  ;    ideo     non    est     ibi     certa  tum  tentationibus.  Primo  modo  po- 

mensura  ante    tempus,   quo   potui  test    vitare     peccata    committenda. 

deliberare  ne  peccaret  quis  nisi  ve-  Secundo    modo,     aut    de    peccatis 

nialiter.  Sed  post  tempus  completaB  commissis  bene  se  habet  quantum 

deliberationis,      potest      discernere  potest  ex  naturalibus,  vel  male.   Si 

quod  est  mortale,  et  ideo  tunc  po-  bene,  hoc  est,   displicet  sibi  quan- 

test  vitare  quodlibet  aliud  commit-  tum  tenetur  ex  naturalibus,  ex  con- 

tendum  ;  si  tamen  tempore   delibe-  gruo  meretur  gratiam  gratis  datam, 

rationis    non     deliberet,    sed    fluat  et  si  bene  utitur^ipsa,  cito  dabitur 

tempus,  tunc  post  tempus  delibera-  sibi  gratia  gratum  faciens.  Si  autem 

tionis,   non  tamen  post  deliberatio-  male  se   habet  ut   complacendo   in 

nem  dicitur  quod  non  potest  vitare  commissis,  cum  sibi  occurrunt,  pec- 

peccatum,  excsecante  se  malitia  sua.  cat   novo   peccato.    Sed    si    neutro 

Contra,   si   fluat    tempus    delibe-  modo,  nec  complacendo,  nec  detes- 

rationis,  aut  igitur  dum  illud   tem-  tando,    non    dicit   ille   Doctor   quid 

pus   fluit,  habet  usum  rationis.  vel  sit  judicandum.  Tamen    forte  esset 

non  ?   Si  non,   igitur  non   fuit  sibi  dicendum   quod    ille  peccat  morta- 

tempus   deliberationis  ;    si   sic,   aut  liter,  quia   tenetur  detestari  ;    licet 

igitur    occupatur    circa    aliud,   vel  enim    non    teneatur    semper    quis 

circa   illud  ?   Si  circa   aliud,  adhuc  prenitere    de    commisso    actualiter, 

non  fuit  hoc  tempus  deliberationis  ;  tamen  tenetur  habere  aliqualem  dis- 

si  circa  illud,  igitur  non  exceecatur  plicentiam,  quando  occurrit.   Sicut 

circa  illuc  adhuc.  Si  est  occupatus  forte  de  conclusione  Geometrica,  si 

circa  illud,  dum   fluit  tempus  deli-  eam  specularetur,  forte  in  hoc  non 

berationis,      igitur    in    fine    potest  peccaret,  nisi  nimis  morando,  quan- 

vitare  peccatum  per  se.  Non  igitur  do  tenetur  alia  speculari,  vel  immo- 

post  tempus  deliberationis  oportuit  derate  ibidem  complacendo  tenetur. 

eum  peccare  circa  illud.  Igitur  quod  liberum  arbitrium  non 

potest  diu  stare,  quin  peccabit  novo 

SCHOLIUM  III.  peccato,  vel  quin  Deus  ex  liberali- 

tate  dabit  sibi  gratiam,  si  disponat 


Alia  senlentiatenens  posse  liberum  arbitrium 

vitare  peccata,  seclusis  tentationibus   ;   sed  his  ^®    quantum  in   se  est. 

positis,  si  bene  se  gesserit,   ex  naturalibus  ac  Sed    quid   est    dicendum   de     infi- 

cipietgratiam,quasibeneususfuerit,  accipiet  ^qI[^    qyi     nunquam    audivit    fidem, 

ulteriorem.  Hanc  non  refutat  Doctor,  et  coinci-  -           i,                     •   •.                      •  , 

dere    videtur   cum   illa    sententia,   qu«    tenet  ^t    multa     COmmiSlt,     quae    Vldentur 

facienli  quod  in  se  est,   ex  natura,   Deum  non  sibi  satis  licila,  de   quibus  teneretur 


10. 


DIST.  XWIII.  OU/ESTIO  ILMC. 


141 


fidolis  liabero   (lisj)li(XMilitiin,    (luan-  nilcm,    j)()l(3st    dici    (jiiod    quamvis 

do   iiia   occurruut,    si    liaboat  coni-  iioii   hahohanl  lo^ein   scrijilain    Mo- 

jiiaconliam,   ol  illiid  ost  ex  inslindu  saicam,    hahohanl    tainon    iii    corde 

Sj)irilus  sancli  ;  ijAilur  Sjiiritus  sanc-  lof^om,  oL  hene  vivobant,  sicul  honi 

liis   lacorol    ouin    ajjjiroharo    aclum  (ionlilos.  Non  oniin  lonebanliir  luiic 

(loloslai)ilom,   si  inovol  oum    ad   di-  ad  loyom  IMoysi,  nisi  jiojiulus    Isra- 

S[)liconliam,    cuin    haboal   i^noran-  olilicus,  el  (jui  volobant  eis  adliic- 

liain   iiivincihilom,    (juia   secundum  roro ;    unde    (lornolius   fuil    boiius, 

judicium   snnm  vidonlur  sibi  liones-  duin    vivebat    exlra    le^em    Mosai- 

la,    iioii    jirojitor   hoc  dimiltit   illa  ;  cain. 


II. 

id  argum. 
priiuum 
riuLi|iale. 


igitur   Sjiirilus  sanclus  esset  causa 
I^eccati  in  illo. 

Dico  quod  forte  nunquani  occur- 
ret  talis,  qui  non  vellet  facere 
quod  crederet  esse  melius,  quando 
Deus  ex  liberalitato  sua  auferet  ab 


Ad     aliud,    concedo   (juod     illud  a«i  secuo- 

'  1  dum. 

non  est  ijocatum  in  eo,  (iiiod  iiullo 
modo  vitari  potest.  iNunc  autem 
licet  existens  in  pcccalo  mortali 
non  posset  sufficienter  ex  se  vitare 
omne    peccatum,    lainen    potest   se 

00     ignoranliam     invincibilem,    et     disponere,    et  tunc  Deus  dabit  sibi 

ideo    semper  paralus    est  Deus    ad     gratiam,  unde  possit. 

danduin  gratiam,    et  si  homo  eam         Ad  Anselmum  respondetur,  quod  ^\^^^~ 

ropellat,  resistit  Spiritui  sancto.  liberum  arbitrium  est  potestas  ser- 

Ad    primum  principale,   cum  di-     vandi    reclitudinem,    si    non  sit   in 

citur  quod  (jens  sine  leije,  erat  sibi     peccato  mortali,  non  sequilur  aliter. 

lex  viventes  secundum  lejeni  nalu- 


142 


Lllilll  II. 


DISTINCTIO  XXIX. 


1. 

Argum. 
primum. 


SecuQ- 
dum. 


Terlium. 


Quarlum, 


QU^iSTlO  I. 

Utrum  in  nobis  requiralur  gralia,   ul 
principium  activum  ? 

Alens.  'i.part.  quaest.  19.  membro  i.  arl.  2.  D. 
Thomas  i.  2.  quxst.  49.  arl.  3.  el  qusesl.  51. 
arl.  2.  Occham  quodl.  3.  quxst.  2o.  Durand. 
3,  di.st.  23.  quxsl.  2.  Palud.  ihiguxst.  2.  Ru- 
bion  quxst.  i.  Scotus  i.  disl.  3.  quaesl.  7.  et 
dist.  17.  quxst.  2.  e(  3.  dist.  37.  at/  argument. 
et  4.  du/.  49.  (/w<i'5L  2.  ad  utiim. 

Circa  distinclionem  vigesimam 
nonam  queeritur  :  Uiram  fjratia  se 
habeat  in  ratione  principii  activi 
respectu  actus  meritorii?  Quod  non. 
Accidens  non  agit  in  suum  subjec- 
tum  ;   gratia  est  in   vokintate  ;  igi- 

tur,  etc. 

Ilem,  voluntas  non  est  princi- 
pium  activum  ;  igitur  nec  habitus 
in  voluntale.  Antecedens  patet, 
quia  si  sic,  moveret  se,  et  tunc 
ojusdem  ad  se  esset  relatio  realis. 
Consequens  est  contra  Philosophum 
S.  Metaph.  ponentem  identitatem 
esse  relationem  rationis. 

Item,  unius  actionis  est  unum 
principium  formale  ;  operatio  me- 
ritoria  est  una  actio  ;  sed  voluntas 
et  gratia  sunt  unum  ens  per  acci- 
dens  ;  cum  igitur  voluntas  sit  unum 
principium,  gralia  non  erit,  quia 
sic  hujus  actionis  non  esset  unum 
principium  formale  activum. 

Item,  relatio  non  est  principium 
actionis,  nec  lerminus,  ut  patet  o. 
Physic.    Sed   habitus   sunt    ad    ali- 


quid,  ut  patet  7.  Phijsic.  ibi  :  Ad 
illa,  quse  sunt  in  primx  specie  Qua- 
litatis  non  est  motus,  quia  illa  sunt 
ad  aliquid. 

Et  confirmatur,  non  plus  repu- ^'""fi^^"""' 
gnat  relationi  quod  sit  terminus 
molus,  quam  quod  sit  principium 
motus  ;  igitur  cum  non  possit  esse 
terminus,  non  polest  esse  princi- 
pium. 

Ad  oppositum,  Augustinus  ad  Bo-       2. 
nifacium  :  Charitas  meretur  aucjeri,    Conira. 
sicut    aucta   perfici;  quod  merelur, 
est  principium. 

Item,  gratia  in  voluntate  inclinat  Secundo. 
formam  ad  agere  ;  vel  igitur  in  ra- 
tione   principii   activi,   vel  passivi  ; 
non   passivi,  quia  ex  se  sufficienter 
est  disposita  passive. 

Item  2.  Ethic.  cap.  0.  Virtus  ha- 
bentem  perficit,  etejus  opus  bonum 
reddit ;  gratia  est  virtus,  ut  dictum 
est  prius  *. 

Item,  ille  habitus,  quo  quis  utilur 
cum  voluerit,  est  aclivus  ;  voluntas 
habens  talem  habitum  utitur  eo, 
cum  vult. 

SCHOLIUM  I. 

Gratiam  es&e  activam  respeclu  sui  actos,  pro- 
bat  variis  locis  Augustini,  ratione  et  cx  Philoso- 
pho  ;  estquc  communis  senlentia  Doclorum  ci- 
tatorum  de  habitu  in  univcrsum.  "Vide  Doct.  in 
Oxon.  I.  dist.  17.  quaest.  2.  et  ibi  Scholium 
num.  8. 


Terllo. 


Supr.  d. 
27. 


Circa  islam  quffistionem  duo  sunt 
videnda,  et  primo  declaro  quod  gra- 


3. 


DIST.  XXIX.  QUiESTIO  lliXIC. 


li:{ 


i  cre- 
iriuci' 
acti- 
m. 


tia  creata  cst  principiuin   activnni  ;     disponit  active    rcspcctii    hcatitiuli- 
secundo,    qnaliter  est   activa.    Pri-     nis. 


nuiin  declaro  secnndnin  An^nsti- 
nnin  snper  illnd  Uoinan.  U.  i\o/i  cst 
curreniis,  etc.  sed  Dei  misevenlis. 
Et  addncit  anctoritatein  Apostoli  1. 
ad  (^orinlli.  !•).  Non  et/o,  sed  yratia 
Dei  niecum,  etc.  Non  autein  dicit 
quod  nihil  boni  facial,  sed  niliil,  si 
illa  non  adjnvarel. 


Nunc  autein  videndnin  per  quein 
inodnin  liabct  rationeni  jjrincijiii 
activi.  Dicilnr  (jnod  in  babitn  ac- 
quisito  alitiir  cst,  quain  in  babiln 
infnso ;  nnde  j)er  aliud  est  aclus, 
per  aliud  exj)edilio  ;  actus  est  a 
j)otentia,  sed  exj)editio  respectu 
operationis  est  per   babituni   acqui- 


quo- 
I  sit 
pium 
um. 


Alibi  siij)er  illud  Psalini  :  Adjuva  situin.  Non  sic  de  babitu  superna- 

nos  Deus,  etc.  Qui  adjuvatur,  non  turali,    quia     non    solum    facilitat, 

nihil  operatur.  sed    dat    eliccre    secundum    istam 

Idem  Augustinus  super  Psal.  64.  vel  illam  virtutem,  ct  illa  est  virtus 

Charilas  cst  hic  ifjnis,  sed  ibi  cami-  talis,  quse  de  potentia  ultimum  ope- 

?i?/5  ;  et  alibi  alii  Sancti  comparant  ratur,   et    non    sic    consistit  in  me- 

charitatem  ardori   et  fervori   ignis.  dietate,  ut  habitus  acquisitus ;  sicut 

Ex  his  patet  quod  tam  gratia  quain  enim  talis  habitus  dat  esse  superna- 

voluntas  sunt  j)rincipia  activa.  turale,  sic  dat  operari. 

Item,  per  rationem,  actus   meri-         Si  tamen    ista    opinio    distinguat 

torius   per   se   cst  in  potcstate  me-  intcr   istos   habitns,  qnod  majorcm 

rcntis  ;    igitur   si     gratia    concurrit  virtutem  activain  habet  habitus  su- 

cum  voluntatc,  hoc  crit  in  ratione  pernalnralis   respectu  sui    efrectus, 

principii    activi,    aliter    non    essct  quam  virtus  acquisita  respectu  sui, 

mcre  in  potestate  mercntis.  caetcris   paribus  ;   probo  quod   non 

Itcm,    charitas    crcata    concurrit  est    verum,    quia  actio    non    libere 

ncccssario  ad  beatitudincm,  et  ipsa  elicitur,    nisi    ab    eliciente    libere. 

nuinquam    cxcidit,    ut    patet   i.   ad  Si  igitur  talis  babitus  supcrnatura- 

Corinth.  13.  Et  requiritur  charitas,  lis  agal  per  moduin   naturcE,  et  sit 

non   ut    rccipitur  beatitudo  in    vo-  causa  snpcrior  quam  voluntas,   non 

Inntate,  sed  ut  causa  activa  ;  aliler  erit   ista  actio    libere    elicita,    quia 

eniin  non  diceretur /uc  zV/;«"5,  et  ibi  actio   non    est    in    potestate    causae 

caminus.  principalis   ;     igitur    si    princij)alis 

Item,    quanto    aliquid  magis   est  causa  operationis  meritoriae  sit  gra- 

receptivum     alicujns,    tanto     magis  tia,   talis  operatio  non  crit   in    po- 

dcbel  perfici  ;  sed  voluntas  est  ra-  testatc    hominis,  quia  causa  prima 

lio   rGcej)tiva  immediatc   beatitudi-  detcrminat    sccundam,    et     non    c 

nis  ;  igitur  non  juvatur  a  charitate,  contra  ;    imo    voluntas   non   posset 

ut  rccipiat,  ita  quod  sit  medium   in  contra   moveri,  ct  per  conscquens, 

recipiendo,  sed  soluin   ut  a  princi-  nec  sic  movendo  mereri. 
pio   activo.  Aliter    dicilnr,    quod    simile    cst 

Itein,   7.    Moralium    Eudem.    lib.  inter  istos  habitus  quanlum  ad  hoc, 

2.  cap.  0.  Virtus  esl  dispositio  per-  quod  tain  voluntas  quam  gratia  est 

fecti  ad    optimum ;   igitur    charitas  activa  ;    voluntas   tainen   est    causa 


Alia  opi- 
uio. 


144  LIBRl  11. 

actus,  et  habitns   esl   caiisa   iriten-  lis.  Qu<j(J  autcm  vrjluntas  sit  causa  Ouomod 

'  poier]'   1 

sionis  actus.  piincipalis,  patet,  quia  potenlia  non  babiHM  ; 

A  quo  sit       (jonlra,    intcnsio    actus    non    est  lijjera   non   rnovetur  liher-e,   fiuam- unum.vi 

uctus,  et  .     '  .   .  i-i  1  'disl.a. 

cju8  ioien- res  facicns  compositronem  cum  ac-  quam    movens    moveat    lihere,    sedi.  n.  21. 

sio.  ,  1        •        •     ,  1        •  i  •.  •  .  ,  22.    Qu( 

tu,  sed   sic    intensus,    vel    sic,    est  iia  necessano   jiro  tuiic  moveretur,    poieut 

unus    cfTectus    srmplex  ;     igilur    a  sicut  si  movens  naturale  esset ;  sed  Jji.^^^^" 

quo  est  hoc  individuum   actus,   ab  actus    meritorius    est    in    poteslate    p^^"; 

eo  est  ita  intensus  actus  ;  vel  opor-  nostra  ;  i^ntur  non  est  a  causa  non  ^,'^^|°','?,' 

tet  dar'e  quod  erit  unum  individuum  lihera  ;   sed  si  charitas  esset  totalis  es^e  ca 

*  .  .  sani  prae 

in  natura,   ut   actus,  qui  est  a  vo-  causa   motiva    respectu    actus    me-puamac 

...  1      •     .         •       •  ...  ....  ,    ,.     meritor 

luntate,  et  in  illo  gradu  intensionis,  ntorii,  ut  principalis,  non  est  talis 

et  tunc  quod  alius  superveniens  det  inotio  in  potestate  volentis,  cum  in 

sibi  certum  gr'adum.  potestate  volentis  non  sif  agens  na- 

Jtern,  naturale  semper  agit  quan-  turale    movere   naturaliter  ;  igitur, 

tum  potest  ;    igitur  si  coagit  volun-  etc. 

tati    habitus    natui"aliter    agens,    si         Item,  causa,  qiice  subest  naturali-  Secunc 

habitus    causet  totam    intensionem  ter  agenti,  non   potest  movere,  nisi 

in   actu,   et  actus  tantum  tribualur  illa  movente,  nec  potest  contra  mo- 

voluntati,   igitur  nihil  voluntas  agit.  vere  ;  igitur  voluntas  semel  existens 

Item,  si  a  potentia  est  actus,  igi-  in  gratia,  erit  impeccabilis,  si    gra- 

tur  oportet  quod  sit  saltem   in   ali-  tia  sit  causa   principalis,  quia   cum 

quo  gradu  ;    sit  iste  gradus  A,  qui  causa    perfectior    et    fortior    movet 

est  primus,  qui  per  habitum  potest  naturaliter,  causa    debilior     contra 

intendi,  igitur   si  fiat  voluntas  no-  movens  tandem  vincetur  ;  igitur  vo- 

bilior   in  natura  tantum   potest  no-  luntas  semel  existens  sub  charitate 

bilitari,  quod  voluntas  ex  se  causa-  non   potest    movere,    nisi    charitate 

bit  actum   ita  intensum,  sicut  facit  movente,  et  illa  movente,  non  potest 

nunc  voluntas  cum  gratia.  contra  ejus  motum  ;  igitur  nunquam 

possel  peccare. 
scHOi.iUM  II.  Item,  causa  superior  est  illimita-       7. 

Voluntatem  esse  primarlam  causam  respectu  tior  et    indeterminatior    CaUSa     infe-     Terli. 

actus  quoad  substanliam,  et   charilalcm -quoad  riorC  ;  SCd    quilibet    liabituS    CSt    dc- 

rationem  merili,  et  explicat   optime  utramque  terminatior,  quam  sit  voluntas,  quia 
partem,  de  quo  in  Oxon.  i.   dist.    IT.  quaest.  2.  .     ^^  i^     ^^„ 

^       o  voluntas  potest  operari   modo    con- 

num.  8.  *  ^  .         . 

venienti  habitui,  et  disconvenienti  ; 

g,  Dico    igitur  quod  possumus  con-  igitur  voluntas  est  causa  superior. 

Auctoris  sidei-are    actum   tantum,   et  actum         Item,  2.  Ethicorum  :  Ilabitus  est,   Quari. 

talem,  et  actum  meritor'ium.   Unde  quo  totaliie?' possumus,  sed  potejitia, 

autem     dicatur   rjspectus    moralis,  qua  simpliciter  possumus  ;  igilur  si 

et  meritorii,  alibi  patebit.  Voluntas  habitus      supernaturalis    sit,     quo 

tunc    et   charitas  concurrunt,    vo-  simpliciter  possumus  in  actum,  ha- 

luntas,    ut     causa     principalis,    et  bitus  erit  potentia. 
srr-atia  vel  charitas,  ut  causa  secun-         Dico  igitur  quod  illa  duo   concur-Quare 

^  '  ,  .  .  ler  pli 

daria,  ex  quibus  fit  una  causa  tota-  runt,  voluntas  et  gratia,  sicut  causa  diUgu 


sculentia. 


DIST.  XXIX.  QUiESTlO  I.                                       U5 

?"""  sunerior  et  infcrior,   et    luijiisinodi  iihi   illa   suiit   inseparahilia  ;  sic  est 

causa  inferior  semper    coa^il,  duui  m  i^rojxtsilo.  (-onlradictio  enini  est, 

esl,  quando  illa  superior,  ([ua»  prin-  (luod  sit   aclus   nierilorius,  et  quod 

cipalis   es(,  a^il.  Tauien    possuujus  esset  soluin  a  volunlale,  vel  a  ciia- 

considerare  istuin  actuin  in    se,  vel  rilate   soluin,    et     sic   voluntas    est 

in^iuanluui   esl     luerilorius  :  Priino  causa  principalior  in  me  naturfc,  et 

inodo  est  causa   piiucij)alit)r   volun-  gratia  princij)alior  quantuin  ad  ac- 

tas.    Secundo    inodo   dicilur    gralia  ceptationein.  Kt  sic  j)ossunl  salvari 

principalius  agere,  quia    est   accep-  aucloritales  Augustini    et  alioruin, 

lior  Deo.  quod   volunlas    causat    aliquid,   et 

Quod  autem  possihile   sit  aliquid  gralia    causat    aliquid,    non     quod 

esse  magis  acceptuin   ratione   alicu-  hahilus   sit    causans     gradum    per 

jus  minus  agentis,  declaratur  ;  pri-  se,  et  voluntas   acluni,  et  tunc  ex- 

mo,  secundum  ponentes  quod    ina-  pectat   actus,   quousque  detur    sihi 

ter  et  patersunt  causa3  activee   res-  gradus  ;  sed  simul  sunt   una   causa 

pecUi  i)rolis,  adliuc  maler  est  causa  totalis,    et    respectu    praemii,    plus 

minus  principalis,  quamquam  efTec-  impertit  charitas,  et  sic    intelligilur 

tus   in  entilate   magis    sit    a    patre  Augustinus,  quod  charitas  meretur 

quam  a  matre,  tainen   plus    polest  augeri,et  aucta  perfici. 

diligi  ratione  matris,  et  posset  esse  Ad  primum   principale,   cum  di-       9. 

ratio   si)ecialis,  quia   magis  certuin  citur,  accidens    non   agit  in    suumAdargum. 

est  de  matre  quam  de  patre.  suhjectum,  dico  quod  non    sic   agit  principuie. 

8.           Aliud  exeinjjlum  :  Potentia  divisa  in   suhjectum,  quod   illa  forma  ac-    vens  et 

magis    facit   in   dividendo     aliquid,  cidenlalis  sit   principium    actionis, 

quam  faciat  acutiescultelli,  ct  tamen  et  quod  ipsamet  sit  terminus,  quia 

plus   potest    placere    acuties  quam  non  potest  esse  principium  actionis, 

potentia  divisiva.  Similiter   in    har-  et   terminus.    Nec  verum  est  quod 

monia  plus   potest   placere    aliquid  dicitur  universaliter  quod  agens  sit 

ex    accidentali    sono,  quod    minus  distinclum   subjecto    a   passo  ;   nec 

idciiin  esse  naturae,  quam   id  quod  sequitur,  si  sint  indistincta  suhjec- 

plus  facit  ;  sic     actuin    meritorium  to,  quod  idem    simplex    movet   se, 

esse   acceptum    a    Deo,   magis   est,  quia  totum  movet,  et  totuin  movetur, 

quia  a  charitate,   quain  quia  a   vo-  quia  suhjectum    per    principia  sua 

luntate.  Deus  enim  diligil  se  prop-  activa  inovet,  et    per  j)rincipia  pas- 

ter  se,  et  ideo   magis  diligit  imme-  siva  movetur,   ut  Socrates    hahens 

diatum  sihi  in  illo    ordine,  inquan-  speciem  intelligihilem  movet  ad   iii- 

tum  sic  est  ah   illo    pondere,  quod  tellectionem ;  et   Socrates,   ut  hahet 

dicitur    charitas,   quain    inquantum  rationeni  recipiendi  speciem  intelli- 

ua^s^a  esta  voluntate.  Sic  hahitus  intellec-  gihilem,    movetur,  et  illa  non  sunt 

Im  vo-  tuales  faciunt    ad   intellectioneni  et  nisi  per  accidens. 

Qtaie.    ad  volitionem,  et  sic   hahitus  appe-  Ad  aliud,  concedo  nuod    volufitas  ^^  .^*"^^^' 

.  dum. 

titus   inclinando    voluntatem,    etc.  est  potenlia  activa ;  ei  cum  dicitur 

minus  principale,  quantum  ad   esse  quod  tunc  opposita3  relationes  rea- 

natura3  potest  esse   plus   acceptum,  les  sunt  simul  iii  codein,  dico  quod 

ToM.  xxiii.  10 


146  '  LIBRI  11. 

pcr  hoc  solum,  quod  sunt  opposiLne  causandi,  et   ita    potest,    etsi    non 

relationcs  rcales,  nunquam    prolii-  informct  causam  primam. 

bcntur  csse    in  eodcm  supposilo.  Kt  Ad  aliud,  dico  quod  esto  quod  lia-  ^'^,^^^"" 

cumarguilur,  igitur  cjusdem    ad   sc  bitus  essct  rclalio,   non    tamcn  est 

est  rclalio    realis,   dico    quod   Aris-  sola  relatio,  nam  etsi  includit   rcla- 

totcles  ncgat   idcm     rcfcrri     ad   sc  tioncm,    includit    tamen    cum    hoc 

realiter  sub    hoc    intcllcctu,    quod  qualitatem.   Et    cum    dicitur,     non 

idem    simplex     sit      fundamentum  plus  repugnat  relationi    csse  termi- 

proximum      relationum      opposita-  nus,  quam  esse  principium   motus, 

rum.  dico  quod  non  tantam  diversitalem 

An  voiun-      Quid  igitur  cst  fundamcn tum  mo-  rcquirit  principium  agendi  a   rela- 

'roferaitur  vcntis,    vcl   motionis    activa3,    cum  tione,    quantam    requirit    tcrminus 

'^'mcr^^' voluntas  movet  se?  Dico    quod  po-  aclionis.  Quia  esse    idem   identitate 

tentia    acliva,  vel    virtus  voluntalis  rcmota,   vel   includere    relationcm, 

in  sc,  sed  fundamentum   proximum  repugnat  termino   motus   per  se,  et 

moti,  vel  molionis  passivae  est  voli-  tamen  non   rcpugnat  principio  ac- 

tio    nova  passio.  lllud    non    potest  tionis  ;  ideo  potcst  ralio  Philosophi 

esse  verum  de  ratione   producti   ad  tenere,    quod     ad    talia     non     est 

producens,  quia  illa  fundatur  in  pro-  motus. 
ducto  primo.   Ncquc    de    relatione 
passivi    ad  activum,  quia    formalis 

tcrminus    non    fundat     relationem  QU.ESTIO  II. 

passivi   ad   activum,  cum   non    pa-  Ulrum  justilia  orifjinalis  in  Adam  fuit 

tiatur,  ut   formalis    terminus.  Unde  donum  supernaturalet 
aliter  se  habere  cst  secundum  voli- 

■          •             1-    .  Alens.  2.  p.  fl.  97.  m.  I.  ei  2.  per  toium.   D.  Bo- 

tionem   novam  passive    immediate,  ^^^  hica  2.  q.  i.  ei  3.  D.  Thom.  i.  p.  q.  85. 

ideo    non    est  idem    fundamentum  «■  ^- "^"/- ^^-.'''^f- 1" ''/ ^^- ^i^^o^M- ''•  ^?/'- 

3.  (/.  2.  Vep;a  3.  in  r;7(/e/?^  c.  11.  Bellarrn. /i«ro 

proximum  islarum   relationum.  primo  dr  gmtia  pnmi  hominis,cap.  1.  5.  ef  6. 

IQ             AU  aiiua,  CUm  aiCUUl,   U/UUb  upt  ^^  ^   g-^   ^  ^^^^  queestioaes. 

Ad  ter-    rationis  esl  luiurn  principium  acti- 

tium.  Au  ^.?^^7   diconuodid  non  valet  nisi  in  Quod  non.  Non  est  necesse  pone-       l. 

sit  una    ordine    suo   causandi.    Unde     una  rc  quod  esset  donum  supernaturalc,  Argum 

caufa  per  ^                       i                rv                                      •       pritu' 

se  voii-    opcraLio  simplex  potest  esse  a  multis  nisipropler  duos  elieclus,  ut  possit 

3.  q.  7. "  principiis   activis,    quofura    quodli-  praeservare  a  rebellione  virium  infe- 

uum.  21.    ,                                                    .                          1  •  •                    1                •                 A             I        • 

bet  cst  unum  per  se  in   suo  ordine  riorum  ad  superiores,  et  propler  im- 

causandi  ;  sic  voluntas   et  charitas  mortalitatem  servandam.  Sed  prop- 

sunt  causa3   in    diversis   ordinibus,  ter  neutrum  est    hoc  necesse,  quia 

voluntas  causa  principalis,  charitas  potest  talis  rebellio,  etsi  insit,  vinci, 

causa  secundaria.  et  etiam  non  potest  esse  unum  do- 

Dices,  ex  istis  fit  unum  per  acci-  num   supernaturale    in  viribus  su- 

dens.  Dico  quod   non   propter   hoc  perioribus,  quod  posset  sufficienter 

tollitur  ordo  in  causando^  quia  sicut  cohibere  delcctationcm  convenien- 

esto  quod  causa  secunda  sit  separa-  tem  secundum  sensum  in   appetitu 

ta  a   prima,    tenet    ordinem    suum  inferiori.    Similiter,   ut    dictum  est 


DIST.  XXIX.  QU^STIO  II.                                     147 

prius  *,  lalis  jiistiliu    iioii  conserva-  cosse  est  ponere  justiliain   ori^ina- 

bat  iminorlalitalein,  nec  fuisset  lunc  lein  supernaluralein,  (juia  |]etsi   ipsa 

inors  pcena,  quia   adliuc  naturaliter  ponatur,  adliuc    erit  alia  naturalis, 

potuit  inori,  et    conditio  consequens  qua^  tainen  non  est  de  essenlia,  cuin 

naturam    non   inllicta    ad    i)uiiien-  remanet    curvitate    contracta     per 

duin,  non  dicilur  pa'na.  peccatum.  Aliter    enim    si     aliquis 

J"""        Itein,  voluntas  in  jiuris   naturali-  niinquam  accepisset    juslitiain   ori- 

hus  non   est  curva  ;  i^itur  in  j)uris  jiinalem,  et  alius   eam  accepisset  el 

naturalibus  est  recta;  igitur  et  justa  perdidisset,     si     ambo     peccarent, 

justitia  naturali.  Non  igitur    oportet  aiqualiter  punirentur. 

ponere  aliam  justiliam  supernatura-  Item,  in    peccando  naturalia  vul- 

lem  in  statu  innocenlite.  nerantur,  secundum  istain  parabo- 

lium.       Item,  sicut  habens  principiumna-  lam  Luc.  20.  quod  spoliarunt  illum 

turale  polest   in   operationem  nalu-  latrones   de  j^ratuilis,  et  vulnerave- 

ralem,  sic  habens  sufficiens   princi-  runt  in  naturalibus  ;  sedinpeccando 

pium  supernaturale,  in  operalionem  nihil   aufertur  de  essentia  volunta- 

supernaturalem,  et  tunc   per  talem  tis  ;  igilur  erit  ablalio  illius  justitiae 

justitiam  originalem  posset  mereri.  naturalis,  quaj  dicitur  rectitudo  na- 

Consequens   est  contra    Magislrum  turalis,    et    tunc    rebellarunt   vires 

in  liltera,  ubi  dicit  quod  homo  ha-  inferiores     superioribus,      et     non 

buit  }inde  poluit  slare,  sed  non  unde  prius. 

propcere.  Contra,  igitur  post  peccalum  pri-      3 

Qtra.        Oppositum,  naturalia  manentpost  mum  nunquam  posset  aliquis   pec-    opinio 

peccatum   integra    sicut    ante,   per  care,  quia  si  in  peccando  vulnera- 

XMowytixwxn  ^!.  de  d ivin.no min.']u^i\-  tur   in  naturalibus,   et   ista  justitia 

tia  originalis  non  ;  igitur   non    fuit  auferturin  primo    peccato,   tunc   si 

naturalis.  iterum  peccaret,  corrumperet   sub- 

stantiam  voluntatis,  nisi  posset  ulte- 

SGHOLIUM  I  ^^^^  voluntas   incurvari,  et  ulterius 

sicut  virga  plicari,  et  tunc  poslquam 

SententiaUenrici,  justitiam  originalemesse  ^  ^i^      iutensissime      peccasset,     nou 

quaindam  reclitudinem  naturalem,  cujus  loco  . 

p.er    peccatum    positu    est   curvitas,    refutatur  P^SSet    llerum    peccare,    et    CUm    sit 

quinque  rationibusclaris.  flnita,  poSSC^t    tandeiU    tota    COnsumi 

per  peccata  aeque  gravia  finita. 

2.           Diciturad  quffistionem  quod  jus-  Pra3ler  hoc,  si  non   sit   res  alia  a 

teDtia  litia  originalis    non  est    supernatu-  voluntate,   igitur  semper  corrumpe- 

idi.  G.  ralis,  quia  sicut  virga  habens  recti-  retur  pars,  et  pars  voluntatis  ;  si  est 

tudinem  potest  incurvari,  et  potest  quid  distinctum   a  voluntate,    igitur 

esse  recta,  etsi  nulla  sit  in  ea  curvi-  possibile  est    quod    sine   illo  produ- 

tas,  habebit     rectitudinem    natura-  catur   voluntas,   et  tunc    ipse   non 

lem,  quamquam   nec  rectitudo,  nec  posset  peccare,    nisi   perdat  aliquid 

curvitassitde  essentia  ;  sic  voluntas  nalurale  ;    igitur    corrumperet  par- 

cum  peccat,  incurvatur,  etsi  estsine  tem  voluntatis,  quia  quamquam  vo- 

peccalo,  est  rccla  ;  igitur  non  ne-  lunlas  cum   ratione  esset   producta 


Henrici 
rejicitur. 


148 


LIBRI  II. 


sine  tali  juslitia  naturali,  adliuc 
posset  recte  velle,  et  non  recte,  et 
per  consequens  peccare. 

Iteni,  si    ille    peccans    corrunipit 

hanc  reclitudincin,  i^itur  non    po- 

test  aniplius    peccare,  nisi    corruni- 

pat  voluntatein,  vel   dabitur  pecca- 

tum  sine  vulneratione   in  naturali- 

bus. 

^'  Itein,  quod  habet  dorninium,  ina- 

Siiiouu  S^^  ^^^  quam  quod   non    habct  ;  vo- 

de  Dutura.  innlas  cst  suprcma   potentia  ;  igitur 

si  ipsa  per  qualitatem  posset  tollere 

rebellionem    virium   inferiorum,  ut 

per  laleni  justitiam,  multo   nobilius 

posset  voluntas  in   se  tollere   talem 

rebellionem. 

Item,  talis  qualitas  in  voluntate 
non  lollebat  quin  appetitus  sensiti- 
vus  posset  delectari  in  convenienti 
illi  appelitui,  quia  non  est  in  ejus 
potestate  tollere  naturam  appetitus 
sensitivi ;  igitur  posset  esse  appeti- 
tus  sensitivus  contra  judicium  ratio- 
nis,  quia  immoderata  delectalio, 
cum  semper  feratur  in  sibi  conve- 
niens,  fertur  secundum  ultimum  po- 
tentifle. 

SCHOLIUM  II. 

Justitia  originalis  includebat  donura  super- 
naturale  voluntatis,  quo  faciiiter  se  retraheret 
a  delectabilibus  appelitus.  Item,  aliquid  donum 
in  appetitu  inferiori,  quo  delectabiliier  seque- 
relur  ductunn  \oluntatis,  juxta  reclam  ratio- 
nem,  si  tamen  non  requirebatur  ad  stalum 
illura,  carere  tristitia  partis  inferioris,  sed 
quod  principale  deleclabiliter  agoret,  sufficie- 
bat  donum  excellens  in  voluntate,  sine  doais 
partis  inferioris. 

^-  Dico  igitur     quod    duo    efTectus 

Donumsu-  .  ,  .       ,.,.  .    .       ,.      , 

pernatura- assignantur  justitifC  originali,  tran- 

le   aliquod         ••i-i         •  •  <     •  t    i-i 

ponendum  quillitas  111  anima,  et  immortalitas 
''petitS  ne  ^^  corporc,  scd  cxclusio  mortis  non 
rebeiiaret.  gjjjj     tribuitur,     ut     probatuiii    est 


prius  '.  Sed  si  tranquillitas  potiiil .  i^-^^^ 
esse_|ejus  efTectus,  diibito.  Et  esto 
quod  sic,  dico  (juod  jiistilia  f)rigina- 
lis  fuit  (hnium  supernaturale.  Et 
adhuc  si  fuit  tantum  unus  liabitns 
in  voluntate,  non  poluit  cohibere 
rebellionem,  quin  aliqua  esset  in 
viribus  sensitivis,  qui;i  appetilus 
sensilivus  ita  est  natus  ferri  in  suum 
objectum,  sicutbrutum  in  sibi  con- 
veniens  ;  igitur  sine  trislitia  non 
poterat  retrahi,  quin  appeteret  con- 
veniens  sibi  secnndum  ultiuium  po- 
tentiae. 

Item,  voluntasin  naturalibus  suis 
nata  est  condelectari  appetitui  sen- 
sitivo,  cui  conjungitur  sic,  ut  intcl- 
lectus  intelligere  phantasma  corpo- 
ris,  cui  conjungitur  ;  igitur  difficul- 
tas  erat  cohibendo  se  a  tfilibus  con- 
venientibus    secundum     appetitum 
sensitivum,  quia  contra   naturalem 
inclinationem  ;  igitur   illud  donum 
supernaturale  fuit  excellens   valde, 
si   potuit  cohibere    voluntatem,  ne 
condelectaretur    appetitui  sensitivo 
sine   aliqua  tristitia    in    voluntate ; 
igitur  multo  magis  non  potuit  cohi- 
bere     appetitum    sensitivum     sine 
tristitia  in  appetitu  sensitivo,  et  tunc    in  st 
manifestum  est  quod  fuit   rebellio,  Uffi^po 
sicut  est  in   homine  virtuoso  ;  ideo  iYo*\[ 
credo  quod  in  statu   innocentiae  po-      '^''•' 
tuit    esse     rebellio    et    tristitia    in 
sensu.  Non  enim  potuit  cohibere  vi- 
sumsuum,quin   aliquando    videret 
turpe,  quod   contristaret  eum,   sed 
sulficit  ad  statum  innocentiae,  quod 
id  quod  est  principale,  non  tristetur, 
utquodhomo  non    tristetur.  Nunc    '^"* 

^  _  _  manel 

autem,     etsi     appetitus     sensitivus    ^^\^ 
tristetur,  potest  stare  delectatio   in 
homine  inquantum  homo.  Sic  enim 
multi   Martvres  tristabantur  in  viri- 


DIST.  XXIX.  QII/F.STIO  11.                                        14!» 

ribiis;  inforiorihus,  ot  tainon    simpli-  nollot   natiirain   suain    fuisse  taloin, 

cilor  tloioolabanlur.  qualom   sil»i    (lodil    Dons,  ipsa  pec- 

(;            Idoo  dico    (luod   sufficiebal  iimim  cassol.  VA  ideo  noc  mors,    nec    re- 

fiiiLrei  donum  su|»ornalurale  vebeinons  iii  bellict,    fuissot    invoiunlariuin   aclu 

eu"  *iu' voluntalo,   ita  (jiiod  |)or  boc  alicpiid  elicito,  quainqnam  fiiisset  conlra  in- 

j'"^"!^^^^  aliud   essel    doloclabilius    voliinlati  clinationoni  naturaloni,  vel    appeli- 

u^s^sTa^  quani   aliquid,  quod   ap])eieret   sibi  tum  volunlalis. 

cartre   dimissuin,  et  sic   inajor  fuisset   de-  Ad  aliud,   dico  (luod   volunlas   in       8. 

.ariis     Icctatio  iii  (lili"on(lo  Doum,  quain  in  pnris    naturalibus    creata    non    est  Ad  secun- 

;rioris.                                    i               •             i  •'                  r    •                  dum. 

aliquo,  quotl  possil  voluntas  appe-  curva,    nec  in  essenlia  sua  fuisset 

tere    sibi  dimissa.  Si  autein  debeat  recta,  lamen  fuissel  recla  per  caren- 

sustineri  quod  in  statu    innocentia3  tiam    curvilatis.   Kt  esto   quod   ista 

nec  bomo   Iristabalur,    nec    aliqua  fuisset  juslitianaturalis  in  illo  stalu, 

potentia,  tunc  o])ortet  ponere  aliud  dico    lamen   quod   non   fuisset  illa 

donuni    in   appelitu    sensitivo,   per  juslitia,  quam  ponil    donum  super- 

quod  babeat  majorem  delectationem  naturale.  Nam    talis  reclitudo  natu- 

in  illo  quod  est  conveniens  secun-  ralis     nullo      modo     impedivisset 

dum  judicium     rationis,    quam     in  voluntalem,    quin    condelectaretur 

aliquo  sibi   convenienti,  si  sibi   di-  a])i)elilui  sensitivo,  el  etiam  incon- 

mittalur.  Ideo  non  est  mihi   incon-  venienti    secundum  intelloctum  se- 

veniens  quod  vires  inferiores  trista-  cundum    ultimum     potentia?.    Ideo 

renlur,  tamen  totus  homo   non,  si-  oportuit  ponere  justitiam,  quae  sit 

cut  prius  dixi,  quod  multoties  pote-  donum  supernaturale,    si   volunlas 

rant     venialiter    peccare    in     statu  majorem   habuit  delectationem    in 

innocentia?,     et    multoties     redire,  disconvenienti    appetitui    sensilivo 

etsi    nunquam   peccassent   morfali-  quam  in  convenienli. 

ter.  Ad  aliud,  dico  quod  ista  justitia    Ad  ter- 

■j            Ad    primum   principale,   concedo  potuit  esse  princi])ium   alicujus  ac-  utTa  ori*- 

argum.  Quo^lillutl  c^o^i"'^  supernaturale  non  tus  supernaturalis,  sed  non  opera- ^lSn^efse 

Suo  abstulit  mortalilatem,  neque  rebel-  tionis  meritorioe   sine  gratia  ;   unde  "^^1^^^^  Jc." 

.^J*^"""^- lionem  virium  inferiorum  ad  su])e-  justitia    originalis  el    gralia  se  ba-     ^"^- 

iset  poE- riores.   Et  si  mors   contiiiisset,  non  bent   tanquam    excedens   et    exces- 

fuisset  poena,  nec    etiam   illa  rebel-  sum.  Non  enim  sufficit  gratia  ad  au- 

lio  appetitus  sensitivi,  quia  fuissent  ferendum     omnem   robellionem    in 

naturales   conditiones    rei,    et   non  appetitu  sensitivo,    quia    gratia   in 

inflicta?,      in     vindictam      alicujus  anima  Christi  non  abstuiit  tristiliam 

culpae.  in  appetilu  sensitivo,  socundum  il- 

Dices,  ista  rebellio  fuisset  contra  lud    Matlb.    20.    Tristis  est  anima 

volunlatem;  sed  nolitum  posilum  in  mea  ;  sed  sufficit  justitia   originalis 

esse  conlristal,et  per  consequensest  ad  hocquod  aliquid  sit  deloctabilius 

poena.  simpliciter  voluntali,  disconveniens 

Dico  quod   illud  non  fuisset  invo-  appetitui    sonsitivo,    quam    placere 

luntarium  actu  elicito,  quia  si   ali-  viribus  inferioribus,  et  quantum  ad 

quis  actu  elicito  in  stalu  innocentice  illud,  excessit  gratiam  in  mullis  bo- 


na 


ijectio. 


spoDsio. 


150 


LTBRl  II. 


rninibus.  Sed  gratia  cxcedit  istarn 
juslitiarn,  conjun^endo  liominern 
Deo  in  ralione  finis  ullimi ;  ideo 
sine  p;i'atia  maximus  conatus  cum 
isto  hal)itu  non  sufficit  ad  actum 
mei'itorium,  sicut  facit  ^natia  sine 
illo,  ideo  gratia  est  simpliciter  me- 
lior. 
9.  Adprimum   pro  opinione  priore, 

Ad  argum.  jico  cfuod  uou  seouilur  Quod  tales 

primum  ^  ^  i 

nenrici,  esscnt  (Cqualcs,  quia  modo  si  aliquis 
esset  in  puris  naluralibus,  non  esset 
debitor,  sed  alius  qui  gratiam  acce- 
pisset,  quamquam  peixlidisset,  esset 
debitor,  et  ideo  plus  puniretur  ille, 
qui  accepit  gratiam,  quam  ille,  qui 
semper  stai'et  in  puris  naturalibus, 
qui  nunquam  operatur  meritorie. 

Dices,  uterque  foret  non  videns 
Deum,  et  illa  est  poena  maxima 
damnatorum  ;  in  hoc  igitur  essent 
aiquales. 


Dico  quod  non  videndo  essent 
anjuales,  sed  non  videre  absolule 
non  essel  poena,  (juia  non  est  poena 
noii  aj)lo.  Nec  etiam  est  inflicla 
propter  culpam  huic,  qui  nunquarn 
liabuit  graliam,  (juia  ille  nunquam 
fuit  dispositus,  ad  videndum  Deum  ; 
ideo  non  videre  uni  non  est  p(Bna, 
alteri  sic. 

Etcum  dicitur  postea  quod  in  na-  Ad  fecu 

I  T  d  U  U) 

turalibus  vulneralur,  ista    est  para-  Quomo 

...      pecc;ili 

bola,  unde  vulnus  proprie  est  divi-  vuinera 
dendo  continuum.  Sic  dicitur  spiri- 
tuale  vulnerari,  cum  habet  virtulem 
dispersam,  quia  tunc  minus  potest 
agere,  et  difficilius,  quia  non  est  po- 
tentia  propinqua  exeundi  in  actum 
meritorium,  et  quanlo  rnagis  pec- 
cat,  est  in  potentia  remotiori,  ideo 
dicitur  voluntas  divisa  in  pec- 
cando. 


DIST.  XXX.  QUyESTK)  I   KT  II. 


I.H 


DISTLNGTIO  XXX. 


mum. 


QU/ICSTIO  1. 

Ltrum  quUibet  naturalitcr  propayatus 
contrafiat  aliquod  peccatum  ? 

Alens.  2.  p.  q.  122.  w.  i.  D.  Thom.  1.  2.  q  82. 
a.  I.  el  hic  a.  i.  7.  2.  D.  Bonav.  a.  i.  q.  2.  Ri- 
chard.  a.  1.  q.  i.  Vega  2.  i»  Trid.  c.  11.  5^  12. 
Bellann.  Ub.  i.  (/<;  s/nO/  ijeccali  n  cnp.  3.  Sot. 
I.  de  nat.  el  gratia  rap.  10.  et  11.  Scot.  in 
0.von.  hic  q.  i.  fiesolvitur  hiecquxst.  injra  dist. 
33. 


1  Quod    iion.  Au^iisliuus  <^/6'    Vera 

umeDt.  Reli(jione,  et  ponilur  seciindo  lib. 
Relractationum,  non  lamen  retrac- 
tatur  :  Peccatum  in  tantum  est  vo- 
luntarium,  quod  si  non  sit  volunta- 
rium  omnino,  non  est  peccatum  ; 
sed  in  naturaliter  proj)agato  non  est 
aliqua  culpa  voluntaria. 

Item,  Augustinus  3.  de  Lib.  arbit. 
Nullus  peccat  in  eo,  quod  vitare  non 
potest. 

Item,  Deus  non  peccatinfundendo 
animam,  ncc  parentes  conjuncti  ; 
pater  enim  et  mater  merentur  gene- 
rando  ;  igitur  a  nullo  efficiente  babe- 
bit  peccatum. 

Item,  defectus  naturales  non  sunt 
vituperabiles,  sed  miserabiles  ;  igi- 
tursiestsibi  naturale,  non  est  im- 
pulandum  sibi. 

Item,  Adam  non  fuit  meUor  tota 
nalura  luimana  in  omnibus  suppo- 
silis  ;  igitiir  non  lia])uit  naluram  liu- 
manam  ita  perfecte,  ut  possibilis 
est  haberi  in  omnibus  individuis  ; 


tium. 


rtum. 


igitur   ipse   non  potuit    totam    infl- 

cere. 

Ilem,  quale  est  aliquid  in  instanli  Sextum. 
creationis,  tale  creatur,  quia  non 
potestin  eodem  instanli  esse,  et  non 
esse  ;  cum  igilur  anima  creetur 
inunda,  in  instanti  crealioiiis  est 
munda,  et  pari  ratione  potest 
esse  semper  tempore  subsequeii- 
ti. 

Oppositum,  Augustinus  in  littera,     Contra. 
et  adducit  auctoritatem  Apostoli,  ad 
Ilom.  ^3.  Per  unum  /lominem  pecca- 
tum  intravit  in  munclum. 


QU.ESTIO  II. 

Vtrum  peccatvm  originale  sit  carentia 
jmtitix  originalis  ? 

Alens.  et  D.  Thom.  ciiati.  D.  Bonav.  }uc  arl.  2. 
(/u«5t.  Richard.  rtW.  4.  quxsl.i.  Duraiid,  qiwest. 
3.  Occham  quxst.  nlt.  Gabr.  hic  quxst.  1. 
Vasq.  1.  2.  d.  132.  cap.  8.  el  9.  Scot.  in  Oxon. 
hic.  Resolvitur  quaest.  dist.  33. 

Quod   non.    Adam    habuit  caren-       2. 
tiam  iustitia3  ori"inalis,  et  non  pec- Argument. 

•^         .    .       ,  .      .  r    •/  pnmum. 

catum  oiiginale,  quia  in  eo  tuit   ac- 


Qtum. 


luale. 

Item,  peccans  post  Baptismum 
babet  carentiam  justiticE  originalis  ; 
igitur  esset  ejusdem  potenliie,  cujus 
erat  illa  juslitia;  sed  ipsa  est  in  vo- 
luntate,  peccatum  originale  non  ; 
tum  quia  si  contraliitur  e.v  carne, 
cum  essenlia  animtT  perficiat  car- 
nem  iminediate,  et  non  ipsa  volun- 
tas,  magis  erit  in   essenlia  aninuB 


Secun- 
dum. 


m 


Linni  II. 


Coutra. 


qufiin  in  voluntale  ;  tum  quiaessen- 
tiaaninia3  (lat^^.sc  toti,  et  non  ij^sa 
voluntas;  luin  quia  mors  competit 
loti.  Unde  vult  Augustiuus  de  Lib. 
arhilv.  per  peccatum  orvjinale  con- 
irahilur  csecitas  quanlum  ad  intel- 
lectum;  hujusmodiproprietales  non 
suntipsius  voluntatis  primo. 

Oppositum,  non  potest  esse  aliud, 
nisi  vel  concupiscentia,  vel  igno- 
rantia,  vel  justitia?  carontia  orip:i- 
nalis.  Non  est  concupiscentia,  quia 
illa  est  naluralis,  quia  naturaliler 
potenlia  appetitiva  inclinatur  in 
suum  objectum,  et  appetitus    intel- 


lectivus  naluraliter  condelectatur 
aj)pelitui  inferiori,  et  peccatuui 
originale  non  fuit  naturale.  Neque 
fuit  |)eccatum  originale  ignorantia, 
quia  baplizatus  est  ignorans  sicul 
prius,  et  tamen  mundalus  ab  origi- 
nali. 

Dices,  in  Daptismo  inducitur 
habilus  fidei  cxcludens  ignoran- 
tiam  habitualein,  etsi  non  aclua- 
lem. 

Contra,  igitur  oppositum  justitiffi 
originalis  esset  peccatum  infidelita- 
tis  ;  igitur  quilibet  esset  infidelis, 
carens  justitia  originali. 


»«^AACKM>-£ 


DIST.  XXXI  ET  XXXII.  QUt^STIO  UNICA. 


153 


DISTINGTIO  XXXI. 


QU.ESTIO  UNIC.\. 

Vtrwn  aiiima  contrahat  oriyinale  pec- 
catum  a  carne  infecta  ? 

Alens.  2.  p.  q.  \i2  m.  4.  l).  Bonav.  tdc  art.  2. 
q  I.  D.  Thom.  1.  2.  q.  81.  a.  i.  et  2.  d.  32.  q. 
uuic.  Richard.  a.  2.  q.  i.  Gabr.  q.  i.  Scot.  in 
Oxon.  Iiic.  Resolcilur  infra  d.  33. 

3,  Circa  istam    dislinctionein  trige- 

■gument.  siuiani  i)iiniani  qua^ritur  :  Utrain 
anima  contraliat  peccatum  oriijinale 
a  carne  infecta  concupiscibiHter  se- 
minatal  Quod  non,  quia  maleria 
non  agit  in  forinani  ;  caro  est  inate- 
ria  aniinae.  Et  confirmatur  per  Au- 


inuiuin. 


Secun- 
dum. 


gustinuiii  12.  super  Genes.  ad  lilte- 
ram  :  Agens  est  prwstaiitius  passo  ; 
aniina  vero  prcBstantior  carne. 

Itein,  illa  infectio  aniinae  esset 
culpa,  in  carne  vero  po^na  ;  sed 
ptcna  non  est  causa  culptu,  cum 
omnis  culpa  sit  injusta,  et  poena  sit 
justa. 

Itein,  si  sic,  cum  caro  prolis  im-  Tertiun 
mediatius  sit  a  proximis  parenti- 
bus,  quam  ab  Adam,  igitur  nia- 
gis  esset  infecta  a  proximis  parenti- 
bus,  quam  ab  Adam  ;  consequens 
est  falsum. 

Oppositum,  Magister  in  littera  in   conira 
ista  distinctione. 


DISTINGTIO  XXXII. 


4. 


QU^STIO  uniga. 

Utrum  peccatum  originale  remittatur  in 
Baptismo  ? 

Alens.  2.  p.  q.  122.  m.  4.  et  10.  D.  Thom.  -I.  2. 
q.  81.  art.  i.et2.  etq.  82.  a.  2.  D.  Bonav.  d. 
30.  a.  2.  q.  i.  et2.  et  hic,  a.  i.  q.  i.  Richard. 
art.  I.  q.  i.  Vega  4.  in  Trid.  c.  2.  Beliarm.  5. 
de  slalu  peccati  per  tolum.  Vasq.  i.  2.  disp. 
132.  et  alii  hic  citati.  Scot.  in  Oxon.  hic.  Re- 
solvitur  dift.  sequenti. 

Circa  istam  distinctionem  tri^esi- 


pnnSm.''  maiTi  secundaiTi   queeritur  :    Utrum 


peccatum  orirjinale  remittatur]  in 
Baptismo  ?  Quod  non,  quia  non  re- 
mittilur  defectus,  vel  privatio,  'nisi 
restituatur  illud  positivum,'^^cujus 
est  privatio.  Sed  in  Baptisino  noii 
restituitur  justitia  originalis,  quia 
baptizatus  habet  rebellionem  appe- 
titus  sensitivi  ad  intellectum  ;  sed 
stante  justitia  originali  non  fuit  hu- 
jusmodi  rebeilio,  nec  esset  post  res- 
titutionem  illius  justitiae,  cum  sit 
ejus  defectus. 

Oppositum,  Magister  in  liltera. 


Gontra. 


loi 


i.iimi  II. 


DISTINCTIO  XXXIII. 


primutn. 


QU/ESTIO  UNICA. 

Utriim  sola  pcena  damni  debetur  peccato 
originali  ? 

Alens.  2.  p.  q.  122.  w.  10    D.  Bonav.  hxc  a.  3.  g. 

1.  D.  Thom.  q.  2.  a.  2.  Richard.  a.  3.  q.  i.  et 

2.  Rubion.  /Egid.  Durand.  Marsil.  Gabr. 
Ovando,  Angles  hic,  et  Herrera  in  2.  d. 
27,  vocanl  tenentes  pueros  puniri  igne,  par- 
vulorum  tortores.  Beliarm.  lib.  6.  de  stalu 
peccati,  c.  6.  et  7.  Suar.  tom.  3.  d.  57.  s.  6. 
e<  d.  50.  s.  5.  Vasq.  1.  2.  d.  134-  Scot.  zn 
Oxon.  /i^c. 

\  Circa  istam  distinctionem  trigesi- 

Argument.  mam  tertiam  qua3ritur primo :  Utrum 
sola  poena  damni  debeatur  peccato 
orifjinali?  Quod  non,  Augustinus 
deFide  adPetr.  24.  dicit :  Parvulos 
non  baptizatos  seterniignis  supplicio 
puniendos  ;  illa  estpcena  sensus. 

Item,  parvuli  non  baptizati,  non 
habebunt  corpus  gloriosum  ;  igitur 
possunt  pati  ab  intrinseco  et  extrin- 
seco,  cum  corpus  eorum  compona- 
tur  ex  contrariis  ;  igitur  non  solum 
puniuntur  in  non  videndo  Deum. 

Item,  voluntas  in  eis  xion  erit 
confirmata  in  bono  ;  igilur  possunt 
peccare  aliis  peccatis  quam  sit  origi- 
nale  ;  igitur  habebunt  aliam  pcenam 
a  pocna  damni. 

Ilem,  si  puniuntur  ista  poena,  igi- 
tur  non  sola  ista.  quia  liabebunt 
intcllectum  non  sic  ligatum,  quin 
poterunl  intelligere  naturam  suam, 
et  poterunt  intelligere  ad  quantam 
beatitudinem  natura  eorum  fuisset 


Secun- 
dum. 


Tertium. 


Quartum. 


ordinata  ;  igitur  ex  hoc  possunt 
tristari ;  non  igitursolum  puniuntur 
in  non  videndo  Deum. 

Oppositum,   ISIagister   in     littera,   Contra. 
quod  pmna  eorum  omnium   pcena- 
rum  erit  mitissima  ;  sed  si  haberenl 
aliam  a  poenadamni,   hoc  non  essel 
verum. 


SCHOLIUM   I. 

Sententia  Mngistri,  Henrici,  Gregorii  et  alio- 
rum,  originale  peccatum  esse  morbidam  quali- 
latem  ;  caro  infecta  seminatur  secundura  Ma- 
gistrum,  quia  nihil  est  de  veritate  humans 
naturae,  nisi  particula  accepta  de  carne  Adam, 
et  ista  transit  cum  sua  infectione,  muitiplicata 
sicutqninque  panes.  Refulatur  primo,  quod  ail 
de  multiplicatione  carnis,  quia  hoc  fieri  sine 
additione  novae  maleriae,  est  ponere  magnum 
miraculum  in  generatione  cujuslibet  hominis; 
si  autem  fieret  eadem  materia  posita  sub  diver- 
sis  formis,  oportet  tantum  de  universo  conden- 
sari,  quantum  occupat  illa  rarefactio.  Occasione 
hujus  resolvit,  multiplicationem  quinque  pa- 
num  factam  fuisse  non  per  novam  materiam 
creatam,  nec  per  extensionem  materia^  panum, 
sed  conversione  alterius  corporis  in  panem,  et 
coUigi  ex  Augustino. 


Circa  istas  quffistiones  est  una  via      2. 
declarans  quod  peccatum  originale  Ouaiuor 

.  .  .  explican- 

contrahitur  ex  infectione  carnis,  et  tia.  . 
in  primo  articulo  declaratur  quod 
primo  fuit  anima  Adae  infecta  quam 
caro  sua  ;  non  enim  prius  fuit  in- 
fectio  in  carne  quam  in  voluntate. 
Secundo,  declaratur  qualiter  caro 
infecta  seminetur.  Tertio,  quomodo 
ex  carne  infecta  seminata,   inficia- 


DIST.  XXXill.  QUi^STIO  UNIC.  155 

tiir  aninia  prolis.  Oiiarto,  quomodo  in  j)n)le  ;  ot  tiiiic  facile  videtur  irna- 

habet  puniri  peccatuin  oiiginale.  ginari  (iuomodo  caro  infecta  semi- 

ome8  ex      Dc  prjino  (licilup  quod  sicut  pec-  nelur,    (iiiia    jiortio    jiriiis     infecta 

£!'''i'!^i- calum    iii    aiiiina   Adie  fiiil  curvilas  in  patre  sit  poslea  lotacaro  iii  prole. 

'de^^ec"- q'i*i'*l*i"»j  «i^  <^'t^'is^'fIi'<^''>'^'i'''^U'^i'i*^^s  Pro    lioc  videtur   auclorilas  Maltli. 

l°,j;|"i'^''qiucdam     posiliva     morbida,     qutC  V).  IVescif.is  quod  illud,  quod  in  os 

'Ji^^;"''-  diversimode     nominatur      in     ipsa  intrat,  iji  veutrem  vadit,  et  inseces- 

carne,  ut  laiKjuor,  vel  morbida  qua-  sum  efnittitur'?  I^itur  niliil  quod  est 

litas,  fomes.   Ista  existens  in  carne  de  veritate  natunc  humana3  genera- 

excital  delectationes  sensitivas  inor-  tur    ex    alimento  ;     i^itur    tanlum 

dinatas,  et  quanto  plus  illtc  delecla-  mulliplicalur  in  se  particula  abscissa 

tiones  crescunl,   taiito  miuus  delec-  a  patre. 

talur  in  su|)erioribus.  Istud   confir-        Ad  lioc  est  ratio  :  Si  parvuli  mo- CostaAdfe, 

'  '  .  et  quia^iue 

matur,  Sanientia^    nono    :    Corpus,  riantur  ante  completam  quanlitatem  panesquo- 

,  '        .  .  ,  T^  •  .•  tnodo  muL- 

quodcorrumpitur,a(j(jravatanimam.  adeptam,     Ueus     in     rcsurrectione    lipiicati. 

Ista    autem  qualitas   nunquam  cor-  supplet ;  igitur  ratione  pari,  potest 

ruinj)itur  de   lege  communi   in  liac  eodem    modo    supplere    portionem 

vita,  ncque  minuitur    in    essentia,  abscissam  a  patre,  et  illo  modo  dici- 

quia  hoc  non  posset  esse,   nisi  per  turde  quinque  panibus,  quos  Deus 

gratiam    ;    sed    gratia    ipsam    non  mulliplicavit,  etde  costa/ex  qua  fuit 

corruQipit,  quia  non  sunt  in   eodem  Eva  formata. 

susceptivo,  tamen  per  gratiam  bene         Sed  ista  opinio  rationabiliter  im-       4, 

potest  minui  quantum  ad  cfTectum.  probatur,  quia  quod  lalis  mulliplica- 

,         Exemplum  ad  hoc  :  Si  lapillus  esset  tio,  si  fieret  sine  additione  materiae, 

alligatus  ala3    aquilae,    quantumvis  non  posset  fieri   naturaliter,  et  non 

pennfficrescant,  vel  aquila  ascendat,  oportet  quod  Deus  faciat  miraculum 

vel    etiain   fortificabitur,    nunquam  in  generatione   cujuslibet  individui 

minuetur  ponderositas  lapilli,  quia  absque  additione  materiae. 
licet  minusposset  impedire  efTeclum         Item,   non    posset   hoc  fieri  per 

aquila3  in  volando  crescente  virtute  potentiam     Dei     regulariter,    quia 

aquilae,    non    tamen    minus    trahit  multiplicando    illos    panes,    quairo 

deorsum,  quantum  est  ex  se  ;  sic  est  utrum  illa  eadem  materia,  quffi  prae- 

de  ista  qualitale  crescente  gratia.  fuit  in  uno  pane,  sit  postea  in  ipso 

3  De  secundo  articulo,  scilicet  quo-  pane  facto  per   miraculum,   aut  est 

omodo  modo  caro  infecta  seminetur,  dicitur  alia  materia  ?  Si  primo  modo,  cum 


1 

0  iufec 

^eraioe 

tur. 


diversimode.    Primo  secundum  in-  forina  maneat  in  materia  priori,   ut 

tentionem   Magistri  in   littera,   tota  prius,   et  alia  forma  in  alio    pane, 

caro  Adic  fuit  infecta,  ex  illa  infec-  igitur  eadem  materia  simiil  erit  sub 

tione  voluntatis  suae.  Et  vult  Magis-  diversis  formisalomis  danlibus  esse 

ter   quod    tota    caro,     quae   est   de  completum     a^que      perfectis,     vel 

veritate    humanae    nalurae,     sit    de  oportet  dicere  quod  ille  panis  prae- 

particula  abscissa  ab  Adam,  et  ista  existens  non  est  ille  qui  modo  est, 

particula  aucta  in  se  erat  tota  caro,  quia  nisi  principia  essentialia    ma- 

quae  fuit  de  veritate  humanae  naturae  nenl,    non    potest    unum    et    idem 


m 


UBRl  II. 


Sed  neque 
hoc  conce- 

dit,  quia 
opposilum 
habel4.  d. 

lo.  q.  2. 


5. 

la  mulli- 
plicatione 
paDum  an 
creata  no- 
vamateria. 


toliim  remancre.  Noii  lameii  iiego 
quiii  Deiis  possit  facere  eamdem 
materiam  sic  sul)  formis  diversis,  et 
quod  tantum  dilferant  panes  inter 
se  per  formam  substantialem  et 
quantitatem.  Tamen  sic  oporteret 
quod  tanta  foret  condensalio  in  toto 
universo,  quanta  est  illa  rarefactio 
ultra  cursum  naturse.  Eodem  modo 
esset  in  formatione  corporis  mulie- 
ris  ex  costa,  ex  quo  prius  aer  reple- 
vit  illum  locum,  quem  postea  corpus 
mulieris,  oporteret  quod  aer  fuisset 
condensalus,  et  sic  remaneret  con- 
densatio  innaturalis,  quandiu  Eva 
viveret.  Vel  si  costa  fuit  sine  materia 
nova  raultiplicala,  vel  ibi  fuit  forma 
sine  materia,  vel  eadem  materia, 
sub  diversis  formis  atomis.  Et  prseter 
hoc,  etsi  virtute  divina  illa  pueri 
portio  resecata  a  patre,  esset  multi- 
plicata  in  se,  oporteret  tamen  illam 
materiam  remanere  usque  ad  diem 
judicii,  et  sic  tantam  esse  condensa- 
tionem  innaturalem  in  aere,  et 
omnibus  aliis  corporibus,  quantum 
repleverunt  de  loco  omnia  corpora 
hominum  ab  Adam  usque  modo. 

Et  similiter,  cum  illi  panes  Evan- 
gelici  conversi  sint  in  naturam  co- 
medentium,  illa  materia  multipli- 
cata  in  se  remanebit  usque  in  diem 
judicii,  et  tanta  condensatio  innatu- 
ralis  erit  in  aliis  corporibus  propter 
irregularitatem  rarefactionis  mate- 
riee  quinque  panum  ;  ideo  non  credo 
quod  aliqua  nova  materia  fuit  creata 
post  illud  primum  chaos. 

Quare  igitur  videntur  Sancti  di- 
cere  quod  multiplicavit  istos  panes, 
non  addendo  materiam. 

Dico  sicut  dicit  Augustinus  in 
quadam  Homilia  super  Joan.  3Ii- 
rantur  liomines    de  vino  ex  aqua 


facto  in  feslo,  etlamen  non  miranlur 
curn  Jioc  fiat  annnatim  in  vinea. 
Miracutum  emm  fuit  aquam  inime- 
diate  fuifise  conversam  in  vinum  ; 
natura  autem  Jioc  facit  per  mnlla 
media.  Sic  dico  quod  aer  circum- 
stansquinque  panesnon  fuit  maleria 
proxima  toti  natura?,  ut  possit  illum 
convertere  in  panein]  immediate, 
sed  per  multa  media.  Fuit  tamen 
Deo  maleria  proxima,  quia  imme- 
diate  potuit  convertere  in  panem 
illum  aerem,  vel  proximum  cir- 
cumslans.  Mulliplicavit  igitur  quin- 
que  panes,  et  non  per  additionem 
materiae,  qiicE  fuisset  materia  ipsi 
naluraj  sufficiens  per  actionem 
suam.  Sic  habent  intclligi  omnes 
auctoritates,  quae  videntur  sonare 
contrarium. 


SCHOLIUM  II. 

Refutalur,  quod  ait  Magister,  prolem  abscin- 
di  de  substanlia  patris,  quia  secundura  Philo- 
sophura  fitde  menstruo  mulieris  ;  et  si  mulier 
peccasset,  el  vir  non,  raateria  fuisset  infecta, 
lanien  non  fuisset  peccatum  originale.  Praete- 
rea,  qualitas  morbida  si  fuit  in  semine,  in 
inslanti  generationis  non  est,  quia  nec  semen 
est  ;  ergo  tunc  non  inficit. 

Item,  opinio  Magistri  quantum  ad  6. 
hoc,  quod  proles  abscinditur  de  Magisie 
substantia  patris,  non  videtur  vera,  tuT.ccfrp 
quia  de  semine  patris  non  formatur  airuo  mt 
corpus  prolis,  vel  spiritus,  sed  tan-  ''*"'' 
tum  de  menstruo  mulieris,  ut  vult 
Philosophus  I.  de  Gen.  Animalium, 
et  2.  Vel  esto  quod  de  utroque, 
adhuc  principalius  fit  corpus  de 
menstruo  mulieris,  quam  de  semine 
patris.  Et  ex  illo  solvitur  ulterius 
una  quaestio,  esto  quod  mulier 
peccasset,  et  vir  non,  an  adhuc 
proles  fuisset  de   materia  infecta  ? 


DIST.  XXXin.  QUyESTlO  UNIG.  157 

Dico  qiiod  illo  CaSUS  nunqiiain    Con-  originale,  etexplicatur  modu3.  Resolvituretiam 

.•    •        ,  .       ,  •  I  quflBslio    (iisl.    31.    quouioio   aaiiua    conlrahal 

^'••is.sel,    quia    Uiih'    insa     vel     non  ,  •  ,•   .     j  j    n    .    • 

^      .    '      »  ,  •  origmale  a  carne  infecta,  de  quo  vide  Duct.    in 

yeiiuisset,  VL'l  prius  fuissel    l^urgata,  Oxon.  dist.  :J2.  num.  22.  Itom    quaestio   2.    dist. 

et    esto     (JUod    sic   gonuisset,     proles  30.  quod  originale  est  privatio  juslitiae  origina- 

dicei-etur  lilius  peCCatricis.  Non    igi-  '!"•  •^'^««•vilur  etiam  qu^est.  dist.   32^   originde 

'  .     .  tolli  per  Bantismum.  Vide  in  Oxon.  Schol.  dist. 

lur  OX  lioc  dlCltur  caro  prollS  intecta,  si.  et  33.  Itemresolvitur  qu;estio  hujus  dist.  33. 

quia  est    de   iufeclo  ;    tuin    quia  tunc  purvulos  punlri  tanlum    pu^na   damni  ;  de    quo 

fuissot  de  inaleria  infecta,  et  tainen  videDoctorom  dist.  33.  num.  2.  et  ii>i  Schol. 
sine    tali   iiifectione  ;    tuin   quia  illa 

qualitas  inorbida  non  potest  inticore,         Ue    tertio   articulo,   scilicet  quo-       7. 

^  quando    non   est  ;  sed    in    instanti  modo   aniina    inliciatur    ex    carne, 

'  infusionis  aniuuTe  forina  substaiitialis  dicitur   quod    infectio   in  carne  est 

seininis,  vel  menstrui  corrumj)itur ;  causa     infectionis    in    anima,    non 

igitur  et  qutolibot  qualitas,  quto  fuit  quideni  talis  infectionis,  qualis  est  in 

.  in  illo  coinposilo  ;  igitur  tunc  non  carno,  quia   anima    non  est   capax 

'  potestinflcere  carnem,  nec  aniinam  ;  talis  infectionis,  sed  ost  causa  talis 

tuin  quiasi  hoc  esset  causa  infeclio-  infectionis,  qualis  aniina  est  capax, 

-  nis  prolis,  quia  est  do  infecto,  igi-  scilicot  culpcC.    Exeinplum  ad  lioc  : 

^  turotsiDous  formaret  unum  homi-  Sicut  leprosus  tangons  aliquid,  quod 

noin  dodigito  alterius,  adhuc  habo-  non  est  capax  talis  morbi,  ibi  causat 

ret    talem    infoctionem,    quod    ost  aliain  infectionem  ;   si  autein   esset 

conlvii  \nsG\nmin  de  Conceplii   Vir-  capax    talis     infirmitatis,    causaret 

r/inali,  cap.  19.  ponontom  duplicom  illain.  Similitor  cibus,  qui  in  se  non  i^ecisioaii 

•J  '       i  i  f  7    1  quorum 

rhl^MMo  causain  quaro  Christus  non  habuit  est   leprosus,  nec    causalivus   talis  circa  q.  i. 

Cari!.lus  ^  \  '  jjgj_  3Q 

o^Q  habuit  peccatum  originale,  quarum  una  ost  infirmitatis    in    quocumquo    come- 

ad  propositum,  quia    C/wistus  non  dente,   in  aliquo    tainon    quod    ost 

fuit   filius  naturalis  Ad^e,  sed  fuit  capax  illius  infirinitatis,  causat  ta- 

corpus    Christi  de    purissimis  san-  lom  infirmitatom.   Ex  istis  patet  ad 

(juinibus Beatce  Virfjinis.  Quidi^ilur  primani  quaestionem,  quod  quilibot 

dicendum   de  isto  socundo  articulo  naturaliter     propagatus      contrahit 

secundum  hanc  viam  ?  Vel  oporlot  poccatuin,  quia  por  Iioc  quod  anima 

dicero  quod  vel   quia  semine    prius  Adoo  prius  fuit   infocta,   fuit  postea 

infecto  est  ita    caro    genorata,    vel  caro    sua  infecta,  et  ex   carno  sua 

quod  in  seminatione  inficitur  semon.  caro    prolis,    et    deinde    ex    carne 

Et  hoc  videtur  de  intontione  Augus-  aninia  prolis. 

tini  do  Fid.   ad   Petr.  cap.    ;>.  IVon        Et   per    hoc   patot  solutio   tortia?      8. 

(jeneratio     natnralis     causat    istam  quaestionis,   quod    anima   contrahit    Decisio 

infectionem,  sed  libido  in  propafja-  peccatum  originalo  a  carne  infecta  ^"d^sl"'^ 

//o;/c,  et  proptor  hoc  in  sominatione  seminata.    Similitor    ox    istis   patet 

videtur  quod  inficitur.  solutio  secundae  quajstionis,  scilicot 

an  poccatum   originalo  sit  carentia 

SCHOLIUM  iir.  justitico  originalis,  vel  quid  sit?  Quia 

Resolvitur  juxta  senlentiam   posilam  qusest.  SCCUndum     opiuionom      Magistri     in 

prima    dislinctionis    30.    parvulos     conlrahere  littera,  OSSOt  tonondum   quod   peCCa- 


il'S 


LIBRl  II. 


Deci?io  q. 
2.  dist.  30. 


Resolvilur 
q.  hujus 

dist.  Par- 

vnlos  pu- 
niri  taa- 

tum  poeua 
damni. 


tum  orif^inale  esset  conrupiscentia. 
Secundum  aliam  opinioncm  dicitur 
quod  est  formaliter  curvilas,  seu 
carentia  illius  rectitudinis,  et  ex  lioc 
consequilur  pronitas  in  voluntate 
condelectandi  appelitui  sensilivo,  et 
sic  communiter  est  privatio  justitia3 
originalis,  et  tunc  non  est  concupi- 
scentia,  nisi  materialiter,  nec  igno- 
rantia,  nisi  causaliter. 

Et  per  prffidicta  patet  solutio 
quartcc  qua^stionis,  scilicet  an  pecca- 
tum  originale  remittatur  in  Baptis- 
mo,  quia  ponendo  quod  curvitas  illa 
sit  pcccatum  originale,  patet  quod 
illa  tollilur  per  rectitudinem,  quse 
advenit  cum  gratia  in  Baptismo. 
Tamen  si  esset  peccatum  originale 
concupiscentia,  certum  est  quod  illa 
non  tollitur  per  gratiam  quantum  ad 
essentiam,  ideo  non  deletur  in  carne 
illa  dispositio  quantum  ad  fomitem, 
qui  tamen  prius  regnavit,  sed  post 
potest  retrahi.  Similiter  prius  illa 
concupiscentia  imputabatur,  post 
baptismum  non  imputatur. 

Similiter  patet  ad  ultimam  quses- 
tionem,  scilicet  qua  punitione  puni- 
tur  peccatum  originale  ?  Dicitur 
quod  solum  carentia  illius  boni, 
quod  natum  fuisset  inesse,  si  rece- 
pisset  Baptismum  ;  ideo  puniuntur 
parvuli  sola  pcena  damni,  quia  non 
fuit  in  eis  aliqua  mala  delectatio, 
sed  sola  curvitas  privans  rectitu- 
dine  naturali. 

SCHOLIUM  IV. 

Impugnat  elficaciler  quod  dlcit  opinio  posila, 
volunlatem  causare  qualilalem  morbidam  in 
carne,  quia  hanc  per  imperium  nec  supremus 
Angelus  facere  polest,  nec  ilia  qualitas  essel 
ccBleslis,  nec  elemenlaris,  nec  niixti.  Impugnp.t 
etiam  quod  dicitur,  semen  infici,  quia  hoc  ad 
niiiil  deservire  videtur,  quia  sine  ullo  peccato, 


exipsanatura  pars  inferior  reljeilarel  conlra 
superioretn,  quod  noruut  Phiiosophi,  qui  nihil 
de  originali  peccato  intt^llexcrunl. 

(>)nlra   tamen    illa  sunt  quaidam   voiunia 

nou  cnuf 

dubia.  qualitale 

^, .  .  ,.       ,  ,  morbidai 

Circa  primum  articulum  esl  quo-  in  carue 
modo  voluntas  polest  causare 
qualitatem  morbidam  in  carne,  cum 
ista  sit  qualilas  corporalis.  Non  po- 
test  hoc  causare  per  imperium  suum, 
quia  nec  supremus  Angelus,  nec 
etiam  esto  quod  posset  aliquis  ex 
imaginatione  aliquid  facerecirca  oh- 
jectum,  secundum  quod  ponit  Avi- 
cenna,  et  Algazel,  o.  Physic.  cap.^. 
quod  oculus  vaticinantis  projecit 
camelos  in  foveam.  Sicut  etiam  po- 
nunt  medici  *,  quod  mala  velula  ex  '  VdeDc 

'     i  ^  rium  u< 

pessima  imaginatione  sua  inficit  hu-  disquisii 

...  -^iag.  Iib. 

morem  in  oculis  suis,  et  ille  humor  p-  i.  q-  < 

SGCl.    !■ 

infectus  inticit  aerem,  et  sic  ex  in-Maiavet 
tuitu  inficiuntur  pueri  passibiles  cit  aerer 
multum,  et  frequenter  evenit  illud 
malum,  quod  ita  intense  imaginan- 
tur.  Adhuc  tamen  qui  non  habet 
actum  circa  unum  objectum,  nihil 
causat  in  illo,  quamquam  posset  in 
alio,  circaquod  est  actio.  Sed  Adam 
in  isto  instanti,  in  quo  fuit  ista  in- 
fectio  in  voluntate  sua,  non  habuit 
actum  circa  corpus  suum,  sed  circa 
mulierem,  quam  tunc  immoderate 
dilexit,  ut  prius  dictum  est  *.  2*2.nmn*^ 

Item,  secundum  hancviam  seque- 
retur  quod  voluntas  creata  posset 
inducere  qualitatem  corporalem,  et 
tamen  ipsa  nunquam  potest  eam 
corrumpere,  nec  ex  se,  nec  aliunde 
adjutaper  aliquod  agens  naturale, 
quia,  ut  conceditur,    nunquam  po-  1 

test  corrumpi  in  hac  vita. 

Item,  ista  qualitas  nec  esset  qua- 
litas  ccfilestis,  nec  elementaris,  quia 
caro  iieutrius  qualitatis  est  suscep- 


DIST.  XXXm.  QU.^^.STIO  UNIC. 


m 


tiva  ;  nec  polost  esse  qiialitas  mixti, 
(jiiia  luilla  est  qualilas  rnixli,  (jiiiri 
sil  coiTiiplihilis  a  lola  rialiira  ('i"oata; 
sed  isla  qiialilas  iiioihida  iioii  ;  i^i- 
tur,  etc. 
10.  Cifca  secundarn  parteni   j)rinii  ai- 

""'■|'*="°  ticuli  estduhiuiri,  (luare  caro  infecta 

irecla  se-  '     • 

jiiuoiur.   seininetur-?  ISi  enirn  ponalur,   ul  sit 

rebellio  apjietitus   sensilivi  ad  vires 

inferiores,   non  oj)orlet  j)i'opter  hoc 

j)onore  islarn  qualilatern,   quia,   ut 

•supra    prohalum  osl  nriiis*,  ista  rebellio  ost 

'*i-  -'*•  'I-  ... 

2.  u  5.    rialuialis,  iuitur  nalura  sibi  derxdic- 

alura  est  <•,.    •        \  i      n  • 

?au:=a  re-  La  sullicrl  ad  r'ebelIionern,  etsi  nulla 
Jpehtuad  qnalitas  inficiens  carnoin  ponatur 
uioiiem.  jj^  piole.  Si  ouiin  esset  liorno  liic 
forrnatus  de  lerra,  haberet  rebollio- 
iiom  appetitus  sensilivi  ad  superio- 
rem,  quia  Philosoj)lii  hoc  invene- 
runlper  naturalem  rationem,  quia 
per  naturalern  rationem  non  potue- 
runt  investigare  quod  causa  illius 
rebellionis  fuit  peccatum  originale. 
Igitur  vel  oj)ortet  ponere  quod  nvd- 
ximi  Philosophi  non  videiunt  natu- 
rarn,  nec  cognoverunt  volunlatem, 
et  appctitum  sensilivum  nalur*alitor, 
quia  erraver'unt  dicendo  naluram 
esse  causarn  hujus  robellionis,  vei 
quod  naturalitor  potuerunt  videre 
quod  peccatum  originale  fuit  hujus 
causa. 

Dicos,  naturale  est  appotitui  su- 
por-iora  condelectari  appotitui  sensi- 
tivo,  et  hoc  vidorunt  Philosophi, 
sednon  curn  libidine. 

Conti'a,  si  hocsit  naturale  conde- 
lectari,  cum  agens  natur-ale  agit  in- 
quantum  potest  summe,  igitur  ap- 
potitus  sonsitivus  delectatur  in  sibi 
convonionti  inquantum  polest,  quia 
ducilur,  et  non  ducit,  ut  vult  Da- 
mascenus  i'\.  Igitur  quanto  hominos 
fuissent  intogrioi"es  et   nobiliores  in 


natura,  j^Ius  dolectatur  appolilus 
sonsitivus  iri  sibi  convenionti,  et 
I)lus  ajipclilirs  suj)or'ior'  coiidolocla- 
retiir'. 

iloiri,  si  iionatirrinfoctio  iu  carne,  Auimado- 

'         •  ....       miuatur 

iil  sit  i'ebellio  ap|)etilus  sonsitivi  ad  corijoridu- 

....  .    ,  plici  priu- 

iiitollectum,  igitur  dobot  j)oni  tan-  cipatu. 
lurn  in  apj)olitu  sensitivo,  in  quo  est 
robollio,  et  non  dobot  poni  in  parte 
suj)eriori,  quianon  distiriguitur  pars 
suj)erior  a  parto  inforiori,  quia,  ut 
vult  Phil()Soj)hus,  Polit.  i.  caj).  'i. 
Aniina  doniinatur  in  covpore  dnplici 
principata,  dcspotico  etpolitico.  Do- 
minatur  enim  corpori  primo  modo, 
sicut  dominus  servis  non  potentihus 
contradicore;  sed  viribus  inferiori- 
bus  dominatur  principatu  quo  do- 
mirius  dorninatur  liberis  polentibus 
sibi  contradicere  ;  igitur  vir-es  infe- 
riores  reluctantur  vir-ibus  superio- 
rihus  ex  naturalibus  absque  ornni 
infectione. 


SCHOLIUM  V. 

Refutat  secunduin  articulum  dicta;  sententiae, 
ostendens  semen  non  esse  infeclum,  sicut  nec 
sanguis  ;  elsi  seraeo  primum  iinfectum  essel, 
non  posset  infiuere  prolem,  quia  desinil  dum 
generatur  proles.  Refutat  tertium  articulum, 
quia  caro  cum  sit  exlensa,  non  potest  causare 
culpam  in  voiuntate.  Praeterea,  ponunt  voiunta- 
tem  causare  qualitatem  peccati  in  carne,  et  sic 
circulum  causationis.  Et  contra  omnes  articulos 
esl,  quia  si  Adam  infecit  suam  carnem  peccan- 
do,  idem  erit  de  aliis,  et  quo  remolior  est  ali- 
quis  ab  Adamo,  eo  gravius  erit  ejus  origiuale, 
quod  est  absurdum. 

De  secundo  articulo,  scilicet  quod       ll. 
sernon  sit  infectum,  quod  est  semi-  An  semea 

,  .  infectuin 

naturn,  intorrogo,  vel  tunc,  vel  prius.      sit. 
Utrurnque  videtur  contra  Ansolmum 
7.  De  Concepia  Virf/inali,  ubi  dicit, 
quod  nuKjis  semen  est  infectani  quani 
samjuis,  vel  sputum.  Sed  ista  nun- 


160 


LIBRI  II. 


Sangiiisest 

ninpis  de 

verilalena- 

tura)  quam 

semen. 


*  Supra 
liic  num.6. 


Quomodo 

ex  corpore 

iufecto 

causalur 

culpa  in 

anima. 


quameranl  infecta,  quiasanguis  sub 
fornia  sanguinis,  nunquani  fuit  ani- 
malus,  cl  similis  ratio  est  de  se- 
mine. 

Ilem,  vcrius  est  sanguis  de  verita- 
te  humanai  naturfle  (luam  semen, 
quia  sanguis  adliuc  est  in  via,  ut 
possit  fieri  aliquid  natura3  [iumana3, 
sed  semen  est  superfluum  tertiae 
digestionis,  et  nunquam  potest  esse 
aliquid  de  veritate  humana3  natura 
illius,  cujus  est ;  nec  pra^fuit,  quia 
nunquam  fuit  animatum  ;  igitur  mi- 
nus  dicetur  semen  infectum  quam 
sanguis. 

Preeter  hoc,  esto  quod  semen  prius 
posset  dici  infectum,  adhuc  non 
posset  inficere  carnem  prolis,  quia, 
ut  prius  probatum  est ",  prius  ex- 
pellitur  forma  seminis,  et  quailibet 
qualitas  ejus,  quam  inducatur  for- 
ma  carnis  ;  et  probatum  est  quod 
non  ideo  dicitur  caro  prolis  infecta, 
quiade  infecto. 

Et  si  dicatur  secundum  istam  opi- 
nionem,  quod  propterea  dicitur  se- 
men  patris  infectum,  quia  descindi- 
tur  de  infecto  ;  contra  hoc  est  illa 
ratio,  quod  semen  nunquam  fuit 
infectum  ab  anima  patris. 

De  tertio  articulo  videlur  dubium, 
quomodo  ex  corpore  infecto  causa- 
tur  culpa  in  anima,  quia  agens  ex- 
tensum  et  corporeum  non  agit  im- 
mediate  ut  causa  totalis,  in  animam 
vel  voluntatem,  quee  sunt  incorpo- 
rea.  Non  enim  ponitur  quod  phan- 
tasma  possit  agere  immediate  in  in- 
tellectum  possibilem,  nisi  adsit  in- 
tellectus  agens,  et  ideo  ponit  Com- 
mentator  quod  transfertur  species 
ab  ordine  in  ordinem ;  extensum 
non  causat  non  extensum  imme- 
diate  ;  igitur  corpus    infectum  non 


agit  in  animam,  nec  voluntatcm, 
causando  ibi  infectionem,  nisi  po- 
natur  voluntas  agens  sicut  inlellec- 
tus. 

Item  causai  (jequivocffi  totales  non  Caupa!  ie 

...  .  .       quivoca 

sunt  sibi  invicem  causai,  quia  ffiqui-    non  fu 

,.    .  :  Bibi  ii.y 

voca  totaiis  esset  simpliciter  pertec- 


ceui. 


tius  et  imperfectius  se  ;  sed  culpa 
in  voluntate  est  totalis  causa  a^qui- 
voca  qualitatis  morbidai  in  corpore  ; 
igitur  ista  qualitas  non  est  causa  cul- 
pai  in  volunlate. 

Item,  causa  naturalis  agit  de  ne-  1,3. 
cessitale  naturee,  quando  non  inq)e- 
ditur  ;  igitur  si  illa  qualitas  causat 
culpam  in  voluiitate,  qua3  est  pecca- 
tum  originale  post  Baptismum,  si 
homo  peccet  mortaliter,  causabit  illa 
qualitas  peccatum  originale  in  vo- 
luntate,  quia  tunc  non  impeditur 
per  gratiam,  et  per  consequens  post 
Baptismum  originale  possit  re- 
dire. 

Contra  omnes  articulos  simul,  se-   objecii 

,  p,..  ,  coutra  : 

quitur  quod  caro  iilu   semper  essetperiusd 
magis  infecta  quam  caro  patris,  quia      ^** 
ex  quo  voIuntasAdae  infecta  causa- 
vit  istam  morbidam  qualilatem  filio 
originaliter,  igitur  caro  filii  non  erit 
minus  infecta,  et  voluntas  Adae  et 
alterius  sunt   ejusdem    rationis,   et 
corpora.  Similiter    igitur    voluntas 
secunda   cum   ipsa  potuit    esse   ita 
mala,  sicut  Ada3,  et  pejor,  quam  fuit 
potenscausare  istam  morbidam  qua- 
litatem  in  corpore.  Et  sic    quilibet 
descendens  abAdam  causaret  infec- 
tionem  in  carne  sua,  et  sic  quot  sunt 
peccata  mulliplicata    ab  Adam  us- 
que  modo   per  patres   intermedios, 
sequitur  quod  tanto   erit  filius  pro- 
nior  ad  peccatum  quam  pater.  Con- 
sequens  est  manifeste  falsum,  et  pro- 
batur,  quia  sequeretur  quod  pecca- 


% 
? 


DIST.  XXXIII.  QU.ESTIO  IINIC. 


l«il 


» 


I 


14. 

uin(7ue 
pluau- 
da. 


I 


uid  sit 

ccatum 

ig.  se- 

joduu} 

i.nsel- 

uum. 


tum  ()rif>inale  posset  intendi  per  is- 
tain  viani,  iil   j)i'()l)atuni  est. 

SCHOLIUM  VI. 

Kx  propria  sentenlia  ju.xta  Anselini  iloclrinam 
resoivil  qu;e8t.  2.  (iisl.  30.  peccaluni  originale 
esse  privalionem  juslitias  originalis,  id  est,  rec- 
litudinis  debike  inesse  per  modum  lermini  e.\ 
aclu  spcundo,  in  voluntale  causatam,  et  gene- 
ralione  transfusam.  Vide  in  Oxon.  Schol.  lilc 
dist.  32.  num.  7. 

Alia  est  via  principalis  contra  lias 
quaistiones,  et  vitletur  de  intentione 
Anselnii  de  Conceptu  vivfjinali,  cap. 
21.  Priino  igitur  videnduni  quid  no- 
minis  peccali  originalis.  Secundo, 
si  tale  possibile  sit  esse  in  natura, 
cui  assignatur  tale  nomen  ?  Tertio 
dato  quod  sic,  si  possit  remitti  per 
gratiain  ?  Quarto,  qualiter  contralii- 
tur?  Quinto,  qure  punitio  sibi  debe- 
tur. 

De  primo,  Anselmus  ubi  supra, 
cap.  27.  de  peccato  originali  dicit : 
Peccatum  illud,  ad  quod parvuli  te- 
nentur,  aliud  videre  7iequeo^  nisi 
carentiam  jiistitide  orifjinalis  cum 
flehito  Jiabendi  eam  ;  et  secundum 
eumdein,  omne  peccatum  esl  for- 
maliter  injustitia.  Injustitia  vero  est 
carentia  jusliliie ;  injustitia  igitur 
originalis  potest  dici  peccatum  ori- 
ginale.  In  speciali  notifico:  Uno  mo- 
do  posset  aliquisjustitiam  immediate 
accipere,  et  immediate  per  actum 
suum  eam  perdere,  ille  esset  injus- 
tus;  sed  tamen  non  esset  in  eo  injus- 
tilia  originalis,  sed  actualis,  quia 
non  secundum  viam  originis  eam 
amisisset,  nec  eam  accepisset.  Ideo 
proprie  peccatum  originale  est  ca- 
rentia  justitiai  debitae  propter  accep- 
tionem  parentis,  et  amissa?  propter 
peccatum  ejusdem,  ita  quod  parens 

ToM.  XXIII. 


accepileam,  et  propter  lioc  filius  est 
debilor,  et  est  ann"ssa  per  actum  j)a- 
rentis,  et  ideo  filius  i|)sa  caret. 

Contra  illud,    peccatum  originale       i^. 
est  morlale  ;  igilur  est  j^rivalio  clia-  An  peccu- 
rilalis;  igilnr    iinmediate    avertit   a  uaieiorma- 
Deo  ;tale  autem  peccalum  oj)ponitur  nluir^^g??- 
gralia';  igitnr  jiislitia  originalis  non      ^''^- 
erit  aliud  quain  gratia*,  et   per  con- 
sequens   per    justitiam    originalem 
posset  homo  mereri,  quod  est  con- 
tra  ^lagistrum,  qui  dicit    quod  per 
eam  potuit  stare,  sed  non  perficere. 

Dico,  quod  peccatumoriginale  est 
mortale,  non  tamen  formaliter  oj)- 
poniturgratiai,  nec  immediate  aver- 
til  a  Deo  formaliter.  Non  enim  se- 
quitur,  est  peccatum  mortale,  igitur 
est  immediate  circa  finem  ultimuin. 
Nec  eliam  sequitur  quod  immediate 
avertita  Deoformaliter,  quiapeccata 
opposita  praeceptis  secunda3  tabulae 
sunt  mortalia,  et  tamen  nnlluin  is- 
torumest  immediale  circa  finem  ul- 
timum,  nec  immediate  ab  eo  avertit, 
tamen  opposita  sunt  necessaria  ad 
finem.  Unde  necesse  est  adsalutem, 
quod  homo  se  habeat  bene  circa  ea, 
quae  sunt  necessaria  ad  finem,  si 
illa  non  sint  immediate  circa  finem 
ultimum.  Sic  in  proposito,  peccatum  Ori-inaie 

•     •        I  •    ,        I',  .,  virtuaiiter 

originale  virtualiter  opponilur  gra- oppouiiur 
tiae,  sed  non  formaliter,  quia  sicut&mSr" 
nunc  regulariter  justitia  moralis  est 
necessaria  operanti  meritorie,  sic 
tunc  justitia  originalis  fuit  praivia, 
sed  non  sufficiebat  ad  operandum 
meritorie.  Sic  igitur  patet  solutio 
secunda?  quaistionis,  quod  peccalum 
originale  est  carentia  justilite  origi- 
nalis,  etnon  formaliter  concupiscen- 
tia,  nec  ignorantia. 


i\ 


1(52 


LllUtl  II. 


SCHOLIUM  VII. 

Ilcsolvilur  prirnu  quiustio  dist.  30.  parvulos 
contruhore  pcccaliim  originale.  Vide  pro  hoc 
Scripttiraa  ct  Goncilia  in  O.xon.  ibi  in  Scholio 
citafa.  Ilesolvit  cliam  quajsl.  dist.  31.  qiiod 
originale  non  contrahitur  cx  carne  concupisci- 
biliter  siiminata,  quasi  illasiccauscl  qualilalem 
morbidam,  sed  contrahilur,  quia  gigiiitur  filius 
Adae,  habens  dcbitum  originaiis  jnsliliae,  quod 
est  e-vpresse  Anselmi.  Explicat  exempio  equi 
sine  tra^no,  qiiomodo  amissa  justitia  originali, 
cfficimur  eirraenes,  currentes  posl  concupiscen- 
tias  noslras,  sine  aliquo  positivo  in  nobis  cau- 
sato.  Vide  cum  in  Oxon.  dist.  32.  num.  22. 
Solvit  eliam  qusesl.  dist.  32.  quod  originale 
remiltitur  per  Baptismi  gratiam,  per  quam 
tollitur  debitum  habendi  justitiam  originalem. 
Vide  in  Oxoii.  Schol.  d.  32.  num.  ^3.  ubi  hoc 
explicalur. 

16,  De  secundo  qua3sito,  an  lale  sit  in 
universo,  cui  competit  hac  descrip- 
tio  nominis,  et  apparet  quod  sic, 
quiaomnis  filius  naturalis  Adse  est 
debitor  justitia3  originalis,  quia  ca- 
retea  per  actum  parentis,  et  per  ac- 
ceptionem  parenlis  est  debitor,  quia 
manifestum  est  quod  filius  non  ha- 
bet  eam,  quia  non  sentit  illam  tran- 
quillitatem,  quoe  est  elTectus  ejus. 
Omnes    Quod  filius  sit  dcbitor  per  acceptio- 

coatraxis-  ,.  1,4  1  7 

se  origina-  ucm  parcutis,  pTobat  Ansclmus  ae 
'^'  Concept.  Virfjin.  cap.  27.  quia  to- 
tam  naturam  accepit  Adam,  et  ac- 
cepit  justitiam  originalem  pro  tota 
natura;  igitur  per  hoc  fuit  tota  na- 
tura  debitrix,  et  Adam  amisit  eam 
pro  tota  natura,  et  sic  peccatum  Ada; 
accusat  naturam  nudam;  et  licet 
posset  Adam  restituere  illud,  cujus 
fuitdebitor,  inquantum  suppositum, 
non  tamen  pro  tota  natura  ;  ideo 
quilibet  filius  est  debitor,  et  nullus 
eam  habct  naturaliter.  Igiturin  quo- 
libet  naturaliter  propagato  est  pec- 
catum  originale  regulariter,  et  sic 
patet  solutio  primse  qua^stionis. 


Contra  illud,  non   aliter  fuit  ha^c      17. 
nalura   in  Adam,   qua',   est  in  filio,  Quomodo 

p    ..     ,  ,     ,  8umu8  de- 

quam  luit  luec  persona;  sed  ha^c  bitores 
pcrsona  nunc  producla  non  fuit  in  origiDaiii 
Adam,  nisi  per  multas  Iransmula- 
liones;  igitur  nec  haicnatura;  igi- 
tur  haic  natura  in  isto  non  esl  del)i- 
trix  per  hoc,  quod  natura  in  Adam 
accepit  eam. 

Dico  quod  ha3c  natura  debitrix 
est  justitiai  originalis  in  illo,  quia 
justitia  fuit  accepta  in  parente.  Illud 
probo  sic:  Omne  donum,  quod  est 
datum  voluntate  antecedente,  est 
simpliciter  debitum,  licet  non  detur 
voluntate  consequente  ;  sed  justitia 
data  Adae  fuit  data  filiis  voluntate 
antecedente;  igitur  tenentur  simpli- 
citer.  Major  patet,  quia  Deus  dans 
gratiam,  in  hoc  dat  bonum  actum 
voluntate  antecedente,  non  tamen 
voluntate  consequente,  quai  stalim 
ponit  rem  in  esse.  Iste  tamen  reci- 
piens  est  debitor  actus  merilorii, 
quamquam  non  simul  detur  gratia, 
et  actus  bonus  formaliter.  Xisi  enim 
ille  esset  debitor  acluum  provenien- 
tium,  hoc  est,  qui  possentprovenire, 
nisiipse  impediret,  sequeretur  quod 
qui  peccavit  semel  post  graliam  re- 
ceptam,  a^qualiter  esset  puniendus 
cum  alio,  qui  post  gratiam  receptam 
peccavit  centies  mortaliter,  quia  in 
primo  peccato  ulerque  amisit  gra- 
liam  ;  igilur  si  non  essent  debitores 
actuum  meriloriorum  possibilium 
inesse,  si  gralia  remansissel,  alius 
in  peccando  posteanon  esset  debitor 
actus  conlrarii.  Patel  igilur,  quod 
quia  posset  fecisse  actus  meritorios, 
et  tamen  peccavit,  ideo  gravius  pu- 
nielur  quam  alius;  igilur  debitor  est 
homopro  eo,  quoddatur  sibivolun- 
tate  antecedente.  Minor  patel,  quia 


DlSr.  XXXIII.  QUiiiiSTlO  IJNIC.  K».'^ 

oinnihiis  filiis  daUi  esl  jiislilia  ori^i-  taiitiiiii  eril  miuiii  (leiiieriluiii,  qiiaii- 

iialis,  ita  (ju(t(l  oiiiiii  lilio,  iiisi  Adaiu  do  uiius  dciiieivtui-  j^ro  alio  ;  i;iilur 

posuisset    ohiceiii  ;  sicul  euiiu  iiuuc  laiiluiii    uiia    culpa,    el   illa    fuil    iii 

oiuiii  lilio    (latur     iiitellecli\  a    siiio  Adaiii ;  i|^ilur  uulla  iii  uobis. 
inerilospecialijSicliincDeusdedissel         Dico  (jiiod    illa    eadeiii    "ih'»lm-o,  j^^y^*^j'''''^[,_ 

cuilibet   iustiliain   oritiiualeiii.   Noii  (jiia'  luit  iii  Adaiii,  iiou  est  iii  iiobis,  i>rium  oii- 

.  ....  *  ^iuale. 

cniin  potuit  Adaiii  dedisse  justiliaiii  quia  tainen  per  iioc,  quod  Deus  de- 

ori^iiialein,sicutnec  pater  nunc  pos-  dit   sibi   jusliliaiu,    debuit    dedisse 

set  dare    intellectivaui ;  et  sicut  uio-  cuilibet    filio     aliaiu    justitiaiu,    et 

do,  si   uiius  jiater  deineruisset  aiii-  aliain  ;  ideo  quilibet  est  debitor  jus- 

luain  iulellectivam,  ipse  esset  culpa-  titioe  sibi  debita3,  quia  carel  ea;  ideo 

bilis,  et  oinnes   filii  carentes    iut(d-  habet  propriam  culpam,  et  sic  obli- 

lectiva,  quia  Deus  dedit  eaiii  patri,  gantur  plures    personai  per  obliga- 

et  cuilihet  filio  voluutate  anteceden-  tionem  unius,   et  sic  efficitur  quili- 

te,  sic  fuit  tunc  de  justitia  origiuali.  bet   debitor,    qui   accepit    justiliam 

18.  Dices,   concedo   quod  aliquis  est  voluntate  anteccdeute. 

debitor  pro  eo   quod  accepit  a  Deo         Per  hoc  patet  solutio    terlicc  qucG-       10. 

voluntate   antecedente,    nou  aulem  stionis.   Secundum  istam  viain  non  soiutio  q. 

pro  eo  quod   alius  accepit ;  sed  lilius  contrahitur   culpa  in  aniina  hlu  ex 

numquain   accepit  eam,  quia   num-  hoc,  quod   caro  concupiscenter  se- 

quaiii  eam  habuerat.  minata  causat  qualitatem  morbidam 

(^ontra,  propter  donuiu  gratiffi  et  in    anima,  nec  infectionem,  sed   so- 

voluntalis,  qucB  accepit,  est  debitrix;  him    contrahitur    culpa    in   aniina, 

sed   ex   parte  doni  sufficit  ut  volun-  quia  ipsa  est  forma  personae,   quae 

tas   sit  debilrix,  quia   eodem  inodo  est   filius   naturalis  Adcne ;    et    ideo 

hiit  datum,   quantum   est  ex  parte  quamquam  post  lapsum  semper  sit 

doni    et    dantis,      voluntati    Adae,  caro   concupiscenter    seminata,    ta- 

sicut  absque  novo  miraculo  daretur  men    ista    concupiscentia   non    est 

omnibus  filiis,  nisi  esset  imi^edimen-  causa  culpie  in  anima.  Unde  Ansel-   Sepicm 

tuin,  sicut  nunc  est  de   intellectiva;  mus  de   Coiicept.    Virr/in.  cap.   19.   ^"1^10'-° 

igitur    aiqualiter  est    voluntas   filii  ponit  septeni  causas,  quare  fdiristus  rechriitus 

debitrix,    sicut   si    accepisset   illud,  non  liabuit  istam  culpain,   quaruin  origiuaVe! 

quia  fuit  data  filio  in  patre.  duaj  sunt,    ut   quia   non  fuit    filius 

18  po-       Confirmo,     potest    unus     rnereri  naturalis  Ada?,  et  quia  caro  Virginis 

st   pro  , .  1        I  1  •  T~v  1 1       •  I.    •  •  •  I  • 

.deme-pro    alio,    ct   obligare  Deiim  alteri  fuit  prius  purgata,  ideo  propagalio 

ue^rer"i.  hoiuini,  sicut  Cliristus  meruit  nobis  inagis  esl  causa   peccati  originalis, 

gratiam,  et  obligavit  Deum  homiui-  quam  sit  libido.    Unde  sicut  equus 

bus  ;  igitur  Deus  juste  potest  obligci-  amiltendo  fra^nuin,  iiihil  positivum 

re   hominem    sibi,    ita    quod    unus  recepit,   et   tameii    nunc    efTrainate 

posset  pro  alio  demereri ;  igitur  vo-  fertur  huc  et  illuc  ;  simililer  navis 

luntas   filii  debilrix  est,    quia  Deus  fluctuans   sine  navigatore,  sic  nunc 

dedit  justitiam  patris  voluntati.  homo  immoderate  fertur  iii  concu- 

Dices,  tantuin  unuin  cstmeritum,  piscentias  cariiis,  deperdita  juslilia 

cum  unus  meretur  pro  alio ;  igitur  originali. 


m 


LIIUU  II. 


20. 

Soliilio 

quaest.dist. 

32. 


A(l  tertiura 
etquarlum 
quaesitum. 


Carenbia 
institiae 

origioalis 

non  est 

mala  ha- 

Lila  gratia. 


Et  per  hoc  patet,  solutio  quarttc 
qucestionis.  Si  enim  peccalun)  ori- 
^inale  esset  formalitcr  concupiscen- 
tia,  quanturncumque  ponalur  illani 
concupiscentiam  minui  tlum  manet, 
semper  manet  formaliler  peccatum, 
et  tunc  formaliter  malum  culpffi 
maneret  cum  gratia.  Et  ideo  dico 
quod  est  formaliler  carentia  justitiai 
originalis,  et  quod  illud  peccatum 
remittitur,  quando  reslituitur  cequi- 
valens  justitise  originalis,  vel  excel- 
lentius.  In  Baptismo  vero  majus  bo- 
num  datur,  utgralia,  quee  ordinatad 
excellentius  bonum,  ut  ad  immedia- 
tam  conjunctionem  cum  fine  ultimo. 

Dices,  sattem  renianet  carentia 
justitiffi  originaiis,  nisi  ipsa  forma- 
liter  restituatur. 

Dico  quod  verum  est,  tamen  nun- 
quam  est  carentia  imperfectioris, 
nec  ejus,  quod  est  ad  finem,  mala, 
nisi  quia  impedit  perfeclius,  vel 
finem  ;  unde  si  per  aliud  posset  finis 
haberi  nobilius,  quam  per  illud,  ca- 
rentia  hujusnon  estformaliter  mala. 
Sed  pro  tunc  carentia  justitiffi  origi- 
nalisexcludebat  conjunctionem  cum 
fineultimo,  sed  ipsa  existens  in  ha- 
benle  gratiam,  non  excludit.  Sicut 
regulariter  de  necessitate  salutis  est 
reddere  unicuique  quod  suum  est, 
non  rapere  ab  hoc,  et  ab  isto  indif- 
ferenter  ;  si  tamen  Deus,  qui  est 
verus  Dominus  omnium,  diceret  ali- 
cui,  constituo  te  dominum  totius 
mundi,  ipse  lunc  posset  capere  ubi- 
cumque  veliet,  quia  sua  essent,  et 
non  esset  debitor,  reddendo  cuilibet 
quod  modo  est  suum  ;  sic  ante  gra- 
tiam  fuit  debitor  justitia3  originalis, 
post  gratiam  receptam  nunquam  est 
debitor  juslitiae  originalis,  sed  ali- 
cujus     nobilioris,     scilicet     gratiffi 


acceplee.  Et  sic  palet  quartus  arti- 
culus,  qualitercontrahilur  peccatum 


originale. 


SCHOLIUM  VIII. 


Primum  dictum,  parvuli  in  Lirabo  iion  pu- 
nienlur  poena  sensus,  nec  habebunt  trislitiara  in 
voluntate,  neque  ullura  actura  inordinatum  cap. 
Majores  de  Baptisrao.  Fiorent.  Sess.  ult.  Na- 
ziaczenus  oral.  in  Lavacrum,  August.  3.  de  lib. 
arbilr.  23.  Ambros.  in  Rom.  5.  Secundum,  co- 
gnoscent  naluralia  perfectius  nobis,  et  habehunl 
quamdara  beatiludiuem  naluralem,  ex  cogni- 
lione  et  delectatione  naturalium.  Ita  Lyran.  in 
id  Eccles.  4.  Feliciorcm  ulroque  reputavi,  elc.  D. 
Thomas  quaesl.  5.  de  malo,  el  hlc  dist.  33.  q. 
2.  art.  2.  simpliciler  tamen  non  erunt  beali. 
Terlium,  vel  non  revelabitur  eis  beatiludo  vera, 
vel  ea  revelala,  non  tristabuntur,  q-.iia  erunt 
sua  sorte  conlenii,  alias  peccarent,  qyod  non 
possunl,  Deo  eos  protegeiile,  ut  ia  eo,  quo 
decesserunt  stalu,  perraaneant  ;  vide  in  Oxon. 
Schol.  disl.  33.  num.  4. 

De   quinto    qutEsito,     qua    pa?na      21. 
puniantur,  et  per  hoc  solvitur   uUi-Adquaesi 

,.  1  ,•  ]•    •,  ,  hujus  dif 

ma  qusestio,  Augustmus  dicit  quod 
lioc  cerLissime  tenendum  est,  parvu- 
los  seterni  iynis supplicio puniendos . 
Et  propter  istam  auctoritatem  tenent 
aliqui  istam  parlem  ;  alii  tamen 
dicunt  quod  tantum  puniunlur  poena 
damni. 

Non  enim  punintur  pcena  sensus, 
quia  deiectationi  inordinatee  corres- 
pondet  acerbitas  poenae.  Sed  parvuli 
non  habebunt  delectationem  inor- 
dinatam  ;   igitur    nullam    acerbila- Ji^  par^» 

Iis  non  « 

tem  poena3  sensus  habebunt.  Tamen  poena  ve 
secundum  omnes,  non  habebunt 
poenam  vermis,  quia  poena  vermis 
est  tristilia  de  peccato  commisso, 
inquantum  pro  isto  amiserunt  bea- 
tiludinem  per  aclum  suum,  et  non 
inquanlum  est  ofTensivumDei;  sed 
parvuli  nullum  aclumcommiserunt, 
propter  quem  ipsi  amiserunt  beati- 
tudinem.  Tamen  dubium  est  si  ali- 


DIST.  XXXII.  QUi^STIO  UNIC.                               Km 

(Iiiain   Irisliliani    possiinl  iial)eie   iii  credo   (luocl  narviili   lial)el)iiiiL    j»i<»  c>.ia,n  ha- 

'          .     .         ,                  '                                             ,  '              ■                        ,                          .         »»ilu<lii)em 

coiicipieiKlo     naliiraiii      suaiii      ad  iiia^Mio,  eofiiioscere  iiiulla  (ju«e  prius     hiiiieani 

(juaiituiii   hoiiuiii   secunduiii    se  fuit  noii  iioveruiit,  ex  (jiio  iioii    jiossunl  ,le7i'ai'.iix'" 

Iordinaiiilis,     (jiiia     Pliilosoj)iii    jier  in  alio  delectari,  (juaiii  in  coj^iiilione  ""*°'°^'"'- 

rationein  natuialeiii  jiotuerunl  coj:!;-  jirojiricO  essenlia*.,  et   rerum  crealu- 

noscere  Deuin  ali(juo  inodo,  et  bea-  rain    cof^nitaruin.    Taiiieii     jiossunt 

liludinein  naturaleni;  el  ila  jjerfecle  atlingere  ad    healiludiiHMii    natura- 

I)Ossunt   jiaivuli  cognoscere   Deuin  leni,   et   jiossunt  conciudere   Deiiin 

iiKjuaiiluiu    j)riiicij)iuiii  oinniuiii,  et  esse  jiriiiiuin   ens,  sicut    Philosojilii 

felicitalein    naturalein   aiicjuam   jier  concliideliant,    et     iii     lioc    liahere 

ali(jua  sensihilia  occurrentia  eis.  gaudiuin,   lanien   lioc  est   rnodicuni 

.)•)            Dico  (juod   jierfecte    j^ossunt  cog-  resjjectu  healitudinis  Beatorum. 

De  cogni-  Hoscere  nalurain  suani,  el  j)erfectius  Dices,    heatitudo   alia,    (juain   sit      23. 

vu"onimhi  QUi>m   ali(juis   Philosojilius,  et  con-  Philosojihoruiii,  iioii    jiotest  ali(juo 

'''*cede'n'?*^  ditioiies  iiaturales    scihiles  ex   illis  modo  concludi    jier  rationem  natu- 

lium.     sensihilihus,    (juffi   concurrunt   eis,  raleiii,    ul  dicluiii    est  in   quaiio',  quJJgi/^J; 

jier  cjuffi  j)ossunt  cognoscere  termi-  (juia  quilihet  jiolest   exjoeriri  quod 

nos,  et  per  consequens  principia,  et  niliil  in  hac  vila  quietat  appelitum 

sic  possunt  perfecte  acquirere  cog-  animae. 

iiilioiiem  cuiuscuiiiQue  conclusionis  Dico   ad    illud,    sustinendo   nuod  ah  bemi- 

"^                   ^  \                               ,    ^             tudo  per- 

scihilis    naturaliter,   et    cognoscere  beatitudo  simpliciter  nonpossitcon- fecia  uoia 

alia  per  sensihilia   eis  occurrentia,  cludi  cx  naturalihus,  tunc  beatitudo       lis. 

quia  nescio  si  forle  eiunt  alligati  ad  simpliciter  non  revelahitur  parvulis, 

certum   locum,  uhi   non   occurrunl  ne  ex  amissione  trislarentur,  et  ta- 

qucecumque  sensibilia,  quia  si  om-  men  revelahitur  Pagano,  vel  adulto 

nia     occurrerent,     omnia    possent  daiiinalo,  in  pcenam  sui ;  non  igitur  ^rmTcou- 

naturaliter  cognoscere.  tristabuntur     de    amissione     hujus  ^^f^^^^^ 

'arvuii  in       Diccs,  ipsi  suut  iu  termiuo  ;  igitur  beatitudinis  parvuli,   quia   non    de- 

'pos^sulil"  inunobiliter  permanent.    Dico  quod  meruerunt  quod  eis  revelaretur  in 

emerefi^^fln^Jilum  ad    hoc  permauent  iiumo-  po^nam.    Vel    esto    quod    heatitudo 

hiliter,   quod   non  possunt  peccare,  simpliciler  posset  per  ralionem  na- 

neque  mereri,  tamen  bene   possunt  turalem  cognosci,  et  sic  parvuli  eam 

acquirere   notitiam  de  novo,  et  ita  cognoscunt,    adhuc   non    contrista- 

potest  quilihet  sanclus;  nec  hoc  de-  buntur,  quia  erunt  contenli  de  statu 

rogat  beatiludiiii,  quia  nec  propler  s\io,  (\mdi  Irislitianon  estnisi  de  eis, 

novam  notiliam  fitheatior,  nec  prop-  qiuE  invitis  nobis  accidunt,  secun- 

ter  ignoranliam  minusbeatus.  Simi-  duin  Auguslinum  14.  de  Cicit.  Dei, 

liler  possunt  accipere  de  novo  noti-  19.  et  si  in  eis  esset  remurmuratio 

tiain  de  contingentibus,  et  de  revc-  propter  aliquid  quo  carent,  ipsi  pec- 

lationihus   factis  per  alios,    quando  carent,  et  dictuin  est  quod  ibi   nou 

istain  rem  non  vident,  necprius  fuit  j)oterunt   peccare  ;    igitur    nec   ali- 

eis   revelalum,    nec  aliquis  bealus  quam  liistiliam  possunt  habere. 

credit  de  alio  quod  revelet  sihi  fal-  Ilem,  secundum  Augustinum  ihi- 

sum.    Et    quidquid    sit   de  sanctis,  dem,  inajor  p(£na  est  tristilia  (juam 


IGG 


\Am\  u. 


(l(tl(»r,  CMin  Irislilia  sit  in  ;ij)|)<!lilii 
supcriori  iulcrius,  dolor  iii  iulerioii 
exlerius.  Quanto  igitur  inajor  est 
dolcctatio  in  aj)pelitu  superiori  iri 
iuconvenieriti  quarn  in  inferiori, 
tanto  major  est  tristitia  quam  dolor. 
Cum  igitur  nullum  dolorem  sen- 
tiant,  secundum  Augustinum,  igitur 
nec  tristitiam. 

SCHOLIUM  IX. 

Solvuntur  per  oplimam  doclrinam    argumen- 
la  quaest.  i.  disl.  30. 

2^  Ad    primum      principale    primae 

A(]  arg.  1.  qua^slionis,  cum  dicitur  :   Peccatinn 

q.  1.  d.  30.  ^Y^  voluntarium,  etc.  dico  quod  vo- 

luntarium  potest  accipi,  qua  est  in 

voluntate,  et  sic  quodlibet  peccatum 

est  voluntarium,  quia  quodlibet  est 

involunlate  secundum   Anselmum, 

cap.  4.  de  Concept.  Virgin.   Si  acci- 

i[)iluv  volu7itarium,  quod   est  in    po- 

testale    voluntatis,    non     quodlibet 

peccatum      est    voluntarium,    tunc 

quando  est  peccatum,  nec  etiam  est 

Quomodo  in   potestate   illius.    Sed    quodlibet 

oHginaiT  peccatum  est  in  potestate  voluntalis 

^lari^ilm'!'  tuuc,  vcl  prius,  et  hoc  in   potestate 

sua,  vel  alterius    voluntatis  ;  et  sic 

dico  quod  peccatum    originale     in 

parvulo  est  voluntarium,  non    quia 

tunc  potuit  vitari  ab  aliqua    volun- 

tate   creata,  nec   prius   a  voluntate 

sua,  sed  a  voluntate  Adae. 

Ad  secjD-      Ad  aliud,  cum  dicitur,  nullus  pec- 

Niiiinspec-  cctt  iu  co   quod  vitare  non   potest, 

qn^od'"v?t°a- dico  quod  si  intelHgatur  quod   nul- 

tes"ex|)o^-  l»s    actualitcr  peccat   in    eo    quod 

"'^"''"     tunc    vel  prius  vilare   non    potest, 

concedo,    tamen    originaliter,    quia 

dicilur  magis   habitualiter    peccare 

quam  actualiter,  el  si  peccat  parvu- 

lus  in  eo,  quod  ipse  vitare  non  po~ 


test,  lanien  .ib  aiifjuo  illud  j)otuit 
vilari.  IJnde  Snncli  loquunlur  e.\- 
cessive  contra  liairelicos  alicjujindo 
iii  declinando  jienitus  ad  conlra- 
rium,  etconlra  hcereticos  in  exlre- 
ma  oj)inione  nimis  excessive  vadunt 
ad  aliam  partem.  Simililer  loquilur 
Auguslinus  conlra  INIaniclheum,  qui 
posuit  animam  malam  a  malo  Deo, 
et  quod  necesse  fuit  talein  j^eccarc 
peccalo  actuali.  (^ontra  illud  dicit 
Auguslinus  quod  nulliis  peccat  in 
60  quod  titare  non  potest. 

Ad  aliud  cum  dicitur  :  Deus  non  Ad  ter- 
peccat,  nec  parentes,  dico  quod  Quomod 
peccatum  originale  sic  intrat,  quod  '°g'inaie'! 
filius  est  debitor  juslitia}  originalis, 
et  non  habeteam.  Debitum  intrat  a 
Deo  obligante  omnes  filios,  sed  ca- 
rentia  intrat  per  Adam,  ut  per  cau- 
sam  demeritoriam  per  peccatum 
suum  acluale,  et  quando  actu  non 
inest  justilia  originalis  vel  gratia, 
hoc  est,  quia  Deus  non  dat  prop- 
ter  demeritum  primi  parentis. 

Contra,  quando  effectus  est,  opor-      2.3. 
tet  causam  esse,  elTectus  enim  par-  Causam 

'  nierito- 

ticularis,  et  in  actu,  simul   est  cum  riam  noi 

oporlcl  e 

causa  ;    igitur     cum     isle    efrectus   se  ?imu 

,     ,  r>,.  ,         cum   effc 

nunc  primo  est,  hoc  iilio   generato  ;       tu. 
igitur  oporlet  poiiere   nunc  causam 
in  actu. 

Dico  quod  non  oportet  causam 
meritoriam  vel  demeritoriam  esse 
tunc,  quando  effectus  est,  sed  hoc 
est  de  causa  efficiente  ;  sicut  Chris- 
tus  pendens  in  cruce  fuit  causa 
meritoria  nunc  exislentium  bono- 
ruin  efTectuum,  qui  tunc  non  erant, 
ct  in  virlute  passionis  exhibendae 
habebant  multi  gratiam  antequam 
Christus  penderet  in  cruce.  Nec  va- 
lct  dicere,  quod  non  potest  esse 
causa    meritoria,    vel     demeritoria 


DIST.  XXXIll.  QU.KSTIO  UMC.  I'i7 

rospocUi  lum    enlis  ;   igiliir    Adain  causuliir    iii    so    ol   ahsolulo   a   sua 

non   (tl)li^avil    ptM-sonas,   (lua»    iKtn  causa,   sed   aliuiKle    provciiil  illud, 

orant,  (luia  sicul   ('hrislus  (thlij^^avit  quod  sihi  inesl. 

Trinitatein  eis,  qui  tunc   nitn    erant 

actu,  sed  tantuni  preevisi  a  Deo,  sic  scnOLiUM  X. 

notuit  Adani  ohlij.'are  eos,  qui   tunc 

Solvuntur  urgun.enta   quaest.   secundai,  dist. 

non  eranl  aclU.  ^^   ^^  ^^^.^^^^    ^     ^j    ^^  p^^^  argumenta  posiia 

Ad   aliud    ciiin     dicilur,  acfectus  d.  32.  et  d.  33. 
naturales    non    sunt    vituperahilcs, 

etc.  dico  (|uod  iste  simul  esl  natura-  Ad  secundain   qua^stioneni,  tenet      27. 

lis   defectus    et    viliuin    ;  naturalis  (jnod   peccatum    ori^inale    esl    ior- aj  ar-un.. 

•  1                                    •              1                    «•    1*  1-.                       <•         1    I  -1        •       !•«•„             primiim  q. 

quidem,    non   quia    est    essentialis  nialiter  carenlia  dehitce  justitioe.         2.  d.  30. 

naturio,    sed   quia    sequitur    totain  Ad  prinuim  princij)ale,  dico  quod    ^^Ju,'" 

naturam  lapsain,  et   ideo  inter  om-  iUnd   i)eccatum    fuit    actuale    Adce, 

nes  defectus  naturales,  iste  est  soluin  non  eiiim  illud  accepit  per  ori<iinem, 

talis.  Et   secundum    Aristotelem  8.  nec    etiam   Angelus   malus    accepil 

Topic.  Quando    aliquid   assumptum  peccatum   per  originem.  An  tainen 

est  solum  talc,    non   potest  fieri  in-  Angelus    honus    accei^it    justitiam 

stantia  in  alio  ;  sic  est  dc  voluntate,  originalem,  duhium  videtur. 

ut    nonitur    potentia     activa,    quia  Ad     aliud,    dico     quod     j)eccans  Ad  secun- 

propositiones    generahter    veiNTe  de  post  Baptismum    non    amplius  est 

aiiis  potentiis  activis  capiunt  instan-  debitor  originalis  justiti<T.,  sed  gra- 

tiam  de  sola  voluntate.  tia3,  quai  est  quid  nobilius.  Et  con- 

Ad    aliud    cum    dicilur  :    Adam  cedo  quod  in  voluntate  est  justitia, 

non  fuit  major    tota   natura,    dico  et  dico  quod  secundum  voluntatem 

quod  Adam  non  corrupit  formaliter  est  homo  dehitor,  quia  secundum  il- 

nisi  suam  justitiam  et  suam   natu-  lud,  cui  primo  polest  justitia   ines- 

ram,  sed   ul  causa   demeritoria    se  se,  quamquam  anima   primo   perfi- 

hahuit  respectu   filiorum.  ciat  carnem,  quia  nec  in  carne,  nec 

Ad  aliud  cuin  dicitur  :  Qualis  est  in  corpore  potuit  esse  prinio  jusli- 

anima  creala,  talis   est  in  instanti  tia.  Et  hene   potest   mors,  qua3  est 

creationis^  concedo,  quia  non  potest  pcEna  debita  secundum  aliquos,  esse 

in  eodem   instanti  esse   talis  et  non  primo   tolius,  quamquam  illud   pro 

talis.   Et   cum    dicitur,   creata     est  quo  dehetur,  sit  primo    in    volun- 

munda  dico  quod  verum  est  mundi-  tate. 

tia  naturali,  sic  etiam  est  mundus  Ad     tertiam     qucTestionem,    teneo      28. 

lanis,  tamen  non  est  creata  inunda  (luodhoc  estcausa  quare  anima  estAdarg. «. 

mundilia  tali,  qua3  est  carenlia  pec-  infecta,    qnia    est    pars    suj^i^osili, 

cati  ;  nec  sequitur  quod  est  creata  qiiod   est    naturalis    filius  Ada^,   et 

inunda  iii  Iioc  sensu,  sed  in  eodem  non  quia  iiiateria   agat  in  formain, 

instanti    est  immunda,   aliunde    ta-  ut  in  aniinam,  nec  qiiia  p(Bna   cau- 

men.  Sic  est  quando  aliqiiis  eirectus  sat  ciili^am,   per  hoc  patet  ad   illas 

in  inslanli,  in  quo  piimo  est  a  causa  duas  rationes  primas. 

sua,     ali^juid     habet    aliunde,    nec  Ad     lertium     dico,    cum    dicitur  ^d  argum- 


108 


LIBRl  II, 


Terlium. 


29. 

A(i  arg.  4. 
disl.  32. 


Ad  argum. 

hnjus  q. 

nraesentis 

d.  33. 


A'l  ?ecua- 
dum. 

Corpora 

parvulo- 

runi  erunt 

iuipnssibi- 

lia. 


Aii  lertium 


(|ii()(l  niufjis  esset  infecta  a  pro.d- 
mis  parentiJms,  illud  non  sequilur, 
quia  (iuilil)t!l  filius  ost  dcbilor  jusli- 
tiai  per  Adaiti,  quia  nulli  alii  dcdil 
Deus  islain  jusliliani  illo  iuodo,  sci- 
licel,  ut  principia  originis,  ideo  alii 
non  possunt  istani  infcctionem  in- 
tendere. 

Ad  quartam  quocstionem  patct,  et 
ad  raliones  illius  qua^stionis,  quod 
resliluitur  aequivalcns,  et  amplius 
per  gratiam. 

Ad  primum  principale  quintoe 
qusestionis,  dicit  unus  Doctor  quod 
Aufj;ustinus  loquitur  excessive  con- 
tra  liaereticos,  qui  dixerunt  parvu- 
los  non  baplizatos  nulla  p(Ena  pu- 
niri  ;  vcl  potcst  dici  quod  debet 
proferri  in  sensu  diviso.  Sic  certis- 
simum  cst  parvulos  puniendos  sup- 
plicio,  quod  aliorum  hominum  est 
p(Dena  ignis,  quia  secundum  Augus- 
tinum  in  Enchiridio,  pcena  eoruni 
erit  mitissima^  non  tamen  ipsi  pa- 
tiuntur  ab  igne. 

Ad  aliud  cuin  dicitur,  hahent  cor- 
porapassibilia,  dico  quod  illaeruiit 
non  passibilia  ab  extrinscco,  ct  ab 
intrinscco  passione  corruptiva,  quia 
sicut  Dcus  nunc  absque  novo  mira- 
culo  coagit  ad  mutuam  actioncm 
aclivorum  et  passivorum,  ila  tunc 
coaget  rcbus  in  actu  primo,  ct  non 
in  actu  sccundo  corruptivo. 

Ad  aliud  cum  dicitur  :  Voluntas 
eoriun  7ion  est  confirmata,  dico 
quod  sic,  confirmatione  in  univcrsa- 


li  (juanlum    ad    mercri    cl    demc- 
rcri. 

Dices,  igitur  si  fuisset  aliquis 
adullus  in  puris  naluraiibus,  ut  in 
slalu  innocenliae  morluus,  a^quali- 
ter  essel  puniendus  cum  parvulis, 
qui  tamcn  nunquam  fuit  dcbitor 
juslitiffi  originalis,  et  tamcn  nullam 
poBnam  demeruissct. 

Resj^ondct    unus     Doctor,     quod 
non,  quia  ipse  haberct  naturalia  in- 
tegriora    quam    parvub.    Sed     hoc 
esset  modicum,  quia    non   propler 
alia  a  Deo  est   aliquis  beatior,  nec 
propter   carentiam    minus     beatus. 
Dico  igitur  quod  ipsi  essent  ffiquales 
in  hoc,  quod  positive  non   plus  ha- 
bcret  unus   quam  alius,  tamen  par- 
vulus  punirctur,  et  alius  non,  quia 
non  demcruit   illam  poenam,  et  ideo 
non  infligilur  sibi  non  videre  Deum 
propter  ofTcnsam,   ideo  non   est  sibi 
poena.  Sicut  si  duo  essent  ffiqualiter 
dispositi   ex  parte  sui,  et   quantum 
ad  acceptionem  Regis,  ut  sequaliter 
recipercnt    unum  donum,   si    unus 
oITondat  Rcgcm,  ct  aiius   non,   licet 
nculri  detur,  adhuc  uni,  poena,  quia 
sublrahitur  ab  eo    proptcr    demeri- 
tum,    alteri   non  cst    poena,   tamcn 
ille   casus     nunquam     contigisset  ; 
nullus  cnim   adultus    vixisset  sine 
pcccatoactuali,  quin   Deus  dedisset 
sibi  gratiam. 

Ad  ultimum  de  potentia  tristitia3, 
l)atel  in  posilione  '. 


Ad  qua 
lum. 
'  Num. 


"~— ^^r^^Vvt^C  ^»*^^ 


\ 


I 

i 


DIST.  XXXIV.  QU.1^STI0  UNIC. 


lOO 


DISTINGTIO  XXXIV. 


fOQient 
iiu(Tm. 


I 


ecun- 
lum. 


rtium. 


QU^STIO  UNICA. 
Ulruni  bonum  sil  causa  mali  ? 

Alens.  2.  ;;.  q.  100.  m.  3.  a.  i.  el  2.  D.  Thorii.  i. 
2.  q.  75  «.  1.  el  hicq.  i.  (i.  2.  el  q.  de  ilab  a. 
I.  D.  bonav.  n.  i.  q.  i.  et  2.  Rich.  a.  2.  9.  2. 
Gabr.  q.  i.  Scot.  ih  Oxow.  fnc  et  2.  d.  37.  q.  1. 
jiUMi.  15.  «/  quaest.  2.  num.  9. 

Girca  dislinclionem  trigesiniam 
quarlam,  in  qua  Alagisler  agit  de 
peccato  actuali,  qua^ro  de  causa 
peccati,  scilicet :  [Uirum  peccatum 
sit  a  bono  sicut  a  causa,  (\uo({  non. 
Quod  omnino  nullum  esse  habet, 
non  liabet  causarn  ;  sed  malum 
nullum  esse  habet,  quia  quando 
unum  contrariorum  est  infinitum, 
non  compatilur  in  natura  aliud,  quia 
contraria  non  compatiuntur  se  si- 
mul  ;  igitur  quanto  majoris  effica- 
ciffi  est  unum  contrariorum,  tanto 
magis  destruit  aiiud  ;  igitur  si  est 
infinitum  intensive,  non  permittit 
aliud  in  aliquo  gradu. 

Ilem,  unilas  tolius  non  compati- 
tur  secum  aliquid  repugnans  illi 
unitati  ;  sed  unitas  universi  est 
unitas  ordinis  12.  Metapli.  Malum 
autem  repugnal  ordini,  quia  pro 
tantodicitur  malum,  quia  inordina- 
tum  ;  igitur,  etc. 

Ilem,  quod  malum  non  habeat 
bonum  pro  causa,  quia  opposita 
non  compatiuntur  se  ;  bonum  et 
malum  sunt  opposita  ;  efTectus  vero 
non  solum  compatitur   causam    se- 


cum,  sed  requirit  eam  tunc,  quando 
ponitur  in  esse. 

Item,  bonumhabel  rijlionen»  finis,  Quartum. 
2.  Physic.  4.  et  1.  Elhic.  Sed  ma- 
lum  iion  habet  bonum  pro  causa 
finali  ;  igilur  non  habot  linein  |)ro 
causa,  et  quod  non  habet  finem  pro 
causa,  nullam  causam  habet. 

Item,  JMatlh.  7.  Non  potest  arbor  QuiQtum. 
bona   Malos  fruclus  facere,  nec   e 
contra  ;  igitur  bonum  non  est  causa 
efficiens  mali. 

Item  Dionysius  4.   de   Dimn.  no-    sextum. 
Minib.  dicit  quod  non  est  icjnis  in- 
frif/idare,  neque  boni  non   bona  fa- 
cere. 

Ex  hoc  arguitur  primo  sic  :  Om-  2. 
nis  causa  assimilat  sibi  efrectum,  Septimum. 
saltem  in  rationibus  communibus  ; 
sed  bonum  convertitur  cum  ente  ; 
igitur  in  entilate  et  bonitate  omnis 
causa  assimilat  sibi  effectum  ;  nihil 
igiturcausat  malum. 

Secundo  ad  idem  :  Illud  non  est  octavum. 
causa  alicujus  efTectus,  quod  habet 
efiectum  contrarium  illius  ;  nunc 
autem  boni  est  salvare,  igitur  ip- 
sum  non  causat  malum,  quia  mali 
est  corrumpere. 

Item,  aliquid  est  priinum  malum  Nonum. 
in  entibus  ;  igitur  illud  est  causa 
posterioris  ;  igitur  nullum  malum 
est  a  bono  eflective.  Antecedens  pa- 
tet,  quia  aliquod  est  summe  malum 
in  entibus,  aliler  enim  esset  pro- 
cessus  in  infinilum  in  permanenti- 
bus,  et  per  consequens  esset  inlini- 


170 


Liimi  II. 


Decimum. 


Ad  oppo- 
sil. 


Perfectum 

dicitur  du- 

pliciler. 


tumnialiim  in  oiilibus.  Consr-qiicii- 
tia  i)al(3l,  quia  qiiod  est  maxime 
tale,  esl  causa  aliorum  1.  Mclaphij- 
sic.  i^itur  malum  evcnit  a  causa 
ordinala  ad  ipsurn  ;  non  ij.iiliir  a 
bono,  cum  bonum  ;non  ordinelur 
ad  malum. 

[tcm,  quod  bonum  non  sit  causa 
materialis  respectu  mali,  probatur, 
quia  accidens  denominatsubjectum ; 
malum  non  denominat  bonum,  quia 
Isai.  2.  Vde  illis  qui  dicuni  malum 
honum,  et  e  contra  ;  nec  est  bonum 
materiale  mali,  ut  pars  essentiae. 

Oppositum  babetur  in  littera,  et 
Augustinus  de  Spiriiu  et  concupi- 
sceniia,  \.  lib.  ei  Enchiridio  6.  et  10. 
quod  non  est  malum  nisi  in  bo?io, 
ncque  malum  nisi  a  bono. 

SCHOLIUM  I. 

Explicat  primo  quid  sit  malum,  nempe  priva- 
lio  boai.  Secundo,  quod  detur  in  entibus,  quia 
constat  aliqua  carere  perfeclione,  quam  susci- 
pere  nala  sunt,  tam  in  genere  moris  quam 
naturae.  Tertio,  maluin  habere  causam,  et  non 
essc  a  summo  malo,  ut  fingebant  Manichaei, 
oslendens  hoc  esse  impossibile  ;  de  quo  vide 
Augustinura  haeres.  46.  et  12.  Civit,  i.  et  2.  et  5. 
Gonfess.  12.  el  Epiphan.  haer.  27. 

Circa  qugestionem  primo  declaro 
quod  malum  aliquo  modo  est  in  en- 
tibus.  Secundo,  quod  babet  causam 
in  entibus.  Tertio,  qualiter  habet 
causam  in  entibus. 

De  primo  oportet  scire  quid  dici- 
tur  pernomen  ;  cum  igitur  privatio 
cognoscatur  per  habitum,  ut  tenebra 
per  lucem,  oportet  scire  quid  honum 
significat.  Dico  quod  bonum  et 
perfecium  idem  sunt  0.  INIetaph. 
Perfecium  autem  dupliciter  dicitur.- 
Uno  modo,  cui  nihil  deest,  et  boc 
intrinsece,    et  illud   est    perfectum 


perfectione  essentiali  inlrinseca,  seu 
jierfectione  prima  ;  alio  modo  dici- 
lur  i)eifeclijm  perfectione  secunda. 
Sic  igilur  honum  duplex  est :  Primo 
modo,  et  secundo.  Borium  primo 
modonon  polest  habere  contr-arium, 
neque  privativum  in  natuia,  quia 
contraria  nata  sunt  fieri  circa  idem  ; 
igitur  quod  non  est  natum  inesse 
alteri,  non  habet  contrarium,  ne- 
que  privative  oppositum  ;  sed  bo- 
nuin  seu  perfectiim  perfectione 
prima,  inquantum  primiim,  non  est 
natum  alteri  inesse.  Ktsi  enim 
quantum  ad  id  quod  esl,  posset  al- 
teri  inesse,  dicendo  quod  accidens 
aliquo  modo  est  perfectum  perfec- 
tione  prima,  vel  intrinseca  perfec- 
tione,  quia  est  essentialis,  tamen 
inquantum  primum  bonum  dicit 
perfectionem  in  se  et  ad  se.  Bonum 
igitur  bonitate  prima  tantum  habet 
oppositum  contradictorie,  ut  non 
bonum  ;  bonum  autem  secundo  mo- 
do,  quod  est  extrinsecum,  habet 
malum  oppositum  privative.  Malum 
enim  est  privatio  boni  secundum 
Damascenum  cap.  18.  ut  tenebra 
luminis  ;  isto  igitur  secundo  modo 
opponitur  malum  privative. 

Tamen  unus  Doclor  *  probat  quod 
malum  non  est  in  entibus,  quia 
nullum  habet  contrar'ium,  nisi  quod 
potest  inhcerere  alteri,  sicut  lumen 
intellectuale,  quia  quod  aliquod  esse 
habet,  potest  habere  rationem  ac- 
ceptabilem,   sed  malum  cuIpcT  non. 

Tamen  illa  ratio  non  probat,  nisi 
de  malo  opposito  bono  primo  modo. 
Privatio  enim  boni  secundo  modo 
potest  alteri  inhairere  sicut  bonum, 
et  sic  Boetius  de  Hebdomadihus, 
cap.  9.  loquilur  de  bono  et  malo, 
cum   dicit  quod    res  non    eo    quod 


.Malu 

quomc 

oppooii 

privali 

boQ( 


•  D.  Thc 
1.2.q.48 
1. 


( 


DIST.  XX\IV.  QUi^STIO  IINIC. 


171 


siiiU,  ulcu   bonx  snnl,  Nciuin    cslo 
bonilato   seciinda,  qua»  conscMjuilur 
osscntiani     et     bonitatein    inliinse- 
cain. 
luii)  est      ^'iso    i^ilui-   (jiiid    iinj)()rlalur  |)cr 
iura.    noinen,  aeciaralur  (juod  lale  est  m 
entibus,  et  arjiuit  unus  Doctor  sic  : 
Perfeclio  universi  requiril  iinequa- 
litalem     {^raduuin,    nain    si    onmes 
gradus  in  universo  essent  ccquales, 
sequeretur  quod  essent   inaHjuales, 
W        ut  probal   Au^uslinns  S^k  quwst.  q. 
83.  igilur  ie(juirilur  quod  sit  aliqua 
res   in    enlil)us  defeclibiiis,   el  lalis 
potest  deficere.  Deficere  autein  ina- 
luin  est,  ideo  inaluin  esl  in  natura. 
5  Tamen    illa   ralio   non    concludit, 

nam  non  oj)orlet  quod  quamquam 
res  sit  defeclibilis  in  nalura,  quod 
ipsa  actu  deficiat  ;  ideo  dico  quod 
non  sequitur,  res  est  defeclibilis  in 
entibus,  igilur  potest  deficere  in 
actu.  Sed  polest  deficere  j)olenlia 
reinota,  non  autem  oporlet  potenlia 
proj)inqua  ;  ideo  licet  nunquam  de- 
ficeret  aclu,  vel  corrumperetur  ali- 
quid  in  universo,  nibilominus  pos- 
set  universilds  esse  perfecta  in  en- 
tibus.  Unde,  ut  vult  xVugustinus  in 
Encbiridio  cap.  G.  Non  esi  malum, 
nisi  propter  Ijonnm,  verum  est  oc- 
casionaliler,  et  idein  bonum  posset 
esse  in  natura,  elsi  malum  noii  es- 
set  ;  ideo  ina3qualitas  graduum  in 
universo  non  ostendit  quod  maluin 
est  in  universo,  sed  defectibili  j)o- 
tentia  reinota. 
^^°*  Ideo  probo  aliter  quod  malum  esl 
'"'"'  in    universo    actu    existens    in    re, 

ali-  ' 

arent  quia   malum  est   carentia  perfeclio- 

!Ctio-  .         ,      ,    .  •       ,  ,  , 

sibi    nis  debitffi*  mba^rere  ;  sed  tale  est  m 

)ila.  .  i-k      1 

universo.  rroljo,  quia  qucecumque 
sunt  ejusdem  speciei,  exigunt  eam- 
dem   perfectionem  ;  sed  manifeslum 


esl  quod  in  (snbMn  sj)ecie  unuin  in- 
dividuum  b.ibcl  jicifectionem  sibi 
debilam,  aliud  noii  babel,  (jiiia 
unum  bal)(jt  ojjerationem,  ])er  quam 
alliiigit  linein,  aliud  non  babet  ; 
igitur  in  alio  est  carentia  perfectio- 
nis,  qua'  nata  est  inbaBrere. 

Secundo  ad  idein  sic  :  Non  onmia 
eiilia  babent  necessario  perfecliones 
natas  posse  inluerere,  sic  enim  iii- 
bil  conlingenter  inesset,  igilur  ali- 
qua  entia  non  iiabent  perfectiones, 
quas  possent  babere,  et  quas  sunt 
natcG  suscij)ere,  ideo  in  natui'a  est 
malum  nalurcC,  et  malum  moris. 
IMalum  nalura?,  cum  quis  caret 
perfectione  secundaria  nala  nalura- 
liter  inlicerere  ;    malum   moris,  cuin  Maium  na- 

'         .  , .  turiB  et 

quis  caret  j)erteclione  morali    nata  moris. 
inbcErere. 

De  secundo  articulo,  declaro  quod       6. 

malum  babel  causam  eo  modo  quo  Maium 

.  .       causam  ha- 

est  in  entibus.  JManicba3us  enim  bet. 
posuit  malum  in  principalu,  sicut 
bonum,  et  consequenter  posuit 
quod  aniina  inala  est  ab  illo  malo 
principio  ;  bona  autem  a  bono.  Et 
sic  malum  velle  est  a  mala  volun- 
tate,  bonum  a  bono  necessitate  na- 
turali. 

Contra  istos  arguit  Auguslinus,  Peccatum 
libr.  de  Ammabus,  dupliciter,  pri-  Voiuntas 
mo  sic  :  Peccalum   est  voluntas  re-  nec.ei^sario 

, .  7 .  !•/•/•  1    s  iQ  malum. 

tinendi  qnoa  justilia  vetat,  a  quo 
liberum  est  abstinere  ;  igilur  non 
potest  esse  voluntas,  quin  possit 
velle  aliquod  boiium.  Talis  autem 
volunlas  non  necessario  lendit  in 
malum  ;  non  igitiir  mala  volunlas 
necessitale  naturali  babet  malum 
velle,  (juia   est  a  malo   Deo. 

Secundo  argiiit  sic  :  P(XMiilere  est 
actus  bonus  xolimtatis,  et  boc  con- 
cedunt  Manicbaii,  sed  non  convenit 


172 


LIBRI  II. 


pnonilere,   nisi    illi    voluntati,    qiice 

peccavit ;  de  bono  enirn  non   opor- 

tet  p(Bnitere.  Vel  saltom  eslo  qiiod 

bonus   posset  poenitere  de    [)eccato 

coniniisso  ab  alio,  tainen  non  suffi- 

cit  poenitere,  nisi  poeniteat  ille,   (jui 

cornnnsit   peccatum   ;    igitur    mala 

voluntas    potest    habere  actum  bo- 

niim,   ut  pcenitere  ;  non   igitur  ne- 

cessario  tendit  in  malum. 

rj  Item,  arguo   sic  :   Non  potest  in- 

summum  tclligi  summum  malum   in   entibiis, 

^eiTum-^  "i^^i   in    illo   quod   caret    maximum 

n^m^i^po- ^^"°  nato  sibi   inesso  ;  igitur  illud, 

neretur.   i,^    qug    ost  illud  malum  summum, 

est  magnum  bonum  in  entibus.  Ali- 

ter  enim  nihil  essot  natum  inenti- 

bus  recipere  maximum  bonum,  nec 

consequentor  summum  malum  quod 

consistit    in    carentia   illius   summi 

boni. 

Item,  illud  malum  quod  est  sum- 
mum,  et  a  nullo  bono,  esset  ex  se 
iiecesse  esse,  et  imparticipatum  ; 
sed  ex  se  necesse  esse  est  perfectius 
quacumquo  croatura  ;  igitur  sum- 
mum  malum  esset  perfoctius  nobi- 
lissima  creatura. 

Item,  quandocumque  aliqua  sunt 
opposita,  conditio,  quae  magna  est 
in  extremo  nobiliori,  ropugnat  ox- 
tremo  opposito  ;  sed  esse  ex  se  est 
conditio  nobilis  in  optimo  bono  ; 
igitur  illud  non  potest  competere 
Maium  est  "lalo.  Malum  igilur  est  ab  aliquo, 
dabls^^^ro- ^*^  uou  potost  osso  procossus  iu  in- 
cessum.  fmitum  ;  igilur  oportet  quod  sit  a 
bono  in  gonore  ;  tum  quia  si  detur 
primum  malum,  illud  orit  non  ex 
se,  sed  ab  alio  ;  non  a  malo,  cum 
sit  prirtium  malum,  igitur  a  bono, 
quia  non  potest  esse  processus  in 
infinitum,  quod  malum  sit  a  ma!o  ; 
tum  quia  primum  simpliciter  coor- 


dinalionis  respectu  enlis  causali, 
erit  alterius  rationis.  Quiil(|uid  enim 
est  causatum  causis  intrinsecis,  sci- 
licet  ex  rnateria  et  forma,  est  cau- 
satum  ab  efficiente  extrinseco.  (^u- 
juscumque  enim  entis  sunt  caustC 
intrinseca3,  necesse  est  ponere  cau- 
sas  extrinsecas  ;  igitur  cujuscum- 
que  causati  oportet  ponere  primurn 
simplicitor  extrinsecum  simpliciter 
incausatum. 

Secundo  declaro  in  speciali  quod 
makrm  natur'a3,  et  malum  rnoris 
habent  causam  eo  rnodo  quo  sunt. 
Primo  de  malo  natura3,  quia  malum 
natura3  est  car-entia  alicujus  per- 
fectionis  naturae  debitae  vel  nata^ 
inosse.  Ista  autem  carentia  aliquo 
modo  habet  causam,  quia  non  con- 
tingit  talo  malum  in  natura,  nisi 
quia  efficiens  non  potuit  debito  sibi 
causar-e  illam  perfectionem  natam 
inesse.  Vel  quia  esto  quod  potuit 
quantum  est  ex  parte  sui,  tamen 
materia  non  fuit  disposita,  vel  ma- 
toria  existonte  disposila,  et  agente 
potento  quantum  est  ex  se,  impe- 
ditur  tamen  per  agens  per'fectius, 
quod  agit  ad  contrarium,  sempor 
igitur  aliquo  rnodo  pervenit  a  causa 
officionte. 

De  malo  moris  declaro  idem,  quia 
malum  morns  est  primo  in  actu  ; 
sed  actus  habet  esse  causaliter  a 
potentia,  vel  ab  objeclo  ;  igilur  a 
potontia,  vel  objecto  est,  quod  aclus 
non  est  talis  qualis  natus  esset  esse. 
Et  patet  ex  intonlione  Augustini  12. 
de  Civit.  Dei  6.  ubi  loquitur  de 
malo  velle,  dicens  :  Illud  sibi  fecit 
mala  voluntas,  etc. 


DIST.  XXXIV.  QU.EST10  UNIG.  173 

siiis  4.  de  Divinis  noiniiiibus  :  Xihii 
ad  Dialuni  respiciens  operaliir. 

SOUOLlU.M  II.  (loiilra  isla,   el  priiiio  coiitra  pri-       10. 

luiiiii    luciubruiii  :    8i    vobiiitas   est  qu'""^j^ 

Tresairen.noJosdiccMidi.quomo.lo    volanUs  ^.^^^^^    ^^^^U    |„    ^^.^„,^„„    defectibibs,     e.t\!;^sa 

esl  caiisa  peccali,  et  dispulal  conlra  duos  pn-  .    .          .           i                i    r       -i  -i-                  iiiuh  ? 

mos.  Terliom.qui  est  Aii«uslini  approb.i,  de  aut  l^ntur  llKIuauluill  (lefecllblllS  est 

quo  tusius  in  O.Kon.  disl.  37.  quacst.  2.  num.  9.  Y)iiY    Se    causa    iuali,     aut    Causa    pCI" 

voluntas  epRO  esl  cai.sa  formalis   peccati,   non  jiccideus  ?    iSi     pei"    accidens,     ift-itur 

elticiens,   sed  delioiens  ;  ot   explicat  quomodo  '.                           //■.•/• 

est   causa    per-accideus    peccali.    qu.a   per  se  ^nx^^nx    pouit    inquantum    dcfectlbl- 

fc        tantum  inteadit  materiale,  seu  positivura.  /^5,  (]uia   Voluutas    Creata   secuiulum 

^k  se,  est  causa  per  accidens  luali.  Si 

i)           De  terlio  aiticulo,  (luaUter  babet  est    causa    per    se    mali,    secjuitur 

aiem    causaiu  ?  dicitur  (juod   liabet    cau-  (juod   Deus  est  causa  mali  per  se, 

*dum!  Stini  per  accidens,  et  lioc  conveiiit  tjuia  (juod  est  per  se  causa  causa3, 

'[o°'*''  (luj)liciter  :  Uuo  modo  accidente  ex  est  per  se   causa  causati,   quod  est 

parte  causre  ;  alio    modo    ex    parte  per  se  a  causa  secunda  ;  sed  Deus 

efrectus.   Priino  modo  dicitur  Poly-  est  per  se  causa  voluntatis,  iiKiuau- 

ft      cletus  causa  per   accidens  statua3  ;  tuin  defectibilis,  ciuia  ex  hoc   quod 

Wk    et  sic  loquitur  Pbilosopbus  2.   Phy-  voluntas    est    defectibilis,    sequitur 

V    sic.   text.  2.  et  o.  Melaphijsic.  text.  quod   non  est  a  se  ;  igitur  inquan- 

33.   Secundo  modo    sunt  casus    et  tum  talis  est  a  positiva  causa,  non 

fortuna  causa3  per  accidens  ex  parte  alia  nisi  a  Deo. 

efTectus,  quia  inventio  tbesauri  est  Item,   voluntas  creata  inquantum 

\  P^  per  accidens  respectu  fodilionis.  Si-  voluntas    magis   est  causa    effectus 

;x  ex  eut  enim  ambulaus  acquirit  sanita-  defectibilis,    quam    inquantum   vo- 

CftU~ 

ot  ex  tein,   quam  non   intendebat,    et  sic  luntas  defectibilis,    quai  defectibilis 

ctftiC-  • 

U8.      sauitas   inducitur    fortuito   respectu  dicitur,    quia    potest    absolule    non 

sui,  non  respectu  nalurae,   sic  dici-  esse  ;    igitur   potest    voluntas    non 

tur  quod  voluiitas  inquantum  defec-  esse    causa  effectus   defectibilis,   et 

tibilis,  est  causa  per  accidens  mali,  ipsa    non    existente,    posset  aliquid 

eo  quod  est  ex  nibilo.   Primo  igilur  esse  causa  effectus  defectibilis.  Non 

modo  accidentis,  est  voluntas  creata  igitur   voluntas   ut   defeclibilis   est, 

causa  mali  per  accidens.  Ad  boc  vi-  sed  voluntas  creata,   ut  contingens, 

lav.d.  detur  Auguslinus  12.  de  Civit.  Dei,  est  causa  converlibilis  effectus  de- 

^■^'  cap.  G.  ubi  supva,  volujitas  7ion  est  fectibilis. 

causa  mali  unde  voluntas,  sed  ut  ex  Item,  causa    contingens   duorum       II. 

nihilo.  Secuudo  inodo  est  voluntas  sub  eadein  ratione  ex  parte  sui,  est 

causa    per    accidens,    sicut   dicilur  causa  utriusque  ;  sed   voluntas    in- 

quod  ignis  intendit  generare  ignein  quantum   defectibilis  nnn  est  causa 

per  se,  et  per  accidens  intendit  cor-  iuimediata    respectu     bene    velle   ; 

rumpere  aquam  ,  el  sic  voluntas  est  igitur  nec  respectu  male  velle. 

causa  actus  per  se,  et  vult  delecta-  Confirmatur  ralio    sub  illa  ratio- 

tionem   in    actu,   sed    deformitatem  ne   sub   qua   volunlas,   non    potest 

per  accidens.  Ad  hoc  videtur  Diony-  bene   velle,    non   potest   conlingen- 


174  Linui  II. 

ter  male  velle  ;  i^nliir  si  inquanliim  caiisa  deficiens  respectu  mali  ?  Dicit 

vuluutfis  (iefectil)ilis   non   possil  1)(3-  ille  Doclor  quod  in  actione  volnnta- 

ne  velle,  non  posset  male  velle.  ria  maluni  est  non  sulijicere  se  re- 

Itcm,  ista  voluntas  inquantum  de-  {^ula3    sui    actus,   sed  illud    malum 

fectibilis,   non  est  nisi  voluntas  in-  non   est    cuipa  ;  sed  ex   hoc  sequi- 

quantum     libera  ;    igitur    idem    est  tur  culpa,  cum  operalur,    non  sub- 

dicere,    quod   voluntas    inquantum  jiciendo  se  regulcjc  suae. 

defectibilis  est  causa  mali,  et  quod  Contra,  si  tenelur  voluntas  sub-      13 

voluntas  inquantum  libera.  jicere  se  regulae  suae  cum  operatur, 

Contra  secundum,  sequilur  quod  qiitero,  aut  potest  subjicere   se  re- 

voluntas  est   causa  fortuita  peccati,  gulai  suae,  aut  non  ?  Si  non  potest, 

sed  non    propter   hoc  est   voluntas  non  tenetur  ad  id  quod  non  potest. 

simplicitcr    mala,  quac   est    fortuita  Si    potest,    et    non    facit,    peccat  ; 

causa   mali.  igitur  duae  sunt  culpae  quandocum- 

Item,    sequeretur  quod  sicut  vo-  que  est  una  culpa  ;  una  in  operando, 

luntas    creata  est    causa   mali,    ita  non  subjiciendo  se  regulae,  et  alia 

voluntas  Dei,  quia  Deus  vult  actum,  non    subjiciendo,    cum    tenebatur. 

etsi    non  deformitatem  in  actu  pec-  Ideo  dico  quod  primus   defeclus   in 

candi,  et  sic  dicitur  quod   voluntas  voluntate  est  non  velle  operari  con- 

creata  solum  esl  causa  peccati.  corditer   regulae  suae. 

12.         Alia  opinio  ponit   quod    non   est  Hinc  possumus  loqui  de  substrato  ^'oiun 

secunda  inquircuda  causa  effectiva  mali,  sed  actui  malo,    et  sic  potest  dici   quod   proxii 

D°Bo"na'v.  causa  dcfectiva,  quia  malum  in  actu  volunlas  est  causa  per  accidens  ma- tiDpeas 

2. d^3/Kart.  ^^^^    cst  nisi   careotia    rectitudinis,  li,   accidente  ex  parte  causae,   quia  e"nia^! 

eJt''cru8°a  quae  debuit  infuisse.  Et  hoc  videtur  voluntas     creata    per     differentiam 

se?defec-  P^^'  Augustinum  12.  de  Clmt.  Dei,  suam    specificam    est   causa  actus 

^'^^-      cap.  7.  8.  et  9.  qui  dicit  quod  bonum  mali,  quod  est  oppositum  contra  vo- 

non  est  causa  effectivaysed  defectwa  luntatem    increatam  ;   et    sic    dico 

malitise,    et  postea    quod    quserere  quod  voluntas  creata  per  suam  dif- 

causam  mali  est  cjuserere  utrum  si-  ferentiam    specificam    est    proxima 

lentium  potest  audiri,  et  tenebra  vi-  ratio  contingens  actus  boni,  etactus 

deri.                                                     '  mali.  Et  sic  potest  dici  quod  volun- 

Ex   his  colligitur   quod   in    malo  tas  absolute  est  causa  per  accidens, 

includitur    aliquid     boni,    bonitate  quia  per  differentiam  specificam  est 

prima,  et  carentia  bonitatis  secun-  causa  proxima,  et  illa  contrahit  vo- 

dae,  quae  est  perfectio  nata  inhaere-  luntatcm   in  genere,  quae  voluntas 

re,  et  tunc  potest  quaeri,  qua3  po-  absolute  considerata,  est  causa  per 

test  esse   causa  negationis   in  actu  accidens   actus  ;    sicut  dicitur  quod 

malo,    vel    causa    illius    substrati,  differentia  accidit  generi,    quia    est 

nuod  subest?  Primo  modo  non  ha-  extra  eius  intellectum,  et  contrahit  ^,  .. 

^                                                                .  "^                                     /                                    Defecli 

bet   malum  causam  effectivam,  sed  ipsum  ad  certam  speciem.  Ideo  de-  Htasr 

,„.,.,.  '                  .                          est  cai 

tantum  negationem  causae,  sicut  ab-  fectibilitas  non    est  proprie   appro-    appn 

sentia  nautae  est  causa   non  salutis  prians  voluntatem,  ut  sit  causa  con- ^uutate 

navis.    Sed    quomodo   est   voluntas  tingens   immediata  actus    meritorii  "^jX 


DIST.  XXXIV.  QU.ESTIO  IINIC.  175 

ot    (leiMorilorii,   qiiia    (lofo('lil)ilit;is  gatio,     ii(    disconvcnions.    Isla   est 

incjiiaiiluiM  osl   ox   niliilo,  aM[iiaIitoi'  SOMloiilia  Aiisolini,  o.   cap.  dc   coii- 

coinpolil     laj»i(li     sienl    volnnlati    ;  677;///   Viryiiui.U,  ol  10.  dc  casii   /)ia- 

idoo    volnntas,   noc  inqnanlnin    do-  Oo/i,  (jiii   dicil  (jnod    iiijuslilia  non 

foelibilis,  noe  iiKjnanlnin  erojila,  ost  nisi   solaiii    iicijalioiicm    dicil.   isto 

j)roxinia  ralio  aclns  iiiali,  sod  diiro-  inodo    Ijonnni   ost    eausa     inatoria- 

rontia  sj)ociliea  volunlalis  croiitto.  lis  inali,  (jnia    inaluin   ost   earonlia 

Socuiido   dieo   (jiiod   voluntas  est  j)orfoctionis     nataj      inosse     alicui 

causa   j)or  accidens  inali   aceidonte  boiio. 

ex  jiarto  ofroetns,  ila  qnod  illius  j)0.         Ad  prinnnn   j)rineij)alo,  cnin  dici-       15. 

silivi,  qiiod   ost    in   oiroelu,  ost  vo-  tur  quod  niliil  coiitrariatur  prirno  f^d  aTiiam. 

inntas  causa  jier  se,  ot  totius  com-  bono,  ct  idco  nullurn  malum  forma- 

j)osili  ox   illo  positivo,   ot  privativo  litcr  sihi  oppositum  cst  in  nafura. 

est  causa    j)or  accidons,    ita  quod  Dico  quod  illud  non  suffieit,  quia  si 

duo  siint  in  voluntate  corrcspondcn-  aliquid  ost  infinituin,   ita  bone  des- 

tia  duobus  in  aclu  defornii.  truit  ropugnans  sibi  virtualiter,   si- 

cut  formaliter,  et  destruit  omiie  re- 

SCHOLIUM  III.  pugnans  ofTeetui    suo,    si  ayat   ne- 

...  ,     •   •   1     •     u  .    .•        j  cessitate  naturali.  Idoo  dieo  (juod  si  si  primum 

Malum  non  conlrariari  alicui  subsfantiae,  sed  1  Lonum  a- 

ultimate  sul.jeciari  in  ea,  de  quo  dist  sequenti.  primum  sic  ageret,    omniuo   nullum  geretnatu- 

I  ,    •  ,••  .      .  raliter.uul- 

malum  esset  in  entibus,    qnia  lunc  lum  ma- 

4_         De  quarto  articulo,  scilicet  quo-  induceret  quantum  bonum  jiosset  in  ^"'^essr'* 

nodo  modo   bonum   est  causa    materialis  quodcumquo  causatum;  sed  nuUum 

^"^naa''  n^iili  ? Dico  quod   bonum,  cui   con-  causatum  est  natum  recipere  majo- 

;''"''■  trariummalnm,  nonest  aliquasnbs-  rem    perfectioncm,     quam    posset 

tantia,  quia  contraria  nata  sunt  esse  Deus  in  ipso  eausare  ;  igilur  si  Deus 

in     eodem    susceptivo,    substantia  causatomnem  perfectionem  in  onti- 

vero  in  nullo;  malum  igitur  contra-  bus,  quain  j)otest  causare,  quodli- 

riaturbono  in  aliquo  supposito,   iit  bet  liabebit  tantam   perfectionem  et 

in  substantia,  et  sallein  ibi  eril  sta-  bonitatem,  quantam    natum  est  re- 

tus.  Ultimo  igitur  oportet  quod  sit  cipere  ;  igitur  nihil  erit  malum   in 

subjective  in  bono.  Sed   per  quem  enlibus,  cum    quodlibet   sit  ita  bo- 

modum  ?  Dico  quod  niliil  plus  enti-  num  et  perfectum,  sicut  natum  est 

latis  est  in  privatione,  quam  in  sola  esse.  Nunc  autem  Deus  agit  volun- 

negatione,  quia  in    ca^citate  non  est  tarie,  ideo  non  destruit   omne   ma- 

plusenlilalis,  quam  non  videre,  sed  lum,  quod  posset  destruere,  nec  in- 

solnm  addit  ??o/i  videre\n\\\o,(\\n)(\.  ducit  omne  bonum  quod  posset  in- 

natum    est   suscipere   visionem,    et  ducere. 
tio,et??o7?  videre  dicit  hoc  absolnte.  Ideo         Ad  aliud,    concedo    quod    unilas  aj  setun- 

aodo  difrerl  a  negatione   in  solo  conno-  universi  est  ordo,   el   bonnin    uni-       "'"' 


UDt  ? 


tato,   quia  ex    lioc  quod   affirmalio  versi,  bonuin    ordinisj  Iste    autoin 

convenit  tali  susceptivo,   necessario  ordo  non  est   quarlumcumque  par- 

concipitur  ut  disconvenions,  sed  in  tiuin     parvaruin    in    universo,    sed 

non  npto  videre  non   concipitur  110-  principalium  ;     ideo    malum   hujus 


176 


LIBRI  II. 


parlis  non  dero^at  ordini  univcrsi, 
si  ha3C  pars  non  sit  principalis,  sicut 
subtracta  una  gulta  sanguinis  cor- 
poris  rnei,  non  propler  hoc  deslrui- 
^oiiTaii-"  ^^^^  ^^'"*'o  corporis.  Tamen  secundum 
aiiqiiid  (j;  nonentes  quod  (luilibet  Ancrelus  fa- 

ordine  uni-  '  n  t  o 

versi.     ciat  specicm  atomam,  videtur  quod 

multae  partes  principales  erunt  ex- 

tra  bonum  ordinem  perpetuo.  Sed 

malum  contrarium  bono  non  privat 

nisi    bonitate,     quse    est    perfectio 

secunda,    nala     inesse,    qua3    non 

est  per  se  de  partibus  essentialibus 

universi. 

16.  Ad  aliud  cum  dicitur,    opposiluni 

^L\m'    ^^^^  ^'^^   causa  oppositi,   dico   quod 

Quomodo  malum  non  opponitur   bono,   quod 

malum  op-  .  ^  ^  '      ^ 

poniturbo-  convcrtitur    cum    enle,    sed   bono, 

UO.  1       1-      •  f  • 

quod  dicit  pertectionem    secundam 
natam  inesse. 
Ad  quar-       \^  aliud  cuui  dicitur,  malum  non 

tum. 

Jiabet  causam  finalem,  dico  quod 
bonum,  dequo  loquimur,  non  habet 
rationem  finis  praecise  ;  bonum,  quod 
est  finis,  est  bonum  utroque  modo 
quandoque. 

Dices,     causa   finalis    est    prima 

causa    ;     igitur    quod     non    habet 

ipsam  pro  causa,  nulhim  habet  cau- 

sam. 

uomodo       Dico  quod   malum  habet  causam 

malum  ha-  <->       i  •  i  -i  -i 

bet  fioem.  iinaiem    per  accidens,    nihil   enim 

prohibet  negationes  in  actu  ordinari 

ad    finem    bonum,    sciUcet   verum 

bonum,  vel  apparens  bonum. 

^u?m'"'       ^^    aliud,    cum    dicitur,     arbor 

Arbor  bo-  Jjona,    ctc.    dico   quod    arbor   bona 

na,  etc.  ex-  '  / 

ponitur.  vocatur  voluntas  interior,   vel  actus 


Ad  aUud,  dico  quod  probat  quod  17 
causa  naturaliler  activa,  non  c.iusat  Ad  sex 
per  se  malum  op[)ositum  suo  eiTec-  ^mlfa 
tui,  bene  tamen  [)otesl  causare  ma- 
him  opi)osilum  aiteii,  sicut  cum 
ignis  corrumpit  aquam,  causat  ma- 
lum  aquffi,  sed  non  malum  ignis  ; 
sed  voluntas  est  causa  mali,  id  est, 
illius  privationis  in  actu  secundo. 
Ideo  licetnon  assimilet  sibi  efTectum 
in  hoc,  causa  tamen  sufficiens, 
non  deficiens,  semper  assimilat 
sibieffectum  in  rationibus  commu- 
nibus. 
Ad  aliud,  patet  per  idem,  cum  di-  ^^  o<^' 

'11  '  vum 

citur,  caasa  non  potestcausare  effec-  causa 
tuni  oppositum  suo  efjectui  proprio  ;  doque  < 
verum  estefficiendo,  tamen  deficien-  tui  op; 

1  ,         ,  SitUD 

do  potest. 

Ad  aliud,  de  summo  malo,  dico  Adnon 
quod  in  universo  est  dare  malum 
summum,  quod  non  est  dare  pejus, 
et  illud  non  est  ens  ex  se,  nec  pri- 
mum,  sed  est  carentia  boni  non 
primi,  sed  secundi,  scilicet  perfec- 
tionis  alicujus  nati  inesse  alicui 
bono,  cujus  perfectio  secunda 
amilti  potest.    Et  sic  Lucifer  caret  Iq  luc 


ro,  6! 


interior  ;  opera  exteriora  vocantur 
fructus  ;  et  boni  actus  interiores 
non  causant  mala  opera,  nec  e 
contra,  quamquam  mala  voluntas 
possit  causare  quffidam  opera  exte- 
riora  similia  bonis  operibus. 


summa  perfectione  secunda  nata  summ 
sibi  competere,  et  sic  in  eo  est 
culpa  et  deordinatio  actus,  quae  pri- 
vat  summa  perfectione,  quae  nata 
est  sibi  inesse  ;  sic  igitur  est  dare 
primum  malum  in  genere  et  sum- 
mum,  quod  non  habet  malum  prius 
tanquam  causam,  nec  prius  malum 
in  universo.  Et  illud  non  oportet 
quod  sit  causa  omnium  aliorum, 
quae  sunt  talia  in  illo  genere,  sed 
tenet  hoc  respectu  illorum,  quae  ha- 
bent  causam  per  se  effectivam,  non 
defectivam,  ideo  tenet  in  bonis. 
kX  ubi  effectus  sunt  defectus, 
non    oportet    quod    reducantur   ad 


DIST.  XXXIV.  QUiESTIO  LNIC.  177 

priiiHiiii,  (jiiod  sil  tale  iiecosse  esse  biis,  cujusmodi  sunl  bonum  et  ens^ 

ox  se.  iiiliil  pntliibet  coiilraria    secunduin 

IS.          Ad  aliud,  dico  qiiod  in  liono,  quod  vdcciii   siiijponere    pro    diversis,  et 

I  dc i-  contrarialur  iiialo,    non   osl  inaliiin  siinnlesse,   iil    Jxnium    i»i<»  honilate 

siinjeclive,  sed  in  bono,  quod   con-  essenlia'   vcl   naliira!,  qufe  est  per- 

I        verlilur   cuin    cnle.    Maliim    oniin,  foclio  priiiia,  ct    muluui   pro   no^a- 

f        quod    est  caronlia    porfoclionis  se-  lione  boni  socundi,  (iii.e  ost  porfoctio 

cuiKho,  denoininat  bonum  qiiod  ost  nata  inesse  illi   nalur<e,  et  sic  pos- 

\        perfectio    essonlialis   ot    prinia.     VA  sunt  esse  sinuil  lioc  niodo,  non  pro- 

boc  dicit  Au^ustinus  in  Ench.  cap.  prie  contraria. 

13.   ol   i)(»nitur   in   littora  :  Nullum  Ad  auctoritatem  Isaiae  5.  respon- 

malum  potcst  csse,   ubi  bonum    est  cb^t  Auj;usliniis  in  Encliiridio.    cap. 

I        jiu llu ?n  ;  ei  in  soqucnti  capitulo  di-  12.   vel  14.    vel   35.   quod    dictiim 

cil  (]uod  liic  fallit  rof-ula  Dialectico-  Prophette  intelligendum  est  de   ip- 

rum,  dicentiiiin  duo  contraria  non  sis   robus,    quibus    bomines     mali 

'l^^lf^^  simul  insunt  eidcm.    Sed  hoc  dico,  sunt,  et  non  de  hoininihiis.    Et    po- 

mii  in   nuod  pro  tanlo  dicit  Au;.iustinus  re-  nit  exeini)liim,  ut  qui   dicit   a(hilto- 

intale.     »            '                                          *^  ,                                     •      i-    •     i 

fiulam  Dialecticorum  falli,  quod  uhi  riuin  esse  bonum,    et    qui  dicit  lio 

■        contraria  qualitorcumque  ahstracta,  ininem  inquantum   homo,  esse   ma- 

I        vel  genoralissime  accepla,  non  pos-  lum,  opus  Dei  culpat,   scilicet  ho- 

sunt   referri    ad    diversa    illa    non  minein,  et  vitium   hominis   laudat, 

com|)atiuntur  se  in  eodem,  sicut  al-  scilicet  iniquitatem  ;  et  ponitur   in 

buni     et    nigruni    quantumcuinque  littera,  cap.   1.  ibi  :   Ad  hoc   autcm 

generaliter    sumpta,    non    possunt  quod  dictum  est,  etc. 
inesse  eidem.  Sed  in  transcendenti- 


-♦OO-I»-^  O-C-Ooo- 


ToM.  XXIII.  12 


178 


LIBRl  II. 


DISTINCTIO  XXXY. 


QU.EST10  UNIGA. 

IJlrum  peccatum  formaliter  sit  corrup- 
tio  bo?ii'^ 

Alens.  2.  part.  quaeat.  101.  membro  i.  yart.  i.  el 
2.  el  ari.  i.  ct  2.  el  quxit.  102.  U.  Tliomas  i. 
■part.  quxst.  35.  ar<.  i.  Ghbr.  /lir;  ^waii^  i.  D. 
Bonavent.  art.  2.  ^uajsf.  i.  ct  2.  Richardua 
art.  2.  quxst.  i.  e^  2.  Bellarm.  5.^  de  statu 
peccati  cap.  ^9.  hi  cum  communi  tenent 
peccalum  lantum  corrumpere  gratuita.  Sco- 
tus  in  Oxon.  disl.  37.  quaest.  i.  a  num.  3. 

l  Circa  istam  distinctionem  trigesi- 

Argum.  1.  mam    quintam    quseritur  :    Uirum 

^S^^l^tcl- P^ccatum    for^naliter  sit  corruptio 

*'•       alicujus  boni  ?  Quod  non.  Augusti- 

nus  contra  Faustum  :  Peccalum  est 

dicium^  vel  facium,  vel  concupitum 

co7itra  lecjem  Dei.    NuUum  islorum 

est    formaliter    corruptio    ;    igitur, 

etc. 

Ilem,  AugusLinus  de  duabus  ani- 
mabus  :  Peccaium  esi  voluutas  reci- 
piendi  quodjusiitia  veiai.  Illud  non 
est  formaliler  corruptio. 
Teriium.  Item,  Augustiuus  83.  qua3st.  q. 
S7.  N^dla  passio,  qua  patimur,  est 
peccaium  ;  omnis  corruptio  cst  pas- 
sio  qua  patimur  ;  igitur  nulla  talis 
cst  peccatum  formaliter. 
Quartum.  Item,  si  pcccatum  sit  corruptio 
formaliter  alicujus  boni,  igitur  erit 
corruptio  boni  infiniti,  quia  tantum 
est  malum,  quantum  est  bonum, 
contra  quod  peccatur  ;  sed  omne 
peccatum  est  contra  bonuni  infini- 
tum,  ideo  dicitur  in  Psal.    50.    Tibi 


Secun- 
dum. 


solipeccam ',\^\i\\v  si  peccatum  est 
corruptio  boni  formaliter,  peccatum 
erit  malum  infinitum. 

Item,  corruptio  non  suscipit  ma-  Quintu 
gis  et  minus,  sicutnec  privatio,  ut 
probat  Anselmus  de  Conceptu  Vir- 
(jini,  cap.  24.  quia  ubi  nulla  est  jus- 
titia,  non  potest  aliquid  auferri,  et 
aliquid  remanere  ;  igitur  si  pecca- 
tum  est  formaliter  corruptio,  se- 
quitur  quod  nullum  peccatum  est 
gravius  alio. 

Item,  si  corrumpit  bonum,  cor-  gextu 
rumpit  cui  nocet;  sed  nocet  na- 
turoe,  in  qua  est ;  ergo  est.  Idem 
Yult  Augustinus  de  Civit.  Dei,  i2. 
cap.  7. 

Oppositum  habetur  in  littera,  et  2. 
apud  Augustinum  de  Natura  boni  ;  cont 
et  ponitur  exemplum  :  Abstinere 
a  cibo  est  nihil,  et  tamen  facit  cor- 
pus  languescere  ;  sic  peccatum,  elsi 
nihil  sit,  tamen  potest  esse  corrup- 
tio  naturge. 

Secundo  quaritur  :  Utrum  princi-    0"«= 
pale  in  peccato  sit  aversio  a  bono 
incoumiutabili,    vel    conversio    ad 
bonum  commutabile  ? 

Tertio  :  An  peccata   dislinguanlur    Tcrt 
specie,    supposito   quod  sil  tantum 
aversio  formaliter  ? 

Quarto  :  An  unum  peccatum  pos-    Quai 
sit  esse  gravius  alio  ? 

Quinto  :  Utrum  peccatum  sit  ma-    Quii 
lum  infinitum  ? 

Sexto  :  An  peccatum  possit  augeri    sex 
in  infinitum  ? 


secuE 


niST.  XXXV.  QILESTIO  UMC.                                  179 

peccaluiti    cst    formalitcr     injiisti- 

SCHOLIUM  I.  ^^^^" 

llcui,  oiuiiis  vuluiitas  creulu  Wnt^-  ff^sse  quo- 

PeccaUim  consistere  in  privalione ;  ilu   Anscl-  ,                 e                                   i            ,     •          modo  uon 

mus,  et  Augustinus  hic  ciinii.  et  communis,  ""■  ^oufoniiare   se  re^^uhe,   ct  ^\^^^^^^_ 

praner  pdueos  Thomislus,  expresse    lliiarius  do  HOU  est  reguld  SUa  ;  ij^-itur  si     potest         to. 

Triiiit.  cap.  II  Nysscnus,  homil.  2.  Basil.  lloiu.  cullCOrdare   regula3,   et    UOU    COUCor- 

9.  Epiphan.ha.ros.  24.    Ambrosius    de   Para-i.  ^,.^^     peCCat.  Nou  COUCOrdare  regula3, 

cap.   6.  7.  Ponit   tres   sententias  de  ijono,   quo  .     '  '                                                  . 

privat  ppccatum  :  Prima,  ail  corrumpere  bonum  '^^  ])Oiest,  esl  pCCCare    proprie  ;     lion 

natura3  ;  secunda  bonum  gratiiu  ;   tertia  bonum  COUCOrdare,  Ct   poSSC  tautuui   iinpor- 

f         viriutisacquisitiE.  iieiutat  primam  5.  rationi-  (at  negaliouem  et  posse.  Possc  non 

bus,    de    quo    vide  ipsum    in    O.^con.    dist.  37.  ...    .                             , 

qusst.  1.  num.  4.  5.  ®^^   lulrinsecuin,    sed   connotatuin, 

quia  i)0sse  est  in  bouo  actu  ;    igitur 

3.           Ad     i)riiuaui     quceslioneui     dico,  luui  cst  iutriusecuui  actui  lualo.  Est 

quod  corruptio  potest  accipi    dupli-  i^itur  peccatuin  fonnaliter  corrup- 

citer,  proprievel  coinuiuuiter.  Pro-  liu,  quai  est  privatio  alicujus   boni. 

prie,  secuuduiu  quod   corruptio  ter-  Secundo  videndum  cujus  boui  est      4. 

ininatur  ad  uon  cssc  per  se  ;  et  isto  corrui)tio  ?  Videtur  Quibusdamnuod  opiQ''^  d. 

,                                                      f             I-  ,         •                                                        .                        Bonavent. 

modu  peccatum    nuu  est   lormaliter  buni  natur<e  in  qua  est,  quia  secun- 

corruptio,    quia    nun  uportet   quod  dum  Augustinum  in  Encbirid.   cap. 

corrumpat  gTatiain,  vel  aliquid  posi-  0.  Pcccatum  cst  corruptio   speciei, 

tivum  prfficedens,  cum  abquis  actu  rnodi  ct  ordinis.    Et  simiHter  vult 

peccat,    quia    non  babens  gratiam  Xw^u?,\.mu?,  qnoil  est  corruptio  illius 

potest  actu  peccare,  et    per  conse-  boni,  quo  corrupto,  tandem  corrum- 

quensnon  oportet  quod  omne    pec-  pitur  ipsa  corruptio.  Illud  non  pos- 

care  sit  expulsio  gratiae  prfleceden-  set  esse,  nisi  currumperetur  bununi, 

'^foS- ^'^-   ^^  accipitur  corruptiu  secundo  in  quo  est,  quia  corruptio  non  des- 

;r  priva- iiiodo,  sciHcet  pro  privatione,    sicut  truitur  nisi  destructo   subjecto.  IIoc 

tenebra  dicitur    privatio  luminis  in  idem  vult  Augustinus  12.  de  Civit. 

quolibetinstanliposteriori,  sicut  in  Bei,    cap.    0.    Pro    hoc    adducitur 

priino   instanti,  sic  dico  quod  pec-  iHa  parabobT  Lucce  10.  de  illo,   qui 

catum  est  formaliter  corruptio  boni.  iucidil  in  lalrones,  et  fuit  vulueralus 

Sicutenim  ca^citas  non  est  nisi  sola  in  naturalibus. 

negatio,   nec  surditas,  licet  conno-  Aba  via  ponit  quod  peccatum  est  Opinio  2. 

tatum  sit  quid  positivum,  quia  caeci-  curruptio  gratioe. 

tas  est  in  oculo,    tamen    illud  con-  Tertia  via   ponit   quod  peccatum    Tenia. 

notatum  non  includitur  intra  priva-  est  corruptio  boni  virtutis  vel  moris, 

tionem,    quia    illud    est    commune  et  sic  singula  peccata  aliquam  vir- 

habitui  et  privatiuni,    esse    in   laii  tutein  moralem  corrumpunt. 

connotato;  sic  peccatum  sula  priva-  Contra     primam    viam   :     Omnc  ''"P"^^'^- 

tio  est,  et  non  includit  illud  in  quo  fmituin   per    ablationem  finiti   lan- '"'  ^'""^' 

est,  cum  illud  sit  cominune  peccan-  dem    consumitur  ;    igitur    laudein 

ti  et  bene  operanti.   Ideui  vult  An-  corrumpitur  tota  natura. 

selinus  de  Conceptu   Virgin.  cap.  4.  Dicitur  (|uud   verum  esl,  si  esset 

et  5.  et  de  Casu   Uiabuli,  lo.    Omne  ablatiu  partium  ejusdemquantilalis; 


180 


UBRl  It. 


ista  autcm  ablalio  est  parlium  cjus- 
dem  proporlionis. 

Si  peeca-       CoMlra,  omnc  ai^cns  <cquale   se- 

tnui  nalu-  .  .     °  * 

raai  i.Ede-  cundum     inlcnsioncm,    vcl    ma^is, 

ret,    tolam  ,  ,  i         i  • 

desirueret.  passo  rcmancnLc  eodcm  modo  dis- 
posito,  vel  oequalc  corrumpit,  vcl 
magis  ;  sed  sequens  pcccatum  potest 
esse  intcnsius  peccalum,  vel  seque 
intensum,  ct  natura  cst  minus  po- 
tens  ad  resistendum,  vel  non  magis ; 
igitur  per  peccata  seque  intensa,  vel 
magis  potest  tola  natura  corrumpi. 
5.  Unus    Doctor  dicit    quod   nalura 

D.Thom.i.  potcst  considcrari  duplicitcr,  ut  in 
'"^'  4.'^'^ '  se,  vel  quatenus  habituata  ;  pecca- 
tum  vero  non  corrumpit  naturam  in 
se,  nec  habilitatcm  secundum  abla- 
tionem,  sic  cnim  tandem  tola  posset 
auferri,  sed  illa  habilitas  remittitur 
per  peccatum.  Exemplum  :  Disposi- 
tio  matcritC  ad  formam  intenditur 
cum  plures  dispositioncs  insunt, 
quee  disponunt  ad  formani  inducen- 
dam,  ct  iila  habilitas  remittitur  cum 
pauciores  insunt. 

Contra    illud,    illa    habilitas    per 

ipsum    non    potest     corruinpi    per 

peccatum,    quia  sic    totum   tandem 

corrumperetur  ;  igitiir  stat  peccatum 

cum  illa  habilitate,  quia  non  est  per 

ablalionem  alicujus  boni,  ct  pccca- 

tum  cst  privatio  alicujus  boni   pra3- 

suppositi  ;   igitur  privatio  stat  cum 

bono  quo  privat. 

6^  Item,   ille  Doctor  repugnat    sibi- 

A  soioDeo  ipsi,  quia  ipse  dicit  quod  non  remit- 

a^reodem  filnf  ista  liabilitas   per   ablationcm 

destruibi-  alicujus,  ct  tamcn  designat  qualiter 

intcnditur  per  oppositum. 

Item,  quod  ista  habilitas  non  re- 
mittaturper  peccatum,  probo,  quia 
si  sic,  hoc  est,  pcr  corruptionem 
alicujus  gradus  ;  sed  quod  est  a  solo 
Deo    inunediate    a    nulla    crcatura 


I 


corrumpitur,  quia  corruptio  illius 
quod  capit  esse  pcr  crcationem  est 
annihilalio  ;  igitur  cum  iiulla  crea- 
tura  possit  aliquid  annihilare,  scqui- 
tur  (juod  liomo  in  actu  peccandi  iion 
])otcst  minuerc  aliqiiciii  graduiii 
habilitatis  natura^,  ncc  aliquid  in 
ipsa  lemittere  cum  natura  volunta- 
tis,  ct  quilibet  gradus  ejus  sit  a  Deo 
per  creationem. 

Item,  causa   contingens    alicujus  ^l^^l^^^l 
efTectus  potcst   stare  cum    opposito  do"  '<ie 

1  *  *  destruil 

illius  etTectus  ;  scd   voluntas   qua3-cau9ac( 

,.  ,     tingen' 

cumque  ponitur  causa  peccati,  est  eju». 
causa  contingens  actus  meritorii, 
vel  pcccati,  non  enim  est  peccalum, 
si  nullo  modo  vitari  possit  ;  igitur 
per  peccatum  nunquam  corrumpi- 
tur  voluntas,  nec  aliquid,  quod  est 
causa  contingens  actus  mcritorii, 
vel  pars  causa?. 

Itcm,  privationes  habitus  ejusdem 
spcciei  non  difTerunt  specie,  quia 
privationes  distinguuntur  per  habi- 
tus  ,  sed  bona  possunt  esse  ejusdem 
specii,  quoruin  privaliones  sunt 
peccata  spccie  diversa. 

Et  si  dicas  quod  bona  differunt 
specie,  quia  quoddam  peccatum 
privat  bonum  speciei,  quoddam  bn- 
num  modi,  quoddam  bonum  ordinis, 
sccundum  Augustinum  ;  ad  illud 
patebit  statim  post,  quia  quodlibet 
peccatum  privat  ista  tria. 


SCHOLIUM    II. 

Ex    rationibus   allatis,  probat   pecsatum  non 
.  esse  corruplionem  alicujus  boni  natur»   intrin- 
secam,  quia  secundum  Dionysium  in   damnatis 
naturalia  iiiiinpnt  integra. 

Concedo  igitur  quod  peccatum  7_ 
non  corrumpit  aliquid  naturale,  Ad  rat 
qiiod  est  intrinsccum  naturse,  quia  "^^°^" 


DIST.  XXXV.  Qr^:ST10  UNIC.  181 

sociiikIuiii    DionysiuiM    i.     ca|).     di»  |)('i-illam  |iaral)(ilam  Luc;i'  10.  qiKid 

Diviiiis  ii()miiiil)us    :    Xdturdlid    i/t  ali(|iii(l  aiircrlur  a  iialuia   sulijccla, 

(lanuuilis    niajicnt    sj^lcndidissinia^  cuiii  ([uis  |)cccat ;  sed   (|U()d    ilii  cst 

etc.  Dices  ex  Aufiustino  {\\u)(\ pec.ra-  divisio  spccialis,  in  hoc  (juod  ibi  cst 

Ittni  est  corrtiplio  speciei,  niorti  ct  inliahiiilalio    ad     honuin    opus,    et 

orilinis,  elc.  Dico  (iikkI  iii    creatura  semjier    iiiajor    (juanlo    gravius    et 

suiit  rclationes  ud  Deuin   in   ratione  jiliiries  pcccal. 
trijilicis    canstO,    efficienlis,    exem- 
plantis  et   finalis,    et   hoc    in  aclu  scnoLiUM  ui. 

priino,  etnon    possunt    istiO    relatio-  Rcfutat  secundam  sentenliam  lencnK^...   pec- 

nescorrumjii  manente   natura    crea-  calum  esse  privationem  graliae,  se.v  rationibus 

turcC.    Alio     inodo      potest     voluntas  claiis,   oslendens  solide,   peccatum  non   efTec 

.  ,  .    .  ,  ,  ,      .  live,  sod  demoritorin  «jratiam  corrumpore,  quia 

considerari  in  actu   secundo,  et  sic  ,.       ,        •,      •♦  ♦    ^^„  ^JrA\,.-  «..,« 

'_  Deus  dpcrovil  posito  poccato    non   amplius  eain 

nala  est  habere  modum,   Speciem  et  conservare.    Refutat  tertiam   sententiam  asse- 

ordinem  in  actu  secundo.   Et  ista  tria  renlem  peccatum  esse  privalionem  vlrtutis  ac- 


,  •      ^  I  1  quisil.T,  quia  constat  habitus  vitiorum    mancre 

possunt  corrumpi  manenle    voluii-  }        '  *      .   •  .  »      ■    , 

^         ^  .  *       ,  in  convcrso,  ot  virtutuin  lu  lapso. 

tate  in  aclu  primo  integra  quantum 

ad  naturalia.  (^ontra  secundam  viam  superius       8. 

Kt  cum   allegatur    in    Enchirid.  dictam,     nuod    peccatum    non     sitimpugna- 

quod  peccalum   est  corruptio  lilius  corruptKj    gratkT,     probalur,    quia  Peccatum 

/         •  /  •/  .  ,        -r-.  •         uon  esse 

boni,  quo  corrupto  corrumpttur  cor-  gralia  est   a  solo   Deo   per  crcalio-  corrupiio- 

ruptuni,  dico  quod  res  potesl   esse  nem  ;   igitur  per  nullam   creaturam  '^^'?i|''^" 

indivisibilis  in  essentia  sua  in  actu  potest  corrumpi ;  sed  voluntas    j^er 

j)rimo,  et  manere   integra,  etsi  non  actum  suum  polest  peccare  peccato 

sit  intcgra  quanlum  ad   perfectiones  actuali,  el  illud  peccatum  non  est 

secundas  natas  inesse,  quia  bonum,  corruptio   gratitc,    cum    non   sit   in 

quod  est  perfectio  secunda,  corrum-  poteslate  voluntatis  causatae. 
jiitur  per  malitiam  ;   et  sic   malilia         Item,  peccatum  non  est  corrupti-  Peccatum 

.  .     ,    ■  ,  ,.  •    •      I  -,       ■         I  destruit 

potest  esse    intrmseca  naturcje,  non  vum  gratia^,    nisi    demeritorie,   hoc    gratiam 

pro    quanto    bonum    est    perfeclio  aulem   non   est  efrective,   sed  quia  Jie Ta^nium. 

prinia  naturaj,  sed  quatenus  perfec-  Deus  subtrahit  gratiam  non  conser- 

lio  secunda  lollilur  per  malum,  et  vando    ipsain     propter    demerilum 

potest  stare  aliquod  bonum  in  actu  peccantis,   ita  quod  simul  tempore, 

secundo  cum  peccato,  quia  maluin  tainen  jjrius  natura,  peccat   volun- 

est  opposituin  bono,  quod  non  est,  tas,  quam   Deus  desinat  conservare 

quando  inalum  inest,  et   non  illius  gratiam. 

gradus  bonitalis,  cum  quo  stat  ma-         Item,  gralia  est  causa  contingens 

lum.  '   respectu   actus   meritorii    ;  igitur  •  videsu- 

uiueratio      Ad  aliiid  dc  vulnerato,  dico  quod  quantumestex  se  potest  slare  cum^'"^   ■  ^^" 

J^qlomo- dif^eronVm  oM  inler  vutjierationem  ei  oj)j)osilo    illius  aclus  ;    igitur    non 

^°run??"   mutilalionem  in  hoc,  quod  vulnera-  formaliter  corrumj)itur    j)er    pecca- 

tio  dicit  divisionem  continui,  et  non  tum. 

ablationem  alicujus  partis,  sicut  mu-         Item,  potest  esse   peccalum,    etsi 

tilalio;  et  ideo  non  est  intelligendum  prius  non   infuisset    gratia  ;   igitur 


182 


LlliHl  II. 


Impugna- 

tur  opia.3. 

Peccatum 

mortale 

compatibi- 

le  cum  ha- 

bitu  quo- 

cumque 

morali. 


Virtutes 

moralea 

stant  cum 

peccato,  et 

vitia  cum 

gratia. 


illud  peccalum  non  corrumpit  gra- 
tiam. 

Item,  peccata  non  distinguercntur 
specie,  quia  gralia,  cujus  formaliter 
sunt  peccata  privationes,  non  est 
alia  et  alia  specie. 

Item,  sequeretur  quod  post  pri- 
mum  peccatum  mortale  non  posset 
homo  iterum  peccare,  quia  nullum 
peccatum  posterius  corrumperet 
gratiam  ;  ideo  ergo  solum  est,  quod 
gratia  non  stat  cum  peccato,  quia 
Deus  eam  non  conservat  propler 
demeritum  peccantis. 

Contra  terliam  viam  :  Privatio  est 
incompossibilis  habitui ;  sed  non  est 
aliquis  gradus  virtulis  moralis,  quin 
cum  eo  stet  peccatum  mortale,  quia 
si  detur  quod  justitia  moralis  in 
nono  gradu  stet  cum  peccato,  non 
autem  in  decimo,  sequeretur  quod 
per  unum  actum  posset  habitus 
virtutis  corrumpi,  et  similiter  gene- 
rari,  etidemde  habitu  vitioso. 

Item,  vitia  moralia  possunt  stare 
cum  gratia,  quia  aliquis  multum 
habituatus  in  vitiis  potest  subito 
poenilere,  et  recipere  gratiam,  et 
tamen  certum  est  quod  non  statim 
corrumpuntur  habitus  vitiosi,  iaio  si 
remittuntur,  hoc  est  valde  modi- 
cum  ;  quantumcumque  enim  pceni- 
teat,  adhuc  habet  vehementiorem 
inclinationem  ad  actus  malos.  quos 
prius  exercuit.  Siiniliter  habens  ha- 
bitus  virtutis  perfectae,  si  seinel 
peccat,  non  statim  corruuipunlur 
virtutes  illae  priores  morales,  quia 
tunc  non  facilius  resurgeret  a  pcc- 
cato  bene  moratus,  nec  virtuosus, 
cum  semel  caderet,  quam  vitiosus, 
nec  majorem  inclinationem  habeiet 
ad  bene  operandum. 


SGIIOLIUM  IV. 

Ait  pecciilunn  acluale  consislere  in  privatione 
rectiludinis  acluulis,  quam  deLierel  voluntas 
haberejuxta  rectam  rationera.  Explicat  duas 
definitiones  peccati  ab  Auf?u9tino  datas  juxta 
hanc  sententiam  ;  item,  duplicein  aversionem  a 
Deo,  formalein  el  virtualem  ;  ha;c  in  omni 
mortali  includilur,  estque  principalius  in  eo, 
quam  conversio  ad   crealuram. 

Dico  igitur,  cujus  boni  est  pecca- 
tum  corruptio.  Formaliter  in  volun- 
tale  nata  est  esse  non  solum  recti- 
tudo  habitualis,  sed  actualis,  ita 
quod  actuaHter  conformatur  regula^ 
suee,  ita  quod  actus  suus  eliciatur 
propter  talem  finem,  quem  judicat 
recta  ratio  quantum  ad  omnes  cir- 
cumstantias,  quas  recta  ratio  dictat, 
et  bonitas  in  istis  circumstantiis  est 
perfectio  secunda,  et  non  confor- 
mari  rectse  rationi  est  peccatum, 
quod  est  formaliter  corruptio  boni, 
scilicet  rectitudinis  actualis.  Istam 
rectitudinem  tenetur  voluntas  dare 
actui  suo,  et  ipsa  est  causa  contin- 
gens  respectu  hujus  rectitudinis,  et 
respectu  non  rectitudinis,  quia  abso- 
lute  est  causa  contingens  respectu 
aclus  ;  igitur  in  potestate  sua  est 
causare  conformiter  ad  rectani  ra- 
tionem,  vel  difTormiter,  et  si  causat 
actum  difTormiter,  privat  se  bono 
illo,  quod  fuit  natum  inesse,  ut  rec- 
titudinis  actualis,  qua3  debuit  inesse. 
Est  ifjitur  pcccatiun  actuale  privalio 
rectitiidinis  actualis,  vel  carentia 
justitiae  actualis  nat3e  inesse  cum 
dcbito  habendi  eam.  Et  sic  intelli- 
guntur  auctoritates  Augustini,  quod 
peccatum  est  dictum,vel  factum^  vet 
concupitum  contra  legem  Dei.,  ita 
quod  dictum  vel  factum  ponitur 
loco    generis,    vel     subjecti,    sicut 


10. 

Peccatun 
actuale  et 
formalilei 

corruptic 

rectitudi- 
nis  actua- 

lis  nala 
inesse. 


Definitio 

aclualis 

peccati. 

Quomodo 

siut  inlel- 
ligendae 

variie  pec 
cati  defi- 
nitiones. 


DIST.  XXXV.  QU.ESTIO  IJNIG. 


183 


1  omDi 
rtali.eel 
ersio 
ualis  a 
Deo. 


clefininiUur  concreta  ponendo  siil)- 
jecluin  loco  [!;eneris,  et  coiilra  leyeiN 
Dei,  esl  fonnale  in  peccalo.  Siniili- 
ter  peeeatiini  esl  voluntas  recipiendi 
quod  juslitia  retat ;  roluntas  reci- 
piendi  est  subjcctuni,  sed  quid 
juslitia  vetatj  esl  din'erentia,  \el 
forinale,  ita  quod  retitum  est  lor- 
inale  in  peccato. 

Kx  liis  sequifur  secundum,  quod 
principale  in  j)eccato  est  aversio. 
Sed  hoc  potest  inlelligi  dupliciter  : 
Potest  eniin  aliquid  averti  a  Deo 
forinaliter,  vel  virtualiter.  Priino 
modo  dicitur  contrarie,  vel  negative. 
Contrarie,  ut  odire  Deum,  si  hoc  sit 
possibile  in  entibus;  negative,  non 
diligere  Deum,  quando  oportet.  Et 
neutro  istorum'modorum  potest  dici 
universaliter,  quod  omne  peccatum 
est  aversio  a  Deo  formaliter.  Alio 
modo  dicitur  aversio  virtualiter, 
quando  aliquis  avertit  immediate  se 
ab  illo,  quod  est  necessarium  ad 
salutem  ;  sicut  quando  aliquis  negat 
conclusionem,  quse  virtualiter  inclu- 
ditur  in  principio,  ipse  avertitur 
formaliter  a  conclusione,  virtualiter 
a  principio.  Sic  in  ordinatis  ad 
salutem  necessario,  quando  aliquis 
avertit  se  ab  aliquo,  quod  est  ad 
finem  necessarium  aversione  for- 
mali,  virtualiter  avertitur  a  fine,  et 
quanto  illud  a  quo  avertitur  forma- 
liter,  est  propinquius  fini,  tanto 
pejor  est  illa  aversio  formalis,  caete- 
ris  paribus;  ideo  odium  Dei,  si  est  in 
natura,  est  maximum  peccatum, 
deinde,  aversio  formalis  a  Deo  ne- 
gative,  et  deinde  aversio  virtualis 
pro[)inquior.  Graviora  enim  sunt 
quai  sunt  contra  primam  tabulani, 
quam  contra  secundam,  Ccuteris 
paribus  ;  et  sic  omne  peccatum  est 


arersio  a  hono    inconimutahili  rir- 
tua/iter  vel  /ormaliter.   l)i(-o  i;:iliir  ,''''''?'='i"'- 
(juod  j)rincipal('  in   neccat^j  noii  csl  cato  est  a- 

'  versio, 

conversio  ad    l)onuni  cominutabile  ;    nou  cud- 

I  I  .  ....        versio. 

sed  aversio  a  J)ono  iiicominutabili, 
qiiare  conversio  ad  bonum  coniinu- 
tabile  non  fornialilcr  oj»j)onilnr  di- 
lectioni  J)ei.  ]locj)alet  per  Augusti- 
num  12.  deCivit.  Dei  caj).  4.  Ideo 
malum,  fjuia  contra  ordinem  naturss 
ejus,  a  rpio  summe  est  ;  igilur  aver- 
sio  est  totum,  quod  est  de  lalione 
peccati,  quia  contra  voluntatem  Dei. 
Discordia  igitur  est  inala  regula 
sua,  quia  necessaria  est  ad  salutem, 
et  carentia  virtualis  est  mala  pro 
tempore,  pro  quo  est  rectitudo  ne- 
cessaria  ad  salutem.  Per  hoc  patet 
ad  secundum  qua?situm. 

SCHOLIUM  V. 

Explicat  quomo(io  peccata  (iislinguunlur 
specieel  numero,  juxtadistinctionem  rectilu(ii- 
num,  quibus  privanl. 

De  tertio,  supposito  quod  pecca-      j^. 
tum  sit    forinaliter   aversio   a  Deo,    Peccato 
quomodo  dislinguuntur  peccata  spe-  gpecirdl?- 
cie  ?  Dico  quod  privationes  distin-   ^'°fur°" 
guuntur   specie  per  habitus,    sicut 
surditas    et    ca^citas    distinguuntur 
specie  per  hoc   quod  habitus  oppo- 
siti   distinguuntur.  Sic  aversio  vir- 
tualis  a  Deo  circa  diversa   objecta 
formalia     distinguitur,     imo    circa 
idem  objectum,   quia  rectitudo  est 
alia  el  alia,  quam  tenetur  voluntas 
observare  respectu  hujus  objecti,  et 
respectu  illius,  et  respeclu  ejusdein 
objecti  quantum   ad    diversas    cir- 
cumslantias.  Primuin  patet,  scilicel 
quod    aversiones     ditrerunt    specie 
propter  diversa  objecta,  quia  aliter 
I)icEcipitnr  in  uno  pra3cepto  respec- 


184  LlBRl  II. 

lll     illius     objCCli,      alilcr      rCSpectu  cat  quomodo    ppccatum    3it  intpnsive  finitum, 

allcrius.    Aliam    igilur    rCCliludiucm  ««^  objective    quandoque   formal.ter,   quando- 

^  que     virtualiter     inlinilum  ;    llem,     quomoao 

tcnetur     VOlunlaS     haberc      rCSpCClU  voluntas   posset    in  mnnitum    augere    peccata, 

UniuS,  Ct  altcrius;  et    si   Carcat,    alia  si  innnita  duralioiie  maneret  in  via. 

est  avcrsio  virlualis  a  Deo,  proplcr 

carenliam  unius  reclitudinis  cl  alte-         Dc  (luarlo  quujro  :    Utruiu   unuin       13. 

rius.  pcccalum  potest  esse  gravius   alio?  Peccatn 

Diversa        Sccundum    patct,     scilicet   quod  Dico  quod  iliud   peccatum   est  j^ra-    aiio  bi 

neccata  es-  ,  •!  u-i*  •*  ••  ^ii^  !•»•  craviu 

86  possunt  respcctu    cjusdem    objecti    possint  vissimum,  quod  est  imrnediate  circa 

obiec/um"  ^^s®  (livcrsa   pcccata  spccie,    quia  finem   ultimum  contrarie  ;  et  si   est 

rectitudo    in    operatione    respectu  immediate    circa  ea    qua^    sunt  ad 

unius    objecti    requirit   omnes    cir-  finem   formaliler,  quanto    illud  b(j- 

cumstantias,  quas  rccta  ratio  dictat,  num  circa  quod  cst  peccalum,  ma- 

quia  bonum    est  ex  causa  integra,  gis   cst    necessarium    ad    ultimum 

secundum  Dionysium,  et  peccatum  finem,  tanto  esl  illud  peccalum  gra- 

potcst  esse  ex  omissionc  cujuscum-  vius,  ita  quod  talis  est  ordo  in  gra- 

que  circumstantiae  ;  cum  igitur  cir-  vitate  inter  privationes,  qualis  inter 

cumstantiee  differant  specie,  priva-  habitus.  Una  igitur  rcclitudo  oupo- Ouo  doI 

Quomodo  tioncs  difTercnt  specie.  Ex  hoc  patct  sita  pcccato,   est    melior  alia,  quia    tus,  e( 

peccatadlf-  ^_  ,  ^      ,  '  '  .  graviu 

ferunt  nu-  quod    plura    accidcntia    dilTcrenlia  propinquior  fini  ultimo,  et  sic  esset  peccatui 

naero.  .  ,         •        i  i  •       ,•  q"od  si  < 

tantum  numero  possunt  esse  simul  respectu  ejusdem  objecti ;  una  cur-    ponitu 

in  eodem,  quia  sicut  piures  rectitu-  vitas  in  actu  estmajor  alia,  licct  non 

dines  secundum  speciem  privantur  differantin  gcnere  actusex  hocquod 

per  plura   peccata    secundum   spe-  ex  majori  libidine  est  major  conatus 

ciem,  sic  plures  rectitudines  numero  vel  major    delectatio,    quia  quanto 

privantur    per     plures    privationes  aclus  est  elicitus  cum  majori  conatu, 

solo  numero  differentes,   ut  si   ille  tanto  tenetur  voluntas  habuisse  ma- 

hodie  occidit  hominem,  cras  alium,  jorem  rcctitudinem.  Ista  declarantur 

postcras  tertium,  plures  privationes  exemplo,  quia  error  in  intcllcctu  di- 

secundum  eamdem  speciem  insunt  citur  major    ex    hoc  quod  falsum, 

eidem  simul.  i\ec  illud  est  inconve-  quod  creditur  esse  verum,  est  oppo- 

nicns  de  peccatis,  quia  dictum  est  m  situm  conclusioni  propinquiori  prin- 

4.    quod   post  actum    non  remanet  cipio.  Similiter  esto  quod  possit  in- 

nisi    reatus,    scilicet    obligatio    ad  tellectus  moveri  ad  eamdem  conclu- 

pcenam  ;  etsicplura  peccata  rema-  sionem  immediatea  duobusobjectis, 

nere   quantum  ad  reatum,    non  est  nobiliori,  et  minusnobili ;  esto  quod 

aliud,  quam  plures  non  rectitudines  esset  error  in  utroque,    major  error 

ejusdem  rationis  simul    mancre  in  esset  in   actu     intellectus,    quando 

codem.  moverelur  a  nobilioii,  quam  quando 

„^.,^.  .,..  .,  moverelur  a  minus  nobili.  Sic  esto 

SGHOLIUM  Vt.  1     1  I  •  •      . 

quod  ab  eodem  sit  actus  cum  majori 

Pcccatum    eo   gravius    specie,    quo   nobilior  conatU,      Ct      CUm       miuori,       major 
virtus  opposita,  et  numero,  quo  maiori    conatu  ,  .  ,  ■  o  l  •         • 

commitlitur,   quia  juxla   conatum    tenetur  vo-  ^^^^^^r  CSt  lU  actu,  qui  flt  CUm  mmori 

lunlas  apponere  raajorem  rectitudinera.   Expli-  COUatu,  Caetcns  paribuS. 


DIST.  XXXV.  QU^STIO  LMG.  18.1 

.^  De  quinlcxiiuTsito  :  An  malum  in  siinl  inosse   in  aclibus  sequcntibus, 

acUi    neccandi   sil    inlinitnni?  Dico  si    cunservasset    triatiam     collatam, 

lUun  sit  (|ii()(l  iiiilliiiii   Deccalum    esl  maliim  cl  in  omnibns  actibus    neccali    Inl- 

iluin    in-    1  »  ...... 

uitum.     iiiliiiiluiii,    ju'Oj)ri(i    lociiiendo,  (juia  lilur  ali^jnid,  (|uod  inluil  virtualiler, 

nullum  i)eccalnin  est  majus  malum,  si  iioii    demeruisset  conservationem 

qiiain  sil  bonum,  quod  privalur  per  ^raliie,  (inia   quadibet  rectitudo   op- 

actum  peccati.   Sed  nnllum   bonum  j^osila  curvilati  ijeccati  actualis,  fnit 

jiotesl    jirivari    j)er    j^eccatum,    nisi  virtualilerinclusain  v(jluntale,  quan- 

linitum,   quia,   ul  dictum  est  jjrius,  do  liabuit  graliam. 

per  peccatum  non  j)rivatur  nisi  bo-         Ad  primum  j)iincipale,    jjatel  per  a<i  argnm. 

num  in  actu  secundo,   quod  esl  ac-  dicta  in  j)osilione,  et  ad   secundum 

mTiiSi-  C'J^'"s   natnrcfi  in    aclii   priino.   Ta-  similiter. 

n  iutea- i^^gii^  ut   prius  (lictuni  est,  aliquod         Ad  lertiuni,   dico    quod  passio  in-       ^g 

loddam  pcccatum  cst  imiuediate  cifca  finem  quantum  ea  palimur,  non  est  j)ecca-    ^d  ter- 

.  forma-  ullimum  formaliler,  aliquod  pccca-  lum,  lamen  alio  modo  est  peccatum     '^'"'"* 

arii  vir-   tumciica   ca,    qucB   sunl  ad   linem  inquanlum  est  a  voluntate,  ut  a  cau- 

iliter  in-  /.  ,..  ,^    .  i  .  • 

niium.    formaliter.    Prmio   inodo  omne  pec-  sa  activa. 

catum  est  finilum  intensive  in  aclu,         Ad  aliud,  dico  quod  uon  sequitur   Ad  quar- 

quia  causa  eliciens  actum  est  finila  peccatum  est  corruj^tio  boni;  igiUir  Tauiumest 

intensive,  tamen  illudmalum  est  iu-  estmalum  infinilum.  Elcum  dicitiir  q"uHntum 

finitum  objective    formaliter,    quia  tantum  est  malum,  quantum  bonum  Jpp"nitur! 

formaliter  est  respectu  boni  infinili;  contra  quod    peccalur,    verum  est  ^^f'''^^^"'^ 

peccatum  tamen,   quod  est  circa  ea  tanlum,  elquanlum,  secumlum  pro- 

qua3  sunt   ad  finem,    formaliter  est  portionem,  non  secundum  aiqualita- 

finitumintensivequantum  ad  actum,  tem.  Et  ideo  concedo   quod  contra 

et  objeclive  finilum  formaliler,  infi-  majusbonum  immediate  est  majus 

nilum  tamen  oljjective  virlualiler.  peccatum  ;  non  tamen  si  est  imme- 

j5  De  sexto  qua^sito:   An  peccatum  diate  contra  Deuin,  propter  hoc  se- 

pecca-  possit    augori    in     infinilum?  Dico  quitur  quod  sit  infinitum,  qiiianon 

Jq".^"^' quod  si  conservetur  voluntas  creata  priviit  bonitatem  Dei,   quia  illa  non 

ipossit.  jji  yi-^  pgi-  tempus  infinilum,   polest  fuit  nata  infuisse   creaturcii,  sed  j)ri- 

peccatum  continuari  in  inlinilum,  et  val  l)onitalem  in  aclu  secundo,  qua3 

nunquam  diminuelur  nalura  volen-  accidit  naturcG  in  actu  primo. 
tis,  quia   causa,  in  qua  virtualiter         Ad  aUud,  dico  quod  Anselmusde-     17 

continenlur   infinili   efleclus,   si    in  clarat  originale  non  magiset  minus  Adquin- 

infinitum   conservetur,  infinitos  ef-  in  uno  quam  in  alio,    quia  per  pec-      '"""■ 

fectus  potest  producere.  isunc  autem  calum  originale  loUitur  justitia  oii- 

voluntas  ex  lioc,  quod   accepit   gra-  ginalis  lolaliler,  elquilibet  ffiqualiler 

tiam,  tenetur  agere   graluite  in  om-  est  debilor  justilice  originalis,   ideo 

nibus,  in  quibus  peccat  mortaliler  ;  non  potest  esse  plus  in  uno  (juam  in 

ideo  voluntas  potest  peccare  in  infi-  alio.  Sed  in  j^ecc  ito  actuali   non  sic 

nitum,  si  in  infinitum    conservelur  est,   quod   unum  peccatum    acUiale 

in  via,   quia  voluntas   est     debilrix  polest   esse     respeclu    unius    boni, 

omnium    recliludinum,    qua3    natai  aliud  resj)ectu  allerius.    1^1  sic   alia 


18G 


Liimi  II. 


Diverea  jnslilia  actualis,  i[uni  piivatur  j)cr 
quandoq*ue  unum  pcccatum,  ct  j)cr  aliud;  cliam 
objectma"  ^'  ^"'''  '''^'^  pcccata  actualia  rcspcctu 
ejusdem  ohjecti,  unum  polcst  priva- 
re  juslitiam  actualciu,  quaui  tcnetur 
voluntas  conscrvare  in  una  circum- 
stantia  ;  et  aliud  peccatum  actuale 
potest  privare  aliam  rcctitudinem 
in  alia  circumstantia;  et  sic  potest 
unum  actuale  esse  majus  alio,  et 
gravius  ex  hoc  quod  propinquius 
ultimo  fini,  et  aliud  remotius. 


Ad  aliud,  dico  quod  peccatum  est^^dBexiai 
corruj)iio  alicujus  honi  sccundi,  et 
esl  corruptio  alicujus,  quod  dc  eo 
dicitur  deuominativc.  Et  cum  dici- 
tur,  corrumpit  illud  cui  nocct,  dico 
quod  uocct  sihi  in  actu  secundo, 
hoc  cst,  illi,  quod  suscipit  in  hoc 
quod  non  est  perfectum  in  actu  se- 
cundo,  quia  caret  perfcctione,  quae 
nata  est  sibi  inesse,  et  informatur 
privatione  ejusdem. 


DIST.  XXXVI.  QU/ESTIO  UNIG. 


187 


DISTINCHO  XXXV[. 


1. 

tim.  1 


;un- 

IQJ. 


lum. 


itra. 


QU.ESTIO  UMCA. 
Utrum  peccatum  sit  poena  peccati  ? 

Alens.  2.  part.  quxsl.  127.  membro  7.  eti.  parl. 
dist.  40.  m.  2.  2.  [>.  Thomas.  i.  2.  qUcPst.  87. 
art.  2.  et  /lic  quxst.  i.  art.  3.  D-  Bonavenl. 
art.  1.  qwest.  i.  Richard.  art.  i.  quxsl.  i.  Du- 
rand.  quxst.  i.  Salus.  Iract.  13.  disp.  15.  num. 
10.  Vusq.  I.  2.  disp.  1-40.  Can.  2.  (/e  /oc.  4. 
Scolus  jn  0x071.  /liV  eldist.  37.  qiixst.  2.  num. 
21. 

Circa  islam  dislinclioncm  trigesi- 
mam  sexlam  qua^ritur  :  Utnim  pec- 
catum  sit poe?ia peccati?  Quod  non. 
Augustinus  primo  Retractationum 
cap.  26.  Omne  justum  est  a  Deo ; 
omnis  po^na  est  justa  ;  igitur  omnis 
poena  est  a  Deo  ;  sed  nullum  pecca- 
tuni  est  a  Deo  ;  igitur  nuUum  pecca- 
tum  est  pcena  peccati. 

Ilem,  Augustinus  de  vera  religio- 
ne  :  Peccalum  est  ita  voluntarium, 
quod  8171071  est  voluntariutn,  non  est 
peccatum ;  sed  omnis  pcena  est  in- 
voluntaria,  quia  omnis  poena  tristis  ; 
igitur  nuUa  est  peccatum. 

Iteui,  Deus  semper  punit  citra 
condignum,  quia  poena  nunquam 
excedil  cuipam  ;  sed  sequens  pecca- 
tum  potest  esse  gravius  quam  pec- 
catum  praicedens;  igilur  non  est 
poena  j)eccati  peccare. 

Ad  oppositum.  Ad  Romati.  pri^no, 
el  i.  ad  T/tessaionicenses  2.  dicitur 
de  Pliilosopliis,  pj'opter  quod,  id  est, 
propler  peccata  sua,  Deus  tradidit 
illos  in  reprobum  sejisu7n.  Et  Genes. 


15.  Nojidum  sujit  completa  peccata 
Amojr/ioeorujn,  etc.  Kt  Apocalyp. 
ultimo  :  Qui  i/i  soj'dibus  est,  ad/iuc 
sordescat.  Et  Augustinus  contra  Ju- 
lianum  lib.  5.  cap.  5.  et  in  Psal.  57. 
ad  illa  verba  :  Supejrecidit  ifpiis,  et 
rto/i  videj'UJit  solem.  Et  Gregorius 
Moral.  23.  cap.  12.  Peccatum,  quod 
71071  purfjatur,  mox  ad  aliud  suo 
pojidere  tra/tit.  Propter  istas  auclo- 
ritates  tenetur  quod  peccatum  polest 
esse  poena  peccati. 

SCHOLIUM  I. 

Ail  peccatum  esse  poenatn  peccati,  quia  pri- 
vatio  justi  major  po3na  est,  quam  privatio 
commodi  ;  neque  est  de  ratione  pcenaj  quod  sit 
nolita,  sed  quod  contra  inclinationem  naturae, 
et  sic  esl  omne  peccatum.  Pro  hoc  faciunt  loca 
Scripluraj  ad  opposilum  ducta.  Ita  Magist.  D. 
Bonavent.  Richard.  Can.  citati,  Bassol.  Major, 
Gabr.  hic  D.  Thora.  de  malo,  queest.  i.  arl.  4. 
Valent.  i.  2.  disp.  6.  quaest.  27.  parl.  3.  variant 
tamen  in  modo  explicandi.  Doclor  dat  duas 
explicationes  tid  Magislrum,  quomodo  peccatum 
sit  simul  poena  el  culpa,  voluntarium  et  invo- 
luntarium.  Sed  ipse  hunc  modum  non  sequi- 
tur. 

Ad  quoestionem  dico  quod  sic. 
Peccalum  est  poena,  quia  omne  pec- 
catum  estcarentia  boni  justi  conve- 
nientis,  et  major  poena  est  carentia 
boni  jusli  convenientis,  quam  boni 
commodi,  quia  bonuui  justum  est 
nobiliusbono  commodo,  et  propin- 
quius  perfectiori,  et  sicut  proprium 
perfectiori  est  perfectius  quam  com- 
mune  perfecto  el  iniperfecto,  sic 
pro[)inquius  perfectiori  caiteris  pari- 


18«  UIJRI  11. 

bus.  Ninic  anltnii  jiistilia  csl  propria  culpm  rcciponilaloin  actiim,  vol  non 

appotitni  ralioiiali,  coniniodiiin  voro  rociporo.    Socundo    inodo     lanluin, 

convenit  oinni  appotitni ;  sod  pecca-  est  in     potostalo  voluntatis,   ut  ost 

tuin  carontia  honi  jiisti    convonien-  causa  actus  doinorilorii,  et  (iiiia  vo- 

lis,  ({uia  j)ra3inium  esl  oppositio  bo-  luiitas    tonelur    afiore    conformiter 

ni   convenientis;  igitur  domoritum  rogul<o  suffi,  si  non  facit,  poccat,  et 

privatbonum  conveniens.  sic  poccatum  est  corruptio  boni  ac- 

PcEDa  noD      Dices,  culpa  non  ost  poena,  quia  tive,  vel  voluntas   per  peccatum,  et 

volSntaHa.  non  est  involuntaria  ;    nullum  eniin  sic  peccatum  esl  culpa   formaliter. 

malum  est  poena,  nisi  sit  involun-  Et  sic  corruptio,  actio  est  a  volunta- 

tarium.  te  active  in  priino  inslanli  natura3, 

Dico  quod  omnis  pc^na  est  contra  et  in  secundo  instanti  naturai,    est 

inclinationem     naturalem,     quam-  corruptio  passio,  privans  subjectum 

quam  actus  elicilus  de  illa  poena  sit  a  bono  sibi  opposito  nato  inesse.  Sic 

volunlaiius,  ut  palet  do  morte,  licet  igitur  slant  simul,  quod  in  primo  in- 

Sancti  cupianl  dissolvi  et  esse  cum  stanti  naturae  sitculpa  voluntariain- 

Christo,  adhuc  illa  mors  est  pcena,  quantum  ost  a  voluntato  efToctive, 

quia  contra    inclinationem  natura-  et  in  secundoinstanti  naturae,  simui 

lem,  quamquarn  non   sitcontraac-  tamen    tempore,    est  subjective    in 

Quomodo  tum  elicitum  voluntalis.  Non  igitur  voluntate,  et  est  poena,   quia  in  illo 

inv7uDU-  est  verum  quod  omnis  pcena  est  in-  inslanti  naturse  privat  volunlatem  a 

"^-      volunlaria,  ita  quod  contra   actum  bono  nato  inesse. 

elicitum  voluntatis,  quia  tunc  Mar-  Aliter  exponitur,  et  suhtilius,  dic- 

tyres  non   sustinuissent  poenam  in  tu'm  Magistri,  quod  in  voluntate  est 

morte  ;     sed    dicitur    involuntaria,  duplex  actio  ad  oppositum,  scilicet 

quia  contra    inclinationem    natura-  actio  de  genere  Actionis,  et  actio  de 

lem  voluntalis,    non  autem   contra  genore  Qualitatis,  quse  diciluro/;e- 

actum  volunlatis  elicitum.  ralio,  ut  volitio,  quia  volitio  est  quid 

3.           Ideo  dico  quod  peccatum  est  for-  ahsolutum    et    intollectio   siiniliter. 

Mag.  d.  35.  maliter  maxima  poena.  Et  quomodo  Non  enim  erimus  beali  in  relationi- 

stant  simul,  quod  culpa  sit  volunta-  bus,  sed   volitione    et   intellectione 

ria,  et  quod  sit  poena?  Magister  res-  erimus  beati ;  igitur  illa  sunt  abso- 

pondet  quod  potest  accipi  ut  activa,  luta.  Ad  volitionem  igitur  est  aclio 

vel  ut  passiva.  Utactive  sumitur  est  de  genere  Actionis,   cujus  terminus 

culpa,  ut  passive,    pcena.  Etquam-  est  volitio  ;    sed  agens  inquantum 

quam  istadistinclio  appareat  grossa,  hujusmodi,    non    perficilur     opera- 

potest  habere    honum   intelleclum,  tione  perfectione  prima;  igitur  illa 

quia  voluntas  potest  dupliciter  con-  volilio.  non  est    perfoctio    volunta- 

Ouoaiodo  siderari  vol  ut  subiectum  actus  pec-  tis  in  actu  primo.  Nunc   autem  illa 

CU  1 03,                                                                                                 ei                                                               l  I 

etiam  sit  Qati,  vol  ut  causa  actus.  Ut  subjec-  operatio  debet  esse  circa  obioctum, 

poena  vo-              '                          '                                              <j  i                                                                    j                 7 

luntaria, et  tum,  uon  dicitur  actus  voluutarius,  el  dehetesse  recta  inquanlum  volun- 

iavoluuta-                    ,,.,,...  ,                          ..          .,,. 

ria,  expo-  noc  culpa  voluntaria,  sed  dicitur  ip-  tas  est  causa  activa  ilhus  operalio- 

me"ntem   sius  voluulatis,  quia  non  est  in  po-  nis.  Jgitur  voluntas  tenetur  habere 

^hater'   tostate  voluntalis,  ut  est  subjectum  aclionom  rectam  de  genere  Actionis 


ruiii. 


DIST.  XXXVl.  QUifiSTIO  UNIG.  IH!) 

niiae  esl  elieere    VOlitioneni,    sicul    si      quovideturvelle  neRareBurficientem  graliam  in 

,       ,  .  .       ,■       f      ••  1  Lu.'iiam  pcccaloiuin,  niliil  resjiOi)dv't,  forle   quia 

voluillas  Sil  polenlia    facliva,  Ul  [.OS-      ^^^^^.^^.,  ^^  ^^  ^,j^,,  scrlptum.  llaque  peccalum. 

sit  per  inipeiiuin  snuill  perfoclionein  propriH  loquendo  dc  ejus  lormali,  non  esl 
producere  in  lapide,  si  lenelur  ilti  pa-na.  D.  Thomas  cilalus,  et  i.  parl.  (iua.-8t.  48. 
„       I     „  ,  ,, .W.A.. ..>..->»       arl.5.  6.  honit  q'Ja'uor  conditiones  poeiiui,  scii'- 

producere  acluin    recluiu,   peccaiel  /     ,       ,       ,  i    ■  1 

*  '    '  cet    quud    8it    reslauraliva  ordinis    perversi    a 

in  uon  recte  agere  aclione  de  j,^enere     c^,ip„^  conducens  ad  justitiam,  bono  communi 

licalio     Y(^,|ijj,j|^  .    j,^   >^J    producal    ibi    libiani      bona,  et  a  Deo  volila  ;  quarum    nulla  convcnil 

M^"   curvani,  cuin  lenelur  producere  rec-     P*'"''"^  secnndnm  se,  seu  pro  rormaii. 
tain,  tainen  lapis  non  peccaret,  sed 

nia-is  posset   dici  sibi    prena,  cum         Sed  quomodo  est  unuin  peccatum        S. 

nalus  esset   recipere    eflectum   rec-  Ihi^"<i    alterius  ?  Dico     quod    Ueus  S;;,';^P«f- 

tum,     el     nunc    caret    perfeclioue,  puiiit  subtrabendo  graliain,  el  jusle  J.^^^^^^^jJ^e- 

quam  esl  natus  recipere.  Sic  volun-  proi^ter  demeritum   praicedens  na-    ™odo  ? 

tas,  cum  producit  in  se   volitionem  tura.  Et  sicutDeus  non  assistit  con- 

iion  rectam,  peccat  in  boc,  quod  nou  servando  gratiam,  sic  dicitur  puni- 

recte  agit  actione  de  genere  Aclionis,  i'tS  quia  maj>na  punitio  est  subtrac- 

et  posterius  natura  inqiiantum  reci-  tio  beneficiorum,  et  sic   in  secundo 

pitur  in  ipsa  actus   noii  rectus,  est  aclu,  cum  ilerum  peccat,  non  assis- 

sibi  poena,  el  nou  peccat  in  recipien-  til  Deus  ad  dandum  rectiludinem  in 

do;  el  sic  peccatum  de  genere  Ac-  iHo  actu,propter  demeritum  prc'ece- 

tionis  est  causa  pceiue  in  operatione  ^ens,    et     sic    punit     permittendo 

de  genere  Oualilatis.  cadere  in  peccatum  secundum. 

Similiter,  eslo  quod    Deus  possit         Dices,  quomodo   peccat  secundo, 

causare  immediate  malum  actum  in  ex  quo  voluntas  non   babet   in   po- 

voluntate,  sicut  ipsamet  potest,  ipsa  festate  sua  rectitudinem  secundam, 

in   recipiendo    non    peccaret.    Ideo  q^ia  ex  quo  caret  gratia,  non  babet 

culpa  formaliter  est   carentia  recti-  i''  potestate  sua  quod  possit  elicere 

tudinis  in  aclione  propria,  de  genere  aclum  secundum,  secundum  oinnes 

Aclionis,  et  sic  ex  volilione  est  iilud  conditiones,  quas  recta  ratio  diclat. 

peccatum  pcena,  ita  quod  inquan-  Anselmus  respondet  quod  impoten- 

tum  elicit,  peccat,  et  sic  est  volun-  ti'i  "on  excusal,  quando  aliquis  iii- 

tarium,  inquanlum   suscipit    actum  cidit  in   impotentiam   per  peccatum 

privative   bonum    conveniens,   non  suuin  ;  quia  igitur   ille  a   principio 

peccat,  sed   illud   suscipere  est  sibi  potuit    vilasse   istain    impotenliam 

poena.  cum    babuit    gratiam,    quamquam 

tunc  non  possit,    cum  peccal,   ideo 

SCHOLIUM  II  tenetur    ad    reclitudinem    in     actu 

secundo,  terlio  et  quarto. 

Peccatum  eatenus  est   po^na  peccati,   quate-  ^j^^         quomodo    est   a  Deo,    Ut   ^r^T 

nus   Deus    propler    peccata    commissa    dcserit  '     ^  .  '  est  a  Deo. 

peccalorem,  non  dando  ei  abundantiorem    gra-  pfcna    peccati     prioris  ?    Dico   quod  j.^^J^fg^f''- 

ti.un  ;  dat    tamen    sufficientem,    alioquin    non  illud  peCCalulU  secuudum,    quod    est  <^*^''i='ente, 

pcccaret   in   sequenlibus    peccatis,    quia    nemo  p,^,,^  peccati  prioris,  IIOU  est  a    Deo  '''reme!" 
peccat  in  eo  quod  vitare  non  potesi.    Ita   Doct.         m    ■  i 

in  oxon.  hic  dist.  37.  qua^st.  2.  num.  24.  hic  eilicienle,  scd    nou  causaute  juste, 

lamen   in  Ueport.    adducens    locum    Anselmi,  propter    demerituiU    pra3Cedens,    si- 


190 


UBRI  TI. 


cut  non  (lare  visionem  beatam  pec-     testpcccatum  esse  a  Deo,  et  culpa 


canti  non  est  a  Deo  efficiente,  sed 
non  causante  juste,  propter  deme- 
ritum  pr.Tcedens,  et  ista  pcena  est 
poena  derelicta,  et  non  inflicla.  Quod 
patet  secundum  Gregorium  Moral. 
25.   cap.    12.  Deserendo  percussit, 


posterior  pro  priorc  non  inflicta,  sed 
derelicta. 

Ad  aliud,  dico  quod  peccatum  est  ^^^^^ 
voluntarium,  utcomparatur  ad  cau-  Peccat 

'  .  quod 

sam  agentem,  sed  involuntarium  et  _pffina. 


.  mul  vo 

disconveniens    voluntati,   et  poena,  tarium 
etc.  etsccundum  Augustinumcontra     ut  comparalur  ad   susceptivum,  et 

universaliter    contra   inclinationem 


riuD 


Julianum  lib.  5.  cap.  5.  Deserendo, 
sive  alio  modo  punit,  etc.  Sicut 
igitur  naula  per  praisentiam  est 
causa  salutis,  sic  Deus  per  prflesen- 
tiam  bona)  operationis,  et  perabsen- 
tiam  poenae  non  agendo. 


naluralem. 

Ad  aliud,  dico  quod  Deus  non  in- 
fligit  pcenam  ultra  condignum,  sed 
punit  positive  citra.  Loquendo  la- 
men  de  poena  derelicta,  deserendo 
permittit  eum  cadere  in  majus  ma- 
lum,  in  quod  incidit  propter  deme- 


6.  Ad  primum  principale,  dico   quod 

Ad  argum.  omnis  poena  est  a  Deo,  non  tamen  a 
Quomodo  Deo  infligcnte,  nisi  solum  de  poena     ritum  praecedens,  et  in  omni    mala 

omais  noe-  ...  ,     ,  ....  '  .  ,  .       . 

na^est  a  positiva ;  scd  dc  poenis  privativis  vc-     sequentia,  et   hoc    juste,  ut    prius 
rum  est    quod  sunt   a  Deo  subtra-     dixi. 
hente,  vel  non  causante,  et  sic  po- 


Deo. 


DIST.  XXXVn.  QlJyESTIO  UNIC. 


llil 


DISTINCTIO  XXXVII. 


QU.ESTIO  I. 

LHruin  materialc  pcccali  sit  immediate 
a  Deo  ? 

Ah-ns.  2.  part.  quwsl.  100.  ^nemhroS.  art.  i.  el2. 
D.  Thomas  i.  jxirt.  quicsl.  105.  arl.  5.  el  t.  2. 
qUcVst.  70.  art.  i.  D.  Bonavcnt.  hic  art.  i.  qu;est. 
1.  Richardus  art.  3.  quxst.  i.  el  2.  Durand. 
Ca|»rcol.  Rubion.  Gabr.  Iiic.  Bellarii).  i.  de 
amiss.  grat.  18.  et  4.  de  tiber.  urhitr.  cap.  4. 
Viisq.  1.  2.  disp.  129.  Vega2.  in  Trid.  cap.  15. 
Scotus  in  Oxon.  qusest.  2. 

Circa  istam  dislinctionetn  trigesi- 
mani  septimam  quoeritur  primo  : 
Ulriim  actus  substratus  privatiojii 
in  peccato  sit  a  Deo?  Quod  non, 
quia  voluntas  recte  agit,  quandu 
agit  conformiter  regulcie  suae  ;  igitur 
si  actus  ille  sit  a  voluntate  divina, 
voluntas  creata  in  coagendo  ageret 
conformiter  regula3  sua3  ;  igitur 
tunc  non  peccaret,  quia  quando 
peccat  agit  difformiter. 

Item,  quidquid  Deus  causat  ex- 
tra,  causat  ordinatissime,  et  ex  ma- 
xima  charitate  ;  omnis  talis  actus 
rectus  est  ;  non  igilur  dcmerito- 
rius. 

Item,  aliquis  est  actus  malus,  qui 
non  est  malus,  nisi  quia  prohibitus, 
ut  comestio  pomi ;  igitur  si  Deus  fa- 
cit  talem  actum,  facit  eum  sub  ra- 
tione  mali. 

Oppositum,  Isaiae  10.  Patet  quod 
creatura3  sunt  instrumenta  in  actu 
peccandi,  sicut  Sennacherib  pecca- 
ti,  ut  instrumentum,  et   tamen  fuit 


sibi  damnal)ile  ;  igitur  Deus  causat 
actum  subslratum  culpa).  Itein  Au- 
gustinus  super  Psalmuin  OH.  Kt 
non  est  substantia,  dicit  qucjd  non 
est  substantia  aliqua,  niliil  est,  et 
oninis  substantia  a  Deo  est ;  igitur 
actus  substratus,  sicut  est,  sic  a  Deo 
est. 

RESOLUTIO. 

Actus   substratus    privatiouis    in    peccuto    ali- 
quando  est  a  Deo. 


QU/ESTIO  II. 
Utrum  actus  ille  sita  Deo,  utpeccatum  ? 

Doctorescilati  q.  praeced.  et  alii  apud   Docl.   in 
0.xon.  hic. 

Quod  sic.  Poena  ut  poena,  est  a  2. 
Deo  ;  igitur  ut  culpa  est  a  Deo.  An-Argum.  i. 
tecedens  patet  per  Augustinum  83. 
([usest.  q.  2o.  Consequentia  patet, 
primo,  quia  poena  habet  ralionem 
majoris  mali  quam  culpa,  quia  pri. 
vat  bonum  natura?,  culpa  vero  bo- 
num  actionis  ;  igitur  si  majus  ma- 
lum  est  a  Deo,  et  minus  malum  po- 
test  esse.  Secundo  probatur  ista 
consequenlia,  quia  aliquod  peccatum 
est  formaliter  poena  ;  igitur  cum 
omnis  poena  sit  a  Deo,  aliqua  culpa, 
utculpa,  erit  a  Deo. 

Item,    subtractio    gratine     nolest    Secun- 

„  II.  duni. 

esse  a  Deo ;  sed  subtractio  gratiiB, 
est  subtractio  rectiludinis  na(a3  esse 
in  actu  ;  talis  autem  est  culpa. 


192 


Liimi  11. 


Teriium.       Itcm,  si  aclus  noii   possit  esse  a  mediate  agente,  vel  quia  imrnediate 

Deo,  ul  |)eccalum,  igitur  nec  aclus  est  a  volunlate,  quii'   immediate  est 

subslralus  posset  esse  a  Deo.  Con-  a  Deo,  el  sic  mediate  esl  iste   aclus 

sequens  est  falsum  ul,   argulum  est  a  Deo.  Dicitur   quod  ulrumquc  po- 

qucTBslioue  praicedente.  Consequen-  test    sustinciri.    Priuio     polest    dici 

tia  patet,  quia  voluntas  creata  ideo  quod  volurjlas  est  immediale  a  Deo, 

dicilur  causa  peccati,  quia  est  causa  et  ipsa  est  totalis    causa  immediata 

actus  subsli"ali,  quia  enim  talis  ac-  actus.    IIoc   patet    j)er    aucloritates 

tus  est  ab  ea,  ideo  dicilur  peccare.  Ecclesiast.  11.  Ab  initio  fecil  Deus 

coDira,        Oppositum,    Joan.    i.    Sine   ipso  liominem,  et  dimisit  eum   in  manu 

factum  estnUiil;  \)(iCQ,iX[nm  Q?>i  m\\\\.  consilii  sui,  hoc  est,  dimisit  volun- 

Idem  vult  Augustinus  super  Psal-  tatem  sibi,  ut  eligat  quod  placuerit, 

mistaui,  ubi  supra  in  qucestione  an-  ignem  vel  aquarn,   mortem  vel    vi- 

tecedenti.  tam ;  igitur  videtur  quod  voluntas 

sit  tota  causa  imuiediata.  Deus  ta- 
men  conservat  voluntatem,  etcoagit 

Senlentia    tenens    actum    peccati  non  esae  a      per  iufluentiam   generalem   Cuicum- 

Deo,  sed  lotaiiter  a   voluntate  creata,   suaiielur  ,     .  i        ■  i-    •, 

que  actui,  quem  voluntas  eligit. 
Item,  Augustinus   7.    de   Civitat. 


Arguita 

muitis  u 

tum  pec 

cati  noi 

ee?e  ima 

diate  ■ 

Deo. 


SCHOLIUM 


ProbalD 
primo. 


ex  Scriptura,  Patribus,  Conrimentalore,  et  qun- 
tuor  ralionibus,  quam  lenent  Durand.  et  Au- 
reol.  hic.  Probabilem  aiunt  Altis.  lib.  2.  Sum. 
tract.  ^5.  q.  4  eamque  tenuerunt  Pelagius,  et 
sequaces,  ut  refert  Slaplel.  lib.  4.  de  Justif. 


SecuDdc 


Materiale 

peccati  est 

a  Deo. 


Dei,  cap.  30.  Sic  Deus  res  adminis- 
irat,  ut  proprios  motus  ar/ere  sinat. 
Item,  idem  videtur  de  intentione  lertio, 
Ad  primamquffistionem,  dicoquod  Anselmi  ^e  Concordia  praidest.  et 
actus  substratus  est  aliquomodo  a  gratisepart.i.  et2. 
Deo.  Illud  probo,  quia  omne  ens  Item,  Commentator  9.  Metaphy- 
positivum,  vel  est  ex  se,  velab  alio  ;  sic.  comm.  1.  dicit  contra  istos,  qui 
iste  actus  est  quid  positivum,  et  non  ponunt  res  naturales  habere 
non  est  ex  se  (si  esset  necesse  esse  actiones  totales,  quod  convenit  illis 
ex  se) ;  igitur  est  ab  alio  ;  sed  omne  dicere  quod  nullum  ens  liabeat  ac- 
posilivum,  quod  est  ab  alio,  vel  est  tiones  proprias,  et  per  consequens 
a  primo  immediate,  vel  aprimo  me-     neque  essentias,  quod  relinquit  pro 


4. 

Quarlo. 


diante  causa  secunda. 

Item,  dare  eleemosynam  potest 
esse  peccatum,  et  polest  esse  actus 
meritorius  ex  diversis  circumstan- 
tiis  ;  igitur  idem  actus  in  specie 
naturse    potest    esse  in    operatione 


impossibili. 

Idem  probatur  per  rationes.  Pri-    Quinto 
mo     ex    libertate    voluntatis,    quia 
causa  libera  habet  in  potestate  sua 
effectum  ;  sed  si  Deus  est  immediate 
causa  volitionis,  voluntas   non   est 


An  actus 

peccati   sit 

immediate 

a  Deo. 


meritoria  et  demeiitoria;  igitur  ha-  libera  respectu  volitionis,  quia  nulla 

bet  eamdem   causam  in  esse  natu-  causa  habet  in  potestate  sua  actum, 

rse  ;  sed  substantia   actus    meritorii  quando  ad  hoc  quod   habeat  actum, 

est  a  Deo  ;  igitur  et  substantia  actus  requiritur   alia   causa,  cujus    motio 

demeritorii.  non  est  in  potestate  sua.  Sed  motio 

Secundo   est    declarandum    quo-  voluntatis  Dei  non  est  in  potestate 

modo  estaDeo,  vel  ut  a  causa  im-  voluntatis  createe;  igitur  si  ipsa  est 


DIST.  XXWll.  QU^STIO  II. 


m 


iiiimodiale  causa,  non  elicictur  voli- 
lio  libere  in  voliiiilale  creala. 

iio.  SecmKJo,  arfiiiidir  ex  coiiliii^cii- 
lia  :  Niilliis  eireelus  eveiiil.  conliii- 
^••enler  j^ropler  iiHleleriiiiiialioiieiii 
caiisa',  qiiie  sequilur  (leleriiiiiialio- 
neni  caus<e  prioris  ;  sed  si  isla3 
tUne  voluiilales  causenl  iiiiiiiediale 
volilionem,  voluntas  creala  sequitur 
determinalionem  causa3  priinee,  et 
non  e  contra  ;  i^ilur  cum  ipsa  sit 
determinala  ab  ceterno,  nihil  con- 
tingenter  eveniet  propter  liberum 
arbitrium  creatum. 

;imo.  Tertio  arguitur  ex  ratione  peccati : 
Si  dua}  causa3  causent  efTectum  ali- 
quem  immediate,  ut  principalior,  et 
ininus  principalis,  principalis  prius 
naturaliter  causabit,  licet  siniul  teni- 
pore  ;  igitur  Deus  prius  natura  cau- 
sabit  causationem  suam  producendo 
volitionem  quam  voluntas  creata 
suani.  Qucero  igilur  in  isto  priori, 
aut  causat  rectitudinem  in  voluntate 
mea,  aut  non  ?  Si  sic,  tunc  non  po- 
test  voiuntas  mea  causare  contra- 
riuin,  quia  causa  prior  fortior  est.  Si 
non  causat  in  illo  priori  rectitudi- 
nem;  igitur  voluntas  mea  non  potest 
in  secundo  instanti  naturae  causare 
rectitudinem,  quia  si  ipsa  est  iinme- 
diateab  utraque  causa,  prius  natu- 
raliter  causabit  causa  principalior 
quam  minus  principalis. 

SCHOLIUM  II. 

Refulat  dictam  sententiam,  quia  tollil  Dei 
omniscientiam  et  omnipolentiam.  Hic  in  Re- 
port.  non  adeo  firmiter  hanc  rejicit,  ut  in  alio 
scripto  dist.  37.  quajsl.  2.  num.  8.  Alii  durius 
eam  censurant. 

Tamen  alia  via  videtur  concludi 
h8B.i  P^i'  rationes firiniores,  quia  nisi  Deus 
^*'^-  esset   immediata    causa  volilionis, 

ToM.  XXIII. 


secjueretur  (juod  Deus  non  esset 
priescius  fulurorum,  nec  etiam  oin- 
nipotens.  Primuin  se^iiiiliir,  (iiiia  si 
Deiis  videt  ab  ceterno  volunlatem 
suam  (leteriuinalam  ad  lioc,  quod 
debeo  iii  lali  iiunc  talein  actuin  eli- 
fiere,  adbuc  indeterminatum  est  si 
volo  illud  facere,  ex  quo  volunlas  Primo. 
inea  est  totalis  causa  immediata  vo- 
lilionis,  el  est  sibi  dimissa,  ut  eligat 
hoc,  vel  suum  oi^posilum  libere  ; 
ij^ilur  quamquam  Deus  vidisset  ali- 
quem  actum  venturum  ab  aiterno, 
qui  tainen  possit  impediri  per  libe- 
rum  arbitrium,  oninino  esset  inde- 
terminatum  si  hoc  contingeret. 

Secundo,  sequitur  quod  illa  vo-  Secundo. 
luntas  dicitur  omnipotens,  non  quia 
facit  omnia  qua3  vult  fieri,  sed  re- 
quiritur  ut  omnia  qua3  vult  fieri, 
vel  a  se,  vel  ab  alio  fiant  ;  sed  per 
istam  viam,  licet  voluntas  Dei  ab 
tieterno  voluisset  hoc  fieri,  voluntas 
creata  posset  eligere  contrarium, 
et  ponere  illud  in  efTectu. 

Item,  voluntas  creata  potest  de-  lertio. 
terminare  se  ad  nolle  illum  efTec- 
tum  ;  igitur  Deus  non  posset  cau- 
sare  velle  contrarium,  nisi  violen- 
taret  voluntatem  ;  sed  hoc  includit 
contradictionem. 

Dico    igitur     quod     posset    poni       G. 
quod  isla3  voluntates  essent  imme-  voiuntas 
diate   activa3  respectu  ejusdem  vo-  ata'imme- 

1  • ,  •        •  •       ,  .  1       1  •  diate  cau- 

Iitionis,  sicut  ponentes  potentiam  sant  ac- 
esse  activam,  possunt  ponere  poten-  ^"'"' 
tiam  et  objectum  immediate  agere, 
et  patrem  et  inatrem  in  productione 
prolis.  Similiter  quatuor  sunt  cau- 
sa3  immediatce  ad  unum  eirectum, 
quia  nihilest  immediatius  in  genere 
causa3  malerialis  quam  materia,  nec 
in  genere  causae  finalis  quam  finis, 
et  tamen  effectus  est  uniuscujusque 


194 


per  se  ;  sic  in  genere  causa3 
cienlis  possunt  poni  duo  efficienlia 
imrncdiale  in  gencrc   suo,  quoruni 
unurn    est    nobilius    et    perfcctius, 
aliud  ininus  perfecluni. 
Aiiaopinio      Alia  opiuio  similitcr   potest  sus- 

potest  su-      ...  .       ,. 

Btineri.     linerr,   si    causa   una  causat  aliani 


Liimi  II, 


effi- 


I 


Ad  ti 
tiuc 

lene 
is  e 


filii  potest  concordare  in  volito 
cum  bona  volirntate  Dei  volendo 
patrorn  rnor-i,  qiria  tunc  non  vult 
quod  Dotrs  vult  eani  velle,  si  v(dit 
idern  volitum  quod  Deus  vult. 

Ad     aliud,    concedo    quod     Deus  ^d  aer 
facit  (jrdinatissime    quidquid    facit, 
tolaliter,    et  illa   in   suo  ordine  sit     stanle  or'dine,  qui  nunc  esl,   tamen 
totalis  causa  alicujus  tertii.    Pi4ma     aclus  imperatus  non  est  oi'dinatus 
causa  non  est  immediate   respectu     nisi     tarrtum     materialiter.     Potest 
tertii,  sicut  patet  de  pluralitate  for-     enim    aliquis    habere    actum,    qui 
marum.   Prima   forma  substantialis     cst  ordiiratus  Deo,  et  sibi  inordina- 
advenit    materiffi    primae,   ita    quod     tus,    tamen    voluntati    creatae     est 
ipsa  est  immediata  causa  materialis     inoi"dinatus  in   ratrone  operationis, 
illius  compositi  ;   sed  ipsa  non  est     non  ratione  substantiae  actus  in  se, 
immediata    causa    materialis    illius     sed  ratione  circumstantiarum,   quia 
compositi   perfcctioris,   quia  imme-     quantum  ad  substantiam  actus  non 
diate   perficitur  ab   intellectiva  cor-     est  ordinatus,  nec  inordinatus. 
pus  organicum.    Iloc   videtur   irrihi         Ad    aliud,   concedo   quod   aliquis       8. 
probabilius,    quam    quod    quaelibet     est   actus,  qui   non   est  malus,  nisi 
forma  substantialis  immediate  per-     quia  prohibitus,    et  tamen  non  se-  ^1«^ 
ficiat  materiam  primam.  quttur    quod    si    Deus    facit    esse,  gesna 

1  1     r      •    I  I  £•  !•      gerevo 

Et  si  argueretur,  pr^ima  causa  plus  quod  laciat  eum  sub  ratione  mali  ;  tati,  li 

influit  in  efTectum  quarrr   secunda  ;  sed    etsi   ille    actus    sit   prohibitus  aaum 

igitur  magis  causat.  Drco  quod  ma-  voluntati    creatae,    non    tarnen    est     '""^ 

gis    causare    non    est    immediatius  prohibitus  voluntati    increatae,  nec 

causare,    sed    quia    causat    causam  oportet   subtr^ahere  aclionem  suam 

effectus,  et  per  consequens  est  no-  in  actione  creaturae.  Imo  secundum 

bilior  quam  causa  secunda.  ordinationem  suam  tenetur  coagere 

Teneo    igitur  quod   volitio   est  a  cuilibet  actioni    voluntatis    crealae, 

duabus   causis  essentialiter  ordina-  quaniquam   talis  actio  sit  prohibita 

tis,    sive    ordinentur    essentialiter,  creaturae. 

primo  modo,  vel  secundo  modo.  Dices,    igitur  aliqua  esset  dupli-  obje« 

m  Ad   primum   principale,  cum   di-  citas  in  Deo,  quia  praecepit  unum, 

Ad  argum.  citur, -yo/w^^/rts  no7i  evvat,  cum  con-  et  tarrren   vult  contrai'ium,  quia  si 

'^•^'^^^^■^- formatur  regiilse.   Dico  quod  potest  nollet,   prohiberet. 

errare,  etsi  sit  conformis  in  volito,         Dico  quod  sicut  praecepit  de   im-    soii; 

quia  sic  non  est  ejus   regula.   Sed  molatione  Isaac,  et  voluit  voluntate 

si    voluntas   creata    velit  quod   vo-  signi,    et    tamen    noluit    voluntate 

luntas    Dei    vult    eam    velle,    tunc  beneplaciti,   sic    prohibet    creaturae 

Maia  vo-  nou  crrat,  quia  sic  est  ejus  regula.  actus,  quos  non  vult  voluntate  an- 

"tesresTe  Uude    boua    voluntas     sibi    potest  tecedente,   tamen  quando   voluntas 

^in^voiTto  velle    patrem    vivere,    quem    Deus  eligit  talem  actum,  coagit  sibi. 
*^iunt?ti!''"  tamen  vult  mori,  et  mala  voluntas 


J 


DIST.  XXXVll.  QU.1i:ST10  11.  105 

Non  eniiTi   slat   siiniil   quod  sit  as- 

sensus  iormalis  j)rineij)ii,    et  dissen- 

SCHOLllJM  III.  sus    conclusionis,    quando    vidotur 

^       ^.       .  1     .  .        n  •  conclusio    demonstralivc    sequi,    ut 

Ostendit    pnmu    repugnare    voluntulem    Dci  .  i-»  • 

peccare  in  se  ;  lum  qnia  non  potest  aveili   o  se  |)aiel  CX    _.     i  rior.     el  1.    1  OSteriOl . 

lormalitep,   vel    virtualiler  ;    tuin    eliam,    quia  Omnis    inula    Cst   StcriUs,    etC.    illlld 

nihilpoleslveile,ni3iutdel)itevolentlumcsl.So-  p,^i,jj      ^gj     verum,      quia     dubitatui' 
cuiido,  probat  non  posse  Doum  causare  pecca-  i  i  •       , 

lum    in    alia   voluutale,   tribus>uctorilalibus,  '»'1"^     esSG      inulam,     vel     quia    hoc 

quastamen  impugnat,  sed  post  explical  quam  lioto    non    videtui'    discursus  ;  i^itur 

habeantvim.  cum    aversioiie   forinali    ad   Deum, 

non  stat  aversio  virtualis  in  vidente, 

9  Ad  secundam   qiu-eslionem,   qiiia  quod  illa  est  aversio  virtualis  ;  Deus 

quffis-  queeritur  :  An  pcccatiun  sit  a  Dco  enim  videt  omnia. 

indam.  ^'/^^     vationc   pcccati   ?   dico    quod         Item,    non   possit    Deus    habere  ^^ieu^vd- 

non  potest   peccare   causando  pec-  aversionem    virtualem,     nisi     quia 'e  aiiquid, 

catum    in    se  ;  neque    potest    esse  vellet    aliud    ab    ultimo,   eo    modo       cet. 

causa    primi    peccati    in    alio,    sed  quo  non  esset  volendum  ;  sed  Deiis 

alifjuo  modo  potest  esse  causa  pec-  nihil  potest  velle,  nisi  sicut  est  vo- 

cati  secundi  in   alio.  Primum  j)alet,  lenduin,  quia  niliil  aliud  a  se  potest 

quia  peccatum    formaliter,   vel    est  velle,   nisi  in  ordine  ad  se,  et  sicut 

aversio  formalis  a  Deo,  vel  virtua-  est  volendum. 

lis.  Priino  modo  non"polest  volunlas         Secundo,  declaratur  quod  volun-       10. 

Dei    averti  a  se,   neque   contrarie,  tas  Dei  non  potest  esse  causa  primi  ^o^iggt°°^ 

neque  neffative,  quia  si  sic,  seque-  peccati  in   alia  voluntate,   quia  se-   l^  ^^^^^ 

**^^  I  •  primi  pec- 

retur  quod  vel  esset  voluntas   sua  cundum  Augustinum   83.  quaest.  q.      caii. 

actu  aversa,  vel  quod   esset  nuita-  3.    et  4.   Nullo  sapienie  auctore  fit 

bilis  ;  et  si  esset  aversa,  non  posset  homo    deterior,  secl  propter  pecca- 

converti    ad    bonum,   quantum   est  tum  fit  homo  deterior. 
ex  se,  igitur   esset  prava  voluntas.         Item,     ibidem,    qu{cst.     11.    Ad 

t^ec-      Itein,  omnis  voluntas,    quantum  cujus    causalilatem   pertinet    omne 

.^Jg^/ est  ex  se,  summe  vult  sibi  commo-  quod  est,  illud  non   est  causa  non 

■orma- (jy,y^^    ct    potcst    rccte    vclle     sibi  esse  ;  sed  Deus  est  hujusmodi  ;  igi- 

^''^     suminum    commodum,    quod     non  tur,    etc. 

repugnat    juslitiae,    hoc    est    sum-        Item,    Anselmus    de  Lihero    arh. 

mum,  quod  sibi  competit  ;  sed  vo-  cap.  8.  discipulo  quaerenli  si  Deus 

luntati    divinai    compelit   suminum  posset    auferre    liberum    arbitrium 

commodum  ;  igitur  hoc  potest  suin-  voluntalis,    respondet     quod    non, 

me    velle    non    repugnante   justi-  quia  si  sic,  aut  hoc  esset  volens,  aut 

tia.  Non  igilur  potest  peccare  aver-  iiolcns;  non  nolens,  quia  nikil  facit 

sione  formali,  neque  aversione  vir-  nolens ;   non  volens,   cum  volunta- 

tuali,    probo,     quia    duo    contraria  lcm  esse  rcctam  sit  eam  velle  quod 

non    stant   siinul   formaliter  ;   igitur  Deus  vutt  eam  velle ;  igitur  si  Deo 

nec    assensus    ad  duo  siinul,    quai  volente  auferlur  libertas  voluntalis, 

nola  sunt  esse  contraria  virtualiter.  tunc  Deus  vult  eam  velle  quod  non 


m  Liuni  11. 

vult  eam  velle  ;  niliil  aulem  impos-  niliil  est  isto  iinpossil)ilius,  quia   si 

sibilius.  (j|)orlet  quod    sit     ibi   contrudiclio,         ! 

11.         Prima  istarum  rationum  non  con-  ifiilur    Deus    de    potenlia    absoluta 

soivit  auc- cludit,   naui   non   sequilur  :    si   ho-  non    nosset  auferre  reclitudinem   a 

toritfllGS 

adductas.  minc  sapieutc  auctofe  non    fit    ho-  voluntate,    nec    libertatem.    ^^^J"^^"  [j"„f'° 

mo  delerior,    igitur  nec  Deo  auclo-  quens  est   falsum,  quia  Deus  potest  re^vou 

re,  quia  homo  sapiens  non  operatur,  causare  prius  sine  posteriori,  et  sic  libert 

nec  cooperaturad  hoc,  quod  aliquis  conservare.  Cum  igitur  natura  vo- 

peccet,  quia  tunc   non   maneret  in  luntalis   sit  prior  libertate  et  recti- 

charitate,  cum  tenetur  diligere  pro-  tudine,  Deus  posset  unum   conser- 

ximum    sicut    seipsum  ;   sed    Deus  vare,  aliud  non. 

non  sic  tenetur  diligere  hominem,  Quarto,  apponitur  ratio  magistra-     12 

sicut  seipsum  ;   igitur  Deo   auctore  lis    ad    conclusionem    in   priorem,  d  t ho 

potest  homo  fieri  deterior,  hoc  est,  secundum  quod  malum  pcenae  po-        8 

.          .  ,1            Alio  ti 

non  cooperante,  quia  sic  solum  est  test  esse    a  Deo,   sed  non  malum    pro  < 

,                           ....  .                                          ,1            nione 

queerenda  causa  privationis,  et  ho-  culpa3,    quia  pcena  repugnat   oono 

mo   sic  non   posset    non  cooperari,  creaturaj  formaliter  ;  sed  culpa   re- 

et  manere  in   charitate,    ubi   sciret  pugnat     bono     divino     formaliter, 

quod  non  cooperari  foret  causa  pec-  quia  opponitur  dilectioni  Dei,    qua 

cati  in  proximo.  Deus  in  se  ipso  amatur. 

Secunda  ratio  non  concludit,  nisi  Sed  illa  ratio  minus  valet,  primo  Rejici 

de     causa    agente    naturaliter.    Si  enim  sequitur  quod  nihil  in  entibus 

enim  ad  causalitatem  causse  natu-  possit  causare  peccatum,  quia  Deus 

ralis  pertinet   omne   quod  est,  ipsa  ilhid    non    permitteret,    quod    sibi 

non   potest  subtrahere,   nec    dimi-  repugnat,  quia  si  esset  calidum  in- 

nuere  aliquod  esse.  Sed  causa  libera  finitum  in    natura,   si  propter   cjus 

bene  potest  non  dare,  cum  ipsa  sit  activitatem  non   possit  causari  sibi 

totalis  causa  entitatis;  unde  si  ratio  repugnans  formaliter    a  causa  for- 

concluderet,  probaret  quod  voluntas  tiori   in  enlibus,    igitur   multo   for- 

nostra  non   posset  esse  causa  ?io?i  tius  permitteret  id  fieri  a  causa  de- 

es5e  alicujus,  cujus  est  totalis  causa.  biliori.    Si    igitur    culpa    repugnat 

Tertia   ratio  non   concludit,  quia  formaliter  bono   divino,   cum   illud 

illa  ratio    secundum    illam   distinc-  sit  infinitum,  non  permittet  aliquam 

tionem    concluderet   quod   ego  non  culpam  in  enlibus.    Praeter   hoc  si 

possem    peccarc,  quia  si    sic,    aut  culpa  esset  destruens  bonum   divi- 

Deo   volente,   aut  nolente  ;   si   no-  num  formaliter,  sicut  ille  dicit,  tunc 

lente,    prohiberet    me    peccare  ;   si  esset  contra  bonum  creaturse  forma- 

volente,    cum     voluntas   sit    recta,  liter,  et  hoc  tantum  in  actu  secundo, 

quae    vult    quod    Deus    vult    eam  sicut  potest  dici  quod  gratia  est  bo- 

velle,    igitur   non   peccarem,    quia  num  divinum,  quia  a  solo  Deo  da- 

Deus   vult  me  peccare.   Nec   etiam  tur,  et  illani  privat  culpa  tantum  ; 

sequitur    illud    inconveniens,  quod  igitur   metaphorice  est  culpa  contra 

Deus    vult    eam    velle    quod    non  bonum  divinum. 

vult    eam    velle,     secundum    quod 


i 

i 


\ 


DIST.  XXXVII.  QII/ESTIO  II. 


iy7 


)eii8 
:ausa 
ecti- 
lis, 

Don 
'.ausa 
:ali. 


SCIIOLIUM  IV. 

HIc  lenet  Doctor,  si  Deus  non  esset  purutus 
concurrere  ad  reclitiidiuem,  quod  voluiilaa 
creatu  nullo  modo  peccarel,  quia  non  haberct 
in  sua  potestate  bene  operari.  Docct  etiain 
Deum  dare  voluntate  consequenti,  quod  dare 
voluit  antecedenti,  si  non  ponatur  ot)ex  ;  unde 
ha^c  causalis  est  vera,  ideo  Deus  non  ponit 
rectitudinem,  quia  causa  secunda  non  ponit, 
et  non  e  contra,  de  quo  latius  in  Oxon.  luo 
quTSI.  2  num.  i4.  Ex  quo  palet  juxta  mentem 
Docloris,  Deum  minime  prapdefiniisse  actum 
peccati  absolute,  nulla  nostra  cooperalione 
prnevisa,  quia  non  erat  paratus,  quantum  est  de 
se,  causare  actum  bonum  mecum,  autequam 
pra^vidit  quid  eram  faclurus  ;  si  ergo  praede- 
terminavil  talem  actum  malum  a  se,  et  a  me 
debere  fieri,  hoc  decreto  posito,  sine  ullo  meo 
concursu  vei  consensu  pr.Teviso.  rcpugnal  quin 
effectum  habeal.  Unde  communiter  Scotistjc 
talem  praedefinitionem  absolutam  negant,  quos 
vide  in  Oxon,  hlc  in  Scholio  num.  14.  et  colli- 
gilur  ex  Doct.  expresse  in  4.  dist.  49.  quaest.  6. 
ubi  ait  tolli  libertatem  causae  secundae,  si  prx- 
veniatur  a  causa  mperiore  agenle  ad  unum, 
et  2.  Physic.  quaest.  8.  docet  causam  secundain 
determinare  causam  primam.  Yide  Scholium  in 
Oxon.  primo  dist.  39.  nuni.  23.  ponendo  tamen 
scientiam  conditionalem  in  Deo,  salva  libertate 
nostra,  ejus  decreta  de  futuritione  acluura  nos- 
trorura  stare  possenl. 

Dico  igitiir  ad  istiim  arliculum 
secundum,  quod  Deus  de  polcnlia 
absoluta  potest  esse  causa  non  rec- 
titudinis  in  actu,  et  tamen  adhuc 
non  esset  causa  peccali.  Primum 
dcclaro,  quia  Deus  potest  conser- 
vare  prius  sine  posteriori,  cum  hoc 
possit  voluntas  nostra  ;  igitur  cum 
actus  sit  prior  rectitudine  vel  cur- 
vitate  in  actu,  Deus  potest  agere 
cooperando  voluntati  ad  actum,  et 
non  cooperari   ad  rectitudinem. 

Secundum  declaro,  quod  non 
propter  lioc  esset  causa  peccali, 
quia  voluntas  tunc  non  peccaret  in 
operando  non  recte,  quia  nisi  Deus 
cooperaretur  ad   rectitudinen»  sicut 


ad  actum,  non  esset  voluntas  (h-bi- 
trix  reclitudinis,  (juia  non  haberet 
in  cjus  potestate  recte  operari,  (piia 
si  Deus  non  coagil  ad  rectiludinem, 
subtraliilur  sine  (|uo  noii  cst  in  po- 
testale  voluntatis  recte  operaii. 
Ideo  auctoritates  Auguslini  et  An- 
selmi  iion  concludunt  de  poteslate 
absoluta,  tamen  de  potentia  ordi- 
nata  quidquid  Dcus  antecedenter 
dedit,  dabit  voluntate  consequente, 
nisi  impedimentum  ponatur  ex  par- 
te  receptivi  ponendo  obicem.  Nunc 
autem  homo  ex  libero  arbitrio  po- 
tcst  agere  recte,  hoc  est,  non  obli- 
que,  et  anle  primum  peccalum 
nihil  impedit  ex  parte  passi,  quare 
Deus  non  debeat  dare  voluntate  con- 
sequente,  quod  dedit  voluntate  an- 
tecedente,  quia  ante  primum  j^ec- 
catum  non  ponit  obicem  ;  igitur 
ante  i)rin)um  peccatum  non  potest 
Deus  de  potenlia  ordinata  subtra- 
here  influentiam  suam,  quin  agat 
cooperando  ad  rectitudinem  sicut 
ad  actum. 

Quomodo  igitur  contingit  primum      14. 
peccatum  postgratiam  ?  Dico    quod  Primacau- 

,       ,  sa  unifor- 

quando  duce  causae  concurrunt  ac-  miteragen- 
tive  ad  hoc,  quod  actus  sit  rectus,  causa^s^e^- 
non  est  rectitudo  in  effectu,  nisi  in  pgMa^re. 
utraque  causa  sit  reclitudo  ;  igitur 
prima  causa  non  subtrahente  recti- 
tudinem,  sed  uniformiter  agente, 
polest  secunda  causa  oblique  agere, 
quia  rectitudo  est  ab  ambabus,  ut  a 
causa  integra.  Ideo  Deo  agente  po- 
test  voluntas  creata  oblique  agere, 
ilaquodipsum  est  prinuim  subtra- 
hcns  rectitudinem,  et  sic  intelligit 
Augustinus  quod  sapicnte  auctore 
non  fithomo  delcrior,  quia  sapiens 
inquanlum  sapiens,  nunquam  po- 
test  esse  primum  subtrahens  recti- 


198 


Lllilll  11. 


tudinem,  scd  bcne  ])otesl  esse  sc- 
cunduin  sul)Lrahcns  ;  propler  demc- 
ritum  primi  sul)lrahcnlis,  et  sic  est 
intcllif,^enda  alia  auctoritas,  quod 
illud  ad  cujiis  causalitaleni  pertinet 
esse  quod  est,  non  potest  esse  pri- 
mum  subtrahens. 
peSai,i)ll  ^^  Anselmum,  dico  quod  ncque 
voiente,ne-  pcccat  homo  Dco  volentc,  neque  no- 

que  nolen-  *  '         ^ 

te.       lente,  scd  Deo    non  volente,   sicut 
nec  annihilat  volcns,    nec  nolens, 
sed  tantum  non  volens  conservare. 
Etcum  hic  dicitur,  hoc  est  volunta- 
tcm  esse   rectam,  velle  quod  Dcus 
vult  eam  velle,  verum  est,  sed   non 
oportet  quod  vclit  hoc,  quod  Deus 
vult  eam  velle  voluntate  signi.  Et 
sic  cum  rectitudinc  voluntatis  crea- 
tee  stat,  quod  velit   quod  Deus  vult 
eam  velle  voluntate  bcneplaciti,  et 
quod  non  velit  quodDeus  vult  eam 
velle   voluntate    signi,   sicut    Deus 
voluitJsaac  interfici,  et  non  inter- 
Anferre  li-  fici,  quse  uou  rcpugnant.  Dico  igitur 
voiuntati,   quod  ratio  Anselmi   non    concludil 
contradic-  dc    potentia    absoluta   Dei,    sed   de 
''°'      potentia  ordinata  non  potest  Deus 
velle  actu  positivo  rectitudinem  non 
esse  in  voluntatc  absque  demerito, 
nec  auferre  libertatcm.  Tamen  hoc 
auferre  non  concludit  contradictio- 
nem,    sed   inconveniens  est    Deum 
velle  voluntate   beneplaciti   opposi- 
tum  illius,  quod  vult  voluntate  an- 
tecedente    sine    dcmerito    rccipien- 
tis. 
15.  De  tertio  articulo,  quod  Deus  po- 

Loquitur  tcst  cssc  causa  peccati  secundi,  ali- 

de  poena  i  •  i    . 

large  sum-  quo  modo  vidctur,    quia  pcccatum 
omni^Tn-   secuudum  cst  poena  primi  ;  sedoiii- 

commodo.   ^jg  ^^^^^^  ^g^  ^  j)gQ^    j)!^^    ^^^j  ^.^_ 

rum  est  de  poena  positiva,  quod  haic 
est  positive  a  Deo,  tamen  si  pecca- 
tum  est  poena  peccati,  non  omnis 


pnena  est  in  voluntatc  a  Deo  agenle, 
ncque  non  agente,  sic  quod  sit  in 
voluntate  ex  hoc  quod  Deus  non 
agit.  Omnis  tamen  poena  est  in 
voluntate  ab  ipsa  voluntate  agentc, 
quia  prima  pcena,  quae  est  pri- 
mum  peccatum,  est  a  voluntate 
creata  totaliter,  ita  quod  nec  a 
Deo,  quia  infligit,  nec  quia  sub- 
trahit  rectitudinem  ;  ipsa  enim  vo- 
luntas  creata  est  nata  recle  agere, 
et  ad  hoc  tenetur,  et  Deo  agente 
uniformiter  voluntas  crcata  primo 
subtrahit  rectitudincm.  Ideo  omnis 
culpa  est  a  voluntate  creata,  sed  non 
omnis  a  Deo  subtrahcnte  rectitudi- 
nem,  quia  prima  carentia  tantum 
est  a  voluntatc  creata  subtrahente 
rectitudinem  Deo  agente  uniformiter 
sicut  prius  ;  sed  secunda  carentia 
potest  essc  a  Deo  subtrahente  recti- 
tudinem  justc. 

Exemplum  ad  hoc  :  Si  aliquis  dc- 
beat  legere  in  libro,  duo  sunt  sibi 
necessaria,  apertio  palpebrarum,  et 
lumen.  Esto  igitur  quod  illuminans 
non  subtrahat  lumen,  si  sit  clausio 
palpebrarum,  non  erit  visio,  et  tunc 
si  in  secundo  instanti  naturffi  sub- 
trahatur  lumen  propter  ejus  deme- 
ritum  in  primo  instanti  naturse,  in 
secundo  instanti  erit  non  visio  ex 
duplici  causa.  Sic  in  primo  instanti 
naturae  voluntas  creata  subtrahit 
rcctitudinem,  et  tunc  in  secundo 
instanti  est  ex  duplici  causa,  in- 
quantum  est  a  voluntate  creata,  est 
cul])a;  inquantum  a  Deo,  est  poena 
peccati  in  primo  instanti  naturae. 

Ad  primum  principale  nego  istam      16. 
consequenliam,   peccatum    inquan-  A^i.art 
tum  poena  cst  a  Deo,  igitur  inquan- 
tum  culpa,  quiajam  patet  quod  alia 
ratione  est  poena,   et   alia   ratione 


DIST.  XXXVII.  QU.*:ST10  II. 


lyj 


Thom 

q.  i8. 

ult. 


is  est 
:ipium 

iQdi, 
1USU8. 


culpa.  Et   ciim  dicidir  qiiod  nia^is 
inaluiii  est  |)(i!iia  (jiiain   ('iil|)a,    (licit 
■  unns    I)()(_'[()r  *,   est  iiia^is    inaluin 
culpa,    (jnia    facit   hoininein    ina^is 
nialuin,  qnia  boiinin  vel  inaluinsiin- 
|)liciter  consistit  in  actu,   et  non   in 
potentia.  lllud  non  valet.  Non  eniin 
dicitur  albedo  niagis  color  quain  ni- 
gredo,  quia  magis   colorat  superfi- 
ciem,  sed  e  contra,  quia  plus  est  de 
natura  coloris  in  albedine,    et  ideo 
sequitur  quod  magis  causat  in   sub- 
jecto.  Dicit  etiain  idem  Doctor  quod 
bonus  usus  est  melius  quam   illud, 
quo  utens  potest  uti,  et  ideo  priva- 
tio  est  pejor   ibidem  ;  similiter  est 
falsum,  quia  simpliciter  melius  est 
illud,  quo  polest  uli  quam  usus,  etsi 
non  sit  laudabilins.  Et   prgeter  hoc 
sequeretur    quod    actus    voluntatis 
esset  nobilior  quam  intellectus,  cum 
actus    voluntatis  sit  ultimus  usus, 
quod  tamen  ipse    negat.    Similiter 
aliud  dicit,  quod  perfectio  secunda 
est  perfectior  quam  perfectio  prima, 
quod  impossibile  est,  quia  accidens 
nunquain  est  perfectius    substantia 
recipiente  accidens. 

Dico  igitur  quod  malum  culpffi  est 
pejus  quam  malumpcenae,  quia  pri- 
vat  bonum  perfectius  quam  pcena, 
nam  culpa  privat  bonum  justitia?, 
sed  poena  privat  bonum  commodi. 
Neutrum  tamen  horum  privat  bo- 
num  in  actu  primo,  sed  bonum. 
quod  dicit  perfectionem  secundam. 


Nec  potest  culpa  privarebonum  na- 
tura;,  hoc  esl,  iiilriiisccuiii,  (jiiia 
gradus,  sine  quo  potest  perfectio 
priina  iii.inere,  noii  est  de  essenlia 
ejus. 

Kt  cum  dicitur  postea,  quod  ali- 
qiiod  j)eccatum  est  formaliter  j)a»na, 
dico  quodlibet  j)eccatum  secundum 
posset  dici  formaliter  culpa ;  hoc  ta- 
men  erit  inquantum  est  a  voluntate 
creata,  et  nunquam  inquantum  esta 
Deo  nisi  deserendo,  et  inquanfum 
est  a  Deo,  est  poena. 

Ad  aliud,  concedo  quod  a  Deo  po-  Ad  eezaa- 

.      .  ,  dum. 

lest  esse  subtractio  m  secundo  pec- 
cato,  non  autem  in  primo  instanti 
naturffi  de  potentia  ordinala,  et  sic 
polest  Deusin  secundo  instanti  esse 
causa  culpa?  non  agendo,  et  juste,  ut 
dictum  est. 

Ad  aliud,  dico  quod  voluntas 
creatanon  peccat,  quia  tantum  actus 
talis  est  ab  ea,  quantum  ad  substan- 
tiam  actus,  quia  voluntas  Dei  pec- 
caret  in  hoc,  quia  etiam  talis  actus 
est  ab  ea  ;  sed  peccat  voluntas 
creata,  quia  elicit  talem  actum,  et 
difTormiter  regula^  suee  ;  unde  est 
peccatum,  inquantum  elicitur  ab 
aliquo  debente  concorditer  agere 
regulae.  Sed  non  sic  tenetur  volun- 
tas  divina  causare  talem  actum  so- 
lum  ut  concorditer  regulae,  sed  ex 
potentia  ordinata  tenetur  coagere 
cuilibet  aclui  voluntalis  creatae. 


Ad  ter- 
tium. 


200 


LIHHl  II. 


DISTINCTIO  XXXVm. 


QUyESTIO  UNIGA. 

Utrum     inlentio    sit    actus   vGluntatis 
circa  finem  idtimum  ? 

Alens.  2.  p.  q.  106.  m.  i.  2.  el  3.?l),  Thom.  i.  2. 
q.  12.  art.  2.  e<  /iic  q.  i.  a.  4.  D.  Bonav.  a.  2. 
9.  2.  Richard.  art.  3.  5.  2.  Durand.  q-  2. 
Gabr.  7.  i.  Vaaq.  i.  2.  disp.  40.  Scot.  hic  in 
Oxon. 

i^  Circa    distinctionem    trigesimam 

Ad  argum.  octavam  quffiritur  :  Utrum  intentio 
pnmum.  ^,^-^  actus  soHus  voluutatis  respectu 
foiis  ultimi  ?  Quod  non.  Secundo 
Physic.  text.  49.  Omne  agens per  se 
afjit  propter  finem  ;  ageniia  nalura- 
lia  sunt  agentia  per  se  ;  igitiir  talia 
tendunt  in  finem;  non  igitur  sola  vo- 
luntas. 

Item,  Augustinus  12.  de  Trinit. 
cap.  2.  No?i  est  visio  distincta  sine 
intentione  copulante  ;  visio  non  est 
actus  voluntatis  ;  igitur  intentio  po- 
test  esse  ipsius  intellectus. 

Item,  Mattli.  6.  Si  oculus  tuus 
simplex  fuerit,  totum  corpus  luci- 
dum  erit.  Lumen  pertinet  ad  intel- 
lectum  ;  igitur  intentio  non  est  so- 
lius  voluntatis. 
Quartum  Itcm,  si  essct  solum  respcctu  finis 
ulLimi,  non  esset  respectu  allerius. 
Consequens  est  falsum,  quia  volun- 
tas  intendit  finem  propinquuin,  et 
non  solum  ultimuin.  Pra^ter  lioc, 
eodem  actu  vult  finem,  et  ea  quee 
sunt  ad  finem. 
Coutra.        Oppositum,  Magister  in  littera  di- 


Secun- 
dum. 


Tertium. 


cit  quod    multa   volumus,    propter 
quaj  alia  volumus. 

SCHOLIUM. 

Gonclusio  cst  affirnialiva,  requirit  tamen  in- 
tentio  aclum  intelleclus.  Aclus^collativus  medii 
ad  finem  forle  habet  duos  alios  actus  circa 
exlrema  collationis.  Si  uno  actu  tondatur  in 
medium  et  finem,  erit  siinul  intentio  et  usus. 

Dico  ad  qua^stionem  quod  inten- 
dere  proprie  est  in  aliud  tendere,  et 
hoc  modo  principaliter  est  potentiae 
liberee,  cum  vero  libere  velle  sit  to- 
tius  liberi  arbitrii  quod  includit  in- 
tellectum  et  voluntatem,  et  sictotius 
potentiae  liberae  QTiiintendere.  Dico 
etiam  quod  voluntas  potestordinare 
objectum  suum  ad  aliud,  quia  po- 
test  referre  unum  ad  aliud,  sicut 
intellectus,  propter  ejus  immateria- 
litatem  et  libertatem,  et  polest  ad  in- 
vicem  comparare,  et  potest  conferre 
et  discurrere.  Iste  actus  potest  du- 
pliciter  considerari,  vel  secundum 
quod  est  quid  volitum  solum,  vel  ut 
est  propter  quod  aliud  est  volitum. 
Hoc  vult  Anselmus,  quod  in  volito 
est  dare  cpiid  et  cur,  et  quod  refertur 
ad  aliud,  dicitur  usus,  sic  intentio 
dicitur  voluntatis  proprie  ;  unde  in- 
tendere  dicitur  in  aliud  lendere. 
Non  enim  proprie  dicitur  intendere, 
quod  ab  alio  ducitur  ;  talia  enim 
nuigis  tendunlur  quam  tendant,  ut 
potentise  naturales  mere,  et  poten- 
tise  sensitivffi.  Sed  potentia  libera 
tendit,  et  non  ducitur  ;  preeter  hoc 


DIST.  XXXVlll.  QILESTIO  IJNIC.                              201 

tendcre  non  (licilur  proprie  nisi  res-  secundiim  se  ;  nec  video  unde  des- 

pectu   non   liabili,  el  hoc  per   nie-  truanlur  illi   actus  dislincti   secun- 

diuni  intendens,  et  terniinuin.  duni  se,  cuin  actus  collativus  suj)er- 

'•8  "'i'-       Sed  estiie  idem  actus  respectu  ul-  venil.  Sicnt  enim  visus  siinul  liabet 

!>ii"vu8.  timi  finis  immediale,  et  qiii  est  ad  actum  albedinis  distinctum    secun- 

QtivSs'  ullimum    per    media  ?    Dico    quod  duni  se,  et  nif,a'edinis  secundum  se, 

z^///m«/7i  polestaccipi  dupliciter,  vel  quando    actu  judicat   diversitatem, 

siin|)Iiciter  ullimum,    quod  omnino  sic  inlelleclus,    quando    habet   aclu 

non  est  ad  aliud  ordinabile,  vel  ul-  actum     collalivum   duorum,    habet 

timuin   negative,  et  pro    lunc,  quia  aclum  distinctum  utriusque  extremi 

11011    aclualiter  ordinatur   tunc    ad  secunduin  se,  et  volunlas  in  confe- 

posterius,  licet,  habitualiter  ordine-  rendo  et  tendendo   in  finem  propter 

tur.  Prinio  modo,  non  oportet  quod  id,  quod  estadlinem. 

omnis    inteiitio  sit  respectu    ultimi  Ad   primuni   principale,   concedo       4. 

immediati,  nec  perconsequensquod  quod  omne  agens  per  se  agit  proi)ler  ^*J.i"«""- 

idem  sit  actus  respectu    ullimi,  pro  finem,    et   similiter    ex    inteulione  Nuturaiia 

^  ...       luaj^is  a- 

respectu  eius  ad  ultimum.  Secundo  finis.  Sed  aequivocatur  e?i/e;//fO,  quia  guotur  ad 

niodo,  dico  quod  sic,  quia  omnis  in-  naluraliter    acliva  vel   passiva   non 

tentio  est    respectu  alicujus   ullimi  proj^rie  tendunt  in  finem,    sed  ten- 

tunc    cogniti  in   actu.    Sicut    dare  duntur  vel  ducuntur  ab  Intelligentia 

pauperi    eleemosynam,  datur  sibi,  cognoscente  finem,  ideo  non  oporlet 

ut  pascatur,  tunc  usus  non   est  ul-  quod  proprie  intendant  finem,   sed 

timum,    etsi  ulterius   pascatur,    ut  diriganlur  ab  intendente. 

Deo  placeat,  adhuc  illud   habet  ra-  Ad  aliud,   dico  quod  intentio,  de      Sum. ' 

tionein  ultimi,   tunc,    ideo  intentio  qua  loquitur  Augustinus,  est  ipsius 

non  potest  esse  usus.  voluntatis  ;  et    non   dicit    quod    in 

3.           An  tamen  sit  unus  actus  intentio  omni  visione  distincta  concurrit  vo- 

uentio  ilIorum,qua3  suntad  finem,  et  finis?  lilio  distincta,'quiasallem  priina  vi- 

ati^v^us^  Dico  quod  actus  collativus  esl  unus,  sio  dislincta  pra3cedit,  quia  intenlio 

et  tamen  duorum,  aliler  nullo  actu  distincta  voluntatis  non  potest  esse 

cognosceretur  conclusio  vera  prop-  ante  dislinclam   intellectionem.  Sed 

terprincipia,  necintenderentur  quaj  ante  distinctam    intellectionem    po- 

sunt  ad  finem  propter  finem.  Inten-  test    esse    visio   exterior    dislincta, 

tio  igitur  potest  esse  uuus  actus  col-  cum  visio  potest  incipere  a  disliiicta 

lalivus  circaduo,  et  potest  esse  duo  intenlione  copulante,  vel  esse  simul 

actus  distincti   intendendo   illud   in  cum  illa,  vel  potest  esse  ante   eain, 

se,  quod  est  ad  finem  in  se,  alia  et  ideo  non  est  necesse  quod  soluin  sic 

alia  intenlione.  Et  forte  quando   est  incipiat. 

actus  collativus,  sunt  duo  alii  actus  Ad  aliud,    dico   quod     requirilui 

(listincti  secundum  se,  quia  nisi  si-  recla  ratio,  si  debet  esse  recla  visio 

mul  sit  actus  Iiujus  secundum  se,  et  spiritualis  et  utilis,  vel  quod   recta 

illius  secundum  se,  quando  est   ac-  intentio  requiritur  tanquam  prffivia, 

tus    collalivus,  non    benc  judicalur  vel  sallem  communiter. 

convenientia,  et  difierentia  istorum  Ad  aliud,  dico  quod  omiiis  iiiten-      tJij" 


Ad  ter- 
tiuiu. 


202  LIHRI  II. 

intentio   lio  proprie  Gsl  uKiirii  finis  pro  Umc,  eodem  actu  collalivo  vult   finem,  et 

qnando-        ,  -i  -i  ,  r.  i- 

que  circa  etpossiliilc  cst,    quo(I   eodom   actu  ca  quai  sunt  ad  finem,   aliqiio  actu 

media.    teudcndi  lciidal  voluntas  ad  fiiicni,  distinclo  viill  fincm,  cl  alio  aclu  vult 

et  in  ea  qu«je  sunl  ad  fincin  ;  cl  alio  ea  qutc  suntadfincm. 

actu  dislincto,  et  alio,  el  forle  quando 


i 


DIST.  XXXIX.  QU/ESTIO  I.  ET  II. 


203 


DISTINCTIO 


/ 


J 


1 


^ecun- 
dum. 


UUiESTIO  I. 
Utrum  Synderesis  sit  in  voUintate  ? 


Alens.  2.  p.  q.  76.  m.  i.  2.  D.  Thom.  i.  p.  q.  79. 
arl.  12.  D.  Bonav.  hic  arl.  2.  q.  i.  (J.  Richard. 
a.  3.  q.  Durand.  q  4.  Gabr.  quxst.  i.  Vasq.  i. 
2.  d.  39.  Scot.  in  Oxon. 


1.  Circa  istam  distinclionem  trigesi- 

•gument.  niam  nonamqua^riturprimo:  Utrmn 
illud  in  nobis,  quod  semper  resistit 
rna/o,  sit  in  voluntate'}  Quod  sic. 
Ilieronymus,  et  ponitur  in  littera, 
dicit  (\wo6.  illud  in  nobissemper  vult 
bonum,  et  oditmalum ;  velle  et  odire 
sunt  ipsius  voluntatis. 

Item,  Ambrosius,  et  ponitur  in 
littera,  dicit  quod  voluntas  naturali- 
ter  vult  bonum ;  igitur  necessario 
vult  bonum  ;  igitur  necessario  fugit 
malum,  et  resistit  sibi  per  aliquid 
in  ea. 

Item,  Anselmus  de  Concordia, 
cap.  26.  et  44.  Voluntas  non  velle 
commodum  nequit  sibi,  nec  justa, 
cum  bona  justa  sint  meliora,  utpro- 
batum  est  prius. 

Item,  appetitus  inferior  habet  quo 
repugnat  disconvenienti  ;  necessi- 
tate  enim  naturali  fertur  in  sibi  con- 
veniens ;  igitur  et  appetitus  supre- 
mus. 
CoDira.       Oppositum,  Magister  in  littera  de 

5uperior  .       .        •     ..n  ,• 

iniiiiara-  superiori  scmtiila  rationis,  quse  non 

deresS"  potuit   evelH  iu   Cain,   qucE   dicitiir 

sijnderesis;  superior  scintilla  ratio- 


ertium. 


uartum. 


nis   non    est   in    voluntate,  sed    in 
intellectu. 


QU.^ESTIO  II. 

Utrwn  conscientia  sit  in  intetlectu,  vel 
in  voluntate  ? 


Alens.  2.  p.  q.  11.  m.  3.  D.  Thom.  i.  p.  q.  79.  a. 
13.  D.  Bonav.  hic  a.  i.  q.  i.  Richard.  o.  2.  q.  i. 
Gabr.  q.  i.  Vasq.  i.  2.  disp.'6*^d.  Scot.  in  Oxon. 
hic. 


Quod  in  voluntate,  quia  conscien-       2. 
tia  dicitur  bona,   vel  mala  ;  bonilas  Argument 
et    malitia   tantum   sunt  in    volun-   p'"''""""- 
tate. 

Item,  poena  j)ertinet  ad  conscien-    secun- 
tiam;  sed    gaudium  et    poena,   vel 
tristitia  pertinent  ad  partem  appeti- 
tivam  ;  dicitur  enim  poena,  vermis, 
remorsus  conscientia3. 

Item,  si  conscientia  sit  in  intelle-  xeniu 
ctu,  qui  haberet  plus  de  cognitione, 
haberet  plus  de  conscientia;  conse- 
quens  est  falsum  manifeste. 

Oppositum,  Eccles.  2.    Scit  con-    contra 
scientia'tua,  quia  et  tu,  etc.  ubi  poni- 
tur  scire  ipsa  conscientia  ;  scire  est 
actus  intellectus. 

Itein,  actus  conscientiae  sunt  testi- 
ficari,  accusare,  judicare.,  diriyere 
et  leyere  quasi  in  libro.  Omnes  isti 
actus  sunt  ipsius  intellectus;  non 
igitur  est  conscientia  in  voluntate. 

Aliie  dua3  quflestiones  hic  possunt 
proponi  absque  argumentis,  scilicet 
iitrum  omnis  conscientia  tiyet?  et 
utrum  yravius  peccet  qui  /acitsecun- 


m. 


201 


LIBRI  II. 


dum  conscienliam  eironeam,  quam 
qui  facit  conlra  eam. 

SCIIOLIUM  I. 

Sententia  FJenrici,  synderesim  et  conscienliam 
esse  in  voluntHle,  rcfutatur  quoad  synderesim, 
quia  actus  hujus  ncccssarius  ;  sed  nullus  aclus 
volunlatis  est  talis,  quia  nec  necessario  vult 
bonum,  vel  fugil  malum,  de  quo  in  Oxon.  i.  q. 
4.  Synderesis  ergo  est  in  inlellectu,  quia  neces- 
sario  murmurat  contra  malum,  alliciens  volun- 
tatem  ut  idem  faciat. 

3.  Ad  duas  primas  queestiones  res- 

opin.Fienr.  pondet  unus  Doclornuod  lex  naturai 

quodl.  l.q.  *  * 

10.  continet  universales  regulas  agen- 
dorum,  et  pertinet  ad  intellectum. 
Similiter  ibi  est  conclusio  conclusa 
practice,  vel  dictamen  ultimatum 
ralionis.  Istis  duobus  in  intellectu 
correspondent  duo  in  voluntate  ;  legi 
naturae  in  intellectu  correspondet  in 
voluntate  motor  universalis,  et  di- 
cilur  stimulus^  vel  synderesis,  et  di- 
citur  esse  qua^dam  inclinatio  natura- 
lis  ad  id,  quod  dictat  lex  natura?  ra- 
tioni   rectae,  vel  dictamini  rationis. 

Synderesis   „.  ,       .  i    .  • 

et  coii-  Circa  conclusionem  correspondet  in 
v^dSntVe"  voluntate  motor  particularis,  et  dici- 
He^nScum.  ^ur  csse  conscientia,  ita  quod  per 
electionem  est  assensus  illi,  quod 
est  conclusum  syllogismo  practico  ; 
ponitigitur  synderesim  in  voluntale, 
et  conscientiam.  Similiter  et  alibi 
dicit  idem  Doctor  quod  illud  dicta- 
men  rationis  imponit  onus  voluntati, 
etsi  est  dictatum  ratione  demons- 
trativa,  imponit  onus  necessario  vo- 
luntati,  ita  quod  non  est  in  potes- 
tate  voluntatis  recipere,  vel  non 
recipere.  Si  autem  est  dictatum  ra- 
tione  probabili  tantum,  non  neces- 
sario  imponit  onus  voluntati,  tamen 
voluntas  polest  dimittere  a  dictato 
necessario  a  ratione  imperando  in- 
tellectui  non  considerare  talia  ;  vel 


quod  intellectus  stet  circa  alia  con- 
siderata,  vel  quod  inquirat  aliquas 
rationes  apparentcs  in  contrarium  ; 
et  sic  exponit  intenlionem  Philoso- 
phi  de  hac  materia.  Priino  igilur 
est  ratio  recla,  et  est  lex  natura?  in 
inlellectu,  quod  superiori  est  o])e- 
diendum.  Deinde  sub  lege  natura? 
de  particulari  agibili  ille  est  supe- 
rior,  et  concluditur  quod  huic  est 
obediendum.  Deinde  sequitur  onus 
itnpositum  voluntati.  Deinde  vo- 
luntas  plane  eligit  dictatum  a  ra- 
tione.  Deinde  fit  in  ea  conscientia. 
Aliter  tamen  intelligo,  quod  ista 
sint  ponenda  in  intellectu,  quod  non  necei 
primo  declaro.  De  re  ipsa  non  solum  boDuJ"vJ 
intellectus  habet  cognitioncm  per  se  ™u^oTd^5 
de  principiis  speculabilibus,  sed  Jtg*-^^' J 
etiam  de  per  se  principiis  agibilibus, 
qua?  sunt  per  se  nota  in  illo  genere 
notis  terminis,  quia  prima  principia 
agibilia  non  possunt  plus  resolvi  in 
principia  speculabilia,  quam  e  con- 
tra,  sed  sunt  prima  et  per  se  nota 
correspondentia  legi  naturae.  Sed 
dictum  est  prius  quod  voluntas  non 
necessario  tendit  in  finem  ostensum 
viatori,  quia  non  potest  aliquid  ei 
ita  clare  ostendi,  dum  est  in  via, 
quin  possit  hoc  non  velle  ;  igitur 
non  est  aliquod  ita  malum,  quod 
possil  sibi  ostendi,  et  sub  ralione 
mali  quantumcumque  noti,  a  quo 
necessario  dissentiat.  Non  enim 
habet  necessario  nolle  respectu  ma- 
li  noti,  nec  velle  respectu  boni  qua- 
litercumque  cogniti  in  via;  igitur 
illud  quo  necessario  est  assensus 
bono,  erit  in  intellectu.  Intellectus 
enim  potest  videre  principia  in  lu- 
mine  naturali ;  quibus  necessario 
assentit,  et  conclusionibus,  quas  vi- 
det  necessario  sequi. 


niST.  XXXIX.  QUi^STIO  II. 


205 


3. 


14. 


SCHOLIUM  II. 

Conscientiam  esse  in  inleileclu,  quia  esl  con- 
clusio,  vel  habilus  ad  sic  |concludendum,  cui 
conformanda  esl  elcclio  rocta.  Differt  a  synde- 
resi,  quia  haic  est  habitus  principiorum  practi- 
corum.  Probatur,  quia  lalis  conclusio  praecedit 
electionem  voluntatis,  et  gignit  uno  actu  habi- 
tum.  Explical  quomodo  majorein  habenlos 
scientiam  habitualem,  quandoque  minus  habent 


'Bcileesl 


D 

sequi 

od 

a  ra- 

ne 

prac- 

iU 

Uima- 

n  dicta- 

IIU 

est. 

Diccs,   etsi    voluiilas    inqiiantuin  clinando    lacit    volunlalcin    rciiiiii- 

lihcia,  non  vclit  boiuiin  ncccssario,  innrarc,  facicndo  (juod  iii  sc  esl,  ad 

tanicn   nl   natura,   neccssario  lcndit  jkic     (jiiod     Nolunlas     rcinurmuict, 

in  bonuin.  Iluic    concordal    luniicn  sijndcrcsis, 

Dico  quod  nunquain  volunlas   sit  (luia  dicitur  cssc  cuin  clcctionc.  8cd 

potcntia  opcrativa,  adliuc  csl  rcccp-  clcclio   noii    dicilur  csse   cuin    clc- 

tiva  volilionis,  ct  tantuin  iit  libcra  ctionc  j  i^itur  noii  vidctur  clcclio. 
operatur,  (juia  ut  rccipil,  nulluin 
actum  secunduin  liabcl,nec  aliquem 
actuin  clicituin  potcst  iiabcrc,  ut 
natura,  lioc  cst,  ut  tanluinappclitus, 
sed  tantuin  lia!)ct  inclinationein  na- 
turalcm,  ct  non  ducit  (ut  sic,  sicut 
aliquis  ajipctitus  sccundum  quod 
luijusinodi,  sccunduin  Damasce- 
num),   sed  ducitur.    Hoc    patet    ex 

intentione  Augustini  in  Encliiridio,  consciemiam. 
quod  voluntas  neque  dicenda  eslnon 

libera,  nequenon  coluntas,qua  beati        De  secunda  quoeslione,  in  quo  sit      6. 

esse  sic  volunius.ut  esse  miseri  non  conscientia,    dico  ncr    idcm,    quod  conscien- 

,  ,  ,-  .  .         ,,'  ^  .  '       *       .      tia  inin- 

sotumnonvotunius,  sed  nequaquani  sicut   uitcllectus   praclicus   asscntit    teiiectu. 

velle possumus  iannen  7ion  veile  ne-  principiis    agibilibus,    sic     assentit 

gative  potest  voluntas  habere  respe-  conclusioni    practicai,    quam    videt 

ctu  cujuscumque  objecti ;  igitur  in-  nccessario  scqui ;  igitur  ille  assen- 

tcllectus   practicus  esl,  qui   ncces-  sus,    quando    est    demonstrativus, 

sario   assentit    agibilibus,  voluntas  vel  per  rationem  necessariam,  ne- 

autem   libcre.    Quidquid   igilur  est  cessario  est  natus  regulare  elcctio- 

onus  imposilum  voluntati,  dicoquod  ncm.    Cum    igitur    illud' dictamen 

non    est  aliquid    reccptum   in    vo-  sit  ante   electionem,   illud  non  erit 

luntate  ab  intcUectu  ostcndente.  Sed  in   voluntate,   nec    potcst   gcnerari 

potest  dici  naturalis  ordo,  quia  dif-  nisi  per  multos  actiis.  Alia  est  difle- 

ficile  est  voluntatem  non   inclinari  rcntia   inter   Iiabitus   intellcctus   et 

ad  id,  quod  est  dictatum   a  ratione  voluntatis,  quia  ita  perfectus  habi- 

practica   ultimatim,  non   tamcn  est  tus    Mathematicus    potest   generari 

impossibile.  Sicut  voluntas  natura-  per  unum  aclum,  sicut  per  multos, 

liter  inclinatur  sibi  dimissa  ad  con-  nunquam  sic   est    in    volunlate   de 

delcctandum  appetitui  sensitivo,  non  habitu  morali.  Nunc  autcin  non  est 

tamen  impossibile,  ut  frcquenter  re-  nccesse    quod    talis   habilus   sit   in 

sistat,  ut  patet  in  virtuosiset  sanctis.  voluntate  regulans  necessario,  sicut 

Jgitur  si  syndcresis  dicit  aliquid  re-  in   intellcctu,  quia  vel  in   hoc   solo 

sistens  malo,   tantuin   erit  in  intel-  cst  dissiinilc,   quia  voluntas  libere 

lectu,  ul  habitus  primorum  princi-  operatur ;  et  idco,  ut  vult  Arislotcles  Sct^uVu'- 


pioruin  agibilium,  et  in  hoc  dicitur     8.  Toj)ic.  semper  vel  est  serenda  in-  °°^^'"  "' 
remurinurare,  quia  iste  habitus  in-     stantia  alibi,  vel  est  dicendum  Iwc 


gDitur,  vo- 

luntati 

Don. 


200 


MRRI  II. 


Conscien- 
tia  concors 
scientiaj 
reclac. 


Habens 

majorem 

scieutiam 

actualem, 

habet  ma- 

jorem  con- 

scienliam. 


8. 

Ad  argum 

1.  qusest. 

primae. 


quod  est  solum  tale.  rndc  si  essct 
lalis  lial)itiis  in  voluntalo,  esset 
'virtiis  inoralis,  et  tunc  conscienlia 
esset  teinperanlia,  vel  justilia,  quod 
non  conceditur. 

Ideo  dico  quod  conscientia  est  in 
intellectu,  et  si  est  actualis,  est  di- 
ctanien  actuale  in  intellectu,  et  si 
est  liabitualis,estdictaiTien  habituale, 
et  ideo  est  concors  scienlige  rectge. 
Unde  vult  Aristoteles,  l.Ethicorum, 
quod  scientia  practica  est  dictamen 
conforme  se  habens  appetitui  recto, 
et  tamen  habens  majorem  scientiam 
habitualem,  non  propter  hoc  patet 
majorem  scientiam  actualem,  quia 
non  actu  considerat  ;  illa  enim 
scientia  habitualis  quasi  dorinit.  Si 
tamen  iste  habet  majorem  cognitio- 
nem  aclualem  quam  ille,  etsi  ita 
certum  est,  vel  certius  huic  quam 
illi,  si  tantum  assentiat,  vel  plus 
intellectus  hujus  sicut  illius,  habe- 
bit  conscientiam  sequalem,  vel  ma- 
jorem,  quia  licet  per  eamdem  ratio- 
nem  esset  huic  notum,  et  illi  aliquid, 
adhuc  possel  intellectus  unius  for- 
tius  ligari  quam  alterius,  quia  cla- 
rius  videt  necessitatem  consequen- 
tiee,  vel  quia  nullas  raliones  habet 
in  contrarium  sophisticas,  alius 
tamen  habet.  Ideo  concedo  univer- 
saliter  quod  habens  majorem  cogni- 
tionem  actualem  coeteris  paribus, 
habet  majoremconscienliam,  tamen 
potest  voluntas  subterfugere  per 
non  considerare  ipsius  intellectus, 
vel  per  considerare  contraria,  vel 
propter  vacillationem,  quam  habet 
propter  rationes  sophisticas.  Istam 
viam  tenet  Bonaventura. 

Ad  primum  principale  prima3 
quoestionis,  dico  quod  istud  in  no- 
bis  semper  vult  bonum,  et  odit  ma- 


lum  antecedenter.  Unde  superior 
jiortio  rationis  in  Cain  facit  quantum 
in  ea  fuit,  quod  V(jluiitas  vellet 
bona,  et  (jdiret  mala,  et  sic  anlece- 
deiiter  vult,  non  formaliter. 

Ad  aliud  dico,  (juod  voluntatem 
velle  bonum  naturaliter,  non  est 
illud  velle  aliquis  actus  elicitus. 
Unde  nullus  motus  est  in  bonum, 
sed  tantum  inclinationaturalis,  quae 
est  actus  primus,  vel  saltem  non  eli- 
citus,  cum  sit  a  voluntate,  inquan- 
tum  appetitus  tantum. 

Ad  aliud  posset  negari  conse- 
quentia,  voluntas  nequit  non  velle 
commoda;  igitur  nec  justa.  Dico 
tamen  ad  antecedens,  quod  aliud  est 
loqui  de  voluntate  nuiic,  etaliud,  si 
esset  appetitus  eo  modo,  quo  ut  fin- 
git  Anselmus,  quia  tunc  tantum  ha- 
beret  affectionem  commodi  necessi- 
tate  naturali,  nec  esset  peccatum, 
quia  non  esset  libera,  et  ideo  non 
posset  non  vellecommoda.  Sed  nunc 
nullum  commodum  necessario  vult 
actu  elicito,  sicut  nec  aliquod  jus- 
tum. 

Ad  aliud,  dico  quod  appetitus  in- 
ferior  necessario  tendit  in  sibi  con- 
veniens,  ideo  ducitur  et  non  ducit, 
secundum  Damascenum,  cap.  43. 
sic  appetitus  supremus  habet  in- 
clinationem  naturalem,  si  sibi  dere- 
linquatur.  Sed  ista  inclinatio  non 
est  velle,  nec  aliquis  actus  elicitus. 
Et  in  hoc  est  dissimile,  quia  appe- 
titus  inferior  necessario  elicit  actum 
respectu  convenientissibi,  appetitus 
vero  supremus  libere  quemcumque 
elicit  respectu  sibi  convenientis. 

Ad  primum  secundse  qua^stionis, 
cum  dicitur,  bonitas  et  malitia  tan- 
tum  appropriantur  voluntati,  dico 
quod  verum  est  de  bonitate  morali, 


Ad  eeca: 

dum. 

Velle  nat 

rale  voIq 

latis,  no 

est  acloi 

elicitos 


Ad  ter- 
lium. 


I 


Ad  quar 
tum. 


9. 

Ad  argor 

1.  q.  86 

cunde. 

Bonilae 

Don  tao 


DIST.  XXXIX.  QUiESTIO  II.  207 

meBtvo-  Ut   inlelloctUS  praclicus,    et  voluntas  caret  se  lenori  aervarc  fidem  concubinffi,    nulla- 

uDlaiis  ,  ...  ,.  que  cogilalio  in   contrarium  occurrerel.   Casus 

aclum.      SUlll  unuiU    pnncipiuni,    tamen    dlS-  forte  raro,  aul  nunquam   contingit.    IMures    ta- 

linyueudo    intelleclUUl    practicuin    a  men  lcnenl  in   (luibusdam    praiccptid   Decalo^'i 

voiuntate,  non    est   veruin,    (luia  re-  iKnofiintiam   quandoque    cxcuaarc,    quibuscum 
,             .1                           •     ,                  -.01  Ci2o  sentio. 

ctuui  et  bonuiu   uia^is  transiiuHlur  "^ 

ad  intellectuin  practicuui. 
^dum"       Ad   aliud,   dico   quod   jxBua   non         Ad  teitiain  qu<jestiouein,  cuin  qua>      ^q 

pertiuet  ad  conscientiain,  nisi  ante-  rilur,  an  omnis   [.ro7iscientia    lifjet, 

cedenter  vel  concoinitanter,  sed  per-  dico  quod  potest  esse  conscicntia  de 

tinet  forinalitcr  ad  partem  appeliti-  lege  diviua,  vel  de  aclu  indiirerenle, 

vam,  nec  est  tristitia,  nec  gaudiuin  vel  couscientia  erronea  de  actu  con- 

in  primo  actu    voluntatis,  sed  j)rimo  tra  legem  divinam.  Priino  modo  li- 

vult    soluin,      secundo    intellectus  gat,  cuin  conscientia  est  conformis 

apprehendit  lioc  ullimuin  a  volun-  legi  divina?,  duplici  vinculo.  Secun- 

late,  et  tunc,  si   est   disconveniens,  do  modo  ligat,  quia  qui  habet  cons- 

sequitur   tristitia  in   voluntate,   vel  cientiamdeactu  indiirerente,  credens 

gaudium,   si    est   conveniens,  quia  quod  sit  de  necessitate   salutis,  fa- 

illai    sunt   passiones    in   voluntate.  ciens  contrariumcontemnit  salutem, 

udere  et  Tainen    ad     conscientiam    pertinet  ct  faciendo  actuin   in  se  non  peccat, 

lomodo  gaudere  antecedenter,   non  tormali-  cum  sit   ex  se   inditlerens  ;    ligatur 

icolt-   ter,  quia  remorsus  conscientiffi  est  igiturad  faciendum.  Si  est  conscien- f?°°f^'®°' 

'   '^'"'  eflective  a   conscientia.   Et   quando  tia  erronea,  adhuc  lisat,  sed  non  te-  i°differenti 

^  ^  o      '  aa  ligat,  et 

voluntas  elip,it  illud  quod  recta  ratio  netur  ad  faciendum  illud,  nec  eius  quid  si  est 

,.  .         ^  .  1  ,        ,  ^*  de  actu 

dictat,  non  sequitur  remorsus   con-  contrarium,    sed    ad    deponendum     maio. 

scientia3,nec  aliquatristitia.  errorem,  quia  sive   faciat,  sive  non 

vd  ter-       Ad  aliud,   dictuin  est  prius   quod  facial,    stante     conscientia,    peccat 


non  minuitur  conscientia,    nisi  non  inortaliter,  quia   nullus  per  pecca- 

considerando,  vel  quia    non    aique  tuin  suuin  potest  se  absolvere  a  lege 

certa  est  notitia,quamquam  duo  lia-  divina,  quia  illa  estignorantia  dispo- 

bent  notitiam  pereaindem  rationem  siliouis,  et  non  negationis.  Ideo  non 

necessariam,  ct  unus  potest  vacilla-  excusat,  sed  accnsat,  et  si  adimplet, 

re  propter   rationes    sophisticas  ad  facit     contra     conscientiam  ;    ideo 

oppositum,  quas  nescit  solvere-  quamquam  lex  Dei  necessitet  ipsum 

ad  contrarium,  ipse  facit  tamen  sibi 

SGiiOLiUM  III.  legem  contrariam  legi  divina^.  Quo- 

r.      •     .         r         1    ■  n-             v    ,  uiodo  igilur  deponetuT  ?   Dico  ouod 

Conscieniia   contormis  legi  Dei  semper  ligat,  .                                                     .              ^ 

si   aulem   dictat  aliquid   esse   iieccssarium    ad  si  CSt  dc  prffiCCpto    uegativo,    Ut  n07l 

salutem,  quod  tamen  est  iudiirerens,   eliam  li-  OCCldes,  statiui     absque    OUini     mora 

gat,  quia  omiltens  licitum,  quod  judicai  neces-  neccat 

sarium    ad    salulem,    contemnit   eam.    Si  vero  o-         i     i                                  <p 

dictat    aliquid    faciendum,    quod    est     malum,  ^^    ^^^    (le    prffiCCptO     alhrmalivo, 

Doctor  tenet  non  esse  sequendam,   sed   depo-  J)eccat,  si  non  adiinj)let  J)ro    teiUJDore 

nendam,  quod  venssimum  esl,  quando  occurrit  p,.^)  q^o  teuetur,  tauien  J)Otest    Sfare 

aliqua  ralio  conlia.  Sed  ai  adinittatur  conscien-  ,.           ,  . 

li.m  hocita   diclare    quod    nihil  in  contrarium  Pei-alKJUod  tempUS  p(3Slto  aliquo  ca- 

occurrat,  sequenda  est,  ut  si  quis  erronee  judi-  SU,  etsi  UOn  peccct. 


208  MBHI  11. 

11.           A(lqiiailaniqU(T..slioneintlico  quod  unurn,  cl  alio  infcriore  pnecipionte 

qui  liabel  conscienliani    erroneam,  conlrariuni ;  ille  cui    pr<ecipitur  le- 

sinipliciler   nia^is   peccat    faciendo,  netur  ad  pra3cepluin     Proconsulis. 

secundurn  conscientiarn,  quam  non  Itasrest  nolum,  et  lex  divina  obli- 

faciendo,  quia  fortiori  pra^cepto  obli-  gat  vere,  lex  fabricala  a  conscientia 

gatur  ad  non   faciendum,  ut  lege  di-  erronea  tanlunr  apj^arenter  obligat, 

vina.  quia  solum  obligat    erranlern,   ideo 

Ad  hoc  est  Augustinus  de   natura  fortius  vinculum  est  ad   contrarium 

boni,   de     Proconsule    pra3cipiente  ex  parte  legis  divina?. 


\ 


I 


.^ 


niST.  XL.  QU/ESTIO  IINIC. 


209 


DISIINCTTO  XL. 


QU^STIO  UNIGA. 
Clnun  otnnis  actus  sit  bonus  cx  fine  ? 


A'cns.  2.  p.  q.  106.  m.  2.  D.  Thom.  i.  2.  guaest. 
18.  art.  I.  3.  el  4.  D.  Bonav.  /t/c  n.  i.  </.  i. 
Hichard.  art.  i.  (jf.  2.  Gabr.  g.  i.  Vasq.  i.  2.  d. 
Sl.Scot.  /ii<-  et  qtiodl.  IG    p<  18. 


Circa   islani    dislinclionem    qiia- 
maut.  (ipaogsimani  niiaM-itiir :    Utrum  om- 

lUlU.  ~  ' 

nis  aclus  sit  bonus  cx  fine?  Quod 
sic  Auguslinus  :  Bonum  opus  inten- 
tio  facit. 
^°"  Item,  actus  intelligendi  est  verus 
exprincipio  ;  igilur  actus  voluntalis 
ex  fine,  quia  sicse  liabet  finis  in  a(ji- 
biiibus,  sicut  principium  in  specula- 
bibus. 

Item  bonitas  unius  actus  est  ex 
una  causa  ;  sed  non  est  aliqua  una 
causa  unde  possit  dici  actus  bonus, 
nisi  a  fine  ;  igilur,  etc. 

Oppositum,  Augustinus,  et  poni- 
tur  in  littera. 

SCHOLIUM. 

Primiim  diclum  :  BonUa^  naluralis  actus  cst 
ab  operante.  An  hinc  seqnatur  finitionem  viac 
et  patriae  non  distingui  specie,  vHe  in  Oxnn.  A. 
dist.  49.  quxst.  5.  et  supru  in  lieport.  dist.  36. 
Secundum  :  Prima  bonitas  moralisesl  ab  objccto, 
et  dicitur  ex  genere  ;  sccunda,  ex  (ine  ;  tcrlia, 
ex  aliis  circumslantiis.  Tcrtium  :  Bonitas  mora- 
lis  cornpleta  esl  collectio  omnium,  quir  juxta 
reclam  rationew.  debcnlur  actu,  tam  ex  parle 
olijecti  qu.inr.  ex  parte  circurnstantiaruiii,  quae 
hoc  versu  continonlur  : 

ToM.  XXIH 


um. 


Ira 


Quis,  quibus  auxiliis,  quid,  ubi,  cur,  quomodo, 
qnando,  de  (juibus  'A.  Ethic.  c.  i.  Nyssen.  I.  5« 
Philosoph.  cap.  i.  I).  Thom.  i.  2.  q.7.  art.  3.  Scot. 
quodl.  18.  §  de  primo,  el  quodl.  10.  Quartum  : 
Bonitas  gratuita  liis  bonitalibus  addit  acceplatio- 
nem  Cei  ad  prxmium.  De  quadruplici  bonitato 
vide  Doct.  in  Oxon.  d.  17.  q.  3.  a  num.  '6.  cl  2. 
dist.  7.  num.  7. 

Dicoquod  bonitas  actus  potestes- 
se  triplex  :  iXaluralis,  moralis  etgra- 
luita.  Prima  bonitas  est  ab  operan- 
te.  Sed  secundum  hoc  sequeretur 
quod  fruitio  in  via  nori  diflerret  spe- 
cie  a  fruilione  in  patria,  si  tantum 
voluntassit  causa  activa  bujus  frui- 
tionis  et  illius,  vel  voluntas  et  cba- 
ritas.  Dico  quod  facilius  polest  sus- 
tineri  quod  ista»  fruitiones  differunt 
specie,  si  objectum  concurrat  ut 
causa  activa  aliquo  modo.  Si  lamen 
voluntas  sit  tota  Causa,  ita  quod  ob- 
jectum  nibil  agat,  adbuc  non  opor- 
tct  piopter  boc  dicere  quod  actus 
isti  non  differunt  specie,  quia  se- 
cundum  illam  opinionem,  qua3  ponit 
quod  pbantasma  est  immediata  cau- 
sa  inteileclionis,  et  volitionis  imme- 
dialione  causai,  licet  immediatius 
causet  unum  effectum  quam  alium  ; 
ct  tunc  pbantasma  continet  virtuali- 
ter  actiones  diversas  specie  in  di- 
versis  potentiis  ;  ita  voluntas,  licet 
esset  tota  causa  fruitionis,  possel 
bai)ere  diversas  voliliones  specie 
virtuaiiler  agendo  circa  diversa  ob- 
jecta.  Sive  igitur  j)er  se  causa  frui- 
lionis  acliva  sit  una,  sive  plures  for- 

li 


Bonitas  ac- 

lus  triplex 

naturaiis, 

moralis, 

gratuita  2. 

q.d.  7. 

num.  7. 


Bonitas 

naluralis 

in  actu  un- 

de  prove- 

nit  de  quo 

1.  d.  3. 

qusest.  7. 


De  distinc- 

tione  frui- 

tionis  4.  d. 

49.  q.  5. 


210  MHIU  II.  ,} 

i- 

malilcr,  polosl  suslineri   ({iKtd  fiiii-  a^^ciili  ;    modus   eniiii   qiii   coiiveiiif  |, 

tioiies  diireruiil  specie,  el  iii  via    ct  iiohiliori,  non   coinpelil  iioljili ;    la- 

in  patria.  nieii  prima  honilas  siiiij)Iiciler  in  ac- 

unde  iiio-       Sccuiida  lioiiilas  iii   acLii   csl  iiio-  Lu  morali  esL  a  causa  efficicnte.  Se- ^,'"„'^,°  i 

ralis  boDi-  .    •  ,•  ■  •  ■  ,  •  i         •  , 

las.      ralis,  et  diciLur  talis   uiide  est  vitu-  cunda  ex  objecLo,  quai  est   bonilas     '^'^^\ 

iimi  e*se   pcrabilis  vcl  laudabilis  ;  Ihcc  autem  ex  genere,  dcinde  bonilas  ex  circuin- 

''"g^eL^re.^  csta  causa  efficiente    libcre.    l*]t  ibi  stanliafiiiis.Quartabonitas  ex  modo, 

est  bonitas  triplex:    Priino    bonitas  sed  completa  est  ex   omnibus    cir- 

moris  in  actu  est  bonitas  ex  erenere  cumstantiis.  Tertia  bonitas  in   actii,  p^'^* 

post  bonitatem  ab  efficiente,  et  isLam  quae  est  gratuila,  addit  supra  istas       ^a 

Iiabet  ex  ol)jecto,  quia  si  transitsu-  bonitates  acceptalionem  divinam,  et 

per  tale  objectum,  circa  quod  nalus  istaest  exfine  alio  modo  quam  prius, 

est  esse  bonusacLus  ex  genere,  po-  ex   Iioc    quod   charitas    inclinat   ad 

test  dici  actus  bonus  ex  genere.   Et  finem  supernaluralem ;  patet  igilur 

ista  bonitas  potest  dici  materialis  in  quod  aliquabonitas  acLus  est  ex  fine,    , 

genere  moris  ;  et  ista  habet  univer-  sed  non  omnis.  / 

saliorem  bonitatem  ex    circumstan-         Ad  primum  principale,  dico  quod       4- 

tiis,  et  talis  bonitas   se    habet  sicut  intenLio    recta   facit    bonuin    opus,  ^^^l'^\ 

Puichritu-  puIchriLudo  ad  corpus.  Pulchriludo  tannuam  circumstanLia  principalis, 

doquidsit.  ^      .        .  ^  .  \  ^  ,    ^    r 

enim  in  corpore  non  estex  una  qua-  non  tamen  ut  causa  totalis. 
litaLe    lanlum,   sed    ex  proporLione         Ad  aliud,  dico  quod  non  sequilur,  Ad  se 

mulLarum  ad  invicem,  cL  ad  subjec-  acLus  inLellecLus  est  verus  sufficien-  aciu» 

tum  in  quo  sunt,  iLa  quod  Lalis   sit  ter  ex  principio  ;  igitur  actus  volun-  verus 

ibi,  et   talis  ibi.  PulchriLudo   igitur  talis  est   bonus  sufficienter  ex  fine,  c^ip^of 

nihilunum  absolulum  est  incorpore,  quia  ex  veriLate  solius  principii  po- g°°gQ,' 

sicut  nec  sanitas,  sed  requirit  conve-  test  conclusio  esse  sufficienter  vera, 

nientiam,  vel  proporLionem    humo-  quia  oinne  quod  includiLur  in  vero 

rum,  eL  ideo  excessus  unius   causaL  est  verum  ;  sed  sola  bonitas  finisnon 

infirmitatem,  eL  cum  iterum  reduci-  sufficitad  bonitatem  actus  in  volun- 

tur,  rediLcanitas,   ideo  ad  talia  non  late,    quia    ibi    requiruntur  omnes 

est  motus  per  se,    7.    Physicorum.  circumsLanlioe. 
Bonitas/lionitas  igitur  moralis  completa  est         Ad  aliud,    dico   quod  una  causa 

compieia  cx  correspondcntia  ad  rationem  rec-  non  sufficiL  ad  boniLaLem  acLus,  imo 

^"'  ^' ■    tain  secundum    omnes  circuinsLan-  oporLet  ut  sit  unus  actus  bonus  ex    Adu 

tias,  et  prima  bonitas  ex  circumstan-  bonitate  mullarum  causarum.   Unde 

tiaesLexfine,  quod  acLus  siL  circa  boniLasesL  ex  causa  inLegra,  etprop- 

Lalein  finein,  cL  quod  finis  recle  in-  terea  requiritur  quod  sita  voluntate, 

tendalur,  circa  quem  natus  est  esse  et  debito-  objecto,  et  quod    habeat 

Bonitas    bouus  actu .  Sccunda  boniLas  est  ex  finein  debitum,  et  similiter  modum, 

circucDs- 

taniionaiis  eo  modo,  videlicct,  quod  agens  ha-  et  consequenLer  eLiam  aliascircum- 


De. 


tiun 


ex  fine. 


bcat    modum      convenienlem      tali     stantias  quce  requiruntur. 


niST.  XIJ.  OII^^^TIO  IJNIC. 


211 


DISTIIVCTIO   XLI. 


[uum. 


CUQ- 
UUl. 


Dtra. 


QUi5^:ST10  UNiCA. 

L^tnnn  possibilc    sit   actuni  humanum 
esse  indi/ferentcm  ? 

Alens.  3.  /).  q.  3").  m.  3.  D.  Thom.  i.  2.  q.  28.  u. 
8.  el  9.  D.  Bonav.  hic  iirl.  1.  q.  3.  Richarrl  d. 
40.  p.  2.  q.  3  Durani).  Itic  q.  i.  Gabr.  q.  unic. 
Major.  q.  3.  Herrera  liicdisp.  28.  q.  15.  Vasq. 
I.  2.  d.  52.  Scot.  in  O.von.  Iiic. 

1.  Quod  noii  pfobalLii' :  Iiiter   j)riva- 

jmciit.  tioiiein  el  hahiluin  non  est  mediuni ; 
bonitas  et  inalilia  sunt  ojiposita  pri- 
vative  circa  actuin  huinanuin. 

Item,  si  esset  actus  medius,  ex  ta- 
libiis  posset  generari  habitus  ine- 
dius. 

Oppositum  videtur  per  Ainbro- 
siuin,  et  poniturin  littera. 

SCHOLIUM. 

Primum  dictum  :  Non  datitr  actus  indifjerens 
quoad  bonilntem  naluralem.  Secuiidum  :  IkUur 
actus  moraliler  el  in  purliculari  indiffirens.  Esl 
cor.tra  D,  Thom.  admiilentem  aclum  in  spocie, 
non  in  individuo  indiirerentem.  Probatur  px 
Ambros.  ad  oppos."  citalo  ex  Boet.  Hieronym. 
ep.  11.  apud  Auj^uslin.  Nazianz.en.  orat.  3. 
conlra  Jul.  fi.-egor.  Homil.  27.  in  Ev.mgel.  illud 
Malih.  11,  De  omni  verbo  olioso,clc.  Non  ohstat 
quod  Clirysoslom.  explicat  de  verbo  mendaci 
et  calumnoso  ;  et  idem  dicunt  Theopbyl.  el 
OEcumen.  et  favet  lexlus.  Inlerlinearis  cxponit 
de  irivolis  et  fabulis  ;  sed  neque  otiosum  e?t 
quod  habel  aliquem  finem  naturalem,  eslo  non 
moralem,  ut  spuere,  ambulare.  Tertium,  quoad 
bonitatem  merili,  certum  est  actus  moraliter 
indiflTerenles,  tales  esse  meritoric,  certum  etiam 
actus  bonos  morales  exisienles  in  morlali  esse 
sic  indiirerenles,  id  est,  nec  meritorios,  nec 
deraeritorios.  De  aclibus  bonis  moralibus  justi. 


conrmunis  sententia  est  non  csse  raerilorioB, 
nisi  adsit  corum  rclalio,  sallem  virtualis  in 
Deuni  ex  charitale.  l)e  triplici  relatione  aciuurn 
in  Deum,  vide  Doct.  in  Oxon.  hic,  et  4.  disl.  6. 
quaesl.  6.  et  i.  dist.  17.  quaesl.    3.   num.  22.  23. 

Ad  qua3stioneindico,  quod  loquen-       2. 
do  de  bonitate  naturali,  non  est  ac- Actus  na- 

,  ,.  .  .  1    r>    ■,    1         turalis  in- 

tus  inedius,  quia   si  non  dencit  ])o-   diiferens 
nitas  naturalis,  quci3  nata  est  inesse  "opinio^a 
actui,  est  actus   bonus   naturaliter;    '^"'^°'"®' 
si  deficit,  est  malus  naluraiiter.  Sed 
de  bonitate  secunda,  sciiicet  niorali, 
dicitur  quod  potest  esse  actus  in  ge- 
nere,  iino  in  specie  indifferens,  sed 
non  actus  singularis,  quia  ilie  actus, 
utquod  iiie  dat  eleeinosynam,  non 
est  indifferens,  sed  bonus  vel  malus 
moraiiter,  quia  vel  est  propter  bo- 
num  finem,  vei  propter  maluin. 

Dico  tamen  quod  de  actibus  hu- '^^^"r '^*^- 

^  tu8  smgu- 

manis   j)otest    esse    actus   inedius, 'ans  indif- 

,       .  •      I T».  .  ferens  ino- 

singuiaris  etindillerens,  quiasecun-  raiiter. 
diim  Boetiuin  super  cap.  De  quali- 
tate  :  Injustitiic  est  contraria  justitia, 
sicui  illiberalitas  liberalitati;  et  il- 
lud  declaral  ibidem,  et  medium  po- 
tcst  esse  inter  hoc,  sicul  ille  qui 
j)riino  non  habuit  justitiain,  non 
proj)rie  dicitur  justus,  sed  injuslus. 
Irijustus  tamen  dicitur  qui  Iiabet 
habitum  injustilicT.  acquisituin  per 
actuin.  VA  sic  dicit  PhiIosoj)hus  10. 
MetapJiijsic.  text.  com.  15.  quod  est 
/lomo  neque  bonus,  neque  ma/us. 
I^liaiii  esto  quod  essent  privative 
oj)j)Osita,  adhuc  non  sunt  imme- 
diata,    nisi    respectu   apti,    et    hoc 


» 


212  Linni  II. 

pro    temporc    pro    quo   est   aptus ;  dupliciter,  vel  quia  actu  corrumpit 

sicutcalulus  anle  nonum  diem  non  f^raliam,  vel  licel  non  sit  referihilis, 

dicilur   cfficus.  Iniuslilia   iL^lur   est  larnen  stat  cum  ^ialia.  Primo  rnodo  Tripiei 

''....  ^                                                 relalio 

liabilus,  vel  carentia  justitice,  quan-  est  ()eccalum   morlale,  secundo  ve-     tus  i 

do  quis  debet  juste  agere.    Sed  pos-  niale.    Cum  igilur  actualiter  refert 

sibile   est    hominem   elicere  aclum  inlentionem   in  Deum,  vel  virluali- 

humanum,  etsi   non    cum  omnibus  ter,    non    est  actus  indifferens,  sed 

circuinstantiis,  qua^  requiruntur  ad  meritorius,  quia  nimis  gravis  sen- 

actum  moralem  simpliciter,  etsi  non  lentia  est,  quod  nunquam  est  actus 

sit  conlra   mores.    Quia   si     aliquis  meritorius,  nisiacluali  relatione  ad 

det  eleemosynam  pauperi,  nec  deli-  Deuin.  Sed  de  habituali   relatione, 

beret  propter  quem  finem,  sed  sta-  vel  non  relatione  in  aclu,  dico  quod 

tim  cum  videt,  dat  sibi,   ille   actus  est  actu  indifferens,  et  nec  merito- 

non  est  contra  mores,  nec  est  mora-  rius,  nec  demeritorius,  quia  si  sic, 

lis  simpliciter,  cum  non  habeat  om-  continue  meretur  quis,  quamdiu  est 

nes  circumstantias.  in  gratia,  et  per  consequens   conli- 

3.           De  tertia  bonitate,  quae  est  in  actu  nue    demeretur,  quaindiu   est   sine 

Tripiex  re- jugpi^orio,  dico  ouod  aliquis  potest  gratia,  quanlumcumque  faceret  ac- 

latioboni                         .'                   ^                    ^           *  ^                   '                                '             •          •i-i      - 

operis  io  faccre  aliquem  actum,   et^xt^ualiter  tum    bonum    ex  genere,  si  quilibet 

Deum,    ac-            .                it-v-ii                    .  .1                           •                  xl 

tuaiis,  vir-  cogitare  de   Deo  m   dando  propter  actiis  humanus  inquantum    huma- 

^'bituaiu^.  Deum,   vel   virtualiter    cogitare   de  nus  esset    bonus    bonitate  gratuila, 

Deo,   cum    principium  est  bonum,  vel  malus  malitia  opposita. 

cum  quis  assumit   sibi   unum  labo-  Jdeo  dico  quod  existens  in  gratia 

rem     propter    Deum,    ct    continue  potest  elicere  actum  indifferentem,  Daniui 

laborando  non  actualiter  refert  in-  qui   nec  est  actus   meritorius,   ncc    "eren 

tentionem   ad    Deuin.    Terlio,   cum  tamen  est  ordinatus  ad  malum,  quod  ^"r?riu 

quis  habitualiter  cogitat  de  Deo  in  sulficit    ad    peccatum    veniale,    et 

operando,    cum    elicit    actum,    qui  etiam  potest  esse  actus  per  se  bonus 

stat  cum  charitate,  et  aliquem  ordi-  moraliter  et  complete  bonitate  mo- 

nem  possit  habere  quantumcumque  rali,   et    tamen    neque     meritorius, 

remote  ad  actum    meritorium.    Sic  neque  demeritorius,   sicut  in  statu        ; 

dico  quod  potest  actus  non  referri  innocentise.  Etetiam  nunc  existens       .' 

ad  Deum  tripliciter,  non  actualiter,  extra  graliam  operatur  non  gratuite, 

non    virtualiter, '  non    habitualiter.  antequam  habeat  gratiam,  et  tamen 

Primo  et  secundo  modo  adhuc  du-  prius  potest  ita  bene  operari  mora- 

pliciter,  negative,   vel  contrarie.  Et  liler,   quod   mereretur    gloriam    de 

sicut   duo  actus   primi  positivi  non  congruo.    Posset    igitur  esse  actus 

possunt  esse  indifTerentes  ad  bonita-  alicujus  existentis  in  peccato  mor- 

tem  gratuitam,  sic  nec  eorum  oppo-  tali,  qui  tamen  non  esset  demerito- 

sita,  ut  eisopponuntur.  Tamen  actus  rius  moitaliter,  nec  venialiter. 

potest  non  referri  ad  Deum,  vel  quia  Ad  primum  principale,  cum  dici- 

non  est  referibilis,  vel  quia  eliciens  tur,    iiite?'  habitum  et  privatioiiem 

actum  non  refert,   licet  sit  referibi-  non   esi  medium,  verum   est   circa 

lis.   Si  primo  modo,   hoc   convenit  aptum  natum,  si  habitus  et  privatio 


DIST.  XLI.  QlIyESTIO  IINIC. 


213 


sinl  absoliila  ;  si  lamen  sint  respec-     bonilas   ct    nialilia,    et    nioralis    el 
liva,    nl     respicienlia    quiindo,    vel      {^ralnila     sunl      conlraiia     iiHMliala 
alias    ciicuinslanlias,    bene     polest     circa  aclniii  liiiiiiannni. 
ess(»   niedinni,    (luia    donec     veniat 
illud     quaiulo,      neulrnin      oporUit 
inesse  subjecto,  sic  est  in    oblifia- 
tione  od  pra^cepla  affirnialiva.  N\'l, 
si   dicain   cuni    IJoetio,     dico    qnod 


Ad  aliud,  concedo  (juod  sicul 
jiossunl  esse  actus  indiHerentes,  ita 
]iossunt  {i^enerare  babiluni  indille- 
renleni. 


214 


LlJiUl  11. 


DISTINGTIO  XLII. 


primum. 


QU^STIO  I. 

Ulrum   in  cogiiatione  possit  esse  ratio 
peccati  ? 

Alens.  2.  p.  q.  107.  m.  i.  a.  2.  D.  Thom.  i.  2.  7. 
20.  art.  4.  et  q.  72.  a.  7.  D.  Bonav.  hic  a.  i. 
5.  I.  el  2.  Scot.  w  Oa;on.  hic. 

1,  Circa    distinctionem    quadragesi- 

Arfjument.  mnm  seciHidam  propier  distinctio- 
nem  Hieronymi  in  littera,  quod 
peccatum  consistit  in  cogitatione, 
sermone  et  opere,  queeritur  primo  : 
Utrum  in  cofjitatione  potest  esse 
ratio  peccati  ?  Quod  non  videtur, 
per  Augusiinum  in  lib.  de  duabus 
naturis  :  Peccatuni  nusquam  est., 
nisi  in  vo/imtate. 

][em,  peccatum  est  acleo  volunta- 
rium,  quod  si  non  sit  voluntarium , 
non  est  peccatum,  per  Augustinum 
de  vera  Relig.  Sed  nihil  est  volunta- 
rium,  nisi  quod  est  in  poteslate  vo- 
luniatis,  dicente  Augustino  3.  de 
lib.  arbitr.  c.  15.  Non  est  in  potes- 
tate  nostra  quin  visis  tangamur  ; 
ergo,  etc. 

Item,  nihil  est  peccatum,  nisi  sit 
cognitum,  quia  nihil  est  peccatum, 
nisi  quia  volitum,  et  nihil  est  voli- 
tum,nisisit  cognitum  ;  sed  cogiia- 
tio  non  est  cognita,  sive  intellecta, 
quia  si  sic,  aut  quando  inest,  quod 
noii  contingit,  quia  tunc  duo  aclus 
simul  essent  in  intellectu,  quod  non 
est    necesse     ad    hoc,     quod    quis 


Secun- 
dum. 


Terliura 


peccet.  Nec  potest  esse  intellecla 
antequam  sit,  quia  lunc  de  illa  in- 
lelleclione  quaireretur  utrum  esset 
iniellecta,  vel  non,  et  sic  in  infini- 
tum.  Nec  posiquam  inest,  tunc  enim 
in  illo  non  esset  peccaium  acluali- 
ter  ;  ergo,  etc. 

Item,  in  cogitatione  non  polest  Quariui 
esse  maliiia  ;  ergo  nec  peccatum. 
Antecedens  patet ;  lum  quia  onme 
cognoscibile  sub  onmi  ratione  co- 
gnoscibilis  est  bonum,  atque  ideo 
intellectio  mali  est  mala  ;  habet 
enim  Deus  cogitationem  mali,  in 
quo  tamen  non  est  malum,  neque 
peccatum  ;  ium  quia  est  eadem 
cognitio,  sive  scientia,  respectu 
oppositorum  ;  ergo  est  eadem  cogni- 
tio  boni  el  mali  ;  sed  cognitio  boni 
non  est  mala  ;  ergo  nec  cognilio 
mali. 

Contra,  Hieronymus  in  littera,  et    conir». 
Augusiinus  de  Trin.  lib.  9.  cap.  12. 
Magister   in   littera,  cap.  Modi  au- 
iem,  eic. 


QU.^i:ST10  11. 

Utrum  ratio  peccati  possit  esse  in  ser- 
mone  ? 

Alens.  sup.  tt  (/.106.  tnem.3.  D.  Thom,  hic  7.  i. 
(1)/.  I.  3.  liichanl.  (^■/  I).  Bonav.  cituli.  Gabr. 
et  Guprenl  q.  i.  art.  1.  Vasq.  1.  2.  disp.  76. 
SjuI.  uOi  6Ufj>a. 

Juxta    hoc   quffiritur  :   Utrum  in       o 
sermone  possit  essepeccatum  ?  Quod  Argument 
non  videtur.  Utens  instrumento  ad    p"™"""" 


DlSr.  XLII.  QILESTIO  111  KT  IV. 


215 


QUiESTlO  IV. 

Utrum    divisio     llieronyini    sil 
siffficiens  ? 


D.  Ilipronym.  in  Ezcch.  D.  Thom.  i.  2.  q.  72. 
arl.  1.  ubi  Cujet.  Conrad.  Hassol  liic  q.  unir. 
art.  2.  el  .3.  Azor.  tom.  i.  lib.  4.  cap.  4.  Scot. 
in  Oxon.  hic. 


fiiuMn   ad   (jiieiii  ordinaluiu    est  so-         (loiilru  iii  Psaliiio  lil. /<'<v/<A7 /////-     f-ontra. 

ciiiuliiiii  reclaiu  ratioiieiii,  uoii   pec-     cuiquc  secundutn    opcva  sua.  Vl   se- 

cal  ;  sed  seriiio  iiiveiilus  est  ad   e.\-     cuuduiu  .loauiieiu,  Apocal.  ''\.  ojjcra 

priiueiiduiii  uuiliuu  voluiitalis    iutli-     cnini  illonun  .scqiiu/t/ar  i//o,s. 

cia  ,  est   eiiiiu  .scrnio  indicium  do- 

luntatis,  unde  suut  ad  lioc  sermoues 

iuveuti,  ut  j)ra'slo  fiaul  inutua3  vo- 

luutatis  iudicia,  ut  ail   PIat(t  iu  Ti- 

uueo  ;  ergo,  etc. 

Iteiu,  si  iu  seriuoue  posset  esse 
peccatuiu,  vel  lioc  habet  iuquantuiu 
est  vox,  vel  iuquautuiu  est  vox  si- 
jiuiticativa  ;  uou  priiuo  niodo,  quia 
tuuc  iu  brutis  essel  peccatuiu  ;   uec 

secuudo  luodo,  quia  ad  siguifican-  Juxta  hoc  qucneritur  :  U/runt  divi- 
dum  iuiposita  est,  et  iu  ejiis  iiuposi-  sio  illa  Ilieronyrni  sit  sufficicits'? 
tione  uon  est  peccatum.  Proceditur  sine  arj^tiinentis. 

Contra,  Matlh.  5.  Qtii  dixerit  fra- 
tri  stto,  /iaca,  reus  cst  Judicio.  Item  scnOLiUM  i 

Jacobi  3.  rjui  in  verbo  non  offendit, 

p|„  Etsi  malitia  sit  primario   in   actu  volunlatis, 

est  tamen  distincla  malilia  secundario  in  acti- 
bus  aliarum  polentiaruni,  etiam  externis.  Ita 
Doctor  tiic  in  O.xon.  el  latius  quodl.  18.  &rt.  3. 
pro  quo  multos  vide  in  Oxon.  in  Scholio  num. 
I.  quod  ait  :  Pecculum  formuliler  esse  in  volun- 
tale,  et  materialiler  in  aliis  potentii^,  tnnlum 
vult  inaliliam  non  esse  in  aliis  aclibus,  nisi  per 
delerminalionem  voluntalis,  qua  posila  conlra 
rectam  rationem,  est  in  ipsis  dislincla  malilia, 
et  peccatum  formaliler  niinus  principaliter,  sic 
sunt  quasi  maleriale   respectu    voluntatis;   quo 


QU.ESTIO  11(. 
IJlvum  ratio  peccati jiossit  esse  iii  opere  ? 

Alens.  2.  p.  q.  lOG.  m.  3.  D.  Thom.  i.  2.  quoent. 
18.  a.  1.  Doctores  citati  qudst.  prseced. 

Juxta  lioc  quffiritur  :  Utvuni  pec- 

Cattim  COnsistii  in  Opeve  ?  Quod  non       sensu  di.xit  Doctor  in  Oxon.  d.  37.  q.  2.    §  C.nn- 

videtur  ;  opus  uon  est  voluntarium  ; 
ergo  uec  peccatum.  Antecedens 
probaturper  Apostolum,  Roiuan.  8. 
Non  quod  volo  /)onum,  hoc  facio, 
sed  quod  nolo  malum,  Jtoc  atjo.  Cou- 


cedo  ifpturvelle  esse  maleriaie  peccati,  qna  de- 
terminatur  per  privationeni  reclitudinis,  sine 
qua  pcccatuin  non  est. 


Praemitlo  ad  solutionem  istarum       '*•• 
qucEstiouum  uuum   generale,   scili- ggt^^f^^gj^j^ 
sequculia  patet,  quia    quod  non  est     cet  quod  primo  est  formaliter  non  est  formruier 
voluntarium,  non  est  peccatum.  malitia  nisi  in  actii  voluntatis.  Pro-  Probatur 

,  .  primo. 

Ilem,   in    eo  quod  est   commune  batio  :  Illa  malilia,  qucie  dicitur /?ec- 

omni   homini    el   brulo,  uon  polest  cy7///w,  est  injustitia  actualis  vel  ha- 

esse    ralio  peccati,    quia  per    illud  bitualis;  in  eo    igitur  est  peccatum 

nou   possumus   uos    convertere    ad  in  quo  est  juslilia  ;  hcnec  auleni    nou 

finem  ;  ergo  per  illud  i)ossumus  nos  esl  nisi    iii  ^(duutale,    ut   patet  per 

avertereafine  ;  sed  opus  est  hujus-  Auselmuiu,    cap.    i.    de    Conceptu 

luodi ;  ergo,  etc.  Vivtjin. 


210  Miun  ir. 

Secundo.       Itom,   Aiip:nslinus  3.  de  lib.  arhi-  pra^scnlat  Denm  alloqni  :  Deus  uoh 

tabi'ie"S  trio  \  \'()Innlas  est  cansa  prima  [)cc-  ct  potcMalem ,  quai  iii  nobis  cst,  sub- 

^rium.'^    candi  ;     niliil    (!nini  csl    j)cccaluin,  jecit  voluntati,  ut ad  impcrium  cjus 

nisi  sit  it)  polcslatc  facicnlis,  ct    ni-  non possimus  7ion  mocerenos,  et  fa- 

liil    cst   in   potestate   facicntis,    nisi  ccrc  quod  vnlt ;  imo  ipsa  movetnos 

quod    est    in    potestate    volunlatis  instrumenta  sua,  ct /acit  opcra,quce 

ejus;nn(lc  nullus  actus  cst  imputa-  vidcmus  faccre  \  nec  nos  possumus 

bilis  alicui,  nisi  qui  est  in    poteslate  illipcr  nos  resisterc,  ncc  opera,  quus, 

ejus.   Nec  etiam  aliquis  alius  actus  jaclt,    possunt  non   ficri   dominm, 

est  imputabilis  nisi   inquanlum  cst  quam  nobis  Deus  dedit,  nec  dcbe- 

in    potestate    voluntatis  ;    ergo    in  mus,  nec  possumus  non    obcdire  ; 

solo   actu    voluntas    est    formaliter  aliai  igitur  potentia^  in  actibus  suis 

peccatum.  obctliunt  voluntati.  Ergo  sicut  lene- 

confirma-       Confirmatur  pcr  Augustinum  11.  tur  dare  rectitudinem  in  aclu  suo, 

deCiDit.c.S.   quod  defectus  volun-  sic  in  operando  in  aliis  potenliis  le- 

tariossequitur  de])ita  poena.  Ex  quo  nelur  dare  rectitudinem  actibus   il- 

sequitur  corollarinm,   qnod  in  solo  larum  potentiarum,  ad  quas  compa- 

V e ile  sii  peccalum,  et  in  aliis  acti-  ratur   ut   motrix ;  sicut   ergo   recle 

bus   non,    nisi    mediante  velle  ;  ex  movendo  alias   potentias  inferiores 

quo  enim  de  ratione  peccati  est  quod  rectitudo  pai'ticipata  in  actibus  illa- 

sit  imputabile,  et   non    est  imputa-  rum,  ita  per  oppositum,  si  non  recte 

bile,  nisi  quiaest  in  potestate  volen-  movet  alias  potentias  ad  actus  suos, 

tis,  sequitur  conclusio  pra^dicta.  est  carentia  rectitudinis  paiticipatai 

Probatur       Item,  omuis  alia  causa  iti  univer-  in  actibus  illarum,  qua3  nataest  illis 

tertio.                    ,  '                                   ...  ^ 

so  activa,  est  naturalis   lu   agendo  ;  competere,  et  quam  tenetur  habere. 

ergo  nuHa  alia  causa,  prffiter  volnn-  Ergomaterialiterest  in  actibus  alia- 

tatem,  est  vitupcrabilis  in  agcndo;  rum    polentiarum    peccatum,    quia 

idco    nec    peccat   in  agendo,    quia  carentia  inest  rectitudinis  quam  de- 

quo3libet  alia   causa  agit  secundum  bent  habere. 

formam  et  principium  quod  accepit,  Ex     illo     sequilur     corollaiium, 

et  ideo  non  peccat,    quia  agit   sicut  quod  nullus  actus  alterius  polenlia? 

accepit.  a  voluntate  est  matcrialiter    inalus, 

5.           Ex  hoc  sequitur  quod    peccatutn  nisi  quia  subest  imperio  voluntatis  ; 

non    sit   formalitcr    in   cogitatione,  iti  illo  non  est  peccatum  materiali- 

nec  in  scrmone,  nec  in  opere  ;  ergo  ter,  nec  formaliter. 

si  est,  est  solum  ibi  materialiter.  Ex  his  respondendum  est  ad  for-       g. 

^etrmat?-       Ex  hoc  ostcnditur  quod  peccatum,  maiii  quffistionis.  Ad   cujus  solulio- Respoi 

'^'ncihU"  ^^^^^   "^^"  sit  formaliter   nisi  in  vo-  nem  oportct  primo  videre  quomodo  ulam  • 

aUarumpo- luntate,    potcsttainen    matcrialitcr  co^iilatio  cst  in  potestate  volunlalis,    ^^'^° 

lcLliarum.                 .....                                  .  . 

cssc    in    actibus    aliarum   potenlia-  et  qualilcr  potest  imperari  a  volun- 

rum,  quia  sccundum  Ansclmum  ci-  tatc  ;  hoc  enitn  necesse  est  ad   hoc,       4 

tatum  c.  i.  Voluntas  cst  domina  et  quod  in  ipsa  sit  peccatum    materia- 

motrix    in  rcfj)io   animse    respectu  liter,  cum  ipsa  non  possit  esse   pec- 

aliaruin  potentiarum,  quas  ita   re-  calum   formaliter.    Secundo   videu- 


DIST.  XLll.  QU/ESTIU  IV. 


217 


(liiiii  csl,  (|U()iii()(l()  polost  osse  iiiala 
iiialeriaiikM'. 
An  coRi-       Uiiaiiliiiii     ad    priimiiii,     vidctur 

talio  sit  iu    I  ■  n .    •  I  I  ,  •     I    1 1  ,  .  I . .  , 

poi.'st«ie  dillieilo  (|U()iii()d()  actus  iiilclleclus 
'*''""'"''*•  sil  iiii)()testalc  voluiilalis,  ul  possit 
a  volunlalc  iiiip(M'ari,  (iiiia  oiniiis 
volilio  necessario  requirit  iiitcUec- 
tioneni  in  intcllectu  naturalitcr 
priorein,  licct  sinuil  diiialionc.  Si 
ergo  volunlas  possit  iiiijicrare  intel- 
lectui  cogitationein  alicujus  objecti, 
aut  er^o  illani,  a  qua  avertit  intcl- 
lectuin,  autillaiu  adquam  convertit 
inlellectuin  ?  JNon  priinain,  inanifes- 
tuin  est,  quia  tunc  non  averteret  in- 
tellcctuin  al)  illa  cogitatione,  si  illam 
imperaret ;  nec  potest  imperare  il- 
lain  inlcllectionem,  ad  quam  con- 
vertit  intelleclum,  quia  sicut  dictum 
est,  actus  voluntatis  requirit  in  in- 
tellectu  actualem  cogitationem  si- 
mul  duralione,  et  prius  natura.  Co- 
gitatio  vero,  ad  quani  convertit  in- 
tellectum,  est  posterior  natura  voli- 
tione,  per  quam  intellectus  conver- 
titur  ad  illam  cogitationem,  et  cogi- 
tatio  a  qua  avertit,  est  prior  dura- 
tione  volilione,  per  quain  intellectus 
avertitur  ab  illa,  aliter  enim  pcr 
illam  volilionem  non  averteretur  in- 
tellectus  ab  illa  cogitatione;  ergo 
non  videtur  quod  voluntas  possit 
imperare  intellectui  aliain  cogitati(j- 
nem,  ut  sic  possit  aveitere  intellec- 
tum  a  consideratione  unius  objecti 
ad  considerationem  alterius. 

Itein,  in  per  se  causis  ejusdem 
speciei  non  |)otest  esse  circulus,  ex 
primo  PosLeriorum  text.  com.  (i. 
tunc  eiiiin  idem  esset  essentialiter 
prius  et  posterius  ;  sed  cogiiitio  in 
iiitellectu  est  per  se  requisita  ad 
volitionem,  cuin  voluntas  non  pos- 
sit  vclle,  nisi  prcficedente  cogitatione 


iii  iiilclleclu  ;  ergo  e  convcrso  noii 
esset  voliinlas  causa  inlcllcclioiiis 
iii  intcll(!ctu.  Non  igitiir  xoliinlas 
polcst  imjierare  cogilalioiii  in  in- 
tcllcclu. 

Scd  dices  foitc  quod  cogitatio  iii       7_ 
iiitcllectu  noii  est  per  se  causa   vo-  objeciio. 
lilionis,  sed  est  tantum  causa  sitie 
qua  non. 

Coiitra,  causa  prior  non  solum  soivitur. 
non  liabet  esse  a  causa  posteriori, 
iino  nec  ad  actum  suum  pra^suppo- 
nit  actum  causa?.  posterioris  ;  sed 
si  voluntas  imperaret  cogitationem 
in  intellectu,  oportet  eam  esse  cau- 
sam  primam  ejus  ;  ergo  non  pra3- 
supponit  actum  intelleclus,  ut  cau- 
sam  sine  qua  non. 

Item  tertio  sic  :  Quilibet  effectus  Probatur. 
habens  causam  sufiicientem,  potest 
causari  ab  illa  ;  sed  qua^libet  inlel- 
lectio  habet  causam  sufficientem 
praeter  voluntatem,  quia  qua^libet 
intellectio  liabet  memoriam  perfec- 
tam,  quae  est  per  se  sufficiens  causa 
intellectionis  ;  sed  ad  rationem  me- 
moriae  perfecta^  non  concurrit  vo- 
luiilas,  ut  patet  in  divinis,  quia 
voluntas  non  concurrit  ad  produc- 
tionem  filii,  ex  distinct.  0.  printi 
libri ;  ergo  volitio  non  requirilur 
ut  per  se  causa  intellectionis  ;  ergo 
noii  potest  imperare,  nec  iiitellcc- 
tum   movere  ad  actum  intclligendi. 

Iteiii,  objectum  actu  intelligibile  Quarto. 
cum  inlellectu  agente  est  sufficiens 
causa  naturalis  intellectionis  in  no- 
bis  ;  sed  causa3  naturales  suflicicn- 
tes  ad  causandum  aliquem  etreclum, 
causant  quantum  possiint;  ergo  vo- 
lilio  niliil  facit  ad  inlelleclionem, 
quia  cllectus  causatur  ab  alia  causa 
naturali  sufficicnter  causante  ;  ergo 
non  liabct  aliam  causam. 


218  LlliHI  II. 


SCIIOMUM 


ll(!ii)  -i.  (lo  Aiiiriia,  lext.  coni.   18.     Tertio 
hiUdlifjimm  cum  columns  ;  orgo  iii- 
lellifjcre  e^l  in  j)olosl;ilo  voliiiilatis  ; 

CoRitalionc.s  prffilor  primam,   subesse  volun-  ^j^     ailloiri    IIOII    SOIllilllUS,    CUIIl    VO- 

tati.  De  morio  subjfctionis,   quin(|un  opinionea  ,  •        i  •      ,  i  • 

rerert  et  rejicit,  de  quo  fusius  af.Ml  Collut.  2,  •'J">U«'    <l»^''l  objOCta  lion  SUIlt    lloblS 

pnesenlia. 
g  Respondeo,    quaiiluin    ad    istiiin         Iloiii  1.  Elliic.  cap.  9.  habilus  est,    contra 

Cogiiatio   arliculuni,  quod  oportet  dicere  quod  quo   quis    ulitur,   cum    vult  ;   patet 

esUu^iKT-  i"^  polestate  volunlalis  sit  aliqua  co-  ergo  quod   aliqua   intolleclio  sit   in 

*7untatls°   8'ilfitio,   sive   aliquis  actus   inlelloc-  potestate     voluntatis,     non     tainen 

^'^rfmo"'^  tus,    ut  possit  intolloctum   avertere  onniis,  quia  non   intellectio  prinia, 

ab   uno    inteliigi])ili,    et   convertere  quia  quidquid  esl   in  potestate   vo- 

ad  aliud  intclligendum.  Alitor  enim  lunlatis,  est  in  potestate   ejus  me- 

inlellectus  semper  staret  in  consido-  diante    actu    volendi  ;  sed    omnem 

ratione  objecti  perfocti,  sibi  habitua-  actum   volendi  pree^^edit   aliqua   co- 

litor    coiiiiiti,    quia    concurrentibus  gtiitio  natura  prior ;  ergo  illa  saltom 

agontibus     naturalibus    circa    idem  non    esset   in    potestate    voluntatis, 

passum,    causa     efficacior    sempor  propter   quod    dicit  Augustinus   de 

agit,    si   non    impediatur,    ut   patet  liber.  arbitr.  cap.  15.  A^o?z  e.s^  m /?o- 

de  igne  et  aqua,  si  agant  circa  idem.  testate  nostra  quin  visis  tanfjamur ; 

Sed    objecta   intelligibilia    respectu  restat  ergo  ut  cognitio  secunda  sit 

intellectionis  sunt  causse  activae  na-  in  potestate  nostra. 
turales,   et  etiam  intellectus   agens         Sed   dubium    est,    propter    argu-      9. 

et  possibilis,    si  hic  ponatur  agere  menla  supradicta,  quomodo  cogita-  Quomod. 

1  •         1 1  •  1  •  •  1 1      1  <  •  •  •         ,  1         •  ,  .       •      movet  vo 

ad  actura    inteiligendi  ;    ergo   illud  tio,   sive  intelleclio   secunda  sit   in  luntasa. 

objectum  intelligibile,  quod  est  per-  potestate  nostra,  ut  quomodo  volun- nTmsecui 

fectius,  semper  moveret  intellectum  tas  possit  movere  ad  illam,  cum   ad      ^^^' 

ad   sui  notitiam  ;   contrarium  expe-  nihil  moveat,  nisi  ut  cognilum. 
rimur  in  nobis.  Dicitur   uno   modo,    quod  sufficit   Ouinque 

Item,  Augustinus    11.  de   Trinit.  cognitio  habitualis  illius  objecti,  cu-  opini^onef 

cap.  3.  de  Magnis,  et  11.  de  parvis  :  jus   vult   imperare    cognitionem   ut 

Votuntas  hac  atque   illac  fert,  atque  sic,  et  sic  non  sit  necesse  cogitatio- 

refert  aciem  formandam,  conjunrjit-  nem  actualem  illius  objecti  prsece- 

que  formatam.    Similiter  ibi,  c.  8.  dere.  Alio  modo,  quod   sufficit   ha- 

de  3/af/7iis,  et  21.  de  pa7'vis,  dedaTSit  bere   cognitionem    illius   objecti    in 

quomodo  voluntas  conjungit  memo-  universali,  vel  in  aliquo  simili,  vel 

riam    aciei    cogitationis,    et    dicit  :  in    contrario.   Terlio   modo   dicitur, 

Quod  autem  co7iciliat,  atque  C071JU71-  quod    voluntas    remittit  intollectio- 

git,  ila  etiam  ipsa  disti7if/uit,  atque  nem  inexistentem  sibi,  et  tunc   illa 

separat    utique  votimtas.  ¥A  quam-  remissa  occurrit   aliud  intelligibile. 

vis  loquatur  de  memoria  et  acie  in  Quarto  modo  dicitur  quod   intellec- 

parte  sonsitiva,   tamen  in  lo.   lib7-o  tus  habet  actum  collativum   ut  sic, 

loquilur  do  inloUectu,    quando  vo-  inquanluin      intollectus      cognoscit 

luntas  conjungitintelligentiam  proli.  unuin  intelligibile   per  collationem 


Secundo 


DIST.  XLIl.  QUiESTlO  IV.  219 

ad  aliiid,  vtilunlas   movot  ad   stan-  spocies     cornalnr    in    aninia    moa, 

dnm  in  considoialiune  illius.  QninU»  vol    saltoin    volnntale     volonlo   ali- 

nnxlo  dicitnr  qnod  in  potoslale  vo-  qnid   in    parliculari,  oporlft    liahore 

Innlalis    non    osl   co^-nilio    simplox,  spociom    cjus  intollijiiljilom,   ot    por 

sod   discnrsiva  ol  incjuisiliva,  ol   sic  illam     inlolloctiononi    in    nnivorsali 

liabila  simplici  notitia  niovot  ad  dis-  non  causalur   illa  spocios  iii    intol- 

cursivam.  loclii  ;  orgo  volunlas  cansahil  illain 

jQ  ('onlra  j)rimum   modum  do  liabi-  spociem   in  intelloctu,  quod  iion  vi- 

eiicitur,  tnidi    cogniliono,    (juia    im|)ossil)ilo  dolur  voi'um. 

pnmu.     ^,^1    volunlalom   vollo   aliijuid   aclu,         Conlra  lorlium  moduin.  nene  eg:o      H. 

nisi    sit    actualis   intelloctio  in    in-  concedo    quod   voluntas  potosl    ro-  Et  leriia. 

telloctu  ;    nnlla   enini    co^nilio  lia-  mittere  intellectionem  inexislenlein, 

bilualis   sufHcit   ad    volitionem  ob-  qua  remissa  potest   occurrere  aliud 

jecti  actualem,  quia  lunc  dormiens,  objectum,    vorum  est    a  casu,    vel 

el  alius  quanlnmcumque  distractns,  quod     occurrat     aliud    intolli^ibilo, 

possol  velle  aliquid   nolum    in    lia-  vel  co^ilatio    alterius    intolli^ibilis, 

bitu.  vel  ejusdem  aliter  quain  prius,  quod 

tem  se-       Coutra   socundum  niodum,    quod  quidom    intolliuibilo    movoat  inlel- 

ciiuda.  7      11 

intelloctio  in  universali  non  suflicit  loctum  ot  volunlalom,  et  sic   soluin 

ad  hoc  quod  volit  aliquid  in  particu-  casuaiiter  esset  cogitatio  in  potestate 

hiri,   quia  tunc  intelligens  lapidem,  voluntatis.  Deinde,   non  fit  per  con- 

cum   in    eo    intelligatur    subslanlia  vorsionom   voluntatis,  cum  non  sit 

corporea,   in   quo,  ut  in  univorsali,  prius  notum  ab  intelleclu. 
continentur  omnia  bona  volibilia,  ut         Preeterea,  non  salvat  propositum, 

aurum,  et  bos,  etc.  hujusmodi,  sc-  quia    quantumcumque  voluntas  sic 

qnilur  quod  intelloctio  lapidis  suffi-  moveat   ad  aliud,  remiltendo   prio- 

ciat  ad    volondum  aurum,    vol  bo-  roin  aclum,  hoc  tamen  non  est  ad 

vem,  quod   falsuin  esl.  aliquid  determinatum  objeclum  in- 

Item,     intollectio    in    universali,  tolligendi    secundum    viam    istam, 

vel   est   idem   cum  intelleclione   in  sed  ad  quod  phanlasma  fortius  ino- 

particulari,  vol  alia.  Non  polest  esse  vet.   Sed  quod  sic  nioveat  phantas- 

alia,  quia  sicut  universale  in  singu-  ma,     inquantum    voluntas     romillit 

lari   non  est  alind  quam  singulare,  priorem  actuin   intelligondi,  esl  por 

sic    nec    intelloctio    universalis     in  accidons    respectu  volunlalis  ;   non 

j)articulari  est  alia  ab  intollectione  in  igitur    salvatur   quomodo    voluntas 

parliculari  ;  ergo  ost  idem  in  parti-  polest  per  se  avortere  intolloctuin  a 

culari ;  sed  per  hanc  non  intelligitur  considoralione  unius  ad  considora- 

nisi  hoc    dotorniinatum  ;  ergo,  olc.  tionem  alterius. 

Item,   intolloclu  intelligente   uni-         Contra   (juartum   inoduni,  ad   hoc  g^  ^jj^^j^ 

versale  potost  voluntas  velle  quod-  qnod    voluntas    avortat   inlolloclum 

libet  volibile  contentum  sub  eo,  ut  ab  uiio,  ad  intelligendum  aliud,  non 

intelligondo    animal,     potest    vollo  roquirilur  semper  inlelloctio  colla- 

bovom,   cum    tamon  voluntas    inoa  tiva,   sivo  Cdinjxiraliva,  quia    nnum 

non    possit   velle   bovem,   nisi   ejus  objocluin  jiotost  j)or  so  inlolligi  abs- 


220 


\A\m  II. 


simul  re 
fellualur 


qiio   comparnliorid   nd    aliiid,   ol  (il) 

inloiloclione   iliiiis    j)olosl   volunlas 

avorloi'0  iiilollccluin. 

12.  Contra     ulliinuiii     inoduni,    fjuod 

Ei  demum  ijj,;  non  sufficil,  i)ro])alur:  Si   illud, 

f|uinta.  _  '  ' 

quod  roquiiitur  ad  discursuin,  non 
est  in  jioteslate  voluntalis,  nec  ij)se 
discursus  est  iii  j)otestato  volunta- 

^  tis  ;  discursus  autem  necessario  prffi- 

supponit  cognitionem  apprehensi- 
vam  objecti,  et  illa  simplex  intellcc- 
tio  objecti,  ad  quod  dobet  intelloctus 
discurrore,  non  est  in  potestate  vo- 
luntatis,  ut  siipra  probatum  est  ; 
orgo  noc  discursus. 

^pinlonef  Coutra  omnos  modos  simul  :  Nul- 
lus  enim  illorum  potest  assignare 
aliquem  actum  intelligendi  in  intel- 
toclu  in  eodom  instanti  in  quo  vo- 
luntas  avortit  intellectum  a  conside- 
ratione  unius,  ad  considerationom 
alterius,  ot  priorem  natura.  Non 
primus  modus  de  cognitione  habi- 
tuali,  quia  ille  nullum  actum  ponit 
in   intelloctu. 

Non  secundus  de  cognitione  uni- 
versali,  quia  volilio  ost  in  se  dis- 
tincta ;  sed  actus,  vel  cognitio  in 
universali  est  indistincta.  Nec  ter- 
tius  de  romissione  intellectionis, 
quia  talis  remissio  non  ponit  cogni- 
tionem  alterius  objecti,  nisi  a  casu. 
Nec  quartus  modus  de  cognitione 
collativa,  quia  qusero  unde  erat  ma- 
gis  in  potostate  voluntatis  habere  col- 
lativam,  quam  intellectionem  sim- 
plicem  primam  ad  quam  confert. 
Prffiterea,  quando  intelligo  lapidem 
absoluto,  non  habeo  comparationom 
praeviam,  noc  absoluta  intolloctio 
sufficit  ad  hoc  quod  velit  comparali- 
vam. 

Nec  quintus  modus  de  cognitione 
discursiva,   quia  in   instanti  in  quo 


voliiiilas  osl  convorsa,  non  inlolligil 
oxtremum  a  qiio  discunit,  quia  ab 
int(dlecliono  ijjsius  aveilil  ;  noc  ali- 
qiiod  oxlroinum  ad  quod  discunil, 
quia  illiiis  intolloclio  est  jiosterior 
nalura  volitione  ;  stat  ergo  difhcul- 
tas,  (juomodo  voluntas  potest  aver- 
tere  intolloclum  a  considoraliono 
unius    ad  considerationom  altorius. 


sciioLiUM  m. 

Voluntas  imporat  cogitationi,  vel  avertit  in- 
lellectum,  quando  in  ahqua  nolilia  imperfecta 
ex  pluribus  similibus  in  inlellectu  simui  exis- 
tentibus,  complacet,  quia  tunc  illa  nolitia  in- 
londitur,  et  aliae  remittuntur,  vel  omnino 
cessanl.  Suadetur  isle  modus  ex  impugnatione 
alioium  quinque.  Vide  Doctorem  in  Oxon.  hlc 
a  num.  10.  et  collat.  2. 

Respondeo  igitur  ad  primum  ar-     13. 
ticulum,  et  prsemitto   tres   proposi-  P"ma  pi 

.,  positio. 

tiones,  ex  quibus  patet  propositum, 
quarum  prima  est,  quod  una  in- 
telloctione  existente  in  intelloctu, 
multae  possunt  esse  indistinctae  et 
imperfocta3.  Hoc  patot  in  exemplo 
de  visu,  quia  oinnia  quse  objiciuntur 
oculo  sub  una  pyramide  videt,  una 
tamen  est  visio  perfocta  illius,  sci- 
licet  puncti  in  cono  pyramidis ;  unde 
illud  supor  quod  cadit  axis  pyrami- 
dis,  videtur  distincte  ;  aliorum  au- 
tem  in  illa  pyramide  sunt  plures 
visiones  distinctae  ;  sed  si  hoc  est 
possibile  in  sensu,  multo  magis  in 
intelloctu. 

Secunda  est,  quod  intellectionera  secunda 
inexislontom,  licet  non  cognitam, 
ut  objectum,  potest  volunlas  velle 
et  complacere  sibi  in  illa  ;  aliter 
eniin  voluntas  non  posset  copulare 
parentem  cum  prole,  quod  est  con- 
tra  Auguslinum  de  Trinitate  ferme 
ubiquo,  maxime  vero  lib?'o  9. 


4 


i 


1 


i 


ca  plura. 


DIST.  \\A\.  QU^.STIO  IV.  221 

Tertia.        Teilia    j)rop()siti()  est,    (iiiod    vo-  |)orfecla,    iioii    laiiHni    ila  (juod   iiiil- 

liiiilate   coinjilaceiile    iii    ali^jiia    iii-  laiii  aliaiii  (•oiiipalialiir  seciiiii,  timc 

lclleclioiie,  ipsa   intendiliir  et  finiia-  ciini  illa  |)ossiiiil  cssc  iinilla'  iiihdlc- 

liir  ;  voluiilale  iiulciii   iion   coin|)la-  clioiics  iinperfeclce  in  inlellcclu.  Kx 

ceiile  el  nolenle  inUdleclionein,  ij)sa  secunda  jiroposilioiu',  volunlas   jio- 

reinitlitur   et    debililatur,    ila    (juod  lest  coinplacere  in  inlellectione  exis- 

volunlas    intelleclionein     iiiexisten-  tente  in   intelleclii,  licet   non    fiKMit 

tein  volens  inlendit,  et  nolens  reinit-  cognita  objective  ;  erg(j  jiotest  coiii- 

til.    Ualio    hujus  est    ex  ordine    et  j^lacere  in    intellectione   imperfecta 

cominixlione   potenliaruin,    nam   si  alicuius  objecti.   Ex  tertia   i)ronosi- 'P'^"^?.''° 

'  _  '  J  J  II  luteuditur 

a^^ens  idein  secunduin  diversas  ac-  lione,  voluntate  comjilacente  in  ali- et  firmatur 
...         ,  .               „  •       II      •  •  I-  i'^""  ^''"'" 

liones  agat  circa  idein  objectum,  ior-  qua  intellectione,  inteiidit  eatn,   et  piucentiam 

•  .      ,  f      ,•  •  •  n  .  n  •         r    •.  volunlatis. 

Iius  aj^it  et  perieclius  ;  si  vero  circa  iirinat;  ergo  illa,  qutc  j^rius  fuit  re- 

disparata,    agit    imperfeclius,    quia  inissa,  per  illam  intentionem  fit  per- 

omnis    virtus    unila  forlior    est    in  fecta  et  firmata,  et  voluntale   non 

agendo.  complacente  in  alia,  alia   intellectu 

'ortiusa^it      Kroosi   auima  secunduiii  oinnes  lemittitur,  aut  desinitesse,  et  dicitur 

polenlia  .  .  .  ,  .  •         n 

ircauQum  suas  potentias  operativas  agat  circa  voluntas  avertere  intellectumab  una 

uim  dr-  ideiu     objectum,      perfectius     aget  intellectione,  et  convertere  ipsum  ad 

quam  si  circa  objecta  diversa  agat,  intellectionem   alterius    objecti.    Et 

secundum    diversas    potentias,    ita  esset  simile  de  oculo,  si  ipse  sitstans 

quod   actio  cujuslibet   potentia',  ex  in  eadein  comparatione  ad  aliquod 

coactione    alterius    potentiai    circa  corpus,  et  videns   plura  puncta  in- 

idem  (jbjectum,  perfectior  est  proj)-  Ira  eaindem  j^yrainidem,  unde  per- 

ter   ordinem  potentiarum  ;  et  ita  si  fectius    possit    sine    sui    mutatione 

voluntas  circa  illud  idem    operatur,  convertere    se    ad   videndum   aliud 

circa  quod  intellectus,  firmatur   in-  distincte,  qiiod  prius  viderat  indis- 

tellectus    in    operalione   sua  ;    \u\ic  tincte.  Et  per  hoc  dicendum  est  ad 

ralio  est  propter  quid.   Quod  vero  argumenta. 

ila  sit,  patet  per  experientiam.    Ex-         Ad  primum,  quod  illa  volitio,  qiia      |g 

perimur  eiiiin  hoc  in  oinni  polentia,  imperatintellectui  cognitioneinillius  Ad  argu- 

qiKKl    ipsa   fortius  agit,  si   voluntas  objecli,    avertendo   ijisum  a    priori  sitTnum^" 

complacet,  et  quando  potentia3  sunt  cogitatione,   habet  in    intellectu  co-    ^^^^};. 

distractae  circa  diversa  oljjecta,  im-  gnilionem  simul  duratione,  et  prio-     ""'"• 

perfeclius  operantur.  reiii  natura;et  illacognilio,  ad  quain 

Item,  hoc  probatur  ex  alio,  quia  convertit   intellectum,  qua?  j)rtece- 

agens   inferius  fortins  agit  concur-  dites.se  ejus,  habete.sse  iinjierfectum, 

rente  superiori  agente  ;  sed   volun-  sed    intenditur    per    copulalionem 

tas  est  superius  agens  respectu   in-  seu    complacenliam   voluiilalis    se- 

tellectus  ;  ergo  intellectus  perfectius  cundum    moduiii  jiraMlicluiii,  alque 

operatur   concurrente    actu   volun-  ita  complacenlia  volunlatis  est  pos- 

tatis.  terior  illa  cogitalione  ut  iinj)erfecla 

ig^  Ex  his   ad  propositum  ex    prima  sed  j)rior,  quam  cogitalio  j)erfecta. 

propositione,   si   inlellectio    una  sit        Ad  secundum  dicendum   quod  in  '^'^d^um."* 


222 


ijimi  II. 


Circulus  in 

natendo 

quando 

dalur. 


caiisis  l()lalil)iis  incoiivonicns  cst 
cssc  ('irculinn,  cl  in  causis  simpli- 
cilor  priorihns.  nl  in  cansis  natura- 
lihus  ;  sod  non  est  inconvcniens  esse 
circulum,   ubi   causa   supoiior  non 


lclloclus ,  perfcctior  esset  actus  ; 
non  qnod  volunlas  causat  iminc- 
(lialo  aliqnom  actuin,  vel  aliquom 
gradum  actns  in  intfdloctn,  sod 
j)roj)lor  ordinoin    natnralom    poton- 


est  simplicitor  necossaria,  sed  con-     tiarum,  momoria  porfoctius  est  cau- 


Ad  ter- 

tium. 

Perficitur 

actio  unius 

potenlise 

concursu 

allerius. 


sa  actnalis  notiliw,  cum  sibi  con- 
corditor  agit  voluntas  circa  idem 
objoctum  volondo,  circa  quod  opo- 
ratur  momoria  intolligendo. 

Aliter  vero  posset  dici,  quod  vo- 
lunlas  habet  immediatam  actionem 
super  intcllectum,  sed  hoc  esl  diffi- 
cilius  videre.  Idco  potcst  dici  secun- 
dum  priorom  viain,  quod  licot  mo- 
moria  porfocta  sit  sufficiens  princi- 
pium  intolleclionis,  et  voluntas  non 
habeat  necessariam  actioncm  circa 
idcm  objectum,  si  tamen  coagat, 
fortificatur  tota  actio  memoriae.  Et 
secundum    hoc,  patet  quomodo  co- 


cnrrit  cum  causa  inforiori  conlin- 
gentor;  sic  cst  in  proposito,  qiiia 
volnntas  non  cst  ita  necessaria  cau- 
sa  intellcclionis,  quod  sinc  ea  non 
possit  esse,  sod  ost  causa  alicujus 
perfcctionis  in  ea. 

Ad  terlium,  dicendum  quod  causcie 
naturalos  sufficienter  agunt  sine 
aliis  causis,  quantum  ad  omncm 
pcrfectionom,  quam  possunt  cau- 
sare,  ot  lamen  cumsuperiori  agentc 
istse  CcDdem  causcE  perfectius  agunt ; 
memoria  vero  est  sufficiens  causa 
intellectionis  quoad  perfectionem, 
quam  ipsa  potest  causare  in  intel- 
lectionc ;  illa  tamen  eadem  causa  gitatio  est  in  poteslate  voluntalis. 
concurrento  causa  superiorc,  ut  vo- 
luntatc  et  agente  circa  idem  obje- 
ctum,  perfectius  agit,  propter  natu- 
ralom  ordinem  potontiarum,  quae 
natse  sunt  se  impodire  in  actibus, 
quando  circa  diversa  operantur,  et 
se  fortificare,  quando  circa  idcin 
concorditer  opcrantur  ;  ct  ideo 
qnando  voluntas  vult  idem  illud, 
circa  quod  operatur  intolloctus,  in 
perfectiorom  actum  intelligondi  po- 
test  anima.  Undo  si  quando  intolle- 
ctus  intolligit  aliquid,  esset  operalio 
voluntatis  circa  idem,  et  imaginatio 
et  sensus  circa  idem  particulare,  ut 
puta,  quod  esset  prasens  sensui, 
multo    perfectior    esset    intelloctio. 


SCHOLIUM  IV. 

Delectationem  de  objeclo  nfialo,  eliara  sine 
consensu  in  opus,  esse  nnorlale.  Tta  communis. 
Vide  citatos  in  Oxon.  hic  in  Schol.  num.  13. 
Quidara  tenent  de  opere  prohibito  Jure  posi- 
tivo,  non  esse  mortale,  Sanch.  Lcss.  Vasq.  Corri. 
ibidem  citati.  Id  sallem  probabile,  delectatio- 
nem  de  opere  morlaii,  sub  conditiono  jusli- 
ficante,  etiamsi  sit  appetitus  sensilivi,  non  fsse 
mortale,  Sanch.  i.  in  Decal.  cap.  2. 

Sequitur  vidcrc  secundo  quomodo 
in  cogitatione  pofcst  esse  pcccatnm 
materialitcr?  Dico  quod  ipsius  vo- 
luntatis  duo  sunt  actus,  scilicet 
actus  concupiscenticT,  et  actus  com- 
placcntiae.  Et  actus  complacenlia? 
prior  est,  quia  prius  complacet  vo- 


17. 

Actus  coa- 

cuspiscen- 

life  et  ac- 

tus  com- 

placentiffi. 


quia   proptcr    distinctionem    poten-  luntas  ex  dilectiono   in   illo  cui  con- 

tiarum  circa  diversa  remiltnntur  in  cupiscit,   quain  concupiscat  aliquid 

actibus  suis.  Secundum   hoc   ergo,  sibi   voluntas.    Potest  ergo   aliquid 

concurronte    actu    voluntatis    circa  sibi  inordinate  concupiscere,  etcom- 

idem   objectum,  quod  operatur  in-  placcre  in  illo,    et  etiam    potenliis 


DIST.  XLII.  QU.ESTiO  IV.  223 

iiiforioi-ihiis   putest  ali(iiio(i    iiinnli-  ikhi  sil    (lclcclahilc,  iioii   csl    pecca- 

iialiim  coiicii|)iscerc,  cl  iii  li(»c  coiu-  liiiii.   riidc  vir   saiicliis  jiotcst  dclc- 

l)laccrc;cl  codciii  inodopotcsl  qiioad  clari  iii  co^iilalioiic  aliciijus  jieccali, 

actuiii  iiilcllcclus.  (jiiod  dctcslaliir  ;  dclcclari  lamcii  iii 

'riuuo       Uii'iii<l<>    L''r'»    voluiilas    impcral  coiisidcralioiic  alicujus  olijccli,  qua- 

Ijimuia.   co^ilalioiicm     alicujiis    illicili,    (|iia  lciiiis  ohjccliim   sit  sibi  jirccseiis,  ut 

viill  ul   ohjccluui  sit  sibi  prccscns  ad  dclcctcliir  iii  illo,  ut  iii   (d)jcclo,  est 

concipicndum  comiilaccnliam  suam  |tcccaliim.  VA  lioc  palcl  pcr  '^'^r''-^- jg°jj,'fj2j 

in  illo,  si    illud    co-iilatum  siL  illici-  tiiiuiii   U.  Triiiil.   cap.    10.    J)c /i /i i rc  nmUxiuaa- 

'  *^  .  .  .       do  c8l  nia- 

tum,  in  comjilaccnlia    plcna    illius  uileinpera/iliain ,     rcrbiunqac    cjas       la. 

modo   pranlicto,  est  pcccatum   inor-  (liccrc,pcrtinet  ad  artem  moris;  csae 

tale.  Kt  hoc  non  soluui  de  carnalihus,  aalcm  inlcmpcratam  ad  illad pcrti- 

ut  cojiitare  luxuriam,  scd  etiani  in  nct,  qaodin  illa  arte  calpatar;  sicat 

actihus  intclicclus  respectii  aliorum  nosse  ctdclinire  qaidsit  Solecisjnus, 

objectoruin,  ut  imaj^inari  ct  niorari  pertinct  ad  arlem  loqacndi;  facere 

cum     dclcctatione     iii     cogitationc  aatem  ilhim,vitiam  est,  qiiodin  illa 

mortis  inimicorum,  et  sic  patet  quod  arte  reprehenditar.  8ic  ergo  si  cogi- 

co^uitalio    de    ohjecto    illicito,    qucii  tatio  placet  el  conlinuatur  non  prop- 

procedit  ex  complacentia  voluntalis  ter    co^itatum,  sed    ut  per  eam  ad 

in  illo  posl  deliherationem,  esl  pec-  finciTi  debitum  aliquispcrtiugat,  non 

catum  mortale.  Sicut  eniin  est  mor-  cst   pcccatum,  scd  si  propter  obje- 

talc  voluntali  coiicupisccre  sihi  de-  tuin  illicitum,  est  peccatum  ;  et  isto 

lcctationem    de    ohjcclo  illicilo,   et  niodo  viri  justi  delestantur  cogita- 

illam  etiam,  vcl  aliam  concuj)iscere  tioiies  illicitas. 

potenticc  iufcriori,  sic  ctiam  peccci-         Ad    primum    argumentum    luijus      ig, 

tum  est,  ad    Iioc  vclle  cogitationem  quccslionis,  patet  responsio  per  di-Adargum. 

dcillo  ohjecto,  cta,  quod    peccalum  formaliler  non  q^uSiSnis 

oe^con-       lltcc  est  sententia  Augustini    12.  est  nisi  iu  volunlate,  sedmalcrialiter    p'''-"®- 

iensu  nj  ///,     ^^  Trinit.  can.  12.  et  Mai^istcr  potest  esse  in  aliis  actibus,    non  la- 

opus  est  , 

mortaie.  allcgat  dist.    2k   caj),    illo:   Itaqae  men  uisi  ut  imperautur  a  voluntate. 

ut    breviter    siunma    perstrinfjam.  Uudc  j)rima  cogilatio,  ut  i)atcl5///;ra, 

Et  quod    Augusliuus  ihi    intclligat  non  inducit  peccalum,  et  lolies  ha- 

quod   dclectatio    sine    couscnsu    iii  het  hoino  j)rimas  cogitationcs,   quo- 

()j)us,  sit   pcccatum   mortalc,    patel  lies   occurrunt  diversa   ohjecta,    et 

perilludquod  dicil,  si  solam   corji-  quoties  surgit  a  somno. 
tatur  dc  rc  iliicila,  iotas  homo  da?n-        Ad    sccundum     jiatet    responsio,  Ad  secun- 

.    ,  ...  duuj. 

nabitur,  nisi  per  (jratiam   mediato-  quod    verum  cst   dc    prima   cogila- 

ris  Dei  ethominum  tiberctiw ;  (\\u){{  tione,   quod   non    est   iii    pittcslale 

si  esset   veniale,  posset  sine  gratia  nostra. 

opposita  libcrari.  Kx  quo  patet  quod         Ad  tcrtium,  dicendum   (luod  non   ^^^^^^' 

iu    eadcin    cogitatione   potest   esse  se(juitur,  cogitatio  nou  est  prius  co- 

peccatum,  et    non    esse   peccatum,  gilata;  ergo   uon    est   volita.   Nam 

quia    quantumcumque  cogitatio   sit  sufficit  quod   actus  cogilationis   sit 

dclectahilis,    cum    tameu   ohjectum  prajsens  in  ratione  actus,  uon  in  ra- 


22  i 


IJI5JU  11. 


Ad  quar- 
tum. 


19. 

Solutio  se- 

cundac 

quaistio- 

Dis. 


Quomodo 
sermo  est 
in  potes- 
late  vo- 
luDlatis. 


Uiide  dici- 

tur  sermo 

peccami- 

D0SU8. 


tiono  ol)jecli  considerati,  iiec  recte, 
nec  leflexe  ad  hoc  quod  voluntas 
veliL  illarn,  et  complaceat  sihi  iri 
ill;i.  Unde  ad  hoc  quod  alicjuid  sit 
volitiiin,  oportet  ohjecturn  esse  co- 
gniturn,  vel  C(ignitioneni  hahere 
aclualiler  inluTrentem. 

Ad  ultimum,  patet  responsio  ex 
secundo  articulo  qua^slionis,  quo- 
modo  in  cogitatione  possit  esse  pec- 
catum. 

SC   OLIU      V. 

Ad  secundam  quaestionem  respondetur,  quod 
sermo  est  peccalum  (idem  de  aliis  actibus 
aliarum  potentiarum)  quatenus  subest  volun- 
tali,  et  profertur  sine  circumstantiis  debitis. 
Ouod  ait  polenliam  molivam  despotice  subjici 
volunlali,  fallit  in  quibusdara  parlibus,  qute  ub 
sympalhiam  cum  imaginalione  et  appetitu, 
conlra  eam  quandoque  moventur,  de  quo  D. 
Thom.  I.  2.  q.  17.  a.  9.  ad  3.  Augusl.  14.  Civit. 
16. 

Ad  quaeslionem  secundam  sol- 
vendam,  primo  videndum  est  quo- 
modo  sermo  sit  in  potestate  volun- 
talis ;  et  secundo,  quomodo  in  eo 
est  malitia. 

Quantum  ad  primum,  dico  quod 
potentia  motiva  in  homine  ohedit 
voluntati  ohedientia  servili,  qua? 
primo  Polit.  cap.  9.  vocatur  despo- 
tica;  unde  in  tantum  sihi  obedit, 
quod  nullum  memhrum  hahile  ad 
motum,  nisi  sit  aridum,  resistit 
imperio  voluntatis;  sed  formare 
voces  articulatas  est  actus  potentire 
motivse,  licet  non  possint  elici  nisi 
proecedente  actu  imaginationis  et 
intellectus  ;  ergo  sermo  est  in  potes- 
tate  voluntalis,  si  lingua  sit  disposita 
ad  motum,  et  non  sit  impedita. 

Quantum  ad  secundum,  dico  quod 
malitia,  sive  peccatum,  est  in  ser- 
mone    materialiter,  formaliter   vero 


in  voluntale.  Xarn  recla  ralio  judi- 
cat  de  omnihus  aclihus  hurnanis 
inferiorum  potentiarum,  illos  del)eie 
esse  circumstantioiialos  recte  recli- 
tudine  sihi  dehita,  scilicet  ])ailici- 
pata,  loquendo  de  actihus  potentia- 
rum  inleriorum;  sed  actus  jioientiae 
motiva3  suhest  voluntati;  ergo  dehet 
esse  circumstantionatus,  et  rectus 
rectitudine  sihi  dehita,  et  quod  tran- 
seat  super  materiam,  et  quod  ordi- 
netur  ad  dehitum  finem  et  rectum, 
ut  scilicet  aedificet  proximum,  et 
quod  notificet  illud  quod  est  in 
conceptu  mentis,  aliter  esset  men- 
dacium ;  ex  defectu  ergo  circum- 
stantiffi  dehitffi,  quam  voluntas  dehet 
imperare,  est  malitia  in  voluntate 
formaliter,  et  in  sermone  materia- 
liter. 

Ad  primum  argumentum,  dico 
quod  usus  instrumenti  ad  finem 
suum,  licet  in  se  non  sit  malus  for- 
maliter,  potest  tamen  in  eo  esse  ma- 
lilia  materialiter,  inquanlum  impe- 
ratur  a  voluntate,  in  qua  est  mali- 
tia  formaliter,  cum  intendit  maluni 
finem.  Unde  utens  instrumento  ad 
finem,  ut  ad  finem  suum,  non  pec- 
cat  utendo  eo,  si  utitur  eo  dehito 
modo,  secundum  dictamen  reclae 
rationis. 

Ad  secundum,  dico  quod  illa  ma- 
litia  est  in  voce  materialiter,  prout 
est  significativa.  Et  cum  dicitur 
quod  impositio  nullam  qualitatem 
voci  trihuit,  dico  quod  verum  est, 
nec  aliqiiam  intellectionem,  nec  ali- 
quem  conceptum.  Unde  nihil  valet 
quod  aliqui  dicunt,  quod  vox  signi- 
ficativa  continet  in  se  conceplum, 
quem  causat  in  anima.  Si  enim  hoc 
esset  verum,  tunc  posset  vox  signi- 
ficativa  audita  movere    intellectum 


20. 

Ad  arg. 
qusst. 


4 


Ad  secut 

dum. 

Vox  sigD 

licativa 

Duliun] 

coDtiae 

concep- 

tum. 


I 


niST.  XLII.  Qr.iilSTlO  IV. 


225 


aiKlieiJlis    seCUIHllim     illain     inlclle-      actu  posilivo  voluntati^  ?  O"arlo,   an   appelitua 

iiifirior  hube<tt  aliquam    liherlalein   propriam  ? 


clioiiein,  iiKjiianluin  est  sic  sij^nili- 
caliva,  ct  tuiic  nioveivt  intelleclmn 
Grieci  audieiilis  iliain  vocein,  ad 
conceptuni  quein  e\])riinil,  (jikkI 
falsuin  est.  Uiule  nulla  (lualilas  sibi 


Afi  quarlam  qiiaeslionem,   explicHl    divisionem 
I)i'cc'ti  in  peccala  cordis,  oris  el  operig. 

A(l     terliain   (lua^stionein    solvcn-      21. 


(laiii,    videiKluin    est,   sicut    nrius  :  Soiuiio  3. 

.  .  qua?8lio- 

iini^riiiiitur,    nec    aliquein    concep-     Primo,   (luomodo  operaliones   alia-      nis. 
tnni  in  se  coiitinet  per  hoc,  quod  est     luin    iiotentianim  sunt  iii  potestate 


01  qua- 
er  exci- 
lcoucep- 
m  men- 
tis. 


si«!:nincativa,  sicut  nec  in  circulo 
alicjua  qualilas  de  novo  causatur, 
per  hoc  quod  imponilur  ad  signifi- 
candnin  vinuin. 

hleo  dico  quod  vo.\  si^nificaliva, 
solum  est  sijjnum  ad  placitum  re- 
memorativum.  rnde  vo.x  tantuin 
immutat  sensum  auditus,  nec  habet 
causare  in  sensn,  nec  in  phantasia, 
nec  in  intellectu,  nisi  conceptum 
vocis  ex  se.  Tamen  auditu  immutaio 
a     voce     significativa,     immulatur 


voluntalis  ?  Secundo,   (inomodo  iii 
eis  est  malitia? 

Quantum  ad  piiiiium,  dico  quod 
o/;//.s  acci|)ilur  iii  proposilo  pro  ope- 
ratione  aliariim  potentiaruin  a  po- 
tentia  inoliva  lin^ua',  licet  eniin 
serino  sit  opns  quoddam  ;  lamen  dis- 
linguitur  conlra  alia  opera,  qnia  se- 
cunduin  illud  opus  sermoiiis  ma- 
xiine  se  homo  civiliter    liabet  et  po- 


ilice. 
Dico  erc-o   quod    polenlia  inotiva  Quronam 

poteulia, 

phantasia  et  memoria,  et  memora-     est  in  polestate  voluntatis,  ut  5V^/>7'a  aut  opera- 

...  f    •»  •  •  ,  X  ,       ,•  ,•  tionessunt 

inur  rei  cui  tale  nomen  hiit  imposi-     ostensum  est  ;  potentia3  eliain  sen- in  potesta- 
tuin,   et  sic   excitat  inlellectum   ad     sitiva^  sunt   in  potestate  voluntatis,  ^^^uS"  ^' 
consideralionein    illius    rei,    cujus     et  etiam    vef^etativfB,  quatenus  de- 
prius   habuit  notitiam.  Aliter   enim     pendent ex  operatione  potentiai  rno- 

tiva;,  ut  vegetaliva  requirit  opposi- 
lionem  nutribilis,  quanluin  ad  po- 
tentiam  nutrilivam,  et  similiter 
approximalionem  activi  et  passivi. 
VA  secundum  hoc  potentia  genera- 
liva  est  in  potestate  nostra,  et  in   ea 


per  vocem  illam  nihil  intellig:et,  nisi 
prius  res  cui  imponitur,  sibi  fuerit 
nota,  et  quod  ad  rein  illam  signifi- 
candani  hffic  vox  imponebatur,  et  sic 
reducit  intellectum  ad  aclualem  in- 
tellectionem  rei  prius  notai  habitua- 


liter;  el  illo  modo  potest  esse  mate-  potest  esse  peccatum  materialiter, 
rialiler  malilia  in  voce,  ut  est  insliu-  inquantum  ad  actuni  inordinatum 
menlum  voluntatis.  pra^cedit  potentia   motiva,  qua»   est 

in  potestate  voluntalis;  simililer 
etiam  quantum  ad  potentias  sensi- 
tivas,  quatenus  operationes  earum 
dependent  a  potenlia  inotiva.  Unde 
Augustinus  12.  Tfinit.  cap.  8.  dicit 
quod  quia  apertio  palpebrarum  ne- 
cessario  requirilur  ad  visionem,  et 
inolus  localis  palpebrarum  obedit 
aniniie,  eatenus  visio  est  in  poles- 
tate  voluntatis. 


SCUOLIUM  VI. 

Opera  sensitivae  et  negaliv<e,  mediante  poten- 
tia  motiva,  subsuut  voluiilaii  ;  unde  cum  sine 
circumstanliis  debitis  fiunt,  peccata  suni.  C  ica 
solulionem  ad  primam,  viile  in  Oxon.  in  Schol. 
hic  num.  19.  ubi  resolvitur.  Primo,  fin  dclur 
aiiquis  actus  voluntatis,  non  liher?  Secund'), 
qui  molus  primi  siiii  peccala  ?  Tfrlio,  an  aclua 
aliarum   potenliarum    possinl    esse  mali,   siue 

ToM   XXIII. 


226 


LIBRI  II. 


Et  quomo-  Sed  siinlnc  ilhi}  polontia^  aliler  in 
])()tcslale  volunlalis,  quain  per  prin- 
cipiuin  rnolivuin  ?  Dico  quod  sic, 
quia  j)crfcctius  j)ossuiit  iii  actuin  ex 
eo,  (juod  voluntas  Iiabetactum  circa 
ideni  objcctuin;  patet  iii  visu.  Nain 
stante  eadein  disj)ositione  objecti  et 
oculi,  potest  visus  iinperari  a  vo- 
luntate,  ut  absque  inotu  locali  in- 
tueatur  aliquem  punctum  perfcctius 
modo  quam  ])rius,  et  hoc  in  eadem 
pyramide,  et  infra  eamdcni  basim, 
l^ropter  copulationem  voluntatis. 

Quomodo       Sed  quomodo  est  malitia  in  eis  ? 

^\mia'?  l^ico  quod  materialiter  eodem  modo, 


m 


sicut  in  aliis,  in    sernione  et  cogita- 

tione,  scilicet  quando  non  sunt  cum 

debitis  circumstantiis  elicitffi,  et  ca- 

rent    rectitudine    participata   quam 

deberent  habere. 

Ad  pri-        ^^d     primuin     argumentum     de 

'quSsri'.  Apostolo,  dico  quod  illud  est  intel- 

ligendum  quoad   primos  motus,    et 

de  his  non  video  quod    sint    pecca- 

lum,  quia  proecedunt  omnem  actum 

voluntatis,  et  nulla   ratio   culpae  est 

in  aliquo  pra3cedente  actum  volunla- 

tis.  Delectationes  vero,  quae  sunt  in 

voluntate,  sunt   peccatum,    quando 

sunt  de  illicito,  ut  quando  voiuntas 

delectatur  appetitui    sensilivo,  quia 

illse  non    sunt   sine  actu  rationis  et 

voluntalis  pra3cedente. 

Objeciio.       Si  dicas  quod    priini    motus   sunt 
Solutio.  ^  '^     ,         . 

peccata,  ex  eo   quod    voluntas  non 

prcBvenit,  dico   quod    tunc  non    est 

aliquod  peccalum  commissionis,  sed 

forte   omissionis,  et   sic  illa  opera, 

qnee   sunt  peccata  formaliler,  sunt 

illa  opera  interiora. 

Adsecun-      Ad    secundum,    dicendum    quod 

appelitus  noster  sensitivus,  in   quo 


convenimus  cum  brulis,  csl  liber 
per  particij)alioncin,  et  rationalis 
j)er  j)articii)ationein,  quia  subest 
volunlati,  et  similiter  polest  con- 
verli  ad  bonum,  et  averli  a  bono. 
Non  tameii  iii  nobis  est  rationalis 
per  j)articij)ationem  per  actuin 
suuin,sed  j)eractuin  alterius  poten- 
Waa;  in  ])rutis  vero  licet  sit  appetitus 
sensitivus,  non  tamen  est  parliceps 
rationisiri  eis,  sicutin  nobis. 

Ad  quaistionem  quarlam,  dicen-    Soiui 

1  I  ¥!•  I  A  ■•         quar 

(lum  quod  Ilieronymus  hic  non  di-  quaeai 
vidit  peccatum  actuale  formaliter, 
nec  etiam  subjectum  peccati  forma- 
lis,  quia  hoc  est  actus  voluntatis,  et 
non  cogitatio,  nec  serino,  nec  opus 
exterius,  nec  originale  peccatum, 
quia  hoc  est  tantum  in  anima,  sed 
dislinguit  tantum  subjectum  mate- 
riale  peccati.  Et  posset  contineri  illa 
divisio  peccati  materialis  sub  dupli- 
ci  membro,  scilicet  quod  peccatum 
quoddam  consistit  in  aclu  interiori, 
et  quoddam  in  actu  exteriori.  Primo 
modo  est  peccatum  cogitationis.  Se- 
cundo  modo  subdividitur,  quia  sic 
conlinet  locutionem  et  operationem, 
et  rationabiliter  dislinguit  illud  pec- 
catum  loculionis  a  peccato  operis, 
quia  locutio  maxime  convenit  ho- 
mini,  ut  rationalis  est,  et  ut  homo 
est,  quiautsic  est  communicativus 
et  amabilis  ;  locutio  enim  facit  ad 
communicationem  et  ad  amationem, 
et  sic  circumloquimur  actuin  exte- 
riorem  per  duo  menibra,  et  debet  in- 
lelligi  divisio  posilive  quoad  pecca- 
tum  commissionis,  negative  quoad 
peccatum  omissionis,  in  cogitatione, 
locutione  et  opere. 


DIST.  XLIII.  QU/ESTIO  UNIC. 


227 


DISTINGTIO  XLIII. 


QU.ESTIO   UNIGA. 

Utnun  possibile  sit  peccare  iii  Spiriluin 
sanctwn  ^ 

I).  Thom.  2.  2.  quxst.  14.  ari.  i.  el  2.  hic  quxst. 
1.  art  I.  Aleiis.  I.  ])art.  quxsi.  173.  membr.  i. 
D.  Bonavent.  hic  arg.  i.  qusest.  i.  et  liichard. 
ibi.  Uurand.  quxst.  i.  Gabr.  ibidem.  Scotus  t>t 
Oxon.  hic. 

Circa  dislincliunem  qiiadragcsi- 
niam  (ertiam  qutPrilur  :  Ulrwn  pos- 
siOile  sit  voluntateni  peccare  in 
Spiritum  sanctuni  ?  Quod  non  vide- 
Uir.  Non  polest  quis  peccare  in 
unam  pcrsonam  divinam,  nisi  pec- 
cetinaliam,  quia,  ut  dicitur  Joan- 
nis  1-j.  Qui  diligit  me,  dHigit  et 
J*airem  meum;  ergo,  etc. 

Iteni,  si  potest  esse  aliquod  pec- 
catum  in  Spiritum  sanctum,  hoc  est 
peccatum,  quod  opponitur  charita- 
li,  quia  secundum  Magistrum  dist. 
17.  primi  libri  :  Charitas  est  Spiri 
tus  sanctus.VA  patet  primcje  Joannis 
^).  Deus  charitas  est;  charitati 
autem  opponitur  odium:  sed  Deum 
non  potest  odire  voluntas,  quia  in 
l)eo  non  est  aliqua  ratio  mali. 

Item,  si  est  aliquod  peccatum  in 
Spirilum  sanctum,  illud  est  irremis- 
sibile  secundum  sententiam  Salva- 
loris,  Malth.  12.  et  in  littera  1.  cap. 
Sed  nuUum  peccatum  est  irremis- 
sibile  per  Augustinum  1.  Retract. 
cap.  29.  ergo  nullum  est  peccalum 
in  Spiritum  sanctum. 


Oppositum  j)aU't  per  Magistriim  iii     contra. 
liltera. 


SCHOLIUM. 

Pytesl  voluntas  aclualiier  averti  ab  una  per- 
sona,  ct  non  ab  aliis,  sicut  et  converli,  de  quo 
i!i  O.xon.  I.  disl.  i.  quaist.  2.  avertens  tamen  se 
ali  UHii,  virlu.iliter  avertit  se  ab  aliis.  Aversio 
per  dcsperalioneiii  et  nnalem  impceiiile;:tiam 
appropriale  dicitur  peccatum  in  Spirilum  Sitnc- 
lum,  quia  conlra  eHeclum  ipsi  appropriatuni. 
I'a  Augustinus  de  vera,  et  fals.  pa-nit.  cap.  4. 
et  epist.  iiO.  vide  Schol.  in  0.\on,  hic  num.  5.  ct 
quomodo  peccatur  e.^c  maliiia,  explicalur  ibid. 
qiiajst.  2.  Muneo  hic  quod  haec  qusstio  hinc 
translala  est  ad  Scriplum  Oxoniense. 

Respondeo,  liic  videndum  est  ^ 
qiiomodo  potest  esse  peccatum  ali-  ^^^^810  a 
quod  in  Spiritum  sanctum  prajcise  ?  ^^lgj"" 
llbi  sciendum,  qiiod  omne  pecca- 
tum  est  aversio  a  Deo,  et  conversio 
ad  creaturam.  Tnquantum  ergo  pec- 
catum  virtualiter  vel  formaliteraver- 
tit  a  Deo,  et  inquantum  cedit  in 
irreverentiam  alicujus  personic, 
non  potest  avertere  ab  una  perso- 
na,  nisi  avertat  ab  alia  virtualiter, 
nec  ut  sic  potest  peccare  aliquis  in 
unam  personam,  nisi  virlualiter 
peccet  in  aliam.  Sed  si  intelligatur 
quffistio  de  aversione  actuali,  posset 
videri  cadem  ratione,  quod  non 
posset  fieri  aversio  aclualis  ab 
una,  nisi  fieret  ab  omnibus  actuali- 
ter. 

Videtur  tamen   mihi    contrarium,  Potesiesse 

_  '  aversio   ab 

(luod  scilicet    posset    fieri     aversio  ^^'^  i'erso- 

.  ,  na  divina, 

actualis   ab  una  persona,  et  non  ab  et  noa  ab 

aliis. 


228 


LIHRI  II. 


tiani  nni  personcR,  non  fafionrlo 
allcii  persona^ ;  et  sic  ex  oj)|)osilo 
facere  iiTeverentiani  niii  actnalilcr, 
et  non  alteri. 

Sed  (Jices  quod  non  est  sic  de 
jjcrsonis,  sicutde  persona  el  essen- 
tia,  quia  jiersonaj  sunt   correlativa, 


alia.  Qnod  jirobatur  priino  sic, 
quia  ciiin  sint  tres  articuli  respi- 
cientes  distincte  tres  personas,  pos- 
sibile  est  aliqueni  errare  in  uno  ar- 
liculo,  et  non  in  alio,  et  per  conse- 
quens  peccare  in  unam  personain, 
et  non  in  aliain,  quia  liabita  actuali 

consideralione  de  uno,  non  oportet  et  inlellectus  non  potest  habere  ac- 
quod  habealur  de  alia.  In  qualibet  tuin  circa  unum  correlativorum, 
autem  peisona  invenitur  ratio  ulti-  nisi  habeat  circa  aliud,  et  sic  non 
mi  finis,  quia  ratioomnisboni  ;  ergo  potest  fieri  reverentia  uni  personcT, 
illi  ut  sic,  potest  fieri  reverentia  vel  nisi  fial  omnibus. 
irreverentia,  non  habita  considera-  Sed  hoc  non  valet,  quia  quan- 
tit)ne  ad  aliam  personam.  IIoc  vide-  tumcumque  sint  correlaliva,  tamen 
tur  agere  Ecclesia  in  Gollectis,  in  circa  extrema  suiit  duo  actus  intel- 
Ecciesia  quibus  iu  fiue  dicitur  :  Per   Domi-     lectus,  sicut  palet    de  accidente    et 

irigit  ora-    ^  j^i     •  i-  •••n-- 

'  '^      subjecto ;   qui  enim   intelligit    acci- 


toD^em  ad  num  nostnim  Jesum  Christum,  etc 

uuam  per.  ^     .  .  .     .  ,.  , 

sonam,  et  l'rimo  enim  prcT.mitlitur  Pater,  ad 
oa.nel  qucm  oratio  communiter  porrigilur, 
et  in  fine  subnectitur  medic^tor  ; 
ergo  videtur  in  orando  orare  dis- 
tincte  unam  personam,  et  non  aliam 
actualiter.  IIoc  etiain  patet  iii  illo 
Hymno  :  Veni  creator  Spirilus, 
etc.  ubi  multa  ponuntur,  quaj  non 


dens,  non  projjter  hoc  intelligit  sub- 
jectiim  eadem  intellectione,  licet 
actus  ojjerandi  sit  unus. 

Item,  Pater  sub    nomine   Patris 
non  dicitur  correlative  ad  Spiritum  Acinai  r 
sanctum  ;  ergo  Patri   potest  fieri  re-  00^"  " 
verentia   actualiter,   licet   non 
actualiter  Spiritui  sancto    ;   et    sic 


0      .    SOIJ      I 

"<A''  detur 


conveniunt,  nisi  Spiritui   sancto,  ut     possibile   est  quod    actualiter  quis  ^ 


puta,  quod  sit  donum,  ct  alia. 
Item,  magis   distinguiti  r  persona 


peccet  in  unam  personam,  non 
peccando  actualiter  in  aliam.  Sed 
tamen  virtualiter  necesse  esl  ipsum 
cogitare,  cum  facit  reverentiam  uni, 
tunc  enim  virtualiter  facit  reveren- 
tiaiii  omni.  Et  si  eliciat  aliquam 
opinionem  erroneam  circa  unam 
personam,  virtualiter  elicit  circa 
do  de  persona  (ut  patet  de  Philoso-  omnes,  quia  earuin  est  una  bonitas 
phis),  et  sic  considerandoessentiam,     et    una    sapientia.  Non    tamen   est 


lUalii 

pecci 

circa  I 

qua 


De  hoc  in  ci  persona  quam  esscn tia  a  pereona, 
^^°i'.  2.'^'  fp'iti  inter  personas  est  oppositio 
^o^ll^fL?^*^  relativa,  non  aulem  sic  inter  essen- 
tio,  et  re-  {\^^^^  ct  ijersonam  ;  sed  possibile  est 

vereutia.  '  '  \ 

circa  es-  aliqiiem  slare  in  actuali  considera- 

seuliam  ^  ..... 

soiam.     lione  diviiice  essentige,  nihil  cositan- 


non  considerando  personam,  inve- 
niretur  in  ea  ratio  finis,  et  omnis 
boni,  et  per  consequens  essentice, 
utessentia  est,  potest  facere  reve- 
rentiam.  non  faciendo  personaB  ac- 
tualiter  ;  ergo  eodem  modo  conside- 
rando  personam  unam,  non  conside- 
rando  aliain,  potest  facere   reveren- 


necesse,  si  actualiter  peccat  in 
unam,  quod  peccet  actualiter  in 
aliain. 

Sed  isto  modo  non   accipitur  pec-  ^^^^^ 
calum  in   Sniritum  sanctum,  ut  sci- "'^',"'' 

1  _  '  cala  r 

licelaliquis  peccet  in   ipsum  et  non  p^c^" 
in    aliain     personam.    Sed    dicitur' 
peccare   in  Spiritum    sanctum  non 


Au  dari 
possit  odi- 


DIST.  XLIII.  QU.ESTIO  UiMC.  229 

proprie,    sod   ajjproprialc,    ul    (juia  Dcuui,  si  lialxMcl  oj^posiluui,  scilicet 

peccaUiui  aliquocl  csl  coulia  appict-  odiuui  Dci,  lioc  csscl  maxiuiuiu  pec- 

priatuiii  Spirilui  sauclo,  dicilur  esse  caluiii. 

peccaluiii  iii  Spiiiiuui    saiicluiu,  se-  Sed  uou  credo  quod  aclus  cliari 

cuuduiii  qu(»d  diciiuus,  (juod    hoiii-  las  liaheat  acluiii   c(tulrariuiii  ojijx)-  "'"  ^^^' ' 

tas  aut  polciilia    ajiproprialiir  Palri,  siluiii,  (juia  uon    potesl   Deus   odiri 

el  icleo    peccaluiii    ex     iuliriiiitale,  ab    aliqua     voluiilale,    iil     dixi    i/i 

sive  ex  passioue,  dicitur  esse  ajijiio-  qiiarfo' ;  uon  er{'o  peccaluui  iii  Sjii-  'd.49.  q. 

priale   contra   Palrciu  :  et  saiiientia  riluiu  saucluui  est  odiuiii    Dci,  (luia  vide  sup. 

attribuitur  Filio,  ideo  jieccaluiu    ex  foriualilcr  nou  jiotesl   odiri.  Cuin  er- 

i^iKtraiilia  dicilur   essc    contra   Fi-  go  posl  dilectionein  Dei,  aclus  per- 

liuin.  Et  de  isla  dislinctione   pecca-  feclissinius,  quo   volunlas  tendil   iii 

toruin  qut'ere  alibi  in    qiueslione  is-  Deuni,  sil  actus  spei,  ojiposituin  ejus 

tius  dislinctionis  '.  erit   jieccatuin  aravissiinuin,  et  lioc 

a  0.xon.        i^         „                 ,          .,                   ,  , 

iq. 2.        Uico  tamen   breviler,  quod  oinne  est    peccatum    desperationis,    sive 

TaUa*  peccalum,   quod   est   in    volnntate,  obstinalionis  in  malo,  cum  desj)era- 

•'equam  "^'^  picecedenle   perturbatione,  nec  tione  et  j^roposito  non  ptenitendi,  et 

°p^,"J^,*' I^assione,  nec  ignorantia  in  ratioue,  hoc  est  peccatum  iu  Spirilum  sanc- 

°\[l"^'  est  j)eccalum  ex  certa  inalitia,  et  sic  tum. 

forte  peccavit  Adam,  quia  in  eo  non  Secunduin  hoc,   ad  peccatum   in       6. 


ecca- 


fuit  perturbatio  ex  i)assione  nraTe-  Sj^iritum  sanctum    tria  renuiruntur  Ad  pe 

1        /  •  •  r.     ,  •••  ,      •  ,.   .  tumiaSpi 

dente,  nec   ignorantia.    Sed    tainen  scilicet,  quod  sit  ex  certa  malitia,  et  ntum  san- 

0.  ,  ,...  1     -i        -  •.  I.      .•      •       ctum  tria 

.    non  omne  peccatum  ex  mahtia,  nec  quod  sit  actus  oppositus  perfectissi-  requirun- 

ccatum  siue    perturbatioue    voluntalis,    et  nius  actui   conversivo  in   Deum,  et 

tia?      ignorantia,  est  peccaluin  iii    Spiri-  hoc  modo  est  peccatum  in  Spiritum 

tuiii  sanctuin,  quia  sic   peccatum  in  sanclum,  et  est  finalis  impfBuitentia, 

Spiritum  sanctum  non  essetgravissi-  uon    quia    honio   decedit  sine   pre- 

muin.  Peccata  enim  ex  certa  malitia  nitentia,    sed    quia   habet    jiroposi- 

pessunt  esse  contra  prtecepta  secun-  lum  de  uunquam  prenitendo,  et  ori- 

dce  tabula),  qua3  non  sunt   gravissi-  tur  ex  desperatione.  Et  sic  dicit  Au- 

ma,   quia   tantum   virtualiter   aver-  gustinus  i?i  lib.  de  fide  ad  Petrum, 

tunt  a  line  ;  oportet  ergo   quod  pec-  quod  pessimi  hoiniuum  incidunt  in 

catum  sitcontra  prcecepluiu   prinue  lioc  peccatum,  ul  patet  de  Cain,  qui 

tabuke,  quia  tunc  actuaiiter  et  for-  dixit  Genes.  4.  Major  est  iniquitas 

maliler  averlit   ab  objecto  ilht   per-  niea,  quam  ut  ve/iia?n  merear.  Cvedi- 

fectissimo  et  ultimo  fine.  dit   eniin    Dei    misericordiam    esse 

Necadhuc  oinnia  peccata  contra  minorem  suo  delicto,  et  misericor- 

proecepta  priinai  tabula^  sunt  in  Spi-  dia  est  bonitas  Dei,   quae  aj)propria- 

ritum  sanctum,  quia  oportet  ad  hoc  tur  Spiritui   sancto,  et  ideo  dicitur 

qu(td   sit     peccatum    gravissimum,  peccatuin  in  Sjiiritum   sanclum,    ut 

quod  opponatur  actui  perfectissimo  patel  in  liltera.  l^odein  modo  Judas, 

couversivo  ad  Deum,  et  sic  quia  ac-  Matth.  20.  et  ponilur  in   litlcra    l. 

tus  charilas,  ut  dilectio  Dei,  et  est  r«/>.  Est  autein    hiijus  peccati  assi- 

aclus  perfectissimus  conversivus  ad  gnatio,  de  quo  dicil  Augustinus  ;^//- 


230 


\A\'A{\  II. 


mo  libro  de  scrmoiie  Domini  in 
monte,  quod  Jiidas  facilim  des- 
pera/is  incurrit  in  laqiieum,  quam 
humiiiatus  veniam  petere,  el  de 
numero  islo  fuit  ille  Achitofel,  2. 
Rey.  17. 
Peccaium       DicituF  autcm  illud  pcccatum  ir- 

in  Spin-  ...  .  7    . 

tum  sanc-  reinissibile,  non   simplicitcr.    Unde 

tum   quare  n  t       •  •      i-  i 

diciturirre-  socundum  Magistrum  m  liltera,  lioc 

missibile  ?  .  •..    ,         i  a 

peccatum  non  remittetur  lnc,  nec  in 
futuro,  quando  non  habet  pojniten- 
tiam  comitem  ;  sed  hoc  convenit  cui- 
libet  peccato  mortali.  Verumtamen 
hoc  peccatum  dicitur  irremissibile, 
eo  modo  quo  nullum  aliud  peccatum 
est  irremissibile.  Et  hoc  dicitur  du- 
pliciter:  Primo,  quia  nullum  aliud 
peccatum  opponitur  directe  princi- 
pio  remissionis  in  remittente ;  sed 
illud  peccatum  est  directe  contra 
principium  remissionis  peccati  in 
remittente,  ex  eo  quod  aufert  mise- 
ricordiama  Deo,  qua3  est  principium 
remittendi  peccatum,  etnon  dat  sibi 
nisi  juslitiam,  et  hoc  habet  inquan- 
tum  est  cum  desperatione ;  talis  enin» 
diffidit  et   desperat  de   misericordia 


Dei.  Secundo,  quod  corrumpit  dis- 
posilionem  ad  remissionem  in  eo 
cui  debet  remitti,  (juia,  sicut  dictum 
esi  in  quarto  ' ,  principium  dis[)Ositi- 
vum  ad  remissionem  peccati  in  pec- 
catore,  est  quaidam  displicentia  de 
peccato,  et  conversio  ad  Deum.  II- 
lud  autom  peccatum  inquantum  ha- 
bet  propositum  de  non  poBuitendo 
in  tali  obslinato,  lollit  omne  tale 
disjiositivum. 

Ad  primum  argumentum,  palet 
modo  per  supradicta,  quod  non  po- 
test  quis  diligere  unam  personam, 
nec  odire,  nisi  etiam  virtualiter  dili- 
gat,  vel  odiat  aliquam  aliam  perso- 
nam.  Potest  tamen  actualiterdiligere 
unam,  non  diligendo  aliam  acluali- 
ter. 

Ad  secundum,  patet  responsio  in 
solutione  queestionis,  quod  illud 
peccalum  est  principaliter  contra 
spem,  et  potest  sic  dici,  eliamsi  in- 
telligatur  opinio  Magistri  de  chari- 
tate. 

Ad  tertium,  pafet  quomodo  illud 
peccatum  est  irremissibile. 


d.  li. 


Ad  argi 

primi 

priDcip 


Ad  seci 
dum 


Ad  te 
tium 


-  <r>GHy^5fcC)'lhfi>o--o 


DIST.  XMV.  QlI.l!:STlU  UMC. 


231 


DISTINCTIO  XLIY. 


QUiESTlO   UNIGA. 
Ufrum  potcntiapeccandi  sit  a  Deo  ? 

D.  Thomas.  i.  hic  quxst.i.  arl.  i.  D.  Bonavenl. 
art.  i.  qu3BSl.  Richardus  arl.  i.  qusest.  2.  Du- 
rand.  quxst.  i.  Gabr.  q.  i. 

1.  Circa    (lisliiictioneni    qiiadragesi- 

rguuj.  1.  iiiainqiiarlam  et  ultiinain  quierilur  : 
Utnun  potentia  pcccandi  sit  a  Deo  ? 
Vitletui' quod  non,  qiiia  non  est  ali- 
qua  poleiUia,  qucc  non  est  a  Deo; 
sed  potenlia  peccandi  non  est  aliqua 
potentia.  Probatio,  quia  si  esset 
aliqua  potenlia,  esset  potentia  libe- 
ra  ;  sed  secundum  Anselmum  de  li- 
ber  iwhilv.potestas  peccandi  non  est 
libertas.,  nec  pars  libertatis;  igitur, 
etc. 
^duoT  Item,  si  potentia  peccandi  esset  a 
Deo,  ergo  potentia  peccandi  est  in 
Deo.  Probatio  consequentiae  :  Deus 
est  causa  aequivoca  respectu  om- 
iiiuin,  qucE  causantur  ab  eo  ;  sed  ef- 
fectus  eminentius  continelur  in  cau- 
sa  eequivoca,  et  pra3cipue  in  causa 
prima,  quam  in  seipsa ;  ergo  si  Deus 
est  causa  potentiffi  peccandi,  isla  po- 
tentia  esset  magis  in  Deo,  quod  est 
inconveniens. 
rertium.  Item,  oinnis  potentia,  qucTe  est  a 
Deo,  habet  in  universo  aliquem  or- 
dinein  ad  alias  potentias,  quia  quce 
a  Deo  sunl,  ordinata  sunl  ;  sed  po- 
tentia  peccandi  non  potest  liabere 
aliquem  ordinem  ad  alias  potenlias, 


quia  qucTero  an  sit  superior  potenlia, 
an  media,  aniiilima.  iSiiperior  poten- 
tia  inter  potentias  non  potest  esse, 
quia  non  convenit  Deo,  cui  suprema 
potenlia  convenit.  Similiter  cum  sit 
polenlia  ad  deficiendum,  sive  po- 
tenlia  defectiva,  non  esset  potentia 
suprema.  Nec  potest  esse  media  po- 
tentia,  nec  infiina,  quia  lunc  posset 
liabere  polentiam  superiorem  im- 
peranlem,  et  tunc  non  esset  libera. 

Ad  opposilum  in  littera  cap.  2.  et    Contra. 
allegat  Apostolum  ad   Iloman.    cap. 
13.  ubi   vult  quod  non  estpotestas, 
nisi  aDeo. 

SCHOL     M. 

Potenli.i  peccandi  sumpta  pro^absoluto  est  a 
Deo,  quia  sic  estjp?a  voluntas  ;  est  etiam  a  Deo 
suinpta  pro  respectu  ad  actum  peccati,  sed  non 
ut  dicil  respectum  ad  formalem  malitium. 

Respondeo,  quod potentia  peccan-       2. 
di  polest  accipi,  vel    j)ro  potentia,    potentia 

•     .  ,  ,       ,  •       peccandi 

quai  est  principium,  vel  pro  potentia  dupHciter 
ut  dicit  ordinem  ad  actuin  peccandi,  a^^^Pii"""- 
sicut  iii  aliis  polcntiis,  ut  potenlia 
videndipotest  accipi  vel  pro  princi- 
pio  visionis,  vel  pro  ordine  ad  ac- 
tum  videndi.  Si  secundo  modo,  id 
potest  esse  duj)liciter,  vel  pro  ordi- 
ne  ad  deformitatem,  vel  pro  ordine  ad 
aclum  substratum  deformitali.  Si  aii- 
lem  acciiniiluv potentia peccanffi  pro 
j)rincij)io  j)otenliali,  quod  est  funda- 
inentum  bujus  ordinis,  et  respecfus, 
dico  quod  in   ipsa,  ut  sic,  sunt  ra- 


232  LlliUl  11. 


lioncs     (iisliiicl<i3      correspondenlcs  vum,  esl  in  l)co,    ul  scilicel  iile  ac- 

(Inoi)iis  qU(T  siinl   in    aclu,  sciiicet  lus  est  sui)slralus. 

sui)slanli(e  actus,  et  (lefoiinilali.  Ha-  Ad    terliuin,  diceiKlnin    quod   lia-    a<i  ler- 

tione    libertatis,    (\uni    est    in   ijisa,  bet  ordinein   ad    alias  |)0tentias,    ut 

fundat  ordinciu  ad  aclum  posilivum  est  fundamentuin  ordinis  ad  actum, 

in  se  ;  iibertaliautem  arbilrii  in  crea-  el   est  superior   potenlia;  si   tamen 

tura,  annexa   est   limitalio,   ratione  esset  scrmo  de  toto  siinul,  tunc  ra- 

cujus  fnndat  ordinem  ad  deformita-  tione  illius  privativi  esset  uilima  in 

tem  in  actu,  nam  ista  limitatio  tollit  ordine. 

perfectionem,  quae  est  in  Deo  ;  ideo  Sed  qualis  est  ratio  posilivi?Po-       4. 

dico  quod  totum  hoc  est  fundamen-  test  dici  quod  in   potentiis  atlendi- 

tuni  hujus  ordinis  ad  actum  in   se,  tur  ordo  tripiiciter,  vel  ex  ordine  ad 

et  ad  deformitatem,    et  tale  funda-  terminos,  ad  quos  vel  ex  ipsis  in  se 

mentum,  vocdilur potoitia  peccandi,  consideratis,  vel  ex  modo  operandi. 

et  ista  est  a  Deo,  et  actus  similiter,  Ratione  terminorum  dico  quod  non 

•Supr.  d.  ut  patet  supra  in  isto    secundo  ',   et  estsuperior,  quia  aliqua  potentia  in 

•la  bxon.' licel   insa    deformilas    concomitans  materia  est  ad  formam  substantia- 

non   sit  a  Deo.   De  hoc  qua^re  ali-  lem,  hoc   autem  solum    est  ad   for- 

bi.  mam    accidentalem  ;    forina   autem 

Q            Per  hocpatet  ad  argumentum  pri-  substantialis     perfectior    est    omni 

Ad  argum.  mu"!)  quautum  ad  intentionem  An-  formaaccidentali.  Aiiis  vero  duobus 

pnncipaie.  gelmi^  quia  posse  peccare,  ut   dicit  modis  polest    esse  superior,   primo 

totum,  non  est  pars   liberi  arbitrii.  quantum  est  in  se  quoad  naturam, 

Et  hoc  probat  Anselmus,  ut  libertas  in  qua  est,  quia  est  natura  nobiliori 

est  perlectio  simpliciter,   tamen  io-  sciiicet  intellectuali,  et  in  suprema 

quendo  de  potestate,  qua  voluntas  natura,  ut  Angelica,  et  est  suprema 

potest  peccare,  est  aliquid  iiberi  ar-  polentia  in  iiia  natura. 

bitrii  creari.  Quantum  vero    ad    modum    ope- 

Ad  secuQ-      Ad  secundum,  quod  potentia  pec-  randi,  polest  dici    perfectior  poten- 

candi,   quae    est   fundamentum,  est  tia,  quia  quanto   aliquid  est  magis 

eminentius  in  Deo  quam  in  creatu-  absoiutum  a   respectu  ad  posterius, 

ra  ;    sed  potentiam  illam   sic    emi-  tanlo  est  perfectius  ;  etideo  Deusest 

nentius  esse  in  Deo,  non  estita  quod  maxime  perfectus,  quia  in  eo  non  est 

in  i[)so  sit  polentia  immediate  ad  il-  respectus  realisad  posterius.  Quanto 

lum  actum  causandiin  se,  utpolen-  enim  aliquid  est  magis  absoiutum  a 

tia  currendi  est  in  Deo,    non  tamen  respectu  ad  posteriustanto  posterius 

ut   possit  causare    actnm   currendi  inagisdependetabeo,utpatetinDeo, 

immediate  in  se,  sed  in   alio  in  quo  et  omne  tale  eslperfectionis.  Volun- 

natus  est  inesse.  tas   autem  inler    caeteras  potentias 

objecUo.       Dices  quod  eadem    ratione  actus  magis  absolvilur  a  respectu  ad  pos- 

peccandi  potest  esse   eminenter  in  terius,  aliae   enim   potentiae   depen- 

Deo.  dent  ab  ipsa  in  actibus    suis;    ipsa 

Soiutio.       Dicendum,   quod  actus    peccandi  vero  a  nuila  in    ratione  causae,  nisi 

quantum  ad  illud,   quod   est  positi-  tantum  a  primo  principio,   quod  est 


DIST.  XLIV.  QU^STIO  UNIC.  233 

DcMis,  a  (jiK)  oiiinis  crcatiira  (le|)(Mi-  oidiiialiir,    (iiiia   ipse  esl   Aljiltd   et 

(let,  qiiantiiiii   ad   (Miiiieni    siii    exis-  Onuuja^  liriiicipiiiiii  et  fiiiis,   (Mii   sit 

teiitiaiii  cl  caiisalitatein,  el  ad  (juain  lionor    et   ^loria    iii     s<i3cula  sa'cu- 

oninis    creatnra    niaxime    rationalis  lornni.  Anieu. 


KIINIS  LIHlll  SEGLNDl  LECTUHiE  PAIUSIENSIS. 


>  «< 


i! 


I 


234 


LIHHI  III. 


LIBER  TERTIUS 


DISTINGTIO  I. 


QU.^STIO  1. 

Utruni  possibile  sit  naturam  humanam 
-personalHer  subsislere  in  persona  al- 
terius  naturx,  vel  in  alia  natiira  ? 

Alens.  2.  paW.  quxst.  2.  membro  2.  D.  Thomas 
3.  parl.  ijuxst.  2.  arl.  3.  hlc  quaest.  2.  arl.  i. 
D.  Bonavent.  dist.  i.  quaesl.  i.  Richard.  art.  i. 
quxsl.  I.  JE^id.  quxsi.  i.  Durand.  quxst.  i. 
Henric.  qnodl.  13.  quxst.  5.  Suar.  3.  parl. 
arl.  I.  dap.  3.  sect.  12.  Vide  Scotum  Metaph. 
quxst.  I.  e<9.  Metaph.  quxst.  12. 

1.         Quod  non  :    Omnis    persona   est 

Argumen-  formaliter  tale  ens  secundum  natu- 

muTnega- ram,    cujus   cst ;    igitur  non   potest 

^'^'^"'    esse  formaliter  tale  ens  per  naturam 

incompossibilem  suae    naturae.   Sed 

quaecumque  duse  formcT,  vel   natu- 

rcje  disparatge  sunt  incompossibiles, 

quia    includunt     contradictionem  ; 

igitur  natura  non   potest  subsistere 

personaliter  in  persona,  vel  suppo- 

sito  alterius  naturse. 

Secundum.      Praeterea,    est  eadem   natura  ra- 

tionalis  humanahic  actu,  et  perso- 

na    personalitate    propria  ;     igitur 

contradictio  est  quod    sit  hoc  ens  in 

actu,  et  non  personata  personalitate 


propria  ;  sed  si  subsisteret  in  per- 
sona  alterius  natura?,  esset  perso- 
nata  personalitate  alterius  naturcE. 
Probatio  primae  propositionis  :  Exis- 
tentia  substantiae  in  actu  est  per 
existentiam  actualem  suppositi,  et 
suppositum  in  natura  intellecluali 
est  persona,  secundum  definitionem 
Richardi  4.  de  Trimt.  igitur  per- 
sona  personalitate  propria. 

Item,  si  natura  humana  subsiste-  Tertium 
ret,  etc.  dependeret  ad  illam  perso- 
nam  ;  consequens  est  faisum.  Probo, 
quia  non  est  illa  dependentia  causa- 
ti  ad  causam,  quia  illa  persona  nec 
est  causa  naturae,  nec  causata  ;  nec 
est  illa  dependentia  ad  aliquid  im- 
mediatius  causatum,  quod  necessa- 
rio  praesupponit,  nec  unius  causa 
ad  aliam. 

Oppositum,  Joan.  1.  Verbum  caro  y^j^^^S 
facturn  esi,  et  exponitur,  Filius  Dei  ^ug.  ^n 
subsistit  in  natura  humana. 


SCHOLIUM  I. 

Supposilo  mysterio^ex  flde  Joann.  i.  Verbum 
Caro  fnctum  cst,  explicat  optime  quid  sit  na- 
turam  subsistere  in  persona  aiiena,  docens  non 


et  4.  d. 
Trinil.ca 
22.  el  14 

de  Civit 
cap. 


DIST.  1.  UU/ESTIO  I.  23j 

esse  dependenliain  causati  ad    causam,  nec  e  eillitalis      persoiia'      est       forinalitcr 

contra,  n(H,ue  hubitudinem  putentis  ad  aclum,  .j|jj,^|    .^^  enlitale  lialurie,    et   dchcll- 
scd  ordinein  natur»  ad  personam.  Ut  exuminet  .       .  i  .•,    , 

possibilitutem    hujus.    ponit  eententiam    asse-  ♦•tMllia    isla  CSt    |)er   se    ad    eiltllaleiM 

^  rentein,  personam  conslilui  per  aliquid   positi-  perSOIltT,     llt    persoua     esl,    IKill    Iia- 

vum,  quceesl  omniumThomistarum  et   multo-  (une,    lll    lialllia,   el    tameil    perSOIia 
rum  alioium.  i  i    ,        i  , 

non    (lepeiidet  ad    natiiiain. 
2.  In  istaquieslione  de  possibili  niliil         Secundus  artieuliis,  videiiduin  est       3. 

jbsistero  prrt}sii |)i)oiiitur,  iiisi  (luid  per  iioinen  ntruiii    talis  ratio  noiniiiis  sit  possi-  An  po?Bit 

persona  ^  '  '  '  I  »  .       una  nalura 

leriusna- siiinificetur.  Priino  iiiilur  diceiiduiu,  liilis  in  rebus  ?  Dicenduin  (luod-sic,  Bub.istere 

rcB  dicit  •  1    •         II-  1  •        '"  persona 

spectum.  quae    sit    ratio    noininis;    secundo,  circa   quod  intelli^eiidum,    ut  prius    ulieDa? 

utrum   polest   ista   ratio  reperiri    iii  dictuin  esl,  quod  in  tali  subsistentia 

rebus.   De  primo    dico,    quod   illud  non  est  dependentia,  quae  est  cau- 

subsislere  in  persona  alterius  natu-  sali  ad  causain,  vel  e  converso  ;  et 

ice  non  dicit  aliqiiid  abs(jlutum  ;  igi-  lioc  probatur  sic,  quia  oinnia  depen- 

tiir  necessario  respectum,  quia  non  dentia    causati    ad    causam,    et    in 

dicit  iiiliil,  ul  niinc  suiipono,  et  pa-  fundamento,  et  in    termiiio  est  l>er  ^.^''g^^J^f^ 

tebit  iii   secundo   articulo.   Sed  non  se   in    entitale   naturcC,   quia   causa  lerenonest 

'      ^  eam  de- 

dicitsolaiii  relationem  rationis,  quia  non  causat  nisi  ratione  naturic.  Sed    pendere 

.  •  r  !•  tan(|uam  a 

subsistens  in  persona  alterius  nalu-  alia  est    entitas   formaliter  naturtP,  causa,  uec 

,,,,.,.  ,  ,  .  ..  e  cootra. 

ra?    nabet    liabiludinem   realem   ad  et  entitas  persoute,  quia  entitas  na- 

illam  personam,  qute  noii  consistit  turie  est,  qua  aliquid  est  ;  sed  en- 

solum     ixi    consideralione    intellec-  tilas   persontT  non   est  qua   aliquid 

tus  ;  igitur  dicit  relalionem  realem,  est,  quia  illa  entitas  incommunica- 

sed  tamen  non  dicit  relationem  rea-  bilis  est,   secundum    Uicbardum   4. 

lein    communem   sequiparantise,    ut  de   Trinil.  et  tainen   babitudo   illa, 

eiatio  ffi.  ggt  similitudo,  in  qua  relatione  ex-  (ruae  est   naturse   ad    personam,   in 

uiparea-  .  '  *  .1  *  ' 

aequid?  trema  a^qualiter  dependent  a  se  in-  qua  subsistil,  non  est  babitudo  po- 

vicem,    sed   disparantiae,    quia   non  tentise  ad  actum,  nec  e  converso. 
est  eequalis  dependentia  ;   nec  rela-         Ad  ostendenduin  igitur  quod  talis 

tio   illius    naturae  ad    personam    in  dependentia  sit  possibilis  in  rebus, 

qua   subsistit,   et  e  converso,    quia  priino,    ostendenda   est    possibilitas 

magis   dependet  illa  natura   a  ner-  ex   parte  naturae    dependentis ;  se- 

sona,  in  qua  subsistit,  quain   e  con-  cundo,   ex  parte  terinini  depcnden- 

Quid  sit  verso.  Est  it^itur  ratio  nominis  eius,  tiae,  cum  terminus  ponitur  esse  per- 

naturam  °  .       "^  . 

ibsistere  quod  est  naturam  subsistere  m  per-  sona  alterius  naturae. 

WZ!"^  sona  alterius  naturse,  quod  sit  ordo         De  priino  :  Si  natura  eodem   for- fJj*JJj^^°^^™ 

naturae  illius  dependentis  ad  perso-  mabler  esset  liffic  natura,  et  eodem  f^t.^iDgu- 

I  •  '  ^     laris.elper- 

nam  allerius  naturae,  non  in  ratione  esset    ])ersonata   piojiria   personali-    sonata. 

causee  vel  causati  ;  nec  e  contraest  tate,  esset  contradictio  dicere  quod 

dependentia  causali  ad  causain,  ne-  litTC  natiira   personaliter  subsistere 

que  ad   aliquid,  ut  prius  causatum,  possct  in  persona  alleritis  iiatiira;  ; 

quia  qua^libet   dependentia   ratione  sed  illud   excludit  Damascenus  '1~. 

causarum,  per  se  consequitur  enti-  cap.   iibi  dicit  quod  bccc  natura  bu- 

tatem   naturfe;  sed  formaliter   ratio  mana  non  esl  personala  |)cr  id,  jier 


2;3r> 


LIBRI  JIT. 


qiKKl    esl   lia'c    iialina.    Dicil,   eiiim 

quod  Deus  assiimj)sil  naliiram   alo- 

niam,  noii   lameii    iii  seipso  siihsis- 

teiilem. 

/j,  Dicilur     i^ilur   sic    priino,    quod 

Opiuio  1.   naUira,  qua  cominunicabiiis  est  plu- 

sonaiK   i'il>i's,  non  potest  lieri   incommuni- 

^?SsiUvi'°  cai)ilis,  nisi  per  aliquod   ens  positi- 

^cailiiilas'  ^ '""  '  '^^*^  oporlet  dicere  quod  per- 

dupiex.    sona    incommunicabiiis    sit   duplici 

incommunicabilitate,    nam    duplex 

est  comniunicabilitas  :   Una  respec- 

tu    istorum,    quorum    quodlibet  est 

ipsum  ;   hoc  modo  natura  commu- 

nicatur  suppositis,  et  sic  universale 

est    communicabile.    Alia  est   com- 

inunicabilitas,  qua  forma  communi- 

catur  materia),  et  universale  utroque 

niodo   conimunicatur,    quia    dicilur 

de  pluribus,  et  est  in  pluribus.  Sed 

singulare    non   communicatur    nisi 

secundo   modo,   sicut   forma   mate- 

ria3  ;   persona  autem    est  incommu- 

nicabilis     quantum     ad     utramque 

communicabilitatem  ;   est  enim  per- 

sona  ultimum  informatum  in    natu- 

ra,  nullo  ulteriori  informabiie. 

Pro  ista  opinione  arguo,  sicut  in- 
dividuo  non  cornpetit  dividi,  ita  nec 
per  se  competit  communicari,  se- 
cundum  Richardum  4.  de  Trinit. 
Igitur  illud,  quo  persona  est  incoin- 
municabilis,  est  aliquod  ens  positi- 
vum,  sicut  illud  quo  suppositum  est 
individuum,  et  illud  ens  erit  alia 
entitas  a  natura. 

Gonfirmatur  illud,  quia  libro  1. 
distinct.  28.  ostenditur  quod  perso- 
na  in  divinis  non  potest  constitui  per 
aliquam  proprietatem  negativam. 
Ratio  2.  Itcm,  secundo  arguitur  ad  idem, 
sicut  dividi  est  imperfectionis,  ila 
dependenlia  est  imperfectionis  ;  sed 
omnis    imperfectio   repugnat  aiicui 


Ratio  pri- 
ma. 


jxMSoncn,  quia  persoutE  divina?  ;  sed 
iiiilla  imperfectio  rej)ugiiat  alicui, 
nisi  j)ropter  alifjiiod  j)osilivum  in 
illo  ;  igitur  incommuiiicabililas  jier- 
sonai  est  aliquod  ens  positivum, 
aliud  a  natura. 


SCHOLIUM  II. 

Personam  non  constilui  aliquo  potitivo.  l*ri- 
mo,  ex  Damasceno  el  Richardo.  Secundo,  esset 
aliquid  in  naturu  humaiia,  quod  non  esset  in 
Diilura  assumpta,  et  sic  non  essenl  univoce 
natura.  Terlio,  si  dimitteretur,  non  esset  per- 
sona.  Quarto,  pcsset  esse  natura  inlelleciualis, 
et  non  personala.  Quinlo,  si  illud  positivnm  est 
idem  cum  nalura,  sequilur  non  posse  ab  ea 
separari  ;  et  sic  non  esl  natura  vere  absurnpla. 
Explicata  tri|)iici  nejiatione,  resolvit  personam 
constilui  per  negalionem  actualis  et  aptitudina- 
lis  dependentiae.  Ex  his  declarat  possibilitalem 
mysterii  ex  pnrte  naturae,  quia  potest  depen- 
dere  et  non  dependere.  Quod  vero  non  repugnet 
ex  parte  personae  Verbi,  patet,  quia  hoc  est 
dependens  ;  ergo  potest  terminare  dependen- 
tiam  HJlerius,  alioquin  imperfeclio   esset  in  ea. 

Contra    illud,    ostendendo    quod       g. 
illa  enlitas,   quam    dicit  positivam,  opinio  su 

perior  itD 

per  quain  persona  est  mcommuni- pugnaiur. 
cabilis,  non  sit  alia  entitas  a  natura, 
quia  tunc  sequitur  quod  esset  enti- 
tas,  et  non  assumplibilis  a  Verbo, 
quia  personalitas  illius  nalurae  hu- 
mana^,  inquantum  incominunicabi- 
lis  utraque  incommunicatione,  non 
estassumptibilis ;  consequens  eslfal- 
sum,  et  contra  auctoritatem,  et 
contra  ralionem.  Contra  auclorila- 
tem  Damasceni  cap.  92.  quse  dicit 
quod  nihii  est  in  natura  humana, 
quod  non  est  assumptibile. 

Item,  est  contra  Richardum  :  Nul- Nihiiesti 

,  .  11.        nalura  hi 

la  enim    creatura   potest   absolvi  a  manainaB 

,  1       r  I         •  1     *        sumplibi- 

dependentia  ad  priinum  ens,  et  per       le. 
consequens  potest  assumi  a  primo 
ente. 

Item,  sequitur  quod  si  illa  entitas 


UIST.  I.  QU/ESTIO  I. 


237 


l)ors()nalis  iii  iiatura  Iiiiiuana  non 
essol  iii  naliira  assiiiii|ila,  ij^iliir 
ali({iii(l  csl  iii  illa  iiatura,  ({iiod  ikui 
cst  iii  iialiira  assiiinpta  ;  i^itiir  noii 
est  lioiiio  iiiiivoct!  cuin  alio,  (luia 
carct    ali(Hi()    ([ikhI    csI    iii     natura 


cst,  (iiiantniii  ad  ncgationcin  aclus, 
ct  iic^alioncin  a|»lilu(linis,  (jiiia 
if;nis,  otsi  possibilis  sit  esse  in  cc'n- 
tro,  taiiicii  iion  cst  aptus  nalus  csse 
iii  co. 

Itcin    tcrlio,   non  csse   localitcr  ct 


G. 

Noa  de- 
peaiJere 
tripiicilur 
couliogit, 
acluuliter, 
apliludiua- 
liler.  et  po- 
teulialiter. 


altcrius    supposili,    ct     lioc    coiitra  diincnsive  in  ccntro  dicitur   de  An- 

Dainascenuin  ubi  prius  cdp.  1)2.  ^elo  (luantuin  ad   ncgatioiiein,  noii 

Itoin,  seciuerctur  quod   illa  entitas  solum  ajititudiiiis  csseiidi  iii  ccnlid, 

iion  possel  diiiiitti,  si  esset  assuinj)ta  sed  (|uaiitiiiM  ad   negationcin  jiossi- 

a    \  erbo  ;    coiiscqueiis    csl    falsuin  bilitatis   rcpuf^nat  ci  esse  in    centro 

secundiiin  oinncs.    Probatio   conse-  localiler. 

qucnticc  :  Si  diinilteret,  aul  hoc  est,  Ad    proposituin,    negatio   depen- 

quia  debetur  ci,  aut  quia  non  debe-  donlicc  actualis  iion  constituit  perso- 

lur  ?   Si   non    dcbctur,    iioii    potest  nam,  nain  lunc  anima  separata  essel 

dimitti.  Si  debetur,  cuin  illa  entitas  personata,  quod  omnes  negant,    et 

sit  distincla  ab   entitate   naturai,  et  negatio    i^ossibililatis    dependenliic 

est     incommunicabilis,     per      con-  non  est  iii  natura  creata,  quia  nihil 

sequens    erit  uiiivoce    eadem    cum  cst   in    iiatura  creata,  cui   repufiiial 

quocumque  a   quo  sumitur  ;  igitur  dciiendere  ;    ideo  hcJBc   depeiidcntia 

cum   est   univoco  uiium  cuin    alio,  non  constituit  personam  ;  igilur  re- 

non  polest  deponi  ab  illo,  atquo  ita  linquitur  quod  tertia  independentia, 

sequitur  quod  illa  entitas  iion  posset  qu<e    scilicet   negat   aptitudinem  ad 

deponi  a  Verbo  Dei.  (le|)eiidendum,  constituit  personam. 

Praitorea  sic  :  Ista  proprietas  in-  Kx   hoc  sequitur  conclusio   illius 

dividualis  naturffi  humana)  est  ideni  articuli,    quia   persona  p  )test    esse 

identitate,  vel  univoce  cum  natura  ;  inde[)endons,  nam  prius  potest  ab- 

igilur    iion    [)otost     unum    manere,  solvi  a  posteriori  ;  sed   individuum 

alio  non   manente.  esl  aliquid  indifTerons  ad  depende- 

Itein,  sequeretur  ([uod  possel  esse  ro,   et  non   dopondere,   ideo   potesl 

natura  non  porsonata   personalitate  osse  indopendens   a[)titudinaliter  ot 

intrinseca,  nec  extrinseca.  potest  natura  dependero  ;  ideo  ha?c 

Primo   igitur  quantum   ad  istum  natura   est  Jieec   per  aliquid  positi- 


In  quocoa- 

sistit  ratio 

persoaae 

creatae. 


articulum,  dico  quod  non  dependere 
est  tripliciter,  vel  quod  non  depen- 
dere  dicat  negationem  actus   dopon 


vum,  quod  est  prius  actuali  (le[)cn- 
dentia  et  habituali. 

Sed  do  socundo  princi[)ali,  ulrum 


dendi,     vel     negationem     actus    et  rcpugnot  termino  dopondcntia»,  sci- 

aptitudinis,    vel    terlio     negationem  licot  |)orsoncT,  quod    ipsa  sit   terini- 

possibilitatis     siin[)liciter     rospoctu  nus    hujus   dependontia?  ?   ostendo 

dependentia3.  Exomplum  illius,  non  qiiod   non,  quia  quamcumque     do- 

esse   in   ccntro    localitor  dicitur  de  [)ondenliain    cujuscumque     rationis 

gravi    solum   quantum   ad    negatio-  potest  lorminaro  illiid  quod   cst   in- 

nom   actus,  ut  quia  non  est  in  cen-  dependens   illa    depondeiilia  ;    sed 

tro  ;  sed  id  dicitur  do  igne,  qui  lovis  aliqua  csl  [lersona,  cui  rc|)ugnal  de- 


Nou  repu- 

gnat  as- 

sumptio 

naturae   ex 

parte  per- 

souae.  la- 

depeucJens 

potest  tcr- 

miuare  de- 

peuden- 

tiam. 


238 


\A\m  111. 


8. 

Ad  ralio- 

nem  1.  sii- 

perioris 

opin. 


Ad  secun- 

dum. 

Capit  hic 

personam 

pro  nalura 

persoaata. 


Ad  a.rg.  1. 

iu  iDitio 

quaest. 


Ad  secnu- 
dum. 


9. 


pcndero  aliqua  (lependcjilia  ;  igilur 
iila  esl  independcns  oinni  indepen- 
denlia,  ideo  non  repugnat  ei  lernii- 
iiare  ([uaincunHpK;  (lei)endenliain. 
Probalio  assuinj)li  :  Personcje  in 
generc  non  necessario  convenit 
imperfeclio  pliis  f]uain  naturae.  Et 
cuicunuiue  non  repugnat  dependen- 
tia  habituaiis,  ei  necessario  convenit 
iinpcrfectio ;  igitur  abcui  ])ersona3 
convenit  per  se  esse  independens, 
quia  ini])erfeclio  non  necessario 
convenit  sibi. 

Ad  priinuin  argunienluin  pro 
opinione  adversa,  dico  quod  perso- 
nffi  divina3  competitincominunicabi- 
litas  sim])liciter  per  aliquod  ens  po- 
sitivum,  et  hoc  intelligit  Richardus, 
sed  iiuUa  talis  incommunicabilitas 
potest  esse  in  creaturis. 

Ad  secundum  argumentum,  dico 
quod  personcE  non  repugnat  depen- 
dentia,  quse  est  repugnantia  de  pos- 
sibili,  sicut  homini  repugnat  irra- 
tionabilitas,  sed  ei  repugnat  aptilu- 
dinaiiter  dependere,  sicut  gravi  re- 
pugnatesse  sursum. 

Ad  primum  argumentum  princi- 
pale,  dico  quod  non  oportet  quod 
persona  sit  formaliter  tale  ens  se- 
cundum  naturam  informantem  ip- 
sam,  sed  secundum  naturam  de- 
pendentemad  ipsam  extrinsece. 

Ad  secundum  cum  dicitur,  eo- 
dem  est  natura  hssc,  et  personata 
personalitate,  dicendum  quod  non 
eodem  extendendo  idem  ad  positi- 
vum  et  negativum,  quia  est  perso- 
nata  per  aliquid  negativum,  ut  dic- 
tum  est  prius,  quia  per  non  depen- 
dere  aplitudinaliter  ;  sed  est  hxc 
per  aliquid  positivum,  vel  non  eo- 
dem  positivo  complete. 

Ad  aliud,  dico  quod   non   depen- 


detnaluraad  personam  deijenden- 
Iiacausa3  ad  efrectum,  nec  efficien- 
tia»  aiicujus.  iXain  iliud,  (luod  de- 
pendet  ad  aliani  personam  in  ratione 
caiisie  efficientis,  dependet  eadiMii 
ralione  ad  omnem  personam,  qiiia 
efficientia  omnium  personarum  res- 
pectu  alicujus  dependenlis  extra 
naturam  divinam  est  indivisa,  quia 
Trinitas  indivisibiiiter  operatur. 

Sed  in  rebus  non  potest  inveniri 
dependentia  similior  huic,  quam  sit 
dependentia  accidentis  ad  subjec- 
lum,  hoc  modo,  ut  si  circumscriba- 
tur  inhcPrentia  accidentis  ad  subjec- 
tuin,  adhuc  est  dependentia  illius 
ad  subjectum,  tanquam  posterioris 
naturaad  prius  natura,  et  hcec  de- 
pendentia,  circumscripta  dependen- 
tia  inheerenticE,  quc^e  est  per  infor- 
malionem,  maxime  assimilatur  de- 
pendentiae,  qua  dependet  natura 
assumpta  ad  personam,  qua?  non 
informatur  natura,  nec  ut  sic  est 
ejus  causatum  prius  respectu  poste- 
rioris.  Unde  accidens  dependet  ad 
subjectum,  ut  ad  perfectibile,  et  ut 
ad  prius  natura  ;  primum  dicit  im- 
perfectionem  in  subjecto  ;  secun- 
dum  perfectionem.  Quantum  ad 
hoc  est  simile  de  naturai  humance 
dependentia  ad  suppositum. 


QUJi]STIO  II. 

[Jtriim  possibile  sit  naturam  humanam 
personaliter  xiniri  uni  soli  personx 
dimnx  ? 


DO.  citati  q.  praecedenti.  Scoi.  in  Oxon.  hic  q.  i. 
a  n.  2. 


Ad  ter 

tiutn. 


Actio  Tri 

Ditatis  a( 

extra  es 

indivisa 

(Juaii.<:  si 

depeDden 

tia  natur 

assumptc 

ad  Ver- 

bum. 


I 


j 


Quod  non.  Persona  divina  est  ac-       ] 
tus  primus  ;  igitur    nihil  potest  sibi  Argum.  i. 
uniri,  quia  cui   unitur  aliquid,  iilud 


niST.  I.  QUiESTIO  II. 


239 


priijs  est  iii  poleiititi  iid  unioneiii, 
postea  in  actu  ;  in  nalura  divina 
niliil  csl  |nius  in  potentia,  el  postea 
in  aclu ;  i^iUir. 

Ilein.  inlinilo  niliil  esl  unihile, 
(juia  inllnilo  niliil  j)otest  adili ;  per- 
sona  divina  est  infinita. 

Itein,  llnili  ad  inllnituin  nulla  est 
piDporlio  ;  sed  unibiliuin  ad  invi- 
ccni  est  aliqua  proportio  ;  natiira 
huinana  est  liiiila,  persona  divina 
est  inlinila  ;  i^ilur.  etc. 

Itein  Au^'uslinus  '2.  de  Triiiit.  S. 
Kamdem  voliinlalem  Jiabet  Pater  et 
Fiiius,  etc.  et  inflirim  opevatio  ; 
i^itur  ista  coin[)aratio  non  competit 
soli   jiersoncC,    sed    toti    Trinitati    ; 


1  aliquid 
lii  uoiri 
issit  uul- 

interve- 
eiite  ab- 

soluto 

novo. 
pin.  alio- 

rum. 

itio  Pri- 

nia. 


igitur. 

0|)posituin,  Joannis  i.  Verbum 
caro  factum  est. 

SCHOLIUM   I. 

Poriitur  senlenlia  tenens  per  unionem  acquiri 
aliquid  novum  absolulum  distinctum  ab  exlre- 
mis.  Doctor  hauc  rejicil,  prlino,  quia  si  nutura 
dimittcretur,  nihil  absolutum  perderet.  Sccun- 
do,  illud  absolutum  nou  est  accidens,  nec 
substanlia.  Tenet  ergo  nihil  absolutum  per 
unionem  acquiri,  sed  tantu:n  respeclum  extrin- 
Si'cum  dependenliae  actualis  nalurae  ad  Ver- 
buin,  et  explicat  oplime  bujusmodi  respectuui ; 
de  quo  lalius  in  Oxon.  hij  q.  i.  art.  13. 

Ad  quffistionein  videnduni  est,  si 
sitpossibile  naturain  hunianain  uni- 
ri  personai  diviuce  ex  parte  natura?. 
Secundo,  ex  parte  Trinitatis.  Tertio, 
si  uni  soli. 

De  priino,  non  videtur  quod  ali- 
qua  possint  uniri,  nisi  aliquid  aliter 
se  habeat  ;  nunc  autem  persona  di- 
\  ina  per  istain  unionein  niillo  modo 
aliter  se  liabet,  nec  nalura  huinana 
aliter  se  habet,  nisi  secundum  ali- 
quid  absolutum,  nec  sufilcit  ponere 
respectum  novum,  quia  ad  respec- 


lum  |)rimo  ikmi  j)otest]essc  mutatio, 
").  /V/^v.  tej't.  y.  (juia  imjiossiljile 
est  quod  resj^ectus  sit  jx-r  se  termi- 
iius  miilationis  l<]t  jirobiilur  dictum 
I*liil()S()j)lii,  (juia  si  diio  iioii  aliter 
se  habeanl  iii  se  (juaiii  j)iius,  non 
aliter  se  habent  iiiter  se,  et  si  nullo 
iiiodo  alilcr  se  habent  inter  se,  noii 
aliler  sc;  liabent  ad  unionem  nunc 
(juamjirius;  igitur  ojiortet  j)onere 
quod  ista  mutatio  lerminetur  ad  ali- 
(juid  absolulum  concomitans  natu- 
ram  humanam.  Similiter  est  ibi  j)0- 
nere  tria  absoluta,  naturam  divinam 
el  humanam,  et  id  tertium  absolu- 
tum  noviim,  quia  etsi  natura  lui- 
inana  non  prius  existebat,  quam  erat 
assumpta,  tamen  cequaliler  potuis- 
set  assumi,  si  natura  illa  prius  exti- 
tisset,  quia  potestassumi  lapis. 

Item,  possibile  est  actionom  esse 
realem  ;  igitur  et  passionem  ;  igitur 
illiiis  passionis  eritaliquis  terminus 
realis,  non  natura  divina,  nec  hu- 
mana. 

Item,  in  omni  unione  oportet  al- 
terum  unibilium  habere  esse  abso- 
lutum  novum,  cuin  unibilia  siiit  ab- 
solula,  sicut  patet  de  subjecto  et 
accidente  ;  subjeclum  Iiabet  esse 
absolutum  novum  per  hoc,  (juod 
albedo  sibi  inest. 

Item,  incarnare  est  agere  actione 
transeunte  ;  igitur  sibi  correspondet 
passio  vera;  igitur  (juod  incarnatur, 
vere  patitur  ;  non  natura  divina, 
igitur  huinana;  igitur  oj^ortet  dare 
terminum  realem  illius  passionis. 

Dico  quod  possibile  est  naluram 
humanam  uniri  nalurcc  diviucC. 
Priino,  ex  parte  naturco  liuinaiue, 
et  non  per  novuin  absolulum  adve- 
niens,  quia  si  relinqueretur  sibi  na- 
tura  assumpta,  nihil  deperit  Verbo, 


Secunda. 


Terlia. 


Ouarla. 


3. 

Rejicilur. 
opiuio.  Ex 

unione 
cum  Vi-rbo 
uulluni  uo- 
vuiu  abso- 
kilum  po- 

uitur. 


240  i.lBKI  111. 

neceliam  natiir<n  assumpl/e  ;  i^nliir  menliim,  sicul  alhiim  resperlu  simi- 

iKtn   csl  il)i  absolulum    lertium.   Si  liliidiiiis,  el  ibi  non  esl  necesse  quod 

prius  esset  natura  absolula  in  se,  et  posilo  fiindamento  ponatur   relatio,         \ 

postea  sumerelur,  nibil   novum   es-  et  ideo  res  alia  ;  posito    tarnen    fun- 

set,    quin    illud    secundo   desineret  damento     et     termino,     necessario 

esse,  sinaturaderelinqueretur  sibi  ;  crealur   respectus   intrinsecus.  Ter- ^^J.^»^»' 

sed  natura  posset  dimitti   a  Verbo,  tium  est  fundamentum,  quod   con-  i['"»«* 

nullo   absoluto  coriupto  ;  igitur  ex  tin^^enter  respicit  respectum   posilis  produc 

unione  cum  Verbo   non  est  alinuid  extremis;  et  ideo  ille    respectus  di-  nativa 


absolutum  tertium.  citur  extrinsecus  advenire,  et   iUud 


Niliil  no- 
vum  esl 


Item,  illud   absolutum  non  esset  quod  est  primo   novum,  cum   assu- 

accidens,   neque    substantia  ;    non  mitur   natura   humana,   per    se   lo- 

accidens,  quia  accidens  non  est  per  quendo,  est  ille  respectus, 
se   ratio   personandi,   vel    uniendi  ;         Exemplum  ad  hoc,  si  w^i  non  di-  .^'^^"' 

I  '  '  _        _         '  /  lia  resf 

non  substantia,  quia  ncque  forma,  cit  nisi  respectum,  sicut  credo,  cum  iu8>t' 

. ^      ^  ^  .       '  .      .  .  feci  et 

perassuai- neque  materia,  neque   compositum,  dicat   circumscriptionem   passivam,    iriost 

tionem.ni-  ^  ..,..,       V-  •  •  •    •. 

si  depea-  ncque  propriclas  individualis,  quia  primo  novum    acquisitum  per    mo- 

tSis^^na-  ipsa  est  eadem   univoce   et  identice  lum  localem,  est  ille  respectus  ex- 

Ve7bo.    cum  natura,  et  per  consequens  non  trinsecus,  et  fundatur  ille  respectus 

potest  unum  manere,  alio  non    ma-  in  quanto  locabili  conlingenter  posi- 

nente;  ideo  dico  quod   illud  novum  tisextremis,  non  sicut  similitudo  in 

non   est  nisi   dependentia    actualis,  albedine,  quia  positis  extremis  non 

et  non    aptitudinalis.   Prius    enim,  potest  similitudo  non  esse.  Sed  posi- 

quamquam  natura  humana  non  ha-  to  locabili  et  loco  mere  contingenter 

buisset  dependentiam  actualem,sed  est   ille    respectus    extrinsecus,    ut 

habuisset  esse  in  proprio  supposito,  ?iAi,  quiaesto  quod   Deus  conserva- 

tamen  non  fuit  negatio  dependentia)  ret  eumdeni  locum,  et  idem  locabile 

possibilis  ad  aliud    suppositum,   et  in   alio  situ,  manerent   extrema,  et 

prius  potest  esse  sine  posteriori,  ut  non  maneret  ille  respectus,  etiam  si 

dictum;  est  ideo,  etc.  ille  locus  nunc  est,  et    corpus  loca- 

4.  Et  cum  quceritur,  ad  quid  termi-  bile  est  extra  ;  si  ponatur  illud  loca- 

Capitunio-  natuf  ista  uiiio  ?  Primo  dico  quod  ad  bile  intra  illum  locum,  liabet  novum 

nem  pro  .  ' 

actione  u-  respcctum  extrinsecus  advenientem,  iwi^el  per   consequens  tantum  est 

nltiva.  ...  ,  ,  •  n    •  •!  •  ,  -  - 

quia  ista  natura  humana  prius   fuit  ibi  novus  respectus,  et  tainen  inolus 

in  potentia,  ut  esset   fundamentum  per  se  novus. 

immediatum,  non  tamen  est  funda-        Ad  primum   pro  opposita,  potest 

mentum  necessarium  illius  respec-  dici  quod  ad  respectum  extrinsecum  Ad  ra 

tiis  extrinseci.   Unde  fundamentum  potest  esse  motus,  et  mutalio  primo,  °p°Qg; 

respectus  triplex  est  secundum  tres  et   illud     non    est    contra   Philoso-    ^'^'■[) 

^  *     _  _  pectuu  t 

respectus.    Prima  relatio    creaturee  phuin,  sed  cum   eo,  quia   ponit  mo- ^"^^«^^ 

ad  Deum    in  ratione   triplici    causae  tum  per  se  ad   ubi^   sed    negat,    o.    nioti 

efficientis,  exemplantis  et  finis  ;  et  Plujs.  motum  esse   per  se,  et  primo  reili^tinii 

ille  respectusnonest  res  alia  a  fun-  ad   respectum,  qui   est  relatio,  quia  quoVe  ^ 

damento,  sed  idem.  Aliud  est  funda-  ille  respectus  est   intrinsecus  adve- i^icam.  o, 


D. 


DIST.  1.  QU^STIO  II. 


2li 


nicMis,  rcspoctus  extrinsccus  iion  est         Ad  Jiliud   (um  dicilur  :  lnainuua       o. 
rolalio.  hUcuui    |)()nalur    pronosilio     csl  (Kjcre  aclionc  IrduscttiUe,  dicilur  aj  4.  rea- 
PJiilosoj)iii  :  Si  iliio  eodcni   niodo  ae     (juod  ina^is  osl  j)()ssil)iIo  (le  jxusona    xuom. 
/nibc/ii  f/i  se,   /'i/ilttr  cl  i/ilcr  .sc,  dico     diviiia,  (juaiii    dc  (juacuiiKjuo    alia, 
quod  noii    oj)orlo[,  sicul   palol  (jikmI     aliain    naliirain   jiersonaro.    Priino, 
eodoin  iiiodo  oxislcnlo  illo    locahili     (juia  jiorsonadivina  includit  jiorfoc- 
in  se,  nunc  local,  jain   iion  local ;  ol     lionos  oniniuin  alioruin  oininonlor  ; 
sic  isla  se  habeiil  alilor  inlor  se,  ot     ij^ilur  jiotost  sujij^loro   vicoin   cujus- 
tainon  nullo  inodo  alilor  in  se.  cuiikjuo   allorius    jiorsona)  ;   igitur 

Ad  aliud,  cuin  dicitur  (juod"'  j)as-     potest    nalurain    huinanani    jiorso- 
sionis  roalis   est    lerininus  forinalis     naro. 

realis,  dico  quod  lorininus  forinalis  Secundo  sic  :  Omnis  creatura  est 
nunc  acquisilus  de  novo  est  natura  in  potentia  ohodientiali  respectu 
huinana.  Prius  eniin  ista  potuit  persoino  divin<T  ;  igitur  potcst  ab 
fuisse,  quam  assuinorelur ;  lainon  si     illa  porsonari. 

accipilur  quod  passionis  est   terini-        Sed  prima   ratio  non   valot,  quia  [J^^jl'J^'^j,"Jj.'- 
nus  novus,  cui   ac(iuiritur    esse    de     personalitas  divina,  inquantum  hu-?oaadivi- 
novo,  falsuin  est,  sod  lantum  acqui-    jusmodi,  non  ost  innnita  formalitor  ;    luuuiia. 
ritur  respoctus  oxtrinsocus  de  novo,     igitur  non  includit  perfectiones  oin- 

niuin  eminentor   inquantum  perso- 
na,  licot  faciat  rationo  essenticc. 

Secunda  ratio  non  valet,  quia  li-  neiiciiur2 
cet  creatura  sit  in  potonlia  obedien- 
tiali  respectu  Doi,  hoc  tainen  non 
est,  nisi  inquanluin  est  a  Deo,  ut  ab 
acquirit  in  matoria  aliquod  esse  no-  agonto;  hoc  auloiii  iion  est  ab  una 
vuin  secundum  se  realo,  sed  tantum  j^orsona  specialiter,  sed  a  tota  Trini- 
denominativo ;  eodem  niodo  est   de     tate. 

supposito  respcclu  accidonlis.  Unde  Aliain  causain  assigno,  quare  Q^are  noa 
esto  quod  accidens  esset  conserva-  persona  divina  potest  personare  repu^gnat 
tum  per  se,  et  deinde  uniretur  sun-     naluram   humanain,   quia    persona  divinreper- 


et  de  novo  nulluin  absolulum. 

Ad  aliud,  si  accipitur  qiiod  uiiio 
unibilium  requirit  qiiod  ista  alitcr 
se  habeantsecundum  so,  falsum  ost, 
nisi  tantum  donominalivo.  Unde 
cuin  matoria   acquirit  formain,  non 


posito,  solum  habebit  esse  novum 
denominative;  sed  neutruin  istorum 
habobit  esse  novuin,  ut»ecunduin  se 
sunt  unibilia. 


SCHOLIUM  II. 

Rejicil  rationes  D.  Thoms  et  alioriim,  de 
possibilitate  incarnationis  ex  parle  personai,  et 
assignat  rutionem  jam  positam  qua?st.  i.  scili- 
cet  quod  persona  divina  esl  maxime  indepcn- 
dens  ;  ergo  in  quo  sic  est  independens,  polest 
tcrminare  aliorum  dcpendcntiam.  Vide  cum  in 
Oxon.  qu.tst.  i.  a  num.  4. 

ToM.  XXIII. 


sonare 

(livina,  ut  persona  est,  est  simplici-    aiienam 

.  •      ,  ,  ,  ,  ,       ,.        ualurum. 

tor  indopendons  hac  dependontia, 
quia  conlradiclorie  repugnat  sibi 
communicari  alteri  supposito  ;  igitur 
potest  lerminare  dependontiam  il- 
lius  rei,  secunduin  quam  est  siinpli- 
citer  independons.  Assumptuin  pa- 
tel,  non  eniin  oinnis  enlilas  porso- 
nalis  ost  necossario  doj)ondons, 
qiiia  sic  omnis  entilas  jiersonalis 
iiicluderot  imjiorfoctiononi. 

Contra,  ista  videnlur  ropugnaro,       -t 
quia  si  por  rationoin   indoi^ondontico 

16 


242 


LIBRI  IIF. 


leiininal  liaiic  iiHlupendentiam, 
igitur  ])er  lalioneni  inlinili  terini- 
nat  ;  al  prius  dictuin  est  quod  per- 
sona  divina  non  est  infinita  forina- 
liter  nisi  ratione  essentitc  ;  igitur 
per  rationem  esscnticic  terminat  lianc 
dependentiain.  Dico  quod  licet  nulla 
perfectio  simpliciter  conveniat  per- 
sonse  divinffi,  nisi  ratione  essenticC, 
tainen  imperfectio  potest  repugnare 
persona3  divinoe,  et  non  ratione  es- 
sentia^,  quia  licet  imperfectio  non 
repugnet  illi,  quod  potest  esse  im- 
perfeclum,  tamen  potest  repugnare 
illi,  quod  necessario  non  est  imper- 
fectum  ;  ideo  cum  personalitas  di- 
vina  non  sit  formaliter  imperfecta, 
nec  perfecta  inquantum  liujusmodi, 
tamen  potest  esse  quod  sibi  neces- 
sario  repugnetimperfectio,  et  tamen 
non  repugnat  sibi  esse  perfectum  et 
infinitum,  sed  sibi  convenit  ratione 
essentitcincluste. 
Necesse       Est  igitur  iudepeudentia  duplex  : 

GS^6     GX   SG  •       •  1 

uon  inf<Tt  Essentialis,  quee  est  termini,  et  de 
\m[^'  hac  non  loquor  ;  alia  esl  indepen- 
dentia  unius  personee  tantum,  ut 
palernitas  de  se  est  independens, 
quia  nihil  est  in  Patre,  quod  dicit 
ens  possibile,  sed  est  necesse  esse 
ex  se,  ut  dislinguitur  contra  possi- 
bile;  et  ideo  simul  philosophantes 
et  theologantes  errant  volentes  con- 
cludere  infinilatem  ex  hoc,  quod  est 
necesse  csse  ex  se,  et  ideo  necesse 
esse  ex  se  absolute  soluin  excludit 
possibilitatem,  et  non  infinilatem, 
quia  rehitiones  in  divinis  non 
includunt  ens  possibile,  et  tamen 
non  includunt  infinitatem   formali- 

ter. 
Rcspousio       \j  rationem  igitur  superius    fac- 

ad  eum-  .        ^ 

dem  ratio-  laiu,  cuiu  dicitur  :  Incarnare  est per 
se  agere   acLione   iranseunte,   con- 


cedo,  non  tameii  esl  composilio  ex 
persona  divina  el  natura  humana, 
quia  nulla  compositio  est,  nisi  ac- 
lus  inforinet  potentiam.  Et  licet 
(irammatice  loquen(h),  incarmwe  ai- 
gnificet  talem  actum,  tamen  incar- 
nari  non  significat  iliam  unionem 
passivam  realiter,  sed  assumi  vel 
uniri  significat  istam  passionem  ; 
unde  in  natura  humana  est  illapas- 
sio  respectu  Trinitalis. 


SCIIOLIUM  111. 

Ad  quaestionem,  quamlibet  personam  divi- 
nam  posse  lerminare  dependentiam  naturffi 
crealae,  quia  non  est  major  ratio  de  una  quara 
de  alia,  et  lerminum  naturs  assumplae  esse 
relalionem  constiUilivam  personae  assumentis. 

Per  hoc  ad  qutTstionem,  et  sic  de-       8. 
claratur  tertius  arliculus,  quod  pos-Tertiusa 

.    .  '     ^  *  quaesl.  p 

sibile  est  naturam  humanam  susten-  mte, 
tari  in  una  persona,  licet  non  in 
alia.  Dicitur  tainen  quod  rehUio  dif- 
fert  ab  essentia  ratione  tantum,  vel 
dicitur  quod  inquanlum  relatio  non 
terminat,  quia  inquantum  relativum 
non  terminat  respectum  ;  similiter 
in  divinis  est  unum  esse,  igitur  ung, 
unio.  Duplex  lainen  ponitur  via  : 
Una,  quod  essentia  est  terminus  for- 
inalis  et  relatio  sine  quo  non  ;  alia 
via  ponit  quod  essentia  alio  inodo 
habetur  in  una  persona  quain  in 
alia  ;  Filius  agit  non  a  se,  Pater  agit 
a  se. 

Contra  primani  viam,  cui    com-  Non  pu 

«    .         ,.  .  ,.  una  pen 

petit  lormalis  ralio  agendi,  ante-napotei 
quam  sit  actio  ehcita,  illud  potest  q^uaoTai. 
per  se  agere  ;  igitur  cui  competit 
formalis  ratio  terminandi  antequam 
sitterminus,  illud  potest  per  se  ter- 
minare  ;  igilur  cuin  qutTlibet  per- 
sona  sit  prius  duratione  natura  hu- 


niST.  I.  QU.-ESTIO  11.  213 

maiia  assumpta,  ciiin  assiimp(i\)  sit  est  piiimis  lcrmiiuis,    cl   ali(iiia  re- 

ex  tempore,  se([iiilur  quod  iKtn  po-  lalio    potest   esse    simplicilcr  inde- 

lesl  j)oiii  essenlia  realis  lerminus,  et  pendens,  licet  noii  sil  foiinaliler  in- 

relalio  s/;/e  7//0  non,  iii  iina  persona  linita. 

potius  quain  in  alia.  Dices  (|U(k1  illud,  (luod  est  siinpli-       10. 

Secunda  via  non  valet,  quia  agere  ciler  independeiis,  iion  esl    relalio. 

a   se  et  non  a  se,  iion  dislinguunt  Probatio,    quia    illud    lerminat    de- 

personam   assumentem   et   non  as-  pendentiam     nalurco    Iiumana}     ad 

sumeiitem,  quia  etsi  Pater  assume-  personam  per  te,  quodest  simplici- 

ret  naluram,  adliuc  a^eret  a  se.  ter   independens  ;    sed   relatio   ter- 

!».           Dico  i^itur  quod    cuicuuKiue  en-  minat   relalionem   orif;iiiis   in  divi- 

titati    compelil   independentia,    illa  nis  ;  igitur  idem  lerininat  duas  rela- 

entilas   potest   terminare   illam   de-  tiones. 

pendentiam  ;  sed  rilialioni,  ut  tilialio  Dico,  quod   persona  noii  per  ali- 

est,  compelitindependenlia  ad  aliud  quod,   quod  sit    cgus,    ut  terminus, 

supposilum,  etilla  dicitur  uno  modo  termiiiat  dependenliam  natura?  liu- 

terminus  illius  dependentia^,  quia  si  mancc  ad  ipsani,   sed   tantum  rela- 

aliquid  terminat  dependentiam   na-  tione  ad  intra,  ita  quod  filiatio,  quae 

turcTB  humaniu  ad  personam,  illa  erit  est  aiterna,  et  Filius  includens  rela- 

propria  ratio  illius  persona3 ;  filiatio  tionem  est    terminus    relationis   ad 

est  propria  ratioVerbi,  sicut  dictum  intra,  et  terminat  dependentiam  na- Aiiier  reia- 

est  prius.  Si  principium  actionis  es-  tura)  humancC  ad   ipsum,    non   sub  na/ad"iQ- 

set  paternitas  (quod  tamen  non   te-  aliqua  correlatione,  sed  sub  ratione  '"i^ra^''" 

neo),  tunc  Pater  paternitate    gene-  absolula,[et  sic  potest  eadem  relatio 

raret  formaliter,  quia  tuiic   genera-  esse  altcrius  relationis  terminus  sub 

tio  esset  formalis  ratio   producendi  ratione  correlativi,   et    alterius  sub 

Filium  ;  sic  dico,   cum    filiatio  sit  ratione  absoluti. 

propria    ratio   persona3,    cid    quam  Ad  aliud,  quod  solet  objici,  quod 

dependet  natura  humana,  ipsa  erit  natura    humana   habet  csse,    iinde 

formalis  terminus  dependenlicE.  communicatur  sibi  tale  esse,  verum 

ernitas       Ft  cuui  dicitur  supcrius,  quod  uon  est,  non   sicut  albedo   ])arieli,    sed 

pius   differunt    essentia    et  relatio,    nisi  sicut    hypostasis    substanlia),    ideo 


lOi  ra- 


ue  ab  sola  rationc,  falsuin  esl,  ut  declara-  Verbum,  ut  fundamentum  ])roximce 

S'^q.  tum  e^iprhno  libro  ',  quia  tunc  Pa-  rationis  terminandi   deiiendentiam, 

"^-       ter  daret  omnem  rem,  quam  habet,  est  terminus  relationis  ad  intra,    et 

Filio,  et  tunc  g-eneraret  Patrem,   si-  boc  non  concludit  ipsuin   esse  pro- 

cut  generaret  Deum  ;  igitur    jiater-  ximum  fundamentum   dependentiai 

nilas  est  alia  res,  et  per  consequens  naturii3  huinana^  ad  ipsam,  inquan- 

non  solum   ratione   distinguitur  ab  tum  hujusmodi. 

essentia,  cum  totam  realitatem   es-         Ad  priinum  principale,  dico  quod       n. 

senticc  detPatcr  Filio.  potentia    Logica   iion   liabet   ])olen- Adaig.  1. 

'mbu?      ^'  ^^""^    dicitur  postea  quod  na-  tiam  realem  in  ulroqiie  exlremo,  „j  p'"'"'^'^"^*^- 

lurae  as-  Uira  dcpcndet  ad  ])ersonain   inquan-  frequenler,  sed  sufficit  in  altero  (au- 

s.  q.      tum  relativum,  concedo,  quia   illud  lum,  ut  cum  dicitur  :    Deus  potuit 


244 


LIBRI  III. 


♦ 


crearo  iiiuiuliiiii  anluquain  fecil, 
iion  csl  polenlia  realis  ibi  cx  parle 
nunuli  ;  sic  iii  proposilo,  ikhi  opor- 
tet  quod  polenlicc  Lofiicali  corrcs- 
pondeat  polcnlia  realis  in  utroque 
cxlremo. 
Ad  secun-      Ad  aliud,  conccdo  quod  ex  natura 

dum.  17      1 

An  i)erso-  huinana,  et  Verbo  non  est  personte 

ua   Cliiisti  .  ... 

sii  compo-  composito,  scd  unio.    ht   cuin   dici- 

d.\.  q.  3!  tur,  infinilo  nihil potesl  acldi,  veruiii 

est,  quod  facit  unum  per  compositio- 

nem,  sed   non  est  impossibile    ali- 

quid  addi  infinito  secundum  depen- 

denliam,  quia  tota  creatura  non  est 

in  Deo     formaliter,   quia    sic  esset 

Deus  formaliter,  et  ideo  totacreatura 

potest  addi  Deo,   dependendo,   sed 

non  informando. 

12.  Ad    aliud,    dico    quod     proportio 

Ad  ter-    nou   scmper    requirit    quod    unum 

tium.  Quse  ^  .  ,  .        ,        . 

proporiio   crcsccndo    possit   adaiquari    alteri, 

fiuili  ad  „       .        .      ,  . 

iuQuiium.  vci  lien  aliud,  quia  nunquam  mate- 
ria  crescendo  fiet  forma  ;  ideo  talis 
proportio  non  est  finiti  ad  infini- 
tum,  tamen  proportio  sccundiim  de- 
pentlentiam  bene  potest  esse  finiti 
ad  infinitum. 

Ad  aliud,  de  Augustino  2.  de  Tri- 
nit.'  cap.  8.  dico  quod  principium 
agendi  Incarnationis  est  tota  Trini- 
tas  ;  sed  terminus  est  unio  unius 
persona3  ad  naturam  humanam  for- 
maliter  ;  ideo  nihil  potest  una  per- 
sona  agere  extra,  quod  non  agit  alia ; 
bene  tainen  potest  una  persona  ter- 
minare  dependentiam  formaliter, 
quam  non  terminat  alia.  Et  sic  pos- 
sct  qucelibet  persona  terminare  spe- 
cialem  rclationem,  sed  non  est  alia 
de  facto  realis  specialis,  nisi  isla  ; 
mullffi  tamen  sunt  relaliones  ra- 
tionis  speciales,  ut  cum  adoratur 
una  persona  spccialiter,  non  cogi- 
tando   aclualiter  de   alia,    nec    ta- 


1. 

Arg.  pi 
muD 


Ad  quar- 
tum. 


inen    pr«escindcndo   alias  personas. 


QU/ESTIO  lll. 

Utnim  nalura  hinnana  possil  pemonari 
simiil  in  tribiis  personis  ? 


Alcns.  3.  p.  7.  2.  m.  4.  D.  Thonci.  3.  p.  7.  3.  arl. 

6.  Henric.  quodl.  6.  7.  7.  D.  Honav.  hic  arl.  i. 

7.  3.  Richard.  arl.  1.  7.  4.  Albert.  7.  \.arl.  10. 
/Egid.  7.. 5.  Varro  7.  .5.  Durand.  7.  3.  Palud. 
q.'.i.  arl.  2.  Suar.  3.  p.  Coin.  i.  disp.  i.  sert.  2. 
Vasq.  3.  p.  disp.  29.  Scotus  hlc  in  Oxon.  7.  2. 


Quod  sic.  Possibile  fuit  prius,  an- 
tequam  fieret  actio  ad  personandum 
naturam  humanam  in  Filio,  quod 
tres  personcG  agerent  ad  perso- 
nandum  eamdein  naturam  ;  aut 
igitur  oinnes  personabunt,  aut 
nulla,  aut  alia,  et  alia  non  ;  si  om- 
nes,  habetur  propositum  ;  si  nulla, 
non  implebatur  voluntas  Trinita- 
tis  ;  si  alia  sic,  et  alia  non,  dctur 
ratio. 

Item,  antequam  Filius  assumeret 
naturain  liumanam,  i)ossibile  fuit 
Palrem  assuinere  naturam  huma- 
nam,  et  illa  potenlia  non  reducitur 
ad  actuni  per  hoc  quod  Filius  as- 
sumit  ;  igituradhuc  est  reducibilis; 
igitur  adhuc  Pater  potest  illam  po- 
tentiam  reducere  ad  aclum. 

Item,  idem  accidens  potest  simul  Teniui 
esse  in  diversis  subjeclis  ;  igi- 
tur  et  eadem  natura  in  diversis 
personis.  Antecedens  patet,  quia 
corpus  gloriosum  ct  non  gloiiosum 
possunt  esse  simul  in  eodem  loco ; 
igitur  iri  eodein  nbi,  quiaiidem  sunt 
fines  continentis,  et  idem  corpus 
locatum  ante  et  prius. 

Oppositum,  Anselmus  iib.  c.  9. 
in  principio  :  Cur  Deus  liomo.  Plu- 
rcs  personcC  assumcrc  nequeunt 
unum  eumdcm  in  unitatepersonse. 


SecuE 
dum 


2. 

Contra 


niST.  I.  Qdi:STIO  IV  ET  V. 


245 


Tlioii) 
.q.3.a.6 


f/uia  in  una  frni/inn  per.sona  /lor  ficri     polost  nssiiinero  aliam  iialiiraiii,  si- 

ncresse  est.  Noc  valot    dicore   (iimd     ciil  |trins  poltiil. 

Ansoliiius  iiitolli^it  unain  personaiii 

por  innnn,  sicul  dicil  Tlioinas*,  qiiia 

sicul  jiluros  noqiioiinl,  ita  noc    iina 

jiorsona  polest  assumoro   porsonam, 

siciil    dicit   Ansolmiis     in    principio 

illiiis  capituli  :   ?i^unr  quoque  qu;e- 

renduni  es/,   in  qua  personu  ;  dicit 

qiiod    non    est   possibilo   quod    tres 

porsona»     eamdem    naturam    assii- 

mant,  quia  esset  alia  ot  alia   natura 

in  alia  et  alia  persona,  cum  eadein 

naliira  finila  non  possit  esse  siinul 

in  diversis  suppositis. 


QU.ESTIO  V. 

rtruui  supposiluni  creatuut  posset 
sustcntare  a/iam  naturani  ? 

Alcns.  3.  /).  7.  2.  f».  ().  D.Thom.3.  p.  q.  3.  art. 
I.  ttd  2.  Ilfiir.  ijuoill.  \\..  q.  10.  Occhain  3.  q. 
I.  duh.  ult.  nd  li.  Alm.  hic  q.  2.  Durund.  7. 
5.  iJassol.  q.  G.  Suar.  tom.  1.  disp.  13.  scct. 'i 
Vasq.  ibi  disp.  25.  Scol.  m  Oxon.  hic  q.  4. 

Ouod  sic,  quia  suj)posilum  crea- 
tum  est  magisproportionatum  allori 
creato,  qiiam  sit  sujijiositum  increa- 


QU.ESTIO  IV. 

Vtrum  possibi/e  sit  plures  ?ialuras  essc 
assuuiptas  sinnti  ab  una  persona  ? 


D.  Thom.  3.  p.  q.  3.  art.  3.  et  litc  q.  2.  art.  3 
Richard.  art.  i.  q.  5.  Durand.  q.  3.  Suar.  3.  /) 
tom.  I.  disp.  13.  scct.  3.  Scot.  in  Oxon.  Iiic  q 
3.  el  vide  eum  4.  Hlet.  q.  4. 


•g.  pri 
muiii. 


(luiu. 


onlra. 


Itom,  assiimero  naluram  competit     luin. 
huic  persona',  ut    luoc    dislinguitur         Itom,  sustentare    aliam    naturam 
al)   illa  ;   igilur  non   eadoin   ost  as-     non  rcquirit  perfectionem  infiiiitam, 
sumj)ta  ab  Iiac  otab  illa.  quia  hoc  potest  facere  divinam  j)er- 

sonain  inquantum  persona,  qu<e  ut 
sic,  non  est  infinila  ;  igilur  suppo- 
situm  croatum  potest  hoc  facere. 

Itom,  natura  superior  conlinotin- 
feriorem  ;  igitur  persona  suj)erior 
personalitatom  inferiorem  ;  igitur 
potest  supplere  vicem  ejus. 

Oppositum,  natura  creata  non  po- 

lesl  sustentare  nisi  suum    supjiosi- 

tuiTi;  quia  hocest  ultimum  potenlitC  ; 

Quodnon,quia  aut  illa   persona     igitur  non  sufficit  ad  sustentandum 

esset  unus  homo,   autplures?   non     aliud. 

unus,  quia  haberet  duas  naluras  ;  Dicitur  ad  priinam  qiicTstionem, 
si  plures,  igitur  habens  plures  scien-  quod  oadein  nalura  jjolest  siinul  per- 
tias  diceretur  plures  sciontes.  sonari  in  tribus  personis,  quia  j^os- 

Item,  suj)j)osilum  unum  non  est  sibile  est  posterius  numerari,  non 
nisi  unius  naturto  ;  sed  persona  as-  numerato  priori.  Scd  individuari  est 
sumens  plures  naturas,  esset  unum  j)riusquam  personari  ;  igitur  j)otest 
suppositum  ;  igitur,  etc.  idem  individuum  j^ersonari  diversis 

Oj)positum,  Pater  potesl  assumere  personis. 
naturam  aliam  ;  igitur  et  Filius  po-  Item,  natura  liumana  nunc  per- 
test  manente  priori,  quia  oadom  vir-  sonata  a  Filio  inclinatur  ad  aliud, 
tus  manet  in  Filio,  qu(0  in  Patre,  et  quia  ajila  nata  est  j)ersonari  j)roj)ria 
pcr  priinam  assumptionem,  non  est  personalitate  ;  igilur  Pater  j)otost 
virtus  Filii   exhausta  ;  igitur  adliuc     supplere  istam  inclinationeni. 


Arg.  prl- 
m  u  111 . 


Secun- 
dum. 


Tertium. 


Contra. 


Opin.Varr. 
lilj.  3.  (j.  l). 
l).  Thoiii. 
p.3.q.3.a.6. 


246 


LIBR1  III. 


Responsio. 

Varr.  ubi 

siipra. 


Ileiii  rolatio  noii  di.slinguil  ahso- 
lulinn  igilur;  ideni  absolutum  polest 
esse  fundarnentuin  diversarum  re- 
lalioniim. 

iNfodiis  ponendi  esl  iste  :  Sicul  duo 
corpora  possunt  esse  simul,  et  sicul 
idein  accidens  simul  in  diversis 
subjeclis,  sic  eadem  natura  simul  in 
,  diversis  personis. 
contra.  Coutrarium  bujus  tamen  oslendi- 
tur,  quia  si  eadem  natura  numero 
esset  simul  in  diversis  suppositis, 
ipsa  esset  infinila,  sicut  patet  de  es- 
sentia  divina  ;  igitur  natura  humana 
esset  infinila. 

Dicitur  quod  sequitur   de  natura 

divina,  quod   est  infinita,  quia   est 

eadem  identitate  in  diversis  supposi- 

lis;  sed  ista  natura  bumana,  nec  est 

eadem  identice    suppositis   divinis, 

nec  formaliter. 

G.  Conlra,  ex  illo   sequitur  proposi- 

Rejiciiur.   lum,  ita  impossibile  est  accidenses- 

se  illimilatum,  sicut  subjectum,  vel 

magis,  sicut  substantia  eadem,  quai 

est  in  hac  parte,  est  in  illa,  loquen- 

do  de  intellectiva,  quamquam  non 

eadem  pari  identitate  ;  si  tamen  illa 

essent   diversa   supposita,  sequere- 

tur  quod  anima  intellectiva  esset  in- 

Naiura  si  finila  ;  igilur  sic  ex  parte  alia.  tlem, 

duabus    contra  ralionem,   illa  natura  posset 

personisex  .  ,,•  •.•        •         i 

se  po.?set  esse  lu  mullis  suppositis  simul,  pos- 
jn  infiniiis  ^^^  eniiTi  iu  infinitis  quantum  est  ex 
parte  sui,  quiaetsi  non  sint  infinita, 
in  quibus  possit  esse,  non  tainen  ex 
parte  sui  est,  quin  possit  esse  in  in- 
finitis,  si  essent,  et  hoc  probatur: 
Repugnaret  sibi  simul  sustentari  in 
se,  et  in  Filio  ;  igitur  pari  ratione  in 
Filio  et  in  Patre. 

Dico  igitur  ad  hunc  articulum, 
quod  si  ratio  terminandi  potest  esse 
in   pluribus    personis    simul,  tunc 


esse. 


possent  plures  personffi  simul  assu- 
mere  eamdemn  atiiram  ;  si  non,  non  ; 
sicut  si  albedo  jxjtest  esse  simul  in 
Iribus  superficiebus,  potest  omnes 
simul  informare,  et  liinc  ad  quam 
unitatem  eril  lerminatio?  Dico  qu(j(l 
hocsupposito,  dislinguendum  est  de 
unitate  ;  una  est  unionis  partium  in 
toto  ;  alia  est  identitalis,  quia  cum 
ex  inaleria  et  forma  fit  unum,  est 
terminalio  ad  unionem  partium  in 
toto,  non  ad  unionem  identitatis;  et 
ista  lerminatio  est  ad  unionem  de- 
pendenticE,  et  per  consequens  ne- 
que  terminatur  ad  unitatem  perso- 
nae,  neque  ad  unitatem  nalura?,  sed 
ad  unitatem  identilatis  vel  composi- 
tionis  naturae  humanai  et  essentiae, 
et  hoc  significat  vi  constructionis 
Grammaticalis. 

Dices,  nunc  est  unitas  naturac  hu- 
manaead  personam,  et  tamen  neque 
composilionis,  neque  identitatis; 
igitur  tunc  posset  esse  talis  unitas 
naturaihumanffi  et  essentiae,  et  ta- 
men  nec  compositionis,  nec  idenli- 
tatis,  esto  quod  dependenlia  natura? 
humanoe  primo  terminetur  ad  es- 
sentiam. 

Dico,  quod  non  sequitur,  quia 
cum  pcrsona  terminat  dependentiain 
nalura?  humana?,  non  significat  uni- 
tatem  identitatis,  neque  compositio- 
nis,  et  hoc  vi  constructionis ;  et  ta- 
men  si  terminetur  dependentia  na- 
tura3  humanffi  ad  essentiam,  denota- 
tur  unitas  compositionis,  vel  identi- 
talis  raiione  essentiai  vi  construc- 
tionis. 

SCHOLIUM  I. 

Ad  quffistionem  tertlam  rcspondet,  naturam 
crealam  non  posse  assurai  a  pluribus  personis, 
quia  complete  terminatur  ejus  dependentia  ab 


7. 


DIST.  I.  QU^STIO  V. 


247 


S. 


ucloris 

piuio. 

turuDOQ 

ejt  as- 

uii  uisi 

uuaper- 

soua. 


una.  Itu  .-Mens.  D.  Honav.  Albcrt.  Durand.   Pa-  (cillia,  (Jlia»  prilis   fllil  ill  Putn',  lloll 

lu.i.  cilali.  1)0  quo  lalc  Doclor  in   Oxon    Ino  .,.  (331,^,11^.1-^  .^,1   .,,.(,„        ^.^  i,i,.,,       ji^.gt 
2.  a  num.  o.  .  '  * 

rodiici,  sod  iion  .staiilo  (iiiod  iialiira 

Sod  inihi  vidolur    (inod   non    cst  iHnnana    porsonotiir  in     alio,   siciit 

possibilo    oaindoin    nalurain    simul  polonlia  ost  in  snhjoclo  (^uod  sil  al- 

assuini  a  divorsis  personis,  (juia  ista  1>"">  ^'l  ni-ruin,  ol  j)Or  hoc  (|U(»d  iii- 

ost  alia  dopondontia  ahoinni  dopon-  gi'odo  inforinal,   ikmi   roduciliir   po- 

dontia  nalui\T  ad  nalurain.  Idoo  di-  lontia  ad  actuin,  quco  fiiil   rospoctu 

coquod  iinpossihiloeslnalurainpor-  <ilhi,  noc  tainen  potest  roduci  stante 

foctelorininalanidopendoreadaliud,  ni.i^rodino  in  suhjecto  ;  sic  si    ImIIus 

quia  nihil  dopendot  ad  aliquid,  quo  diinitterot    naturain    hunianam    as- 

circumscripto,  nihilominus  est  talo  sumptam,  posset   Pater    eam   assu- 

in    sua   entitate  ;    sed    dopendontia  more,  sednunquam  dum  porsonatur 

natura»    humanco    est  comploto   ad  in  Filio. 

porsonam    Filii    torminata;     igitur         Ad  aliud,  cum  dicilur  quod  idom    Adier- 

non  potest  simul  toriniiiari   ad    i)cr-  accidens  potest  essc  in  diversis  nu- Linum^^cic- 

sonam  Patris.  Dicos,   miilta3  siinili-  mero,  nego  ;  nec  hahcnt  duo  corpo- p'j}e"t^"g^5° 


sse 


nmae  po- 
sitfc  hic 
num.  5. 


9. 

arj;.  1 
q.  3. 


1  eecun- 
dum. 


tudinespossuntesse  siniul  in  eodein.  raidemw^i    suhjcctive,  quia  si  w^i '^^J^^^J^i^J* 

Dico   qiiod    licet    relationes  dcpen-  est  circumscriptio   locali,    sunt   ihi 

dentiffi    essenlialis   non  possunt  si-  duo   ubl,  ot  tantuin  unus  locus,  si 

nuil  plurificari,   re  non  plurificata,  locus  sit  ahsolutum  ;  si    tamcn  non 

cujusmodi  sunt  rclationes  creatuni-  ponitur  nisi  respectus,  idem  diccn- 

ruin  ad  Deum  in  ratione  causic  effi-  dum  de  uno  et  de  alio. 
cientis,  tamcn  relationes  ciequiparan-         Ad  primuin  argumcntum  pro  pri-       iq 

tici3  possunt    plurificari    in    codom  ma  opinionc,  dico  quodquando  uni-  Ad  ratio- 

fundamenlo,  positis    divcrsis  cxtre-  tum  posterius  csl  adcEquatum  prio- p°^*  °^"°' 

inis.  Scd  non  sic  cssct,  si  dependon-  ri,  non  potest  posterius  mulliplicari 

tia   unius    cxtremi   ad    aliud    essct  stanle  priori   eodein,   sicut  palot  de 

complete  terminata  ;  sic  cst  naturae  subjecto,  et  propria  passione,  et  de 

ad   Filium,  dum  cst  personata;  sic  relationc  crcaturcc   ad   Dcum,   quaB 

non  potcst  per  aliam  pcrsonam  tcr-  est  posterius  aliquo  modo  ipsa  crea- 

minari.  tura,  et  taincn  non  potest  multipli- 

Ad  primum  principale,  cum  dici-  cari  quod  sit  res  alia,  creatura   non 

tur,  possihile  cst  quod  oinncs  pcrso-  multiplicata. 

UcC  prius  agant,    anlcquam    natura        Ad  aliud,  dico  quod    natura  hii-Ad 

iiumana  pcrsonelur   in  Vcrho,  dico  mana   duin  est  in  Verho,  inclinatur 

quod  vcrum  cst  aclive  ;  omncs  cnim  ad    propriam    personalitatem,  non 

sic  agunt  ad   hoc   quod   terminctur  actuali  dopondontia,  sod  aptitudina- 

nalura3  dependenlia  ad  Filium.    Si  li  ;  idco  hahet   potontiam    ut  porso- 

intelligis     quod     omnes     ccqualitor  nolur  a  Palrc,   si  dorelinqucrolur  a 

agorent  ad  assumendum    naluram  Filio,  scd  non  simul. 

luimanam,  ut  pcrsonetur  in   quoli-        Ad  aliud,   dico  quod  relalio  non    Ad  ter- 

bct,  contradictio  est.  distinguil  ahsoluliim,   vcrum  cst,  si 

Ad  aliud,  concedo    quod  illa  po-  est  alicujus  pra3cedentis  ;  sed  si  ah- 


secua- 
dum. 


tium. 


248 


LIBRl  III. 


soluluin  illud  sil  aiicujus  poslerioris, 
bcnc  |)olcsl,  qui;i  dislinctio  prioris 
suflicil  ad  causanduni  dislincti(jnein 
posterioris. 


SCUOLIUM  II. 

Ad  quacslioncm  quartam,  unam  personam 
posse  assumere  plures  naluras,  quia  hic  nulla 
est  re[iugnantia ;  co  casu  illa  pcrsona  esset 
plures  homines.  De  hoc  Doct.  in  Oxon.  hic, 
contra  Ilichardum  assercntem  quod  non  esset 
unus  homo,  nec  plures,  et  lalius  Jbidem  i.  d. 
12.  ubi  reddilur  ralio  quare  Pater  et  Filius  sunt 
unus  spiralor,  et  duo  spiranles. 

,.  Ad   secundain   quaestionem,  cuin 

Decisio  q.  qu<Tpntur  au  plures  naturae   possint 

Horir    subsistere  in  eadem  persona   simul, 

dico  quod  sic,    quia  non    est  repu- 

gnanlia   unius  naturoe     crealac    ad 

aliam    in    ratione    dependentiae   ad 

eamdem  personam,  neque  est  repu- 

gnantia  ex  parte  termini,  quia  una 

creata  natura  non   ada^quat  poten- 

tiam  personae  divinffi  ;   persona  igi- 

tur  simpliciter  potest  plures  naturas 

extrinsecas  personare. 

AJ  arg.       Ad  primum  principale:  Illudsup- 

^q"V.  "  positum  aul  est  unus  homo^  aut  plu- 

aiiorura   i^es  Jiominesl  Dicitur  quod  ueque  sic 
responsio.  jjgq^j^,  gjp   g^^j  |j[,,j  jjq,^  valet,  quia 

ci rca  ens  su  n t idem  et  diversum  i m  m e- 
diatai  difrerentia?,  et  uniim  et  mulla, 
etc.  in  10.  Aletaphysicse.  Si  dicatur 
quod  est  unum  suppositum,  igitur 
ptures  natura3  est  unum  suppositum. 
Si  dicatur  quod  sunt  tres  liornines, 
sequilur  quod  tres  personffi  sunt  tres 
dii. 
Resohiiio  Dico  ergo  quod  si  duffi  scientia) 
essent  in  lioc  sciente,  ct  dicerentur 
de  eo  in  abstracto,  tunc  sequitur 
quod  essent  duo  scientes,  quia  ter- 
minus  numeralis  semper  est  adjec- 
tivum,  et  ponit   suum  significatum 


propria, 


circa  suum  subslantivum ;  idco  si 
dicalur,  ille  est  duo  sapienles,  liic 
sunt  duf)  adjectiva,  ideo  ponet  lcr- 
minus  numcialis  suuin  significatum 
circa  suum  substanlivum  subintcl- 
lectum  in  hoc,  est  duo.  Sed  quando 
est  terminus  substantivus,  cui  addi- 
tur  terminus  numeralis,  denolat 
eum  immediale  numerari;  ideo  con- 
cederem  quod  si  Filius  assumeret 
plures  naturas  simul,  quod  essel 
unus  humanatus,  sed  tamen  plures 
homines.  Nec  propter  hoc  sequitur 
quod  habens  plures  scientias  sit 
plures  scientes,  sed  unus  sciens,  si- 
cut  Filius  unus  humanatus,  sicut 
dictum  est  in  primo  libro  de  hac 
materia  distinctione  12.  quod  Pater 
etFiliussunt  unus  spirator,  et  duo 
spirantes. 
Ad  aliud,  dico  quod  a  natura  ex-  Ad  seci 

^.  dum 

trmseca,  nec    capit  personam,   nc- 
que  pluralitatem. 

SCHOLllJM  III. 

Ad  quintam  quaeslionem,  cerlura  est  nuilam 
naturara  crealam  posse  suslentare  aliam  nalu- 
ram  active,  quia  ad  hoc  tantum  est  potentia 
obedienlalis,  qua3  non  subest  creaturae.  An  vero 
possit  crealura  lerminative  sustentare  alif.m 
personaliter,  Dco  active  personante,  incerlum 
relinquil  Doctor.  Pro  parte  negativa  adducit  5. 
rationes,  et  solvit  tres  primas,  alias  duas  non, 
el  ita  uihil  dcterminat.  Piures  tamen  Scotistae 
liic  aflirmalivam  lenent,  quae  facilius  sustincri 
potesf,  si  teneatur  personalitatem  esse  aliquid 
positivum,  in  quo  Doctor  est  problemalicus  ex 
quaest.  i.  Vide  circa  hocScholium  hic  in  Oxon. 
q.  4.  num.  3. 

Ad  tcrtiam  qua?stionem  dico,  quod  12. 
sustentare  active  aliamnaturam  non  Decisio 
potest  aliqua  creatura,  quia  hoc  est  N^n^pSi 
reduccre  polentiam  obedientialem  effecti" 
ad  aclum  ;  sed  lola  natura  creata  a^iiam"i 
solum  potest  reducere  potenliam  ^"'"^" 
naturalem  ad  actum  secundum  ;  ta- 


DIST.  I.  QU.ESTIO  V. 


249 


iiion  crodit  qiiod  nmi  possit  lolaiii 
jiolontiain  iialiii.ilciii  icdiuHTO  ad 
acliiiii,  (jiiia  caj)a('ilas  j)assiva  aiii- 
lUiv  ralionaiis  osl  major,  (juaiii  sul- 
ficial  virlus  aoli\a  iialuralis  ad  oam 
jnMlicioudam. 
imSit  Si  quaM-alur,  an  jiossit  suslentaro 
yiiMiiare  lormiuativo?  dicilur  nuod  nou.  Ad 

lam  ualii-  • 

X  termi-  Jioc  osl  priiua  lalio  lalis,    (juia  uulla 

nntive.  p        •        ^ 

itio  aiio- perfoctio  linita  coutiuol   porloclo  lo- 

m.  \arro  „        .  .... 

).3..i.i.(i.  lam  porloclionom  ontis  inlorioris, 
(juiasi  sic,  inforius  non  dislinguiliir 
a  suj)eriori,  nisi  per  solam  nogatio- 
nem,  et  per  lioc  quod  caret  aliqua 
perfoctione  inclusaiu  superiori;  igi- 
tur  nec  perfocte  aliaiu  naturam  sus- 
tontare. 

ejicitur.  Sed  ista  ratio  non  concludit,  quia 
per  istam  ralionem  persona  diviua 
non  posset  sustontare  aliaui  nalu- 
ram,  quia  pcrsona  divina,  ut  perso- 
na,  non  est  fornialiter  infinita. 

;atio  2.        Secunda  ratio  est  de  illaj^su  spe- 

ilionim.       ...  .  . 

ciali,  quia  Deus  est  iu  omni  crealu- 
ra  per  illapsum  generalem,  et  ubi 
est  per  illapsum  specialem,  illud 
est  Deus  ;  igitur  nihil  potest  suslen- 
taro  aliam  naturam,  nisi  quod  po- 
test  illabi. 
ejicitur.  li^lji  ralio  uon  concludit,  qula  il- 
lapsus  generalis  dicit  j)rimam  cau- 
salionem  por  contiuuam  conserva- 
tionciu ;  sed  specialisillapsusnondi- 
cit  aliam  causalionem,  sed  specia- 
lem  niodum  iiihabitandi.  Ideo  ista 
ralio  non  concludit  de  illapsu  spe- 
ciali,  neque  generali,  quia  secun- 
dus  est  a  tota  Trinitale,  et  per  con- 
sequens  una  persona  non  possct 
sustentare  naturam  aliam  ;  loquen- 
do  de  speciali  illaj)su  est  petitio 
priucipii. 

Tertia  ratio  ad  idem,  cui    per  sc 


13 

Ralio  ,3. 


liorum;  convonit  aliqua   nalura,    repugnat 


sihi  ualiiia  disj)arala  ;  i|iilur  iiiia 
croaliira  uoii  |iol<'sl  aliaiii  suslcii- 
laro. 

Xoc  ha'C  ralio  coik  ludil,  (jiiia  il-  Rejiciiur. 
lud  orit  projilor  rojuiguaiiliam  isla- 
rum  nalurarum,  ct  non  j^ropler  hoc, 
(jiiiu  uuapossot  quantum  est  de  se, 
aliain  sustentare,  ot  tunc  de  naturis 
jiorfcclius  per  se  non  concludit  haec 
ratio,  quia  natura  Augolica  posset 
aliain  sustonlare,  qua^  non  habot 
formain  sihi  rej)ugnantem. 

Quarta  ratio  ad  idom,  oporlct  ter-  RaUo  4. 
minans  esse  simj)Iicitor  indopen- 
dous  hac  dopendentia  quam  termi- 
nal ;  sed  nulla  nalura  creala  est  sim- 
j)liciter  indej)ondeus  hac  dependon- 
tia,  cum  possit  personari  iu  persona 
divina;  igitur,  clc.  Major  probatur, 
quia  oportet  quod  terminus  proxi- 
mus  sit  simpliciter  independens  Jiac 
dependentia,  vel  quod  sit  reducibi- 
lis  ad  lerminum  simplicitor  inde- 
pendentem,  cum  non  sit  processus 
in  infinitum  in  per  se  ordinalis  ;  sed 
secundumnon  potest  dari,  quod  illc 
terminus  non  sit  simj)Iiciter  inde- 
pendens  hac  dej)endeutia,  sed  re- 
ducitur  ad  aliud  creatuin,  et  illa  ad 
aliud,  quia  intor  terminos  persona- 
les  non  est  ordo  nisi  ad  increatum. 

Quinla  ratio,  non  videtur  quod  14. 
duae  natura)  possint  uniri,  nisi  sint  Ratio  5. 
partes  unius  totius,  ita  quod  unum 
sit  aclus,  altorum  potenlia,  vel  quod 
unum  includat  aliud  uuitive ;  sed 
non  sic  uniuntur,  quai  uniuntur  hac 
unione,  si  una  creatura  sustentat 
naturam,  quia  una  creatura  non 
continot  aliam  unitivo,  qua^  secun- 
duin  sc  est  personabilis  alia  perso- 
ualitale,  quia  qua3  sic  uniuntur,  nec 
sunt  partes  tolius,  nec  unius,  nec 
unum  est  actus,  aliud  potentia. 


250 


IJBRI  III. 


Conciiisio       I,sl(T  (liiaMMlioncs  sunl  niobaljiles, 

prohloma-      ,     •         i       ,      ,  ,  ,       • 

lica.  ei  si  valenl,  terieatiir  coiiclusio  ne- 
galiva;  si  aiilem  non  valeiit,  lenea- 
lur  conclusio  anirinativa. 

Ad  primuin  4    i         •  •       •       i         ]•  1 

priticii)aie.  -'^<l  l)i"iniuni  pnncipale,  dico  quod 
non  ex  hoc  potest  nnuin  suppositum 
sustentare  atiain  naturain,  quia 
niagis  sibi  j)roportionatuni  in  lioc 
quod  absolutuiii,  aut  iii  lioc  quod 
finitum,  quia  proportio  est  susten- 
tantis,  et  simpliciter  independentis 
hac  dependentia,  et  quantum  ad  hoc 
nihil  est  alteri  naturse  proportiona- 
bile,  nisi  simpliciter  independens 
hac  dependenlia. 
13.  Ad  aliud,  dico  quod  licet  perfectio 

Ad  secun-  ,.  .       ,      1    ,     •     p     •,    , 

dum.     personalis  non  includat   inlinitatcm 


formaliter,  taincn  ipsarn  necessario 
concomitatur  infinitas,  qiiia  inde- 
pendenlia  simpliciler  ;  ideo  niliil  po- 
test  terminare  talem  dependenliam, 
nisi  sit  infiiiitum  formaliter,  vel  ip- 
sum  necessario  concomilctur  infi- 
las. 

Ad  aliud,  dico  quod  natura  creata 
supeiior  non  conlinet  naturam  iiili- 
iiitam  formaliter;  et  esto  quod  sic, 
adliuc  non  sequitur  quod  persona 
superior  contineat  inferiorem  totali- 
ter,  vel  personalitas  personalita- 
tem. 

Si  tenetur  oppositum  in  quceslio- 
ne,  dico  quod  talia  ad<equantur 
intrinsece,  non  tamen  extrinsece. 


Ad  ler 
lium 


DIST.  II.  QU/ESnO  I. 


2S1 


DISTINCTIO  II. 


'riiuutu 


r>ecun- 
dum. 


erlium. 


lartum. 


uiDlum. 


^onlra. 


QU-KSTIO  I. 

Utnim  tota  nati/ra  humana  fuit  primo 
etimmcdiatc  unita  Vcrbo? 

Alens.  3.  ]>.  q.  4.  tn.  5.  D.  Thom.  3.  p.  </.  G. 
urt.  2.  el  5.  D.  Bonav.  Idc  art.  3.  g.  i.  Ri- 
chard.  arl.  2.  qiiXit.  i.  et  2.  Marsil.  dhl.  3.  q. 
3.  Palud.  q.  2.  Suarez  lom.  i.  disp.  16.  et  17. 
Vasq.  3.  p.  disp.  38.  et  39.  Gabr.  hic  q.  unic. 
Scot.  q.  2. 

Quod  non.  Damascenus  lib.  3. 
cap.  G.  Et  ponilur  in  liHera:  Verhum 
assumpsit  carneni  mccliante  anima, 
et  idem  vult  Augustinus,  et  ponilur 
in  liltera. 

Ilem,  pars  est  prior  totojigitur 
assumens  totum  prius  assumpsit 
partem. 

Item,  prius  est  a  quo  non  con- 
vcrlitur  consequentia  ;  sed  sequitur, 
lotum  assumitur,  igitur  pars  assu- 
mitur,  et  non  convertitur;  igitur 
prius  pars  quam  totum. 

Ilem,  secundum  Damascenum 
cap.  73.  Quod  prius  assumpsii,  nun- 
fjuam  dimisit\  sed  certnm  est  quod 
in  morte  Cliristus  dimisit  totam  na- 
turam  quantum  ad  totalitatem,  licet 
non  partes,  aliler  non  fuisset  ille 
homo  vere  mortuus. 

Iteni ,  quod  assumpsit  naturam 
medianle  gratia,  videtur  secundum 
Augustinum  13.  de  Trinitate  10. 
summa  (jralia  mediante,  etc. 

Oppositum,  si  non  esset  tota  na- 
tura    primo    assumpta,  non    esset 


2. 


tanhnn  una  assumplio,  (piia  mulli- 
plicarenlur  assum])tiones  secundum 
terminos. 

Item,  quod  non  mediante  gratia 
sitnatura  unila  A'erl)o,  quia  illapsus 
generalis  est  iinmediate  a  Trinitate, 
el  non  mediantc  aliquo  accidente ; 
igilur  illapsus  specialis  in  naturam 
unitam  non  erit  medianle  aliquo 
accidente. 

SCHOLIUM  I. 

Rejicit  sex  ralionibus  senlentiam  asserentem 
corpus  assumi  medianlc  anima,et  e.xplical  or- 
dinem,  qui  hic  intelligi  potest  inlervenire.  Vide 
Doct.  in  O.Kon.  hic  quaest.  2.  nucn.  2. 

Circa  qua3slionein  posset  esse 
duplex  mediatio,  ita  quod  natura 
esset  assumpta  mediante  aliquo  in- 
trinseco,  vel  mediante  extrinseco. 
Quantum  ad  mediationem  inlrinse- varroJ^|J^ 
cam,  dicitur  quod  in  primo  instanti 
est  anima  unita  Verbo  ;  in  secundo 
instanti  corpus,  et  sic  assumit  Ver- 
bum  totam  natura. 

Contra,  ex  lioc  sequitur  quod 
Cliristus  in  primo  instanli  non  est 
vere  honio,  sicut  Socrates,  nam 
^'erbum  non  est  tale,  nisi  quod  sibi 
unitur  totus  honio,  hoc  est,  tota  na- 
tura  humana  integra;  igitur  cum  in 
primo  instanti  non  uniatur  nisi  ani 
ma,  Christus  non  erit  primo  talis 
sicut  Socrates,  et  per  consequens 
non  univoce. 

Item,  sequitur  quod  Christus  non 


3. 


232                                                    MBRl  IIT. 

eril  vcrc  Iioiiio,  qiiia  qiiainlo  siibjc-  cnlitas    lolius    sil    aiia    al)    ciililafe 

cUini    csl    (lcnominaluiTi    ab     aclu  pailiuin.  Secuinlo,  si  parlcs   pf)ssinl 

alicujus  accidenlis,  non  propler  boc  essc  inediuin  assuincinli  ttjliiin,  vel 

(lcnoininalur  a  tolo,   ul    si    ali(|ni(l  c  conlra.  Terlio,  si  assuinilur  nalura 

esscl  denominatuin   ab   aclu  ipsius  me(Jiante  exlrinseco,  ut  gralia. 
quanlilalis,  non  propler  boc   dcno- 
rninalur  a  quanlilalc;  igiturVerbuin 
non  esset  dcnominatum  a  toto  bo- 


SCHOLIUM  11. 


4. 


mine  tali  denominalione,    qUcC    sibi  Totum  c'islingui  a  suisrparlibus  eliam  unilis, 

.                       *  probalur  primo,  alioquin  tolum  per  se  non  eescl 

COinpetll,  ab  anuna  tantum.  magis  unum,  quam  totum  pcr  accldcns.  Secun- 

3.             Item,  materia    in   se    magis  babet  do,  non  esset   aliquod   causatum  a  causis  in- 

rationemindependenlisquamforma,  Irinsecis.   Tertio,   non  essel  terminus  genera- 

,    ,             ,       ,.          p  tionis,  nec  corruptionis.  Quarto,   non   csset  cui 

cum  termuict  dependenliam  form.ne ;  ^^^^^^,,,,  ^,,^,-,,  p,,,;,_  Eamdem  conciusio- 

babet  tamcn    dependentiam     aptitu-  nem  habenl  Soto  8.  Phys.   qujest.    4.   Hervaeus 

dinalem,  Ut    suppositetur    per    aliud  quodl.  /i.  quajst.  14.  Cajel.  3.  p.  quaest.  6.  art.  3. 

.  P               '111             1       i-          •  Capr.  hic  tiuaest.  unic.  Ferrar.  4.    contra  Gent. 

sicut  fornia.  &ed  dependentiaanima)  ^"P'-  '^^  i"  == 

'■                            .  cap.  81.  Mayron.  3.  dist.  i.   quoest.    lU.   bassol. 

tcrminatur  ex   boc,  quod    aSSUmitur  2.  dist.  12.  quaisl.  2.   Anton.   Andreas  7.   Met. 

priino,  non  autein   depcndentia  cor-  quaest.  18.  Javel.  qua;st.  ult.  vide   in  0.\on. 

poris  ;  i^itur  remanet  adbuc  depen-  Schol.  hic  qua^st.  2.  num.  7.  ubi  adduxi  plura 

^         .       .       .  suadentia,  Doctorem  non  esse  hujus  sententiae, 

dentia  ejUS  in  VeriJO.  pq  modo  quo  communiler  inlelligilur. 

Item,  si  non    totus  bomo  primo 

assumitur,  non  est  ejus  dependentia  De    priino   dicit  Commentator  i. 

ultimate  terminata,  cuin  non  termi-  Plii/sic.  quod  licet  totum  sit  aliud  a  Aneniii 

.                    .          .  ,-1                             !•     •                A                            potius    i 

netur    quantum    possit   termmari ;  qualibet  parte  divisum,  tamen  non  aiia  ab 

igitur  Pater   posset    terminare  de-  est  aliud  quam  omnes  partes  simul.  '  ^thm 

pendentiam  corporis,  et  Filius  de-  Dico  tamen  quod  in  quolibet  toto, 

pendcntiamanimae,  et  tunc  una  pars  quod    cst  vere    unum,  necesse    est 

posset  assumi  ab  una  persona,   et  totuin   csse  aliud  ens  ab   omnibus 

alia  parsab  alia.  parlibus,  et  conjunctim  et  divisim, 

SL  corpus      Itein,    si    corpus   non    est   prius  quia  totumperse  unum  est   inagis 

a^nfma^u-  assuniptum,  uisi  in  boc  quod  anima  unuin  quainunum  per   accidens  ;  et 

trfdSo^ei"  est  assumpta,'"qua3  est  perfectio  cor-  quia  congregatio  parlium    dicit  ma- 

^Dova!°  poris  Cbristi,  in  triduo   mortis  esset  jorem    unitalem,  quain  ens  per  ac- 

nova  unio  corporis  ad  Verbum,  et  cidens,     quia    qucccumque     partes 

subsisteret  propria  subsistentia,  et  ponantur  simul,  si  nibil  sit  rei,  nisi 

propria  suppositationc.  boc  et  hoc,    non  erit  major  unitas 

Ideo  dico  quod  ordo  potest  intel-  quam  lapidum  in  sacco. 

ligi  sic,  quod  inassumptionenatura)  Secundo    ad    idein,    aiiquod    est 

humana^.  esset  mediatio  partium  ad  causatum  per  se  a  causis  intrinsecis, 

totuin,  quia  totumassumeretur  me-  itaquod  est   materialum,  et  forma- 

diantibus  partibus,  vel  e  contra,  vel  tum;    sed    materia   non   est   causa 

partium  inter  se,  ita  quod  una  pars  materialis  fornice,  nec   forina  causa 

assumetur  mediante  alia.  formalis  materice,  sed  tantum  forma 

Primo  igitur  declarandum  est,  si  materioe,  et  causa  formalis  compo- 


DIST.  II.  QU^STIO  I. 


253 


\ 


sili,  secunduin  Aviccnnain,  (>.  lyatu-  si  inlollij^^al,  ul  vcrlta  videntur  sona- 

raUiun,    ncc    oinucs    pailcs    simnl  re,  falsuin  dicil,  uL  conlra    inlciilio- 

causanlur  a  causis  inlrinsccis,  quia  ncin     ArisloUdis,    qnia    oinncs    res 

matcria  ciim  forma  non  est  niateria-  prius  facta?  sunl  sccundum  inlcntio- 

ta,  nccformacum  matcria  formala,  nein  Aristotclis  ;  sed   sic  polest   di- 

scd  lotnin   composilum   malcrialum  ctuin  suum  aliquo  inodo  verilicari, 

el  formalum.  quod  oinnes  parles  siinul  magis  ap- 

Item,  aliquod  ens    est  primo  ge-  propinquant    ad     entitalem,     quain 

ncral)ile,  1.  Mctaplnjs.  sed  ncc  ina-  partes  divisye,  quia  lola  entitas  cau- 

teria,  ncc   forina,    nec   conjunclim,  sabilis  est   in  omnibus  parlijjus  si- 


inul,  noii  aulcm  lola  cnlilas  formalis 
composili. 


SCUOLIUM   III. 


ncc  divisim,  est  ])riino  generabilis, 
quia  j)artes  conjunctim  non  sunt  per 
se  unum.  Kodcin  inodo  est  de  cor- 
ruptione,  in  line  7.  Mclaplnjs.  text. 
00.  et  nuamquam  ul  plurimuin  cor-        ^,  .  .  .  •    ,. 

*  ...  •       r  Tolura  prius  assumi   quam  parles,   quia   lilc 

ruptio   Composili   sit  deslrucllO    for-      Verbum  facit  quod  propria    pcrsonalilas   fecis- 

set,  si  adcsset  ;  aniina  tamen  esl  medium  quod 
assumplionis,  quia  csl  ratio  formalis  rei 
assumptae.  Potesl  cliam  concedi  quod  anima 
sit  medium  quo,  respectu  corporis  assumpti. 


nue,  non  tainen  est  lioc  necessarium 
semper,  ut  })atet  de  intellectiva; 
igitur  si  tolum  nibil  aliud  esset  nisi 
partes  simul,  ut  A  et  B,  idem  simul 
posset  manere  et  non  manere.  Non 


Seciindus  articulus  est :  Si  totum       g 


I  lotum 
Ddiftin- 
uitur  a 
irliljus, 
id  gene- 
lur,  vel 
itruitur. 


])osset    manere,    quia    tota    entitas  assumitur  inediantibus  partibus,  vel  An  toium 

...  ,.  ,  ,  I-  t         i-i         i        assuiuatur 

compositiin  corruptionenon  manel.  e  contra,  ex  quo  alia  esi  entitas  to-  mediispar- 

Posset  manere,  quia  si  aniina  posl  tius  etpartium?  dico  quod   possu- 

separationem  esset  unita  corpori,  ut  nius  loqui  de  inedio   quo  et  quod, 

inotor,  tantuin  essent  partes  siniul,  sicut  diciturinstrumentum,  el  forma 

et  non  totuin.  ex   parte   agenlis,  sic   in   passo  est 

Item,   aliqiiod   ens  babet   per  se  assignarc  quo  recipiat  et  quod  re- 

passionem,  et  primo   iit  ponitur  de  cipit,  tolum  vero  est  quod  agit,  for- 

bomine  respectu  risibilis,  et  tainen  mavero  quo  aftit.  Si  inteliigitur  de    Medium 

.  !•  I     •  1  duplex 

ista  passio  nec  est  maleriac   priino,  medio  quoa,  ita  quod   partes  primo    quo  et 

nec  forina3,  ncc  amborum.  uniuntur  tanquam   quod,  et  deinde      * 

Ideo   dico   quod    si   tolum     niliil  tolum,  lioc  est  impossibile.  Si  tamcn 

aliud  esset  quain    iioc  ct  boc,  non  intelligiturquod parssitmedium tan- 

esset    totum    vciius    unuin    quam  quain  ratio  uniendi,  non   quod,  sic 

acervus  lapidum.  Nec  est   causa  alia  concedo   quod  mediante   aniina  est 

quicrenda,  quia  totum  est  aliud  ens  ista  unio.  Primum  patet,  quiain  ista 

a  partibus  sinml,  nisi  quia  istai  cau-  unione  niliil  est  inedium  quod  inter 

ScC  sunt  ista3,  et  causant  baccausali-  Verbum,  cL  totain  naturam   buma- 

late,  ut  causalitale  inlrinseca,  qua)  nam    integram,  quia    id    est  primo 

non   est  causare  parles  simnl,  sed  assumptum  et  personatum  persona- 

causare  compositum,  quod  causalur  litate  Verl)i,  (iiiod  si  sibi  dimitlalur, 

a   causis  intrinsecis.  Kl    cum   dicit  ])riino  el  per  se  personatur  pro])ria 

Commeiilalor  conlrarium,  dico  quod  ])ersonaIitalc  ;    sed     nalura    inlcara 


me 
exlrius 
Q.  : 
ruiu 


254  UBRI  III. 

est  personnbilis  in  se  proi^ria  perso-  potest  concedi  de  assumplione  car- 

nalilale    sibi   dimissa  ;   igitur    illud  nis   per  accidens,  quod    ipsa  est  as- 

primo  personalur  in  Verbo,  et   non  sumpta  mediante  anima. 

altera  pars.  Major  patet,   quiaVer- 

bum  divinum  supplet  vicem  suppo-  SCHOLIUM  iv, 

siti  naturcG  buman.e;  igitur  primo 

personabil,   quod    faceret  supposi-       ^^'^^'^"^.  "O"  ^^«^  ^«^»"""  necessitatis,  vei 

'  ^  congruitatis  ad  assumptionem   nalura;.  Primo, 

tum  liumaniim.  quia  personatio   propria   foret  prior  gratia  et 

Item,  si  ponatur  quod  pars  primo  omni  accidente.  Secundo,   personatio   convenit 

personetur,  non  per  lioc  tota  natura  "ai"''^  pef  se.  Tenio,  christus  habet  pienitudi- 

^  ,  1        fp    -1.  ^         t^  nera  gratiae,  quia  unigenitus  Palris,  non  e  con- 

personatur,   sed  sufficit  ponere   to-  ^^^   »6.46 

tam  naturam   personari,  etsi  nulla 

pars  ejus  personetur,  nisi  per  acci-        Tertiusarticulus  est,  siestmedium       g 

dens,  inquantum   est  totius ;  igitur  extrinsecum,    ut    gratia  ?     dicitur  De 

superfluitponere  partem  primo  per-  quod  est  medium  congruenticP,  sed  opio"' 

sonari,  cum  personatio  parlis  non  non  necessitatis,  quia  magis  est  ele- 

sufficiat  sine  tolius,  et  heec  sine  illa  vari     ad     subsistentiam    divinam, 

sufficiat.  quam  ad  operationem  meritoriam, 

7.  Dico  igilur  quod  pars  non  proprie  et  gratia  est  medium  operandi  me- 

Anima  est  personatur,  sed  tantum  per  accidens,  ritorie,  et  etiani  fruendi ;  igitur  con- 

medium    -l  '  .  .  .         .  ,. 

quo;assum- quia  est  pars  illius  totius,  quod  pri-  gruum  est  quod  gratia  sit  medium 

^ '°t?u?.  °  mo  assumilur.  Patet,  quia  anima  est  elevandi  naturam  ad  subsistentiam 

medium   quo,   sicut   enim  inleliigo  divinam. 

mediante  intellectu,  quamquam  in-        Sed    non  videtur   mihi   quod    sit  ^^s'» ' 

^-  .  ^-  gruu 

tellectio  sit  operatio  totius,  et  video  medium  congruentia?,  vel  necessita-    graiie 

per  visum,  ita  quod  visus  est  lorma-  tis,  quia  natura  si  sibi  dimitteretur,  cessisae 

.  .      .  ,.  .  sumpl 

lis  ratio  operantis,  et  tamen  male-  nata  est  personari    immediale  sine     nem 

rialis  respeclu  formffi  receptae;  sic  omni    accidente;    igitur  sic    imme- 

in  proposito,  totanatura  est  primum  diate  personatur  in    natura   divina 

fundamentum  illius  unionis,  et  ani-  sine  omni   accidente  mediante,  ali- 

ma   est  immediata  ratio  recipiendi  ter  enim  non   immediate  suppleret 

istam  unionem  et  personationem.  vicem  suppositi  naturae  humanse. 

Per  istam  distinctionem  de  medio         Item,  ista  natura  humana  in  pri- 

quo  ei  quod,  possunt  salvari  omnes  mo    instanti   fuit  assumpla,  in  quo 

auctoritates    Sanctorum    dicenlium  potuit     assumi  ;    igilur  non    prius 

quod   assumptio    est   mediante  ani-  potuit  assumi,  quam  assumebatur  ; 

ina.  igitur  n.on  prius  dabatur  sibi  gratia 

Sed  estne   ibi  mediatio  partis  ad  quam   assumebatur,   quia  in   priori 

partem  ?  Dico  quod  proprie  pars  non  illo,  in  quo  daretur  sibi  habitus,  per- 

est  assumpta,  tamen  inquantum  est  sonaretur  propria  personalitate,  vel 

assumplaper  accidens,  ut  estaliquid  personalitate  divina. 
totius,   sic  anima  quce  est  primum         Item,    mc^gis   congruum  est  quod 

quo   respectu  tolius,    est   remotum  non  detur  gratia  tanta,    antequam 

quo  respectu  partismaterialis,  et  sic  assumatur,  quia  si  fuisset,  antequam 

-I 


DIST.  II.  QU.ESTIO  [.  255 

assiiineretur,  iii  ilU»  priori  esset  ine-  assuinj)sit,    nunqiiain   (liiiiisil,    dico 

re   creatura,    et  non  esl  conj;ruiiin  secunduin     Dainascenuin    "7.    ((ip. 

quod  aliciii  inere  creatura'   darelur  ulii   prius,    noii  dimisil   naluiain  iii 

tanta  firaliii  ;  ij^itnr  inaj^is  con^ruuin  parlihus,   (juia  eo  inodo  natura  erat 

esl    quod    personalitas    sit  inediuin  in    triduo   in    parlihus,    jioc   auleni 

lantie  gralia»,  quain  qnod  prius   de-  non  esl  secunduni  6'6*if6'  totius  priino. 
lursihi  lalis  ^ralia.  Ad  aliud,  dicitur  quod  ^ratia  pro-       iO. 

i)  Ad   princii)ale   dicluin   est   prius,  i)rie   dicitur  i^ratiiita   voluntas  Dei,  Adci.iio- 

Bcuii-  »1110(1  assuinit  carnein  inediante  aiii-  secunduin  quod  est  ex  inera  lihera- lii»  quiJ  ' 

""'      iiia  intellectiva,  et  remotius  assuinit  litate,  ut  distinguitur  contra  opera- 

carnein,  (luani  lotum  inediante  ani-  tiones  cominunes,  et  ut  datur  ahs^jue 

ma.  dispositione  acquisita  per  aclus  re- 

Ad  aliud,  non   sequitur,  pars  est  cipienlis,     quia    Deus    non    dicitur 

prior  toto,    igilur  prius  assumitur,  movere    coelum    per    gratiam,    nec 

quia  nunquam  ex  priorilate  aliquo-  cuin   trihuit   iircemium   pro    meritis 

i-uin  inter  se  j^otest  arg-ui  esse  prius  secundum  justitiam    distrihutivam. 

respeclu  termini,  nisi  id  esset  prius  Et  quia  natura  assumpta  non  potuit 

respectu    termini,   quod    est    prius,  se  disponere  ad  hoc,   quod  Deus  ex 

comparando  illa  inter  se.  Licet  igi-  congruo  daret  sihi    tanlam  gratiam, 

tnr   iiars  sit  prior  toto,  comparando  nec  etiam  illiid  fuit  secundum  ope- 

partem    ad   totum,   non   tamen  res-  rationes  communes  Dei,  ideo  dici- 

peclu  hujus  terlii,  quod  est  assumi,  tur  sumina    gratia    assumi    natura 

quia   totum  primo  est   assumptuin,  huinana,  qiiia  inter  omnia  alia  illud 

et  per  se,  et  parsnon  nisi  per  acci-  excedit    inagis   quantum   ad  actum 

dens,  inquantum  aliquid   totius.  primum  ;   tamen   hahitus  iste  datus 

'ter-        Ad  aliud,  cum   dicilur,  prius  est,  sequeretur  ordine  nalurce   assuiiip- 

a  quo    non   converlitur  subsistendi  lionem. 

consequentia,   dico    quod    sequitur,         Ad    rationes    alterius    opinionis,   Ad  opin. 

pars  assumitur,   igitur  totum  assu-  dico  quod  non  sequitur,  non  potest    mirie' 

mitur,   et  e  contra.  Vel   esto  quod  ex  se  elevari  ad  operationem  taleiii,  TfuLcJ: 

pars  esset  prius   secundum   conse-  qualis  esl  gratuita,  vel  frui  ;  i-ilur 

quentiam,  non  tamen  oportet   quod  natura  ex  se  non  potest  esse  dispo- 

sit    prius    secunduin    causalitatem,  sita,  ut  sit  assumptihilis  a  supposilo 

ideo  licet  sequaliir,  aer,  igitur  cali-  divino,  quia  operari  (jratuite  est  ac- 

dus,    ig-nis,   igitur  calidus,   et    non  tus  secundus,  et  dehel  esse   ipsius 

convertitur,   tanien  tam  ignis  quain  operantis,  sed    assumi  perlinet   ad 

aer  suntprius  simpliciter  quam  ca-  actum  priinum  supernaturalem  ip- 

lor,  et  propter  hoc  diclum  est  quod  sius  naturce,  et  est  ipsius  assumen- 

pars    non   assumitur  nisi   per  <acci-  lis  ;  nunc   aulem  licet  operans  su- 

tlens.  pernaturaliter  non  possit  esse  ex  se 

■"-       Ad  aliud,  dico  quod  in  morte  di-  sufficienter   dispositum,   lainen   sic, 

misit  veram   vitain,    et  per  conse-  ut   recipiat    aclum    primuin    super- 

qiiens  separatio  fuil  aninice  a  cor-  naturalem  ;    nliter  eniin  esl  tiroces- 

pore.    Et  cum    dicitur  quod   priino  sus  in  infinilum  iii  cecipiendo  ununi 


UOJ. 


UUl. 


25G 


LIBRI  II. 


Argum.  1. 
negali- 
vuin. 


iiiu(li;mlo  alio,  iiisi  (lclui-  slatus,  iihi 
naliira  cx  sc  est  surficicnlcr  tlisjxjsi- 
la  ad  hoc  quod  rccipial  actuui  pri- 
niuiii  supcrnaturalciu. 

QU^CSTIO  II. 

JJtrum  possibile  sit  aiiqiiam  naturam 
personari  Verbo,  et  non  frui  Deo  ? 

Alens.  3.  f.q.  \\.  per  tolum,  et  quxst.  12  m.  i. 
ct  2.  D.  Thom.  .3.  p.  q.  2.  a>i.  •10.  Hichard. 
hicart.  i.  q.  'i.  Gabr.  dist.  i.  qiuesl.  2.  art.  3. 
Ilenric.  quodl.  0.  q.  6.  Suar.  3.  y.  tom.  i.  disp. 
9.  sect.  2.  Scot.  Iiic  quxst.  i. 

Quod  non.  Major  est  unio  naturcc 
assumpttc  a  Verbo,  quam  potentiffi 
ad  objcctum  fruibile  ;  scd  non  potest 
esse  uiiio  potenliaB  ad  objcctuin 
fruibile  nisi  fruatur  ;  igitur  nec  ali- 
cujus  natura}  ad  Vcrbum. 
Secundum  Itcm,  ista  unio  reddit  naturam 
cap.  10.  jj^^pgccabilem,  per  Anselmum  libro 
primo,  Cur  Dcus  bomo  :  A^oii  fecit 
Deus  prinium  Adam  impeccahilem^ 
sicut  secundum. 

Item,  si  sic,  pari  ratione  posset 
et  natura  non  nata  frui,  assumi  a 
Vcrbo,  et  per  consequens  esset 
communicatio  idiomatum,  hoc  cst, 
operalionum,  iuio  perfcctius  esset 
communicalio  idiomalum,  quam 
nunc  si  lapis  assumcretur,  quia 
tunc  Deus  essct  lapis,  et  quailibet 
pars  lapidis  essct  Deus  lapis,  et 
quadibet  pars  lapidis  esset  Deus. 

Oppositum,  in  triduo  mortis  unie. 
batur  corpus  Verbo,  et  ipsum  non 
fuit  fruens,  ct  per  conscquens  cx 
lioc  quod  natura  personatur  in  Ver- 
bo,  non  scquitur  quod  fiuitur. 

SCHOLIUM  I. 

Sciilcnlia  llenrici  et  Cajetani  3.  p.  q.  2'i.  art. 
I.  el   aliorum,   repugaaro    naturam  ralionalem 


assumi  et  non  frui.  Doclor  hanc  rejicit  mullie, 
ctsuKicit  una  ex  rationihus  ejus,  quod  absolu- 
lum  prius  potest  stare  sincabsoluto  posteriori ; 
igitur  et  natura    ansumpta    sine  fruitione,  et 
visio  sineamore.  Vide  Scolum  in  Oxon  hlc  q.  i. 
a   num.  2.  Ad  secundum   argumentum    tenel 
unioncm   per  fruitionem   esse   perfecliorem  in 
aclu  secundo  quam  hypostaticam  ;  hanc  tamen 
in  actu  primo  excclienliorem  esse,  omnes  Sco- 
lista;  sequuntur  ;   de  quo    videri   possunt  DD. 
citali ;  sed  4,  dist.  40.  q.  2.  n.  10.  tenetsimpli- 
citer  unioncm   hypostaticam   nobiiiorem  esse  ; 
alia  tamen  in  actu  sccundo  nobilior    est,   quia 
haec  secandum  se  scclusis  aliis  donis  supern;i- 
turalibus  noa  habet  actum  sccundum. 


Opi 
Ile: 


Terlium. 


Contra. 


In  ista  quffistione  sunt  duo  arti- 
culi  :  Primus  esi,  an  natura  ratio- 
nalis  possit  uniri  et  non  frui  ?  Se- 
cundus  est,  si  aliqua  alia  natura 
a  natura  rationaii  potest  assuuii  a 
natura  divina  ? 

De  primo  dicit  unus  Doctor,  quod 
non  potest  natura  humana  esse  as- 
sumpta,  nisi  fruatur,  quia  potenlia  qu"n 
est  prffisens  et  oljjcctum   immutans   ^  ^jy 
potentiam   actu  ;   scd   essentia  actu 
intellccta  est  alliciens    voluntatem, 
ut  fruatur  ;   igitur  si  cst  actu  unita, 
actu  fruitur,  Exemplum  ad  hoc  :  Si 
lux  esset  prffisens  oculo  quantum  ad 
subsistcntiam,     immutarct    oculuni 
continue  ;  igitur  cum  objectum  lunc 
sit  praesens  continue,  immutabit  ad 
visionein  ;    objectum    visum   allicit 
voluntatem   ad  fruendum,  quia  se- 
cundum   Augustinum   8.   dc  Trinit. 
Eo   cerlius   objectum  immulat  quo 
intimius. 

Itein,  potentia3  fundantur  in  es-  secu  i 
sentia,  et  non  e  contra  ;  igilur  non 
potest  esse  beatiludo  in  essentia, 
nisi  redundct  in  potcntiam.  Sed  illa 
natura  assumpta  est  ullimate  beata 
beatitudinc,  qucC  potest  sibi  com- 
peterc  ;  igitur  erit  redundantia  in 
potentias  quantum   ad  intimam  vi- 


I 


DIST.  II.  QUit:STI()  II.  257 

sionein  ol  frnilioneni  ;  i^^ilnr  nalnra  fini,  non  s(M|nitni'  qnod   potost  esse 

U        assuin|)t;i   finilni-.  sine  illo,  (inia  iii   illo  inioii   natnra 

•eriia.         1(0111,    in  oo  osl  lioaliliulo  priino,  assninpla   ooinparalnr    ad   \'orl)iiiii. 

(jno  niliil  iin^lins  osl    iii   nobis  ;  sn-  I''l  oslo  (imul  ralio  assninpla  valorol, 

pioinnin  in  nobis  est  essonlia  ;    \'/i-  b<»c   intolli^ondnin  ost  de  prins  ab- 

Inr  beatitudo  priino  osl  in  ossonlia  ;  solnlo. 

iiiilnr  si  osL  illapsus  goneralis,  re-         Islnd  inni  valol,  (piia  iste  respec-       4. 

dundat  {^'onoralilor  iii  potonliain  ;  si  tus  iiatnno   assninpla'  ad    Vorbnin, 

spocialis,   spooialitor  ;   ifiitnr  poten-  est  ad  prins  eo,  ot  i(lo(j  nibil  minus 

li(0     orunl    iii     operalionibns    suis  potest   prins  alio  absolulo  esse  sine 

ultimatis.  eo,  licet  babeat  respectum  ad  prius 

"aria.        Itoin, secuiidum  Au^iistinuin  1  i. (/c  eo,  quani  si  esset  plane  absolutum 

b        Truiit.  9.  magis  est  filinm  Dei  esse  et  sine  illo  respectu,  dum  tamen  non 

rilinin  naluralein  bomiiiis,  quam  bo  babeal  respectum  ad  posterius   eo. 
minem  esse  iiliuin  Dei  por  gratiam  ;         Itein,  fruilio  aut  est  a  Deo  imme- 

sod   si  liomo   sit  filius  Doi  per  gra-  diate,  aul  a  volnntate  creala  ?  Si  sit 

ttiain,    finilur,  cum    est    in    patria  ;  a  Doo,  non  ox  boc  quod  natura  est 

igitur  multo  fortius  si  filius  Doi  sit  assumpta,    est  necesse   quod    Deus 

boino  naturalis,  ille  fruetur.  causot  fruitionern. 
3.           Modus  ponendi  est  iste,  si  natura        Dicnnt,imo,    quia  necessario  erit 

«re.jui-  rationalis  sit  assumpta,  si  oporteret  visio,  et  por  consequens  fruitio. 
jsuatu-  ponere  babituin  ad  boc  quod  fruere-         Contra,  non  ex  boc  quod   natura 

huma^  tur,  aut  ig-itur  boc  esset,  ut  reprco-  est  assumpla,  est  necessc  quod  sit 

""■      sentaret  objoclum,  sicut  facit  in  An.  visio,   quia  non   ex  boc   quod  prae- 

gelo,  aut  ntfacilitans  potentiam,  aut  sens,  videtur,  sed  quia  vnlt  vidori  ; 

ut  elevans.  Non   primo   modo,  quia  non  enim  videtur  essentia,  nisi  velit 

cum  objectum  sit  pra3sens   suinme,  vidori,  quantumcumque  sit  pra^sens. 
non    requiritur    babitus    ipsuin    re-         Prceterea,   esto  quod  esset  visio,  Deus  con- 

1  I  II  •  i*      •        t       i^  tiageuter 

prtosentans   ;    nec    socundo    modo,  adliuc  si  Irui  est  a  Deo,  non  necesse  extracau- 

quia  11011    roquiritur   aliquid   facili-  est   quod   esset   fruitio,    qnia    inere 

tans  potentiam  ainoris  impediinen-  contingonter  causat  quidquid   extra 

lis  ;    neque  requiritur   aliqnid   olo-  se  causat. 

vans  naturam,  cum  ipsa  sit  summe         Si  autem  voluntascreata  sit  causa 

elevata,  cx  quo  est  assuinpta.  fruitionis,    erit   causa   libera    mere 

la^seu-       Contra    illud,   possibile  est   prius  contingons  ;    igitur  potest  non  frui, 

absolutum  esse    sine  posteriori  ab-  quantumcumquo  uni;itnr  Vorbo. 
soluto  ;  sed  prius  natura  est  assunii         Item,  si  ex   boc  quod  natura  as- 

qnain   frui,    et   ista   sunt  absolula  ;  sumpta  Vorbo  frueretur,  negandus 

igitur  possibile  est  Deo   unum   sal-  esset  omnis  babitus  in  Cliristo,  quia 

vare  sine   alio.    Similiter  prius   na-  ex  bac   sola   unione    posset  babere 

tura  est  visio  quain   fruilio  ;   igitur  tulum,  (luod  posset  per  qi'emcum- 

Deus  potest    eam   conservare    siiie  que  babitum. 

posleriori.'  Item,  pmplcr  lioo  pi-c-ocise  est  cba-  ^uu^^a^au 

Dicunt,  etsi  assuini  sit  prius  quam  rilas  iii  vialoro,  ut  principium  opo- p^-*'^^'^" 

ToM.  XXUI.  17 


entia. 


258                                                       LllJHI  III.  1 

randi  graluile  sil  iii  potoslale  cjus,  nem.   et   ideo   itnpossibile   est  quod           \ 

ad  hoc  qiiod  o|)eralio  sil  j^raluita  ;  beatitudo  sit  pririio  iii  essenlia,  quia 

i<^itiir  oportet  qiiod  si   natura  esset  loquendo  de  iilajisu,  secundurn  quod           | 

assuinpta,    adhuc    in  ejus   polestate  Ueus    iilahilui-    iii    essentia    rerum,           1 

esset  frui  vel  non   fiiii,   aliter  eiiiin  tequaiiter  illahitiir  iiuiic  sicut  in  pa- 

uoii  possot  rnereri.  tria.  Non  tarnon  hahet  viator  ita  per- 

D^n'''fs°      ^y^C'^)  igitur  quod  non  est  necesse  feclam  operationem,  ideo  nec  potest 

uaturam    rationalem    unitam  Verho  esse  ila  heatus  sicut  in  patria,  quia 

frui  Dco,  loquendo  de  potentia  ah-  nulla    creatui'a    dicitur    simpliciter 

soluta  ])ei,  quamquam  aliud  sit  de  heata,  nisi  per  actuin  suuin,  et  es- 

facto,  quia  [irius   potest  scpai^ari  a  sentia  tunc  erit  heata,  sicut  iiata  est 

posteriori,   et  ideo  non  est  neccsse  esse,    hoc   est,    in   operatione  ;    et 

ponere  talem  habitum  inclinantem,  ideo  primo  est  beatitudo  in  potentia, 

ex  hoc  quod  naturaest  unita  Verho.  et  redundat  in  essentiam,  sicut  po- 

Aci  ar-.  1.      Ad  primum  pro  viacontraria,  dico  test  redundare,  et  sic  perfectio  es- 

posiliim  n.                 ^        ^    .                  .    .                   ...  ' 

3.       (j[uod  dehcit   dui^liciter,  quia  objec-  sentiae  redundat   in   potentiam    per 

tum    bcatificum    ex   hoc    quod    est  communicationcin   idiomatum. 

pra3sens,  non  est  necessariuin  quod  Ad  aliud,  patet  quod  illapsus  spe-    ^^d  tei 

immutet    intellectum    ad    actualem  cialis    potest    esse    sine   operatione 

visionem  ;  per  imperium  enim  vo-  consequeiite,  qua)  est  frui,  vel  etiain 

luntatis  potest  negotiari  circa  alia,  visio. 

ot  ex  hoc  solo  quod  suppositatur  in  Ad   aliud,    dico   quod    minus   est       •> 

Verbo,  non  oportct  quod  plus  agno-  quod  aliquis  habeat  gratiam,   quan-  ^^^jjj^" 

scat  so  uniri  Verbo  quam  aliud  sup-  tum  ad  actuin  primum,  quam  unio-    An  un 

.  ,                                    ....          hvpostai 

nositum,  quod  non  unitur.  nem  ad  Verbum,  tainen  simpliciter  ca  aiaj. 

^                          ^                               ,           .         .  .                    ,      .                        •                                      sit    frui' 

Assuini.tu^      Priotorea,  osto  quod  actu   iinnni-  majus  ost  habere  gratiam  cum  ope-      ne  ^ 

uu  sciretse                 .         n       ,                i        •    •                        i  ,  •                               i     i                    •                     i 

assump-   tarot  intclloctum  ad   visionom,   ad-  rationo,  quam   hahere   unionem  ad 

^"'"'     huc    uon   soquitur  quod   nocessario  porsonam   divinam  tantum.  Mallem  ,Ja.*J,'"g 

inclinot  voluntatem  ad  actum  frui,  eniin,  si  daretur  mihi  optio,  hahere  fi''"°' ^ 

1  ^  esse  b 

licet  hal)ilitot  voluntatem  ad  frui.  ert-atiam  boala)   Virgiiiis,  et   fruitio-  i'"'"  p 

o.           Ad  aliud,  dico  quod  si  daretur  uni  nem,  quam  esse  subsistens  in  ratre,   homin 

Ad  secua-  croatuno  qutclibet  perfoctio  natura-  et  Filio,  et  Spiritu  sancto  sine  frui,    Touui 

lis,  qua3  potost   habori  ab  oinnibus  hoc  est,  nisi  haberem   operationein, 

creaturis,   ipsa    esset    minus    beata  ut  visionem  et  fruitionem.  Dico  au- 

quam  nunc,  si  non  darctur  sibi  ul-  tom  quod  Augustinus  intelligit  quod 

terius  major  gralia,  quia  simplicitcr  magis  est  filium  Dci  esse  filiuin  ho- 

carerct  majori  pcrfcctione,  qua  nafa  minis,  quantum  ad  actum   primum, 

est  perfici;  ideo  nisi  haboret  opera-  quam  filium  hominis  esse  fiiium  Dei 

tionem    nobiliorcm    in     attingendo  per  gratiam,  sed    non  quantum   ad 

finom     uUimum,     quantumcumque  actum  socundum. 

nobilitctur   esscntia  in   actu  priino,  Ad  aliud  de  hahitu,  dico  quod  sive  \^^-^ 

non  propter  hoc  est  illa  creatura  ina-  ponitur  habitus,  ut  sit   elevans  po- 

gis  beata,  quia  beatitudo  est  in  huc  tentiam,  vcl  ut    repraesentat  objec- 

quod    attingit   finom   por    opcratio-  tum,  potest  Jponi     ad    quodcumque 


DIST.  II.  QU.ESTIO  II 


:ir)9 


ponoreliir  iii  aiiima  secuiuliiin  se, 
si  iKtii  essel  assmiijita,  (jiiia  jxt  Iioc 
sdIuiii  (jiiod  csl  assiiiii|»la,  iioii 
elevarelur  iiisi  ad  sui)sisleiiliaiu. 


SGHOLIUM  n. 

Naturam  non  ralionalcm  assumi  posse  a 
Vcrbo,  esl  conlra  Hcnric.  quodi.  3.  q.  5.  Gar- 
thus.  li!c  q.  I.  art.  2.  sed  ost  communis,  et  ra- 
tio  unica  sullicit,  cum  o.\  imperfectione  natur>i 
sil  assumptibiliset  naluraUs,  qu;e  est  aliis  per- 
fectior,  assumpta  sit,  multo  magis  alia3  naturoc 


assumi  possunl. 

esset  natura)  intellectualis  , 
l)e  secundo  articulo  :  An   posset    noii  potest 


propler  ixufeclioneiii  iiilrinsecain 
sibi  inli.erentein.  Scd  inilJa  crealura 
liahel  iii  se  inajoiein  [jerfeclioneni, 
qnaiii  iialura  iiilellecliialis  ;  i^itur 
non  liahcl  iii  se  aliain  [lerfectionein, 
propter  (piain  repu^nal  sihi  depen- 
dere  hac  dependentia,  et  Verhnm 
polest  terininare  depcndcntiam,  si- 
cut  dependentiam  naturie  lationalis 
creatie.  Quia  si  Verhuin  non  esset 
persona,  sed  laiitum  siij)positum, 
posset  terininare  de[)endeiitiam  laj)i- 
dis,  et  ipsum  suppositare,  ut  si  non 

iiiilur 


la  frui 


nssuiui  assnmi  natura  non  nata  frui  ?  Dicit 
ira  uoa  idein  Uoclor  quod  non,  quia  ex 
qiiarlo  MetaphijHicoruni,  tunc 
ununujuodque  dicitur  singulariler, 
cum  potest  in  operationem  del)itam  ; 
iiiitur  non  potest    illahi  illaj)su   ge- 


Tainen  hic  est  difficultas,  si   lajiis       g. 
possit  personari  personalitate   divi-  kn  lapis 
na,    esto  quod     possit    suj)positari,  ''"s^ouan!''^ 
dicilur    quod    lapis   non    jiotest    ihi 
personari,  sed    potest  hypostasiari, 
quia  est  ihi  distinguere  hypostasim 
nerali    in  aliam   naturam,  nisi   ipsa     et  personam  ;  hypostasis   potest  de- 
possit    in    operationeiu    generalem     pendentiam    lapidis   terininare,  sed 
consequentein  ;  igitur  nec     illapsu     non    jiersonalitas   divina;    sed    ista 
spcciali,  nisi  illa  natura  possit  ope-     distinctio  non  valet,  quia  realis  unio 
rari  specialiter  ;  igitur  nulli  naturye     hahet    terminum     realem.  Sed    in 
polest   Deus    illahi    specialiter  per     Verho  persona   et   hypostasis     non 
unionem,  nisi  illa   possit  frui,  cum     possunt    dislingui   nisi     ratione,   et 
frui  sit   operatio   consequens  ;   igi-     terminus  realis  nihil    necessario  in- 
tur    nulla  natura    potest    personari     cludit,  quod  est  ens  soluin   ralionis, 
personalitate  divina,  nisi  natura  ra-     ideo  nihil  estdicere,  quod  lai)is  no-  Lapis  an 

^.  .       .  personabi- 

tionalis.  test  hypostasiari,  et  non  personari,       ''*• 

Dico  tamen  oppositum,  qiiod  alia     quantum  est  ex  parte  Verhi,  tamen 
natura  potest    assumi   i;i    unitatem     si  posset   hyjiostasiari,  et   non   per- 

soiiari,  hoc  erit  ratione  lapidis,  quia 

personari  dicit  nniri    persoiia?,    et 

quod  sit  talis  natunc,  qua?   est  per- 

riS'"^'^''^  rationalis  potest  sic   depen-     sonahilis  in  se  ;   ideo   dej)endentia 


sujipositi,  quia  alia  j)otest  dependere 

dependentia  ad    extrinsecum,    quae 

lioaJur  est  ad   supposituin,    (juia    ex    quo 


dere,  inulto  fortius  qua^xumque  alia  lapidis  potest  terminiiri  ad  Verhum, 

creata,  quia   ratione   imperfectiouis  ut  persona  est,  et  assnmi  a   Verho. 

est,   quod     natura     dependeat    hac  \(i\,  e^io  (\v\(m\  personari  non  signi- 

dej)endentia,  qufleestad  sujjpositum  ficeL  illud,  qiiod  natura  uiiiatur  jicr- 

alterius  natura} ;  igitur  si  illiid  rcj)U-  soiue.   sed     quod   natura  in  se    sit 

gnaret  alicui    natura},     hoc     esset  personahilis,    tamen    hoc   connotat, 


200 


Limii  111. 


et  hffic  est  caiisa  quarc  accidentia 
non  pcrsonantur. 

A(i  rationes  contra,  cum  probalur 
quod  lapis  non  possit  ad  operalio- 
nem,  qucc  consequilur  illapsum 
special(3m,  dico  quod  posset  in 
operaliones,  sicut  nalura,  si  esset 
sibi  dimissa.  Unde  si  Deus  esset 
in  igne  specialiter  per  illapsum, 
non  propter  boc  sequilur  quod 
ignis  possit  inlelligere  inlellectione 
creata,  (juia  illa  non  est  operatio 
natura3  dimissai  sibi.  Ideo  dicilur 
quod  Deus  ambulavit,  quod  Deus 
comedil,  quia  talcs  sunt  operationes 
natura3  sibi  devinctce,  et  natura 
assumpla  habetoperationes  divinas; 
unde  b-ui  non  est  operatio  sequens 
illapsum  specialem. 
9.  Ad  j)rimum  principale  dico,  quod 

A(i  aro:.  1.  illa  unio  major  estnatura^  assumnlai 

I)riuci])ale.       ,  »7-      ,  . 

ad  Verbum,  quam  sit  potenlice  ad 
objectum,  quantum  ad  actum  pri- 
mum  supernaturalem  illius  natura» 
assumptae,  et  ideo  summa  gratia 
est  cuicumque  uniatur  respectu 
unitorum,  non  tamen  quantum  ad 
opcrationes,  qua^  sunt  visio  et  frui- 
tio. 

'^'^d'um"""      ^^^   ^^^"^'  ^^^0    fl"0'^^     i^la     unio 
Oiioiiiodo  facit  naturam    assumptam   imnecca- 

niitura  lin-  '  i 

uianachri- bilem,   verum    est   de    cona-ruo,   si 

sti  est  im-        ,         ,.  ,.  ,  ,        "         ' 

peccabiiis.  cst  ratioiialis  uatura,  sed  non  neces- 
sitate  absoiula;  et  sic  intelligit  Au- 


liua). 


gustinus,  quod  secundus  homo  est 
impercabilis,  (piia  est  JJeus,  non 
tamen  esl  sic  ex  necessitate  abso- 
luta. 

Ad  aliiid,  concedo  quod  nalura  ^f  t« 
non  nata  frui  potest  assumi,  et  cum 
dicitur,  igilur  posset  esse  communi- 
catio  idiomatum,  concedo,  sed  ex 
hoc  non  sequitur  quod  tunc  posset 
esse  perfectius  communicatio  opera- 
tionum  quam  modo,  si  natura  as-  i.apisa 
sumpta  sit  homogeneum,  sicut  la-  aobab. 
pis,  quia  elsi  parles  homogencc-e  muS 
sint  subjectivcE  respectu  communis  'omauii 
abstracli,  non  tamen  est  aliqua  ^^'""  il;' 
pars  integralis  hujus  lapidis,  illud 
idem  totum,  cujus  est  pars,  sed 
species  abstractiva  prffidicatur  de 
toto  et  de  omnibus  partibus.  Xunc 
autem  si  Deus  assumeret  lapidem, 
dictum  est  quod  primo  assumeret 
totam  naturam  lapidis,  ita  quod 
primo  hypostasiatus  esset  totus 
lapis,  et  nulla  pars  ejus,  nisi  per 
accidens,  inquantum  est  aliquid 
totius,  et  certum  est  quod  nulla 
pars  hujus  lapidis  est  hic  lapis.  Si- 
militer  lapis  in  universali  non  est 
primo  assumptus  a  Verbo,  sed  heec 
natura  ideo  non  esset  verius  com- 
municatio  idiomatum,  si  Verbum 
assumeret  lapidein,  nec  perfectius 
quam  nunc. 


DIST.  III.    QU.ESTIU  [. 


201 


DISTINGTIO  III. 


1. 

Argument 

1.  Affirma' 

livum. 


Secun- 
(ium. 


Terlium. 


[}uarlum. 


QuiDlum. 


QU.ESTIO  T. 

DE    CONGI-JPTIJ    U.    VIIUJINIS. 

Ititim     B.     Virijo     concepla    ftnt    in 
peccalo  originali  ? 

Aletis.  II  p.  q.  9.  m.  i.  el  wemb.  2.  nrt.  2.  D. 
Thom.  3.  p.  q.  27.  art.  2.  et  i.  2.  q.  8.  arl.  3. 
ct  Itk-  q  I.  nrl.  i.  D.  Bonav.  i.  p.  nrt.  i.  q.  2. 
Uichard.  art.  i.  q.  2.  Henrir.  quodl.  15.  q.  13. 
Suar.  3.  p.  tum.  2.  t<ji;>.  2.  sect.  u.  Vasq.  r/. 
^17.  Anfibr.  Cathar.  opusc.  de  roncept.  Hel- 
Ijrm.  /.  'i.  (ie  umtssioue  grali^r  cap.  15.  el 
scqq.  Giinis.  /.  I.  dc  Dexpara.  ,i]giii.  a  pr;e.ient. 
(le  concept.  lib.  i.  q.  44.  Salazar  de  Coucept. 
Scot.  in  O.von.  Idc. 

Circa  lortiam  distinctionom  primo 
quaeritur :  Utruin  beala  Virgo  fiiil 
concepta  in  peccato  originali  ?  Qiiod 
sic,  Uom.  5.  Omnes  peccaverunl 
in  Adam,  et  erjent  (jratia  Dei. 

Item,  Damascenus  lib.  3.  c.  3. 
et  48.  MaricT  siipervenit  purfjatio  ; 
sed  si  non  fuisset  concepta  in  poc- 
cato  originali,  non  fuisset  piir- 
gata. 

Item,  Augustinus  de  Fide  ad  Pe- 
truin  cap.  23.  Firmissime  tene, 
omnem  liominem  conceptum  esse  in 
hocpeccato,  etc. 

Item,  Augustinus  super  illud 
Joann.  i.  Ecce  afjnus  Dei,  dicit 
qwoii  solus  ille  innocens  fuit,  \n\\i\ 
Christus. 

Item,  Loo  Papa  in  sermone  de 
Nativit.  cap.  2.  dicit  quod  CJirislus 
venit  ad  liberandum  omnes. 


Cl. 


Itcm,    Ansclmus,      2.     lih.     Cur   sextum. 
Deus/iomo,  cap.  10.  cxpresse   dicit 
IMariam  concej)taiii  in   peccato  ori- 
ginali. 

Itein,  Bernardus  e;>?.'?A  174.  idem  qgpji^^y 
probat,  quia  si  ipsa  non  esset  coii- 
cepta  in  originaii  ;  aut  igitur  esset 
ante  purgata,  quain  concepta,  vel 
tunc.  Non  ante,  quia  ante  non  fuit 
iiatura  purgabilis;  non  simul,  quia 
tunc  esset  purgata,  et  non  purgata; 
si  post,  liabetur  propositum. 

Oppositum,  Augustinus  de  Xatura   coDtra. 
el  r/ratia,  et  ponitur  in  littera,  cap. 
3.  Cutn  de  peccato   ar/itur,  propter 
reverentiam  Domini,  de  heata  Maria 
nolo  hahere  quiestionem . 

Item,  Anselmus  de  Conceptu  vir- 
(jinali  dicit  quod  Cbristus  talcm 
hahuit  ynatrem,  (/ualem  decet  tanta 
puriiate  nitere,  ciua  major  suh  Deo 
nequit  intellifji ;  et  certum  est  quod 
multi  sunt  Angeli  boni,  qui  nun- 
quam  peccaverunt,  ot  t;mion  sunt 
inferiores  Deo. 

SCHOLIUM  I. 

Pcnlcntia  ponens  B.  V.  in  eodem  inslanli 
reali  in  peccato  prius  natura,  et  posterius  na- 
lura  in  gratia,  rcjicitur,  quia  ponit  in  eorlcm 
instanli  privationera  el  habitum,  quod  est  simul 
ponere  contradictoria. 

Dicit  unus  Doctor  quod   in  oodcm  2. 

instanti    fuil  in    poccato   et  gratia  ;  Sententia 

scd  iii  priori  signo   natura»    fuit  in  *' 
peccato,  et  in  secundo  fuit  in  gratia. 


262 


LIIUU  III. 


Exoiiipliim  .'1(1  lioc  :  Si  fnlia  i>r<)ji- 
cialiir  coiilia  iriolarciii,  adc^sl  ol 
ahest  ])iinclo,  cl  lameii  noii  cst  il)i 
(jiiics  mcdia,  sed  oj)oi'tel  ponere  iii 
I)riori  signo  naluni'.  adesse,  cl  in 
secundo  siyiio  aJjesse.  Similiter,  si- 
mul  esl  gcneratio  et  corruplio;  prius 
lamen  natnra  cst  corruj^lio  ;  igitur 
simul  possunt  esse  privalio  et  ha- 
hitus  in  eodem  instanti  terminalio- 
nis,  non  lamcn  in  eodem  naiurai. 

Sed  si  ista  posilio  ponat,  nt  ver- 
ba  videntur  sonarc,  non  est  arguen- 
duin  contra,  cum  sitoppositum  pri- 
mi  principii,  ponendo  contradictoria 
simul  vera  in  instanti  tcrininationis, 
quia  non  minus  impossihile  est  po- 
nere  privativa  opposita  simul  vera 
in  eodem  instanti  temporis,  quam 
contradicloria. 
o  Nec  valet  exemplum  de  faha,  ta- 

men  quantum    ad   hoc  intentio  Plii- 
losophi    est,    quod   motus    reflexus 
non     polest    esse    continuus,    non 
propter    hoc  quod  necesse  sit  esse 
quietem   mediam,  quanquam  possi- 
hile    sit  aliquando   quod   sit    quies 
media,  quia  illud  corpusculum  pro- 
jectuin  contra  molarem  non   potest 
ihi  quiescere,    nec     in    aere,    quia 
idem    argumentum  esset    de    aere, 
Dc  moius  quia  quando  pulsum  quiescit  a  motu 
te°eueiie-  1'Gcto,  pellcns  quicscit  a  motu  recto. 
^'°"°-    Sed  vult  Philosophus  prohare   quod 
non  potest  esse  motus  inflnitus  rec- 
tus,  quia  motus  reflexus  non  potest 
esse  vere   continuus,  et    hoc  suffi- 
cit,  etsi  non  sit  quies  intermedia. 
lageneta-      Ncc  valct  cxemplum  de  genera- 
^eTaqua,'^  lionc,    quia     esto     quod    hahitus, 
''"uiau"-  ^^  ^^^'^  privatio  possent  esse   simul, 
De=-      in  instanli      lerminationis,    seque- 
rotur    quod    nunquam    esset  gene- 
ratio  ignis  ex   aqua,    quia    si  per 


iiniim  instans  posset  privalio  for- 
iiia'  ignis  stare  cum  igne,  jjari  ratione 
j)er  socun  dum  et  tei  tiiim.  l.'nde  sunl 
ihi  (hia'  mulaliones,  cum  ex  igne  ge- 
noratur  aqiia,  a  non  aqua  in  afjuam, 
et  ab  igne  in  noii  ignem  ;  nuncautem 
generatio  aqufje  et  corruj)lio  ignis 
non  se  hahenl  ut  habitus,  et  sua 
])rivatio,  cum  sint  in  eodem  instanli 
terminatioriis. 

SCHOLIUM  II. 

Sentenlia  ponens  B  Y.  prius  tempore  in  pcc- 
cato  originali  fuisse,  j.robatur  tribus  rationi- 
bus,  fced  has  raliones  adilucit  Doctor  pro  H. 
Virgine,  ot  clarissime,  dc  ijuo  btius  agil  iu 
Oxon.  hic  a  num.  4.  Explicat  oplimc  quomodo 
potuit  B.  Virgo  prjEveniri,  ne  peccatum  contra- 
heret,  licel  sibi  relicla,  iilud  conlractura  cs«ct, 
in  quo  dislingiiebatur  quantum  ad  hoc,  a 
Chrislo,  qui  ex  vi  suae  nativitatis,  quae  fuil  na- 
turalis,  nulli  culpae  erat  obnoiius. 

Dicitur  igitur  quod  beala  Virgo 
fuit  concepta  in  peccato  originali,  ot  sentemi 
hoc  ponitur  expresse  in  quadam  " 
glossa  in  Cantico.  Similiter  probatur 
per  hoc,  quod  l''ilius  Dei  fuit  re- 
demptor  universaHs  ;  igitur  fuit  re- 
demptor  ctijuslibet  alterius  a  se. 
Igitur  beata  Virgo  praefuit  in  pec- 
calo,  quia  redemptio  est  praeexis- 
tentis  in  peccato,  aliler  enim  non 
fuisset  redempta  ;  igitur  sic  nohili- 
tare  matrem  esset  ignohililare 
filium. 

Secundo  probatur  idem,  quia  secundc 
Christus  per  mortem  suam  omnihus 
aperuit  januam  ;  sed  si  B.  Virgo 
non  pi\Tfuisset  in  peccato,  nun- 
qiiam  sihi  fuisset  janua  clausa  ;  igi- 
tur  sihi  nunquam  aperuit  eam  Re- 
demplor. 

Tertia  ratio  ad  idem  :  Beala  Virgo 
fuit  propagata  secundum  legem 
communem,  per  hoc  quod  caro    se- 


4. 


2.  I).  Th 
mae.  Pn 
batur 
primo. 


Tertio. 


I 

I 

[ 


DIST.   III.   01    i:STI()  I. 


2f)3 


y  inrlo, 


Uationcs 
aiMucUe 
JucuiUur 
d  o[)posi 
luui. 


ininala  concnjiiscihililiM-  liiil  in  van- 
co|)(i()no  ojns,  sicnt  alloiins  ;  lia'c 
osl  cansa  poccali  oriiAinalis  iii  lilio 
nalnrali  .\(la'  ;  i^ilnr  cuiii  ipsa  sil 
nalnralis  lilia,  hai)nil  idoin  pocca- 
Inin. 

Iloin,  ipsa  liahnil  condilionos  iia- 
Inrales  nobiscnin,  ot  pcGiias  ;  ifiilnr 
liabnil  peccatnin  ori^in.alo,  qnia  non 
assnmpsil  istas  volnnlario  ;  i^ilnr 
orant  sibi  nocessario  inlliclcO,  et  non 
injnsle  ;  i^ilnr  pro|)tor  cnlpain  ;  igi- 
Inr  propter  ori^inalo. 

Sod  islaM-ationos  non  conclndnnt, 
iiain  ox  j)riina  ratione  niajiis  vidolnr 
soqni  ojjposilnin  qnain  j^roposituin, 
qnia  ex  hoc  qnod  Filins  Doi  fnit  re- 
doinj)tor  nnivorsalis,  seqnitnr  qnod 
fiiil  perfectissiinns  medialor  ;  igilur 
rospectu  alicujus  personcC  habnit 
aclnm  excellentissimum  mediandi, 
quem  poluit  habere.  Sed  actus  per- 
fectissimus  pra33ervat  ab  omni  pec- 
cato,  qnianullus  pcrfecto  j)lacat  j)ro 
aliquo,  nisi  prfleveniat  ne  alins  of- 
fendatur,  si  possit  ;  sed  si  culpa 
aliquando  inesset,  non  ita  perfecte 
placasset  Chrislus,  sicut  si  prcBve- 
nisset  ofrensam,  quia  perfoclius  pla- 
cat  ille,  si  prcieveniat  ne  alius  un- 
quani  offendat,  qnam  si  post  offoii- 
sam  faciat  quod  alius  remiltal ;  ot 
principaliter  hoc,  si  ex  hoc  quod 
aliquis  cognoscat  se  aliqnando 
aliuin  offondisso,  muUum  afnigiiur, 
niagis  affligit  cognoscere  quod  ali- 
quando  olfendit,  quam  cognoscere 
quod  nunquam  offondit  ;  igitnr  si 
Chrislus  est  porfectissimus  medialor, 
pra3venit  omnem  ofTonsam  in  matre 
sua. 

Secundo  sic :  Oportet  quod  per- 
feclissimus  mediator  pra3veniat  oin- 
nem  pcenam;  igitur  et  omnom  cul- 


jiani,  (11111  culjia  sil  maxiina  jKona, 
nl  j)nil)aluin  ost  j)rius. 

Tortio  ad  idom  sic  :  Modialor 
j)orfoclus  j)rcovonil  oiniio  j^occa- 
tnin  actualo.  Iloc  concodnnt  omnos 
de  boata  Virgino;  sod  rodoinptio 
univ(»rsalis  immodialius  est  contra 
originalo  (juain  conlra  acluale. ; 
igilnr  ox  hoc  quod  redomptor  nni- 
versalis,  j)orfoctins  ot  immediatius 
praevenitoriginale  qnam  actuale. 

Quarto  ad  idom  sic :  Suminus 
actus  modiandi  roquirit  illnd  pro 
quo  modiat,  sumine  sibi  obligari; 
igitnr  cnin  Dons  possit  j)rcnevenire 
omne  peccatnm  in  beata  Virgine,  et 
inajus  sit  prcneservare  a  committen- 
do,  quam  purgare  a  commisso,  igi- 
tur  si  debet  mater  summe  obligari 
filio,  dobet  rilins  prflcvenire  omne 
peccatum  originale. 

Dices,  quam(juaiii  non  prcTcveniat 
peccatum  originale,  summe  obliga- 
tur,  quia  plus  obligatur  ad  aman- 
dum  cui  plus  dimiltitur.  In  hoc 
enim  dixit  Christus,  quod  Simon 
recte  respoiidit  de  Magdalena, 
Luca3  7. 

Contra,  majus  bonnm  ost  j)ra3- 
servari  a  peccato,  (juam  post  remis- 
sionein  remitti  poccatum,  (juia  si 
duosint  dobitores,  considerando  ad 
hoc  soluiii,  quod  hnic  plus  dimilti- 
tur,  ille  j)lus  tonolur  amaro,  lamen 
si  ab  oodcm  sit  quod  alius  minus 
tonetur,  vol  omnino  niliil  lonetur  a 
quo  dimitlitur,  majus  ost  iiiliil  sibi 
diinitli,  in  hoc  quod  priosorvatur  cab 
obligationo,  qnam  post  obligalionem 
dimitli  illnd  ad  quod  lonobitur. 

Item,  nisi  li.  Virgo  fuisset  con- 
cepta  sine  poccato  originali,  non 
fuisset  alia  anima  innocens  nisi 
aniina  Christi. 


Ailmilltiut 
liijoralaui 
dlj  oinui 
actuali.cur 
uoii  ;il>  0!u- 
uibus. 


0. 

Muriasum- 

uic  olillgi- 

tur  iiliu. 


Majus  be- 
Deticiuin 

innofentia 

quam  pec- 
caloruui 
remissio, 

4.d.l2.q.l. 


264  LIBRI  III. 

»  Ilom,   ralio  do   iiiopa^aliniio   iioii  ]Jai)lisiniim,  cum  sil  iialuralis  filiiis 

infpctio    concliKlil,  quia  illa  infocliu  iii  cariio  Adio,     Iiaberet  p)eccaliim    originale 

est°ner"g-°  "'^"  ^^'   nocossaria  causa   orifiinalis  post  Baptismum.  Igilur  cum  in  eo- 

^""■'''^I'.""^"  poccati,  (fiiia  si  sic,  cum  illa  manoat  dom    instanti  stent   siiiiul,  (iiiod  sit 

peccoti  on-  i  .   ^  '    .  * 

gioaiis.   in  Baptismo,  manebit  peccatum  ori-  filius  naluralis    Ada*,  ot   ([u<jd  non 

ginalo;   igilur    non    obstante   ({uod  liaboal  poccatuin,  cum  non  sit  ma- 

caro  sic  sominata  possit  esse  causa  jor   ropugnantia   in    primo   instanti 

peccati    originalis,  non    tamen   ost  (]uam  in  (piocum([ue  alio,    ila  benc 

necessaria  causa.  potest  moveri   in  primo   inslanti  ab 

Noque    concludil    ratio    alia    de  eo  quod  sibi  inesset,  si  natura  esset 

poona,    quod    propler    hoc    debeat  sibi    dimissa,   sicul  in    quocumque 

lia])ore  culpam,  quia  non  fuit  ulile  alio  instantijot  tunc  potost  salvari 

habere  culpam  ;  sed  utile  est  viatori  quod  illa  causa  non  fuit  in  Christo, 

habcre   aliquam  poenam,   ut   perfo-  quia  ipse   non   fuit  naturalis   filius 

ctius  possit  mereri,  et  non  oportet  Adtje  ;  igitur  ejus  natura  sibi  dimissa 

propler  hoc  quod   iVlsi  poenffi  essent  non   habuisset  peccatum  originale. 
voluntarie  assumpta?  in   beata  Vir-        Magis  igitur   indiguit    Maria   re-       g^ 

gine,  sed  solum  pcenae  erant  voliin-  demptione,  quam   quicumque  alius,  Maria  n 

tarie  assumptce  a  voluntate  Christi,  quia  tanto  magis  indiguil  redem[j- |f;'j°;J;^ 

quia  hoc  fuit  ulile  aliis,  ot  sic  pos-  tione,  quanto    majus    bonum    sibi   '■«'g'j||^ 

sunt  auctoritates  Augustini,  et  aliae  conferebalur     post    redemptionem  ; 

salvari,    quod    do   poccato    nullam  cum  igitur  majus  bonum  sit  inno- 

qua^stionom  volo   habore,   cum    de  centia  perfecta,  quam  post  lapsum 

Mariaagitur,  quianec  habuit  aclua-  culpa   remissa,    majus    bonuni  sibi 

le,  nec  originale.  conferebatur  prsoservando  ipsum  ab 

Responsio       Vol  potost  dici  alitor,  exponendo  originaIi,quam  si  postea  fuisset  pur- 

ad  auclo-  ^  .  •  ,,  ^t  i  \     -t 

ritates    omnos    auctoritatos   superius    alle-  gata.    JNec    propter    hoc     oportiut 

cepUonTm  galas,    quod   omnes    filii    naturales  quod  Chrislus  prius    fuisset  passus, 

irginis.  ^^j.^   habent    causam    sufficiontem  quia  Abraham  fuit  purgalus  ab  ori- 

poccati  originalis,  si  natura  sibi  di-  ginali,  quod  sibi  infuit,  virtute  pas- 

mittatur ;  sed  illa  causa  non  prgeva-  sionis    Chrisli  prffivisffi  ;  sic  poliiit 

let  virtuti  divinre   causanli  contra-  peccatum  originale  prreveniri,  quod 

rium  in  anima  Maria? ;  et  isto  modo  debuit  infuisse  Marige.. 
non  ost    lilius  Doi  dobifor  justilia3         Et  cum  diciturpostoa  deapertione  Apenio 

originalis,    sicut   Maria,   quia    ipse  januae,  dico  quod  potest  dici  apertio  JllJiTex!^ 

non  ost  naturalis  filius  Adao.  Et  sic  januae   duplicitor,   vel  per    amotio- ng^^/g^.JJi 

liccl  beata  Maria  habet  causam  suffi-  nem  cujuscumque  obslaculi,  qiian-  '^'"'§'"'8 

cientom    peccati    originalis,    tamen  tum   est   ex  parle  sui,  sicut  grave 

Dous  potost  praevenire  eflectum,  si-  sursum   potest  esse   in    centro,  vel 

cut  pracvenire  potest  ne  ignis  CDm-  apertio  talis,    ut  stalim  possit  actu 

burat    approximalus    combustibili.  intraro;  et  isto  secundo  modo  nulli 

Undo  esse   filium   Adac  naluralom,  aperiebatur  janua  ante  passionem 

non  est  causa  necossaria  quod   poc-  exhibitam.    Sod  prinio  modo,  quoad 

calum  originale  insit,  quia  tunc  post  amotionem  culpae,  multis  aperieba- 


DIST.  III.  QILESTIO  I. 


263 


tiirjamia  vlrdile  passlonls  pranMStC  ; 
(lico  i^iliir  (|U()(1  ulroqiio  inodo  indi- 
finit  hcala  Vir^o  aperlione  januav 
Piiino,  ul  pra'veniretiir  eulpa.  Se- 
cundo,  nt  aetu  aperlretur  janua  per 
inorlein  (linisti  exliil)itain. 

Kt  cuin  dicilur  postea  quod  fuit 
naliiraliter  propa^ata,  dico  (juod 
proj^a^ialio  non  est  causa  necessaria 
peccali  orij;inalis,  quia  inanifestuin 
est  quod  polest  sine  eo  fieri,  et  quia 
polest  Iinpedlri  a  cansa  forliori  cau- 
sante  contrariuin  in  aniina  ;  et  patet 
(jnod  habiiit  pd^nas  inlliclas,  qiiia 
hoc  fuil  utile;sed  culpa  nulli  est 
utilis  inquantuin  culpa. 

SCHOLIU.M  [II. 

Explical  optime  primo  quomoilo  prius  n.itiira 
fuit  in  esae,  quam  jusla  vel  injusta,  quia  pro 
illo  instanli,  nec  habuit  jusliliam,  nec  caruit 
ea  ;  nam  in  secuudo  tantum  instanli  allerum 
horum  ipsi  debebalur,  et  illud  esset  injustitia, 
nisi  csset  priEventa.  Secundo,  ait  pospibile  B. 
Virginem  per  inslans  taiitum  fuisse  in  peccato. 
et  lempore  iminediate  sequonli  in  gralia,  vel 
per  lempus  in  pcccato,  el  in  inslanli  lermina- 
tivo  ejus  in  gralia,  vel  (ut  de  faclo  contigit) 
nunquam  fuisse  in  peccato.  Hic  nihil  asserit 
e.xpresse  Uoctor  de  quaestione,  sed  tanlum 
implicite.  Pro  solutionc  ar.Munenlorum  vide  in 
O.^con.  Schol.  hic  num.  i't  et  pro  completa  no- 
lilia  anliquitalis  pro  hac  veritale,  lege  Rosa- 
rium  posl  tertium  iibruiii  scripti  Oxon.  edilio- 
nis  Anlverpiensis,  ubi  per  omnia  sa;cula  habes 
fide  dignissima  testimonia.  Sed  amplius  non 
opu3  est  plura  de  hac  re  investigare,  quia  Pau- 
lus  Papa  V.  Bulla  data  anno  -1617.  silentium 
imposuit  quoad  actus  publicos,  ne  quis  contra 
conceptionem  quovis  modo  loquatur.  Fx  occa- 
sinne,  inquit,  ajfnmalivx,  quod  B.  Virgo  fucrit 
in  originali  concepla,  oriunlur  in  populo  Chris- 
tinno,  curn  mayna  Dei  offensa,  scandala,  jurgia, 
et  dissensiones,  ideopraecipit  omnibus  et  singulis 
cujuscumrjue  sinl  slalus,  elc.  ut  non  audeant  pu- 
blicis  concionibus,  conclusionibus,  leclionibus,  vel 
aliis  quibuscumque  aclibus publicis,  asserere  quod 
Beata  Virgo  concepta  fuerit  in  originali,  sub 
gravi<;simis  pcenis  et  censuris  ipso  facto  incurren-  , 
dt5.  Ultimam  ferc  manum  imposuit  Sanctissi- '"^ 
mus  D.  Gregorius  XV.  Bulla  Jala  2.  Junii  anni  ^-, 
currentis  •1622.  sub  iisdem    pccnis  prscipiens 


omnibus  et  singulis,  ne  de  cxtero,  eliam  in  ser- 
monibus  et  scriplis  privatis,  audeant  assercrc  quod 
l>.  Virgo  conceptn  fueril  in  pcccato  originali,  nec 
de  Itac  opinionc  affxrmativa  ullo  modo  agere  vel 
tractare.  Nihil  jam  deest,  niai  expressa  et  so- 
lomnis  (lelinitio,  quain  in  dics  praeslolaiiiur. 
(Lala  esl  loudcm  a  Pio  l.\). 

Dices,  isla  videnlur  oj)poslla,  (piia 
iii  jirlnio  Inslaiili  naturte  est  Maria 
lilia  natiiralis  A(he,  non  haheljusli- 
liain  orif>inaleni  iii  jtriino  instanli 
nalura^;  i|.>ilur  caret  ea,  (iiiia  ajila 
nata  est  haherc  eam,  iil  (lehilri.v. 
Dico  quod  suhjecluin  polest  coinjia- 
rarl  ad  forniain,  et  ad  privationeni, 
et  ij)sum  est  prius  nalura  utroque 
istorum.  Similiter  privatio  et  fornia 
possunt  comparari  ad  susceptivum 
pro  mensura,  pro  quo  aptuni  natum 
estalterum  istorum  inesse.  Si  loqua- 
mur  jnimo  inodo,  non  sequilur, 
gralia  non  Inest,  igitur  culjia  inesl, 
quia  in  isto  priori  natura3,  in  quo 
susceplivum  cst  prlus  habilu  et 
privatione,  non  est  natuin  hahere 
unum,  nec  alterum  ;  lamen  pro  ista 
mensura,  pro  quaalterum  natuni  esl 
inesse,  si  habitusnoii  inest,  privatio 
inest.  Si  autem  compares  habilum 
et  privalionem  ad  se,  quamquam  in 
natura  post  lapsuin  prius  sit  pecca- 
tum  quain  gratia,  tamen  tale  jnius 
nunquam  oporlet  inesse  cuicumque 
supposito,  quia  quamquam  nalura 
gravis  slbi  dimlssa  prius  sit  nata  es- 
se  deorsum,  possit  lamen  prius  j)oni 
sursum;  sic  potest  prffivenirl  pecca- 
tum  originale  in  Marla,  quod  nun- 
quam  insit. 

Diccs,  In  illo  Inslanli,  in  quo  non 
hahet  jusliliam,  liahet  carenliam 
juslilia',(juia  lunc  est  debitrix;  igitur 
anima  est  injusla  in  illo  inslanli. 
Dico  quod  si  alTirmattir  juslilia, 
falsa   est  proposillo,   quia  in  prinio 


10. 

Subjeclum 

esl  prius 

nalura  pri- 

valiouc,  et 

lunc  neu- 

triiin    illi 

debelur. 


Maria  in 
primo  ins- 
tauli  nalu- 

ra;    nou 
fuit  grala, 
uec  pratia 
privalu.nec 
jus^ta,  nec 

iujusla. 


p 


Ijrii 


206  LUm  111. 

iiislanli  iialuiai  non  lia])el  jusliliam  bila    polosl   Dous  caiisaro  ^'ratiani. 
ncc    injusliliain  ;  si   laincn   ncgetur         Iteni,  si   lial)ilus  iiicsl  iii   iiislanli, 

jiislilia,   vera  ost  j^ropositio,  aiiiiiia  in  leniporo    iialiilo,    potost   jirivalio 

non  est  justa  in    j)!'iino   inslanti  na-  inesso  sihi  iii    letiij)ore    liabito;  cst 

turcc,  hoc  est,  non  est  ex  so  justa.  lA  eniin  habilus  natus  inesse,  cuni  sint 

non  so^juitur  ox  lioc  quod  ost  ox  se  in  eadein  mensura  nata  inesse  su- 

non  justa,sicut  non  valot^suiierficios  scoptivo;  igitur  si  privatio  inest   in 

non  est  ex  se  aiba,  igitur  ex  so  cst  instanti,    in  tempore   liabilo   potest 

non  alba.  habitus  inesse. 

Ncquc  est   haec   concodenda,    in         Contra   illud,    Deus  agcns    circa       | 

j)rim()  instanti  natura)  vero  intelli-  croaturas  agitin  instanti,  quia  virtus    objc 

gitur  non  justa;  sod  in  j^rimo  in-  finita  et  infinita  non  j^ossunt  agero 

stanti  non  intelligitur  justa,  hoc  est,  in     oadem     mensura,     ut    habctur 

in    ])rimo  instanti  intolligitur  illud  8.   Physicorum,  vel   saltom    virtus 

quod  est,  ut  animam  esse  animain  finita  non   potest  agere  in    minori 

tantum.  mensura,  quam  virtus  infinita;  igi- 

11.  Quid  ergo  tenondum  est  in  quffis-  tur  si  culpa  est  tantum  por  instans, 

Posse  gra-  tioHo ?  Potuit  csso  quod  Boala  Virgo  et  inductio  gratiae  in  instanli,  cum 

intempore.  fuisset   iu  poccato  originali  tantum  inter    ipsa    non    sit  medium     circa 

por   unum   instans,    ot   in    tempore  aptuin   natum,    instanlia   orunt  im- 

soqucnti  in  gratia ;  vel  potuit  esse  mediata. 

quod  per  aliquod  lompus  fuit  in  pec-         Item,  omnis  variatio  subjecti,  vol  scci 

cato    origiiiali  usque    ad     ultimum  est  motus,  vel  mutatio;  sed  cum  hcTC 

inslans,  et  tunc  primo  in   gratia ;  et  anima  nunc  habet  culpain,  et  imme- 

poluit  esse   quod  nunquam  fuit  in  diate  post  habet  gratiam,  variatur; 

peccato  originali.  Primum  patet,  si  isla   variatio  non  potost  esse  inula- 

subjectum     quiescit    per      aliquod  tio  animae,  quia  mutatio   est  in  in- 

tempus,  igitur  ost  in   quietato  esse  stanti,  et  ista  variatio  est  in  tempore 

in  ultimo  instanti  illius  temporis,  ut  habito,  nec  polost  csse  motus,  quia 

vult    Philosophus,    6.  Physicorum.  si    sic,  vel  esset  secundum    partes 

Si    igitur    prius    summo    frigidum  subjecti,  vel  secundum  partes   for- 

ab   illo   inslanti,  alteratur  ad  colo-  ma3,  vel  secundum  media  intor  ter- 

rem,  ita  quod  post  ullimum  instans  minos;non  primo  modo,  cum  ani- 

non  ost   alia   mensura,    quin   calor  ma    indivisibilis    sit    quantum    ad 

secundum    aliquem    gradum   insit,  j^artes  quantitativas  ;  nequc  secundo 

quia  ab  isto,  agens  continue   agit,  modo,  quia  possibile  est  quod  tanta 

idoo   nunquam    primb    agit,   neque  gratia.  primo   inducatur    sicut    un- 

Aiierans  passuiii  priuio  patitur.  Igitur  agens  quampost;  nequo  tertio  modo,  quia 

p"S"a^^",  naturale  non  agens  in  hoc  instanti,  termini  sunt  immediati  circa  aptum 

suTpnmo  i"  ^"0  ^^^  ultimum  quietatum  esse,  natum. 

De^hoJ"^    pol^^st  agere  in  temporo  habito,  et        Ad  primum,   dico   quod   perfocta   obje 

d.  3.  q.  2.  pei.  QQnsequens  sic  potest  Deus  cau-  virlus,  ut   infinita,  potest   agere  in  DguJj 

sare   gratiam,    quia   si  culpa    inest  instanli  omnem  oirectum,  quem  po- jj'»^; 

per  unum  instans,  in  mensura  ha-  test  causare  in  tempore,  si  ille  efTo-  '^  '^j 


DIST.  111.  QU/ESTIO  II. 


2()7 


13. 


fecun- 
lum. 


fusio 
iie,  uec 
motu?, 
!uula- 
lio. 


clus  pos.sit  esse  in  inslaiiti ;  sed  non 
esl  necesse  qnod  id  facial ;  ideo  non 
est  inij)erfeclionis  quod  in  eadein 
njensnra  ])ossit  causa  inlinila  a^ere, 
el  finila,  (juia  inlinila  polesl  a^ei"e 
sic  et  aliter,  et  Philosoplius  inlelli- 
git  quod  est  inconveniens  virtuleni 
finitani  et  inlinilain  iii  eadein  inen- 
sura  agere  aBqualem  eirectinn,  si 
virlus  infinita  agal  ex  necessitate 
nalurce;  lainen  in  oinni  niensura,  iii 
qua  aiiil  virlus  finita,  agit  infinila, 
ut  causa  principalis. 

Ad  aliud,  dico  quod  si  per  aliquod 
lenipus  sil  aliquid  suniine  caliduin 
iii  ullinio  inslanli,  adliuc  est  fornia 
snl)  ease  quielo,et  perfecte  in  sumino 
gradu  calidilatis  agens  infrigidans 
al)  illo  instanti  agit,  et  nunquam 
post  inanet  iste  gradus  caloris,  sed 
aliquis  gradus  frigidilatis  respectu 
hujus  gradus  caloris,  ila  quod  post 
suinme  calidum,  ahsque  medio  est 
gradus  frigiditalis  in  suhjeclo;  esto 
igilur  quod  agens  esset  ita  polens 
qnod  suinme  induceret,  ita  quod 
nihil  remilteret  de  summe  calido, 
nisi  inducendo  siimme  frigidum, 
tunc  esset  simile  induclioni  gralia? 
post  illud  instans,  in  quo  inest  cul- 
pa.  Niinc  aulem  non  est  major  re- 
I)ugnanlia  quod  inducatur  summe 
frigidum,  quam  quicumque  gradus 
a  virlute  infinita;  sed  illud  non  fiel, 
nec  per  molum,  nec  per  mutatio- 
nem  ;  non  j)er  molnm,  quia  non  est 
dare  primum  inslans,  in  quo  gratia 
est  inducla,  et  est  dare  primum  in- 
slans,  in  quo  est  ])rinuini  mutatum 
esse  immediate  ])OSt  motum  ;  igitur 
post  mutatam  esse  esset  motus,  et 
tunc  simile  est  tolaliter  quantum  ad 
lioc,  quod  immediale  post  culpain 
inluerentem   per  instans   est  gratia 


iinmediate  in  lempore  iiahilo.  Con- 
sideraiido  igiliir  islam  varialionem 
ad  teiniinos,  et  (juantiiin  ad  mensu- 
ram,  ne(jiie  est  j)roj)rie  inolus,  ne- 
(jiie  mulalio,  sed  j)artiin  convenit 
cuin  uiio,  j)arlini  cuiii  nlio,  qiiia 
(juanliim  ad  lerminos  convenit  ciim 
mutationein  hoc  quod  termini  sunt 
oj)j)osili,  sed  non  quantum  ad  men- 
suram. 

Patet  igitur  primuin,  quod  poluit 
esse  quod  culpa,  si  inesset  Marite, 
inesset  per  instans  lantuin.  Secun- 
duin  j)atel,  quod  potuit  j)er  temj)us 
aliquod,  usque  ad  ullimum  instans, 
sicutestde  parvulis  haptizalis.  Tei-- 
tiuin  j)alet,  quod  j)otuit  esse  quod 
nunquam  infuisset  culpa,  ut  proha- 
turper  rationes  prius  positas. 

QU/ESTIO  II. 

DE    CONOEPTU    CIIUISTI 

Ulrum    Christiis   fuit    conceplus     sim 
originali  ? 

Alens.  3.  part.  qua'&l.  9.  membro  2.  arl.  i.  D. 
Thomas  3.  fiarl.  q.  31.  arl.  7.  D.  Bonavent. 
Iiic  parl.  I.  art.  i.  quxat.  i.  Richardus  arl.  i, 
quxst.  2.  Durand.  guxst.  i.  Cordub.  //6.  i. 
quxsl.  44.  Veg.  2.  inTridcnlSi.  Vasq.  '.i.part. 
disp.  117.  ScoUis  in  Oxon.  hic. 

Secundo  qiuerilur  :  Utrum  Chris- 
tus  fuit  conceptussine  peccatoorigi- 
naIi?Dico  quod  peccatum  originale 
dupliciter  posset  contrahi,  vel  quia 
per  morhidam  qualilatem  in  carne 
seminalam,  vel  quia,  eslo  quod  non 
esset  concupiscihiliter  seminata,  ad- 
huc  essel  dehilor  jusliliie  originalis, 
quia  j)ater  eam  accipit  pro  se  et  j)ro 
filiis.  Primo  modo  non  poluit  Chris- 
tus  contraxisse  peccalum  originale  ; 
tuin  quia  sanguis  INIaria?  nunquam 
fuit  animalus  anima  alicujus  hoini- 


268 


Lunw  lii. 


11  is,  cx  quo  inilricbalur  et  formaba- 
liir  caro  (^lirisli  ;  Lum  qui.i  eslo 
(juod  sic,  adliuc  fuil  j)urgalus,  anle- 
quam  Cbristus  crat  conccjitus. 

l^nclcrca,  csto  quod  sanguis  ^Fa- 
ria^  fuisset  purgalus  ab  ista  quali- 
talc  morbidn,  tunc  forct  corruj^lio 
illiiis  qualitatis,  ct  non  fuitgcncra- 
tio  alterius,  cum  nibil  posilivum  ap- 
pareat  generaii,  qiiod  non  fuitante 
Qiiid  pec-   purgationem. 

catum  ori-        q  '  ,  ,         •.     /■>!     •    . 

KiDaie.  bccundo,  nou  coutraxit  (diristus 
causa  qua-  pGCcatum  origiiialc,  quia  sccundum 
^non^con-^  Ansclmuui  :  Peccatum  originale  est 
^'^^naie""  ^^'^"^^^^^^^  justitide  ori(jinalis,  proplcr 
actum  parentum  cum  debito  liaboidi 
eam.  Et  idco  duplex  est  causa  se- 
cundum  Anselmum  quarc  non  con- 
traxit  peccatum  originale  ;  prima, 
matris  sanctificatio  ;  secunda  cor- 
poris  miraculosa  formatio  non  per 
propagationcm  communcm.  Atquc 
ita  Christus  non  fuit  decimatus  in 
lumbis  Abraba3  sicuL  Lcvi,  quia  non 
solvebatur  decima  pro  co,  quia  non 
descendebat  ab  Abrabam  nisi  secun- 
dum  rationem  activam  tantum,Levi 
vero  secundum  rationcm  activam  et 
passivam. 


QU.ESTIO  IIL 

Utrwn  incarnationem  prxcessH  organi- 
zatio,  et  similiter  animatio^i 

Alens.  3.  \>arl.  quxst.  8.  membro  2.  et  quxst.  9. 
m.  4.  D.  Thom.  3.  part.  quxsl.  33.  art.  i.  et 
hio  dist.  3.-  quaest.  5.  Richard.  hic  art.  2. 
quxst.  4.  D.  Bonavent.  dist.  3.  art.  7.  quxsl, 
2.  Gabr.  3.  d.  4.  quxst.  unica.  Palud.  dist.  3. 
quxst.  3.  Suarez  tom.  i.  m  3.  part.  disp.  15. 
et  tom.  2.  disp.  11.  sect.  2.  Scotus  in  Oxon. 
dist.  2.  qusest.  3. 

1.  Quod   sic.  Incarnatio    fuit   in  in- 

Argum.  1.  stanti;  igitur  si  tunc  fuitorganizatio, 

cum  corpus  densius  occupet  mino- 

rem   locum,  ct  densius  est  corpus 


organizatum  quam  sit  sanguis,  igi- 
tiir  occuj)atio  minoris  loci  esscL  iii 
instanti,  et  rcj)lelio  loci  majoris  a 
corpore  circumdantc  ;  igitur  oportet 
({uod  in  temj)orc  prioii  sil  illa  con- 
dcnsatio. 

Itcm,  corpus  organizatum  est  al-    ^^J 
tcrius  figura}  quam  sitsanguis  ;  igi- 
tursi   illa  figuratio  essct  in   eodem 
instanli  in  quo  csl  Incarnalio.  motiis 
cssct  in  instanti. 

Item,  Augustinus  4.  de  T^rinit.  •").  T.rt 
exponens  illud  Joan.  2.  Quadrafjinta 
sex  annis  iedificatum  est  templum 
hoc,  dicit  quod  iste  numerus  conve- 
nit  formationi  corporis  (>hristi,  quia 
quadraginta  sex  diebus  completur 
formatio  corporis  humani  secundum 
Pbilosopbos. 

Item,  animatio  est   mutatio,   quia  Quar 
non  creatur  totus  homo  simul ;  igi- 
tur  prius  infuit  privatio  ;  sed  mula- 
tio  cst  terminus  motus;   igitur  tem- 
pore  praecessit  tcrminum. 

Oppositum,   Damascenus   o.  cap.    cor 
8.  vel  G.  Simul  animata  est  caro,  et 
Dei  Verbi  caro. 

SCIIOLIUM. 

Prlmum  dictum  :  Animalio  non  prxcessit 
tempore  Incarnalionem,  alioquin  Maria  non 
fuisset  mater  Dei.  Secundum  :  Organiz-ilio, 
animalio  et  lacarnatio  fuerunt  simut  durafionc. 
Tcrlium  :  Incertum  est  an  translatin  sanguinis 
ad  locum  gen^rationis  facta  fuerit  in  tempore, 
de  quo  poslea  dist.  seq.  Quarlum  :  Organix,atio 
e.st  prior  natura  animatione,  et  animatio  Incar- 
nalione,  quia  natura  integra  esl  fundamentum 
unionisad  Verbum,  et  corpus  organicum  est 
materiale  animas. 


Dico  ad  quccstionem,  quod  orga-  * 
nizationem,  et  animationem  pra?ce- Anitn 
dcre  Incarnationcm,  potest  intelligi  .Kt 
dupliciter,  vel  duratione,  vel  natu-  ^"'^" 
ra  ;  et  dico  quod  anima  non  pra^ces- 


DIST.  II].  QU.ESTIO  III.  2(39 

sil  diii-aliono    Iiicariiationem,    qiiia  aiile  iiiliil  e^Ji^it,  lunc  iiiiiuis  salvalui- 

tuiK'  uatura   assuiupla   fuisscl   pcr-  aclio  inalris,   lameu  inai^is  salvatur 

sona   aulc(|uain  assumpla,    cl    luuc  sculentia  commuuis,  ila  quod  luiic 

Maria  luisset  illius  j^ersouR'  inaler,  Spirilus  sanctus  siiuul  lotam   iialu- 

cl  iiou   iiialcr  Dci,    (luod  est  contra  raiii    dispdsuit,   quia  ikju   prius  fuil 

auima- •lo'1'i'K'iiJ    Damasccnum,  c.    5(J.  I)e  motus  localis  san^uiuis  a   venis  ad 

naiio"  orgaiiizalione,    si  ilia  prit^cessit  In-  locum  generationis  in  tempore  per- 

carnalionem,  dico  (juod  si  or^aniza-  ccplibili.  Kt  possiljile  est  Deo  in  in- 

tio  non  est  nisi   per  Iiitclli^euliam  slanti  facere.  maleriam,   quco  est  in 

agentcm,  sive  sil  per  aliaiu  causaiu,  venis,  esse  in  inslanli  iii  loco  gene- 

adliuc  lucarnalio  noii    prcesupiionit  rationis,      et    reddere     sufficienter 

duralione   suppositum    ;  sed   siinul  dispositam,  quorum  nculrum  posset 

duralione  est   orgauizalio,  animatio  a^enscreatum,  nisi  iii  inensura   di- 

cl  lucarnalio,  secuiidum  Damasce-  visibili. 

iium,    el     secundum    Auguslinum  De  secunda  prioritate,  dico   quod       3. 

de  Fide  ad Petnnn,  Qi  lioc  sive  po-  prius  natura  proecessit  organizatio, 

iiatur  uuaforma  sive  plures;  tamcn  et  etiam  animatio,   quia  fundamen- 

in    aliis   generationibus    hujusmodi  tum  est  prius  nalura  relatione  ,  sed 

priecedit  molus  localis  sanguinis  ad  natura  tota  integra  esl  immedialum 

locum    generalionis,    et   postea    fiL  fundamcnlum  liujus  rclationis,  quce 

allcralio,   ct  postea  formalio.  Si  po-  est  unio   naturfle  humanae   ad  Ver- 

nalur   isla    Iranslalio     sanguinis    a  bum,  ut  probalum  est  prius  ;    igitur 

venis    usque     ad     locuin    genera-  prius    natura     est    natura    integra 

tionis  iu  lempore  prfficedcnte,  tunc  quam  incarnatio. 

uotest    suslineri  quod   beata   Virco  Contra  iliud  :  Fundamentum  re-    oi^jeciio 

operabalur    prcnevie    sicut  alia  mu-  lalionis   oporlet  esse  absolutum,  et 

Ij^       lier,      et     lunc     magis     concurrit  siib    ratione   absoliili  ;    sed   enlitas 

P      virtus    inatris    in  operando,    quani  totius,  qucc   est   alia  a  partibus,  ut 

si     ponatur     quod     inotus     localis  concessum  est  prius,    non   est  alia 

non   prcBcedit.  Probalur   lioc  :   Im-  enlilas  absolula,  quia  si  sic,  oporte- 

Jcum*^  possibile  est  quod   sit  inotus   Jocalis  rcL  ponerc  iu  natura   huinana  duas 

l^illta.  sanguinis  a  venis  ad  locuin  genera-  formas  absolulas  diversas,    ul   for- 

jntin   tionis,    et   quod   simul   convertatur  mamtotius,  et  formaiu  partis  ;   hoc 

ilaiili.                   .     .        *                            .  ... 

sanguis  in  corpusorganizalum,  quia  aulem  esL   impossibile  ;  igilur   lola 

in  loto  temporc,  inquo  sanguis  non  nalura  non  potest  esse  imincdiatum 

movelur,  inanet  saiiguis,  ct   in    ul-  fundamontum    liujus  rolationis,    ot 

itimo  instanti   in  quo  terminalur  non  sufficiens. 

est  ;  igitur  siinul  esset  sanguis,   et  Ilem,  si  prius  natura  esset  fuuda-  secunda. 

non  essel  sanguis.  Si   taiiicn   pona-  monLum    rolatione,   oL  per   lo,    ista 

tur  quod  in  ultimo   instanti    in    quo  unio  fundaLur  in  tota  natura,    igitur 

fuiL  consensus  Virginis,  fuit  iii  utero  ])rius  uaLuraesL  nalura  huinana  jior- 

plenus   Dous,   sicul    in    ultiino   iii-  sonata    personaliLaLe  propria,    quia 

sLanLi  prolaLionis  verborum  est  cor-  tuiic   nata  ost   porsonari,  ot    iu  illo 

pus  Christi  in  Allari,  ot  quod  inater  i^riori  non  assuinitur. 


I 


Iraiis 
)  sati 


270  Llimi  III. 

Ad  pri-       A(l    |)riiMUin    lioriiin,    dico    quod  toto,  ot  sic  iii    iiifiiiituni.  Alio  inodo 

Toium"ens  iiHtiira     iiitcgra   Gst     fuiidaincii tii iii  inLclligi  potest,  quod  sit    alia  ffjriua 

niE^dis-  inimediatuin  unionis  ad  Verl)uin,  et  a  forn^ia,  qua^  est  tota  res,  ut  equini- 

liuctum.   jij^j^i    lotiiin  non    est  partes,  neque  tas  dicilur  equinilas,  el   liumanitas 

relatio  parliuin    ad   inviccm  ;     tuin  non  est  aliud  re  quain  hoino,  et  ta- 

quia  in  ente  per  accidens  partes  lia-  nien  non  est  frjrina  partis,  sed  forma 

bent  relationein  ad  invicem,  et  ta-  tolius,  sic   aliqua  entitas  est   forma 

men  ipsuin  non  sufficit,  ut    sit  im-  tolius  et  partis.  Sic  albuin    dicitur 

medialuin  fundamentum  unius   re-  album  albedine,  qu<je  esl  tota  entitas 

lationis,  quia  non   est  ibi  totalitas,  albi ;  sic  dicit  Ilieronymus  in   qua- 

qua^  est  enlilas  absoluta  alia  a   par-  dam  epistola,  quod  Jiumanilas  est, 

tibus,  et  relatione  partium  ad   invi-  qude  ex  anima  et   corpore  contine- 

ceni  ;    tuin   quia  causoe  essentiales  ^?/;- ;  ideo  dico  quod  non  est  forma, 

absolutai    causant    aliquid    absolu-  quce  est  pars   hominis,  nisi  anima. 

tum  ;  tum  quia  primus  terminus  ge-  Sed  humanilas  est  forma    tolius,  et 

nerationis    non  est    quid   respecti-  ista  non  remansit  in  corpore  Christi 

Yum,  nec  etiam  priinus  a  quo  cor-  niortuo,  quia  cuin  fuit  tum    corrup- 

Terininus  i.Lintionis,  ucc   etiam  per  se  passio  tio  totius,  non  remansit  actu  forma 

ad  quaui  i  '  i  ^ 

generatio-  absoluta   est    suppositi,  nisi    abso-  totius. 

esi  abso-  luii.  Rleo  couccdo  quod  illud  ens  est        Ad  aliud,   cum   dicilur,  prius  na-       ■ 

absolutum,  et    perfectius  istis  rela-  tura  est  natura  per  se  quam  sit   in- Ad  sec 

.  ■  .•  !•  1       •  daa 

tionibus,    et  partibus    conjunclim;  carnatio,  dico  quod  si  esse  per  S6?  Natura 

licet  enim  relatio   sit  parlium,  qu®  ueget  actualem   dependentiam,  ve- ''unu 

necessario  concurrunt  ad    unitatem  rum  est ;  sed  isla  non  sufficit  ad  hoc  ^''^^^^l^ 

totius,  tamen  relalio   non   est   ratio  quod  ipsa   sit   persona,  quia    tunc  1^«^'/^^°' 

agendi,  nec    formalis  ratio  essendi  anima   etiam    separata    esset    per- ^■■i^J.''^'^ 

unum.  sona,  tamen  in  illo    priori    non  est 

4.  Proeterea,    hoc    composilum    est  sine  habituali    dependentia,   nec  in 

Quidsitfor-  per  86  definibile,  et  per  se  in  genere  illo  priori  nata  est  personari  perso- 

rua  totius.  \  ....  .  ,  ,.  .         .  . 

absoluto  ;  igitiir  est  alia  entitas  ab-  nalitate  intnnseca,  nec  extnnseca, 

soluta  quam    partium  simul  ;    non  et  in  posteriori    natura    assumitur 

igitur  est  respectus  formalis  lolius;  tota  illa  Jiatura,  simul   tamen  dura- 

igilur  oportet  quod  sit   alia   forma  tione,  quoe  si  remansisset  per  illud 

superaddita,  et  illud  potest  inlclligi  instans  non  assumpta,    fuisset  per- 

dupliciter  :  Uno  modo,  quod  sit  alia  sonata  personalitate    propria,   sine 

fonna  constituens  unum  cuin  aliis  omni  posilivo  adveniente  ;  nec    ta- Person 

partibus,  et  iste  intellectus   est   fal-  men  nunc  est  personata  personali-  nihii  r 

sus,  quia  tunc  esset  processus  in  in-  tate    propria,    quamquam     habeat    ^''"'^ 

finitum,     ut   si    B    et   A     facerent  quodlibet  positivuin,  quod  requiri- 

unuin   mediante   forina,   quse   esset  tur,  quia  non  habct  duplicem  nega- 

pars   hujus   syllabffi    Ba,  et    adliuc  tionem,  quae  requiritur,  quia  habet 

esset   forma   superaddita,    quae   est  unain     affirmationem    oppositam   ; 

pars    composili,     adhuc     oporteret  est    enim    personala    i^ersonalilate 

dare    aliam    formain    partialem    in  extrinseca,   cum    qua   non    stat  ip- 


guin 


DIST.  III.  QU.ESTIO  III.  271 

sam  personari  personalilalo  propiia.  iii  il!o  die  iioii  excessil  uiiiversaliler 

A(l  j)rimiiiii  priiieipale,  si  eoneedi-  eorims  alioriim  jmeroriim.  N  el  opoi- 

;*;;,".  turquod   Iranslalio  san-uinis  a  ve-  lel  dieere  quod  si   iii   priiiio  iiislanli 

iiisad  I.Mum  -eiieralionis,   et    alle-  fuit  corpus  Chrisli  l"orinaluni    laiila^ 

ratio    luerunt    iii    temiiore     piceee-  (luanlilatis,  sieul  aliorum  pucrorum 

denle    oryauizationem  el   animatio-  iu     quadra^resimo   sexto   die,    (luod 

uem,  tunc  non  estdifHcultas.  Si  au-  eorjius  Chrisli  quaudo    naseehatur, 

tcm   sustinealur  quod    omuia   suiil  fuil     maximum    respcclu     oiuuium 

simul,    uou  quod   niotus  localis   sil  aliorum  pucrorum,  quia  per    lotum 

tuuc,  sed  quodsuhitoeslor^-auizatio  leiupus    mediuiu    augehalur,    sicut 


;ecuQ 

UU). 


1  ler- 
ium. 


ex  parlihus  san^uinis,  qui  in  toto 
tempore  pra3cedeuti  erat  iu  venis, 
tuncoporlet  coucedere  (|uod  occu- 
patio  loci  polest  esse  suhilo  jier  ac- 
tioucm  Spiritus  saucti,  uou  au- 
teiu  per  acliouem  agentis  creati. 

Per  ideiu  jjatel  ad  secundum, 
quod  figuratio  a  virtute  infinita  po- 
test  esse  iu  instauti. 

Ad  Augustinum,  cum  dicil  quod 
illum  numerum  requirit  corpus  Do- 
minicum,  veruin  est  quantum  ad 
perceptionem,  el  est  dare   statum  iii 


corpora  aliorum  puerorum,  et  tuiic 
fuit  iniraculum  qualiter  poluil  uasci 
non  gravando  matreiu. 

Ad  aliud,  dico  quod    mulatio  po-  Ad  quar- 

'  ^  ,  luin. 

test  accipi  stricte,  et  exleudendo  Muutio 
primo  modo,  uon  est  animatio  mu-  larga. 
tatio,  quia  privatio  non  fuit  uata 
prius  inesse  quam  corpus  animaha- 
tur,  et  lamen  prius  natura  fuit  cor- 
pus  organizatum  quaiu  auimatum  ; 
et  ideo  fuit  ihi  vera  passio  de  genere 
Passionis,  et  tamen  nulla  mutatio 
proi)rie  fuit  aprivatione  ad  formam. 


aliis  corporihus  humanis,  qu(jd  ipsa     Ideo  dico  quod  lic(^t   totuui  non  sit 


formantur  determinatci}  quautitatis 
quadragesimo  sexlo  die,  ita  quod 
status  est  ad  maximum  et  ad  miui- 
mum.  Etsi  corpus  Clirisli  fuitforma- 
luiiim   luiu  iu  priino  iustanli  conceptiouis, 

primo       .  1     i    !•  1  • 

jtiiuti  sic  oj)ortet  dicere  nuucsecunduin  is- 

■eplio 


)rpiis 
isli  tiiil 


siuiul  productum  per  creatiouem, 
nou  propterhocoportet  quod  haheat 
formam  per  mutationem.  Loquendo 
de  mutatione  extendendo  ad  quaiu- 
cumque  inductionem,  sive  pra^ces- 
serit  privatio,  sive  non,  concedo 
e^ijua  1^^'^'  viain,  quod  ipsum  fuit  luini-  quod  iu  ultimo  iustauli  fuit  mutatio 
utituie  iiiiini  iuter  oinuia  corpora   humaiite     et  iu  primo  signo  uaturie  illius  in- 

uatiira3  iu  primo  inslauti   formalio-     stantis  temporis   fuit  organizatio,  et 

nis,  quia  tunc   iiutriehatur  coutiuue     in  secundo  fuit  animatio,  iu    lertio 

a  primo  instaiiti  conceptionis  usque     fuit  iucarnatio. 

ad  quadragesimum  sexlum  diein,  et 


-^4^ 


272 


LIBRI  III. 


mSTINGTIO  IV. 


QU/ICSTIO  I. 

Utnim  beata  Virr/o  fuit  vera  maler 
Christi  ? 


RESOLUTIO. 

Beata  Virgo  fuil  vera  mater  Christi,  cum 
illum  vere  conceperit  ac  pepererit ;  active  euim 
concurrit  ad  formationera  corporia  Christi. 


Sccua- 
dum. 


Alens.  3.  vcirt.  (juaest.  8.  memhr.  i.  §.  .3.  D.  Tho- 
mas  3.  pa?<.  qu;c&t.  35.  art.  5.  lAc  quxst.2. 
art.  3.  D.  Bonavent.  art.3.  qu;e$t.  3.  Hichard. 
arl.  2.  quxst.  2.  Durand.  quxst.  i.  Suar.  tom. 
2.  (lisp.  12.  Vide  Scol.  9.  Melapli.  quoest.  3.  et 
7.  Met.  q.  8.  9.  et  10. 

1.  Quod  iion.   Damascenus  cap.  -JT. 

Argum.  1.  tiicit  ipsam  non  esse  veram  matrem 
Chrisli,  et  genitricem. 

Item,  contraria  non  possunt  in- 
esse  simul  eidem  per  potentiam  di- 
vinam,  nec  etiam  privative  ojiposi- 
ta ;  Virgo  et  mater  sunt  privative 
opposita  vel  contraria,  quia  si  est 
mater,  non  est  a  viro  intacta,  natu- 
raliter  loquondo. 

Item,    contradictio     est      ponere 
unum  relativum    sine  correlativo  ; 
igitur  ejus  non  est  mater,  cujus  non 
est  pater,  quia   patei  et   mater  sunt 
relative  opposita,  quia  se  habent  ut 
activumet   passivum,  15.  Animali- 
bus.  Activum   et  passivum  sunt  re- 
lativa  mutua,  ut  habotur  5.  Metapli. 
text.  20.  per   hoc  primus  modus  et 
secundus    difTerunt    a    tertio ;    sed 
Christus     secundum     humanitatem 
non  habuit  patrem  et  malrem. 
coaira.        Oppositum,  Luces  1.  Ecce  conci- 
pies  efparies  /Iliinn.  Et  Lucai  2.  Im- 
pleta  sunt  omnia. 


Terlium. 


QUyESTIO  II. 

Utrum    bcala    Virgo   fint    naturaliter 
mater  C/iristi  ? 

Doctores  citati  qofest.  praiced.  Ambros.  iib.  de 
Incarnat.  cap.  6.  U.  Thom.  3.  part.  qusest.  35. 
art.  2.  D.  Bonav.  hic  art.  3.  qu.vst.  2.  Richnrd. 
art.  2.  quast.  3.  Scol.   qusesl.  unica.  num.  14. 

Quod  sic.  Christus  fuit  naturaliter 
filius  Virginis  beatee ;  igitur  ipsa 
naturaliter  est  mater.  Antecedens 
patet,  quia  in  filio  funclatur  relalio  ; 
igitur  ad  personam  aliam  a  se,  cu- 
jus  ipse  est  filius  naturalis. 

Oppositum,  Anselmus  de  Concept. 
Virg.  cap.  11.  Inter  talia  opera,  etc. 
ubi  ponit  illud  opus  inter  opera  su- 
pcrnaturalia. 

SCHOLlUiM  I. 

Mariam  esse  vere  matrem  Christi,  fides  cst, 
Luc.  I.  Ecce  concipies  et  paries.  Ponilur  sentea- 
tia  D,  Thomae,  quns  ctiam  videtur  Philosophi, 
matrem  non  concurrere  active  ;  et  adducuntur 
hic  nova;  rationes,  quje  non  habentur  in  alio 
scripto.  Concluditur  B.  Virt^iuem  non  generasse 
active  Christum,  esto  aliae  matres  sic  generas- 
sent,  quia  in  instanti  corpus  Christi  organiza- 
tura  et  animatui  1  fuit. 

Ad    primam    qua^slionem     dico, 
quod  est  vera  mater,  quia  veree  ma- 


3. 


DIST.  IV.  QU^STIO  II.  273 


'irgoest  tiis  est  concipere  et   parero  ;  inaiii-  ejusdein    speciei,    K).   A/cf/ijj/ii/sic. 

chfisii.  festiiin  est,  el  |)alet  (luoil   ista  coiii-  i^ilur,  clc.  I\Iajor  j)atel,  (juia  in  uno 

j)etnnt  heatie  Vir^ini  Maria'.  Sed  de  ordine  causandi  virtus  acliva  j)otest 

inodo  est  diflicullas  :  Piiiiio  (juoino-  esse  in   uno   supposilo.    Xon   eniin 

do  concej)il,  et  de   lioc  dico,  priino  est  ordo  per  se  secunduin  j)erfectius 

in  universali,    (jualiter  alia^  inatres  el  iinj)erfeclius  inler  sujtj)osita  ejus- 

se   habenl  iii    concej)tu  ?   Secundo,  dem  speciei. 

ai)j)licando    Inec   sj)ecialiler    i)eatce  Ilein,  secunduin  oinnes,  inater  nii-        4. 

Vir^ini.  Tertio,    (luoiiKxhj   aliie   ina-  nistral  inateriain  ;   i^itur  in  instanti 

tres     pariunt?    Quiiilo,  aj)j)licando  generationis    forina    menstrui    cor- 

hiec   in   speciali   ad    beatain   Virgi-  rumpitur,  et  per  consequens  inens- 

nein.  truuin  non   est   activum  in  inslanti 

lom  ^"       nicitur  quod  inater  nihil   agit  in  generationis  prolis,  quia  tunc  simul 

••'i-?*-  concentione,  sed  se  iiahet  utpoteii-  esset  et  non  esset. 

arl.  5.  '  '  *  . 

matres  lia  uassiva  taii tu  111.  Ista  est  senlenlia  Secundo  dicilur,  applicando  illud 

ictive.    Philosophi,     !•).    de    Aninialwiis,  ad  heatain  Virgiiiem,  quod  ipsa  non 

h         c«/;.2-).e/2().et  recilateain  Avicenna  sic  egit   in  generatione    prolis,   sed 

2.  cleGener.  cap.  1.  tanlum  se  lial)uit  in   ratione  princi- 

Praeterea,  ubienim  inas  et  femella  j)ii   passivi    ministrando    niateriam, 

^        non    distinguuntur   specie,  sed  s(i-  quiasecundum   Damascemim,  cap. 

H      luin  nuinero,    mas    habet   virtutem  48.  Corpus   Clirisli  fonnahatur  ex 

activam  ;  feinella  administrat  niale-  purissimis  saiujuinihus  Virijinis. 

riam  lioc  determinat  Aristoleles  uhi  Ad  hoc  arguilur  per  raliones  :  In 

supra,  per  duo  experimenta  de  ovis  instanticonceptionissimulfuitChris- 

piscium  et  aliorum  animalium.  Ra-  tus   animatus,    et  corpus  organiza- 

tio  ad  hoc  est :  Si  femella  esset  priii-  lum,    et    Verbuin    secundum     Da- 

cipinm  activum,  igilur  posset  gene-  mascenum  ;   igilur  nalura    humana 

rare  per  se  sine  mare,  sicul  si  visus  non  fuit  in  supposito  proprio,  quia 

essel  activus  per  se,    posset  ubi^jue  fuit  formatum  iii  instanli.   Sed  nulla 

agere  sine  ol)jecto,  2.    de   Aninia;  virtus  creata  potest  corpus  formare, 

ideo  ponit  Philosophus  quod  seinen  nec  coagere  agenti  increato  ad  for- 

maris  se  habet  sicut  coaguluin   res-  mationem  ;  igilur  si    maler  haberet 

pectu    lactis;   et    ideo  ova   pisciuin  ralionem  principii  activi  iii   forma- 

antequam  sint  irroratasemine  maris  tione   corporis,    noii   posset  salvari 

non  sunt  prolifica,  et  alia  ova  sunt  quod  ipsa  ageret,  nec   coageret,  si- 

hypenemia,    qua;   non    sunt  coituin  cut  faciuiit  aliie  matres. 

passa,  alia  sunt  ovaqute  sunt  zej)hy-  Secundo    ad  idein  secundum  Au- 

ria,  scilicet  ova  venti.  gustinum  10.  super   Geu.  ista   j)ro- 

Alia  ratio    ad   hoc  :   Duo  agentia  ductio  non   fuit  secundum   rationes 

uiiivoca  non  sunt  necessario  requi-  seminales;  igitur  oportet  quod  tan- 

sita  ad  eumdem  efrectum  ;  sed  si  fe-  tum  se  liabeat  passive. 

mella  sit  activa,  sequitur  quod  inas 

et  femella  concurrunt  ex  eadein  par- 

te,  ut  duo  agentia  univoca,  cuin  sint  ^ 

Toii.  XXIII.  18 


27 


LIHIU  III, 


SGIIOLIUM   II 


Pra^fcrt  opinioiicm  Galeni  assorctilis    inalrcs 


Naluriilis  esl  dileclio  i^aroulis  ad 
jjiolcin,  ul  ad  suum  opus  ;  i^ilur  nia- 
leraliquid  agilad  lioc.  (Jclavo  cuiin 
Klliirorum,    haljcs    quod     parenles 

aclivc  concurrcrc  in  gener.ilioiie.  Prubal  quiri-  magis  dili<i:nnl  prolam  quaill  C  Con- 
qne  ciaris  ralioniUis.  T.lossut  Pl.ilosophnm.  1,.^,  quia  unuin(|U.)dque  dili-il  SUUUl 
quod  si  nolit  ipse   glossari,  po'ius   crcdcndum  .,     ,.      ,,,,  .  ,■         r     • 

putat  in  hoc  Gaieno.  «pLis.  Ll  U.  hthicorum,   bencfacien- 

tcs  plus  diligunl  (piilms  bcncfaciunt 

5.  Alia  est  opinio   Galeni  secundum  quam  e  contra  ;  sed  malrcs  j)lusdi- 

Gaien.  in  Aviccnna,  ubi  suprci,  quod    tam  pa-  ligunt  prolcin  quam   patrcs,  ut   ha- 

speraiate.  tcr  quaiu  matcr  habel  rationes  prin-  beturS.  Elliicorum. 
formaiio*'-  cipii  aclivi.  Ad  lioc  ratio  csl  i  Formfle         Item,  arguitur   per  e.xperientias  :  Matres) 

ne  ceius.  gjnj.j(3[^^    spccici     habcnt   potentias  Si  mater  non   agcrct,    cssct    solum  fiiiosqi 

ejusdem    ralionis.    Iloc    vidctur  ex  sicut   vas  respectu  gcnerationis,  ct    ''^"^^ 

intentionc  Damasceni,  quod  fornue  per  conscquens   inulier  posset  dici 


sunt  cjusdcm  spccici,  10.  Melaph. 
texL  25.  igitiir  si  potenlia  vegctali- 
va  est  activa  in  mari,  est  activa  ia 
foemina. 

Dices,  verum  est  quod  aliqua  po- 
tentia  vcgetativa  estactiva,  pula  nu- 
tritiva,  non  autem  generativa. 


Vide  1 
riuD 


mater  bufonis,  vel  alicujus  alterius 
vermis,  sicut  dicebantur  mulieres 
Samarilance  *. 

Dices,  adhuc  non  erit  matcr,  quia  j''-.i-  ^ 

.  .    .         '•  1-  c. 

gcnitum  non  est  ejusdem  speciei. 

Contra,    ex  cqua   et  asino  polest 
generari    mula  ;     cqua     igilur    cst 


Potentiae 
(jislinclfe 


Contra,  secundo  de  Anima:  Vege-     mater  muli,  licet  productum  non  sit 


ppcie  non  (ativa  quantum  ad  omnes  parles  est     ejusdcm  specici. 


conveniiiut 

rrhiis  ejiiS' 

diMH  spe- 

ciei. 


acliva,  nec  videtur  rationabile  quod 
potentia  ejusdcm  rationis  sit  in  uno 
suj)posito  activa,  in  alio  passiva, 
qiiia  ista  variant  specicm. 

Ilem,  arauitur  a  si.uno  :  Pj'oles  as- 


Sustinendo  hanc  viam,  rcspondeo  7. 
ad  rationes  contra  :  Primo,  ad  auc-  Rz-iioi 
toritatem  Aristoteiis  »/7;??o  de  Gene-     trari 

...  solvunl 

ratione  Animalium,    et    hoc   expo- 
nendo  quod  ipse  intelligit,quod  quia 


Prolcsqua- 

re   assiini-      ...  ...  ,         i      i      i  .  i      •     •  i 

latur   ma- similalur  matri  ;  igitur  mater  habet     major  pliis  administrat  de  materia 


tri. 


rationem  aclivi,     quia    agens    est,  quam   pater,    et   quia   minus  habet '«  m-ii  k 

.    .      ™  .       .  .    .  .  «enera 

quod  assimilat  sibi  ellectum,  et  non  rationem  activi,    ideo  dicit  Philoso- 

passum.  phus  quod  pater  est  causa  activa,   et 

Dices,  pater  quantum  est  ex  se  as-  mater  passiva  absolute.  Vel  potest 

simihit  sibi,  sed    quando  non   potest  dici  quod  ista  matcria  magis  perti- 

j)roj)ter   inobodienliam,    vol     impo-  net  ad  medicum,   quam   ad  nalura- 


ger 

uis   \) 

crede 
«lun 

GaleD 
quam 

ristott 


.G 


lontiam  agentis,  tunc  j^roducit  coii- 
trarium, 

Illiid  nihil  valol,  quia  licot  aliud 
agcns  producat  conlrarium  calidum, 
tamen  nunquam  producit  frigidum, 
nec  universalilor  ali(jiioil 
suum  contrariiim. 

Ilcin,     aliud    signuin    adducitur 


agons 


lom  in  particulari.  Et  ideo  si  Philo- 
sophus  velit  plus,  si  Galonus  liabeat 
exporimentum  pro  se  in  istis  j)aiti- 
cularibus,  credondum  est  magis  ex- 
pertis  quam  Philosopho. 

Ad  rati(jnos  Philosophi,  cum  di- 
cit  quod  malor  possct  generare  per 
so,   non    so(juitur    quia    tam    maler 


DIST.  IV.  QU.ESTIO  III 


275 


8. 

gwsub- 

DUtU3, 

liiiter 
labeat. 


)ial)ol  raiidiiLMii  |)riiici|)ii  aclivi  (iiiaiii 
paler,  cl  agon.«;  iiifcriiis  [^ra^siippo- 
iiil  suj)LM'iiis  ajivns,  salloin  naliii'a. 

.\(l  aliiid  (■iiiii  (liciliir  :  Dno  iujcn- 
lia  uiiirocd  nou  requindittir  ad  euni- 
dcni  clfccluni,  dioo,  causa»  j^er  so 
ordinala»  possunl  Iriplicilor  concur- 
rore  ;  vo!  quod  suporior  Irihnat  iii- 
foriori  forinain  ;  vol  quod  non  Iri- 
bual  sibi  formani,  sod  rnoUiiii  lan- 
luin  ;  vel  qnod  nibil  sil)i  lril)nal,  noc 
aclionom,  noc  aliqiiid,  laiiicn  nna 
princi|)alius  habcl  oirecluin  quam 
alia.  l^riino  inodo  concurrunL  Dous 
et  causa  secunda,  quia  Dous  dal  for- 
main  causa?  secunda'.  Secundo  mo- 
do  se  habent  agons  principalo  ot 
elemontalo,  quod  agit  per  inotum. 
Tortio  modo  se  habent  objeclum,  ot 
polentiasecundum  istain  oj)inionem, 
qiheponit  utruinque  concurrere  ad 
actum  in  ralione  j)riiicij)ii  aclivi ; 
potentia  eniin  non  tribuit  suain  po- 
tentiam  activam  objecto,  nec  e  con- 
tra  ;  sic  est  de  mare  et  femella,  ubi 
non  distinguunturspecie,  sed  nume- 
ro.  Vel  enim  sunt  dua'  causa?  sub- 
ordinata^  in  duobus  individuis  ojus- 
dein  specioi,  et  unuin  est  minus 
princij)alo,  aliud  voro  majus  ;  et  in 
talibns  individuis  potest  unuin  esse 
j)erfoclius,  aliud  iinj)erfectius.  Vel 
suiit  causcc  non  subordinatce,  sod 
Tqualitor  ad  efTocfum  concurrentos, 
et  ibidom  capit  illa  univorsalis  in- 
stanlia  ;  nullus  ordo  est  essentialis 
causalilatis  inter  individua  ejusdem 
sj)eciei. 

SCHOLIUM    III. 

Docet  meiislruiim  non  concurrere  active  in 
inslunli  genoralionis,  ijuia  tiinc  ipsiim  (ic.sinit 
csse,  lamcn  polest  ag(3rc  ad  aUeralioiics  praecc- 
dtiilos,    de  quo   Doclor   in   Oxon.    tusc  agit  de 


ralioiiibus  semliialibue.  Secundo,  dcclarat  quo- 
modo  mater  verius  agit  in  gencratione  quam 
palcr,  (juia  hoc  non  e.xii^lentc,  ipsa  per  ee 
iiiimediato  agil.  DilTicilius  osl  saivaie  M.  Virgi- 
nem  ooefjisse  ad  traiislalionem  sanpuinis  .-id 
locum  generationiH,  ad  alteralionem  el  densa- 
lioncm  ;  tamcn  oslondit  ubjecta  non  obsiare, 
eliamsi  lcnoalur  ista  iacta  in  instanti,  quia 
Sjiirilus  S.  permisit  Mariain  fucere  quod  aliaj 
malres  faciunt.  Vide  eum  in  O.xon.  hic  lulius  a 
num.  7, 


Ad  rationom    aliam,   ciim  dicitur        9. 
(|uo(l  iii  inslanli  i»onoralionis  inon.s- .   Meus- 

*  .....  truum  noa 

truuiii  non  a-iit,  qiiia  in  illo  instanli  'agitia  »q- 

„  .  slanti  ge- 

coiruinj)itur  loriiia  e  us,  verum  est.  uerationis. 

,  ,  ,  .       '.    .  .        De  lioc  la- 

Idoo  solum  ost  principium  alleratio-  te  2.  dist. 
nis  j)ra;via3,  sed  non  est  principium 


genorationis  sul}stantia)  per  aliquam 
virtutem  in  eo,  nequc  virtus  patris 
tunc,  osto  quod  maneat  tunc  in  sc- 
miiie,  quia  imporfectior  est  (juani  sit 
forina  j»'eiiili,  sed  est  priiicipiuin  ac- 
tivum  in  alterationo  uniformi  [)Vi\i- 
cedente  per  caloremsuum,  licet  non 
sit  princij)ium  sufficiens  alterationis 
diirormis  j)r<oce(lcntis.  Etsecundum 
haiic  viam  potesl  sustineri  quod 
mater  potest  verius  dici  ag-ere  in  in- 
stanti  generationis  per  virtutem  in- 
exislenlom  iii  iiialre  secundum  se, 
non  in  menstruo,  quam  possit  pater 
per  aliquam  virtutem  ejus,  quia  etsi 
jiator  non  esset  in  iiist;uiti  genera- 
tionis,  niliil  ininus  generaretur,  si 
in  illo  instanti  esset  mator  praesens. 
Si  ponitur  menstruum  e.xtra  locum 
gonorationis,  nunquain  formatur 
prolos. 

Difficilius  salvatur  quod  B.  Virgo 
sit  vero  nialor,  quanfum  ad  piYovia 
genoralionis,  cujusinodi  sunl  trans- 
latio  sanguinis  ad  locum  genorafio- 
nis,  ot  altorafio  of  condonsafio.  Isla 
oiii/ii  omiiia,  si  siiif  nocossario  j)i,o- 
via    tanquaiii    iiiodia   pra^sujij^osita, 


276 


Liimi  III, 


10. 

Causa   ac- 

tiva  tripli- 

ciler  impe 

ditur  ab 

agendo. 


S[iirilu3 

SilUClUS 

uoa  prfe- 
venit  Vir- 
ginem  ne 
ageret  in 
geueralio- 
nu  lilii. 


non  possunl  il.i  siibilo  ficri  al)  agon- 
tc  crcalo. 

Dico  lanicn  qnocl  liccl  ista  non 
fiunt  a  beala  Virgincs  in  tcrnponi 
pracccdcnli,  n(!c  possint  ficri  ab 
agentc  crcato  in  instanti,  adbuc 
(lico  (]uod  bcata  Virgo  vere  babuit 
rationeni  principii  activi  rcsj^cctu 
corporis  Cbristi,  (piia  non  posset 
causa  activa  irnpediri  ab  actione 
sua,  nisi  triplicitcr,  aut  quia  non 
babet  in  sc  virtutcrn  activam  ;  aut 
quia  licet  habeat,  uon  tamen  ])o- 
test  agere  ;  aut  quia  pr-cDvcnire- 
tur  a  virtute  fortiori.  Nulluiri  isto- 
ruiu  iiupedimcntorurn  fuit  in  B. 
Virgine,  quia  potuit  agere  ;  ipsa 
enim  non  fuit  sterilis,  ut  patet  per 
effectum  ;  igitur  si  aliffi  matres  ba- 
beut  virtutcm  activam,  ipsa  babuit, 
neque  hoc  impedimeutum  fuit  quod 
aliqua  sunt  media  infcriori  ageuti, 
quee  non  sunl  media  superiori  agen- 
ti,  quia  agenssupei-iuspra^fixit  talem 
or'(lineru  agenti  inferiori,nec  ipsamet 
subest  ipsi ;  igituragente  Spiritu  san- 
cto  non  sunt  ista  necessaria  media, 
quee  sunt  media  creaturffi  agentis. 

Dices,  verum  est,  non  sunt  media 
Spiritui  sancto,  sed  sunt  media  bea- 
133  Virgini. 

Contra,  agens  quod  transit  per 
omnia  media,  in  ultimo  instauli  agit, 
non  per  actionem  illam  quam  ha- 
l)uit  circa  mcdia,  quia  il!a  lunc  non 
csl ;  igitur  si  illa  media  non  rcqui- 
i'anlur  per  viriutem  Spiritus  sancti, 
potest  cadem  esse  aclio  in  irltiino 
terruino  ageutis  ci^cati,  qu<c  fuisset 
si  ti^ansisset  per  ornnia  media  ;  igi- 
tur  in  instanti  conceptionis  cnequali- 
terpotest  mater  agere  ad  generatio- 
nern,  sicut  si  cgissct  pra^vic  per 
omnia  media. 


Ncque  potest  tertiurrr  imj)cdirncn- 
lum,  scilicet  quod  causa  activa  ])r<jc- 
venta  sit  a  causa  fortiori,  fjrriaS])i- 
ritus  sanctus  agit  libcre  ;  igitur  i)o- 
tcst  sup])lcre  aclioncm  ])atiis  tan- 
tum,  et  inatris  quantum  ad  actioncm 
])ra'viam,  et  sibi  dimitlere  actioncm 
suarn  in  ultiirro  instanti. 

Ex  iiis  arguo  :  Omnc  suppositum 
babcns  virtutem  activam,  qua  potest 
agere  non  pra^yenta  a  causa  fortiori, 
potest  in  cfTectum  suum  ;  sed  beata 
Virgo  babet  virtutcm  activam,  sicut 
alicjc  nujlieres  babcnl,  non  pPtjeventa 
a  causa  fortiori  ;  igitur  potest  in 
suum  efrectum  iu  instanli  genera- 
tionis. 

Confirmatur  secundum  Damasce- 
nurn  c.  4(3.  ubi  dicit  quod  Spiritus 
sanctus  erat  purgans  simul,  ct  tri- 
buens  virn  conceptivam  et  geuera- 
tivam,  hoc  est,  Vcrbi  conceptivam 
et  generalivam  tribuit,  quantum  ad 
potcntiam  propinqrram,  quia  in  cau- 
sis  per  se  ordinatis  causa  inferior 
non  cst  in  potentia  propinqua  ad 
agendum,  nisi  posita  actione  causai 
superioris  prius  natura.  Igitur  Spi- 
ritus  sanctirs  hic  supplens  actionem 
patris  prius  natura,  sic  tribuit  poten- 
tiam  generativam  matii,  non  poteu- 
tiam  naturvalcrn,  scd  propinquam, 
quam  babuisset  si  concurrisset  cum 
I)atre,  ita  quod  potentiam  gcnerati- 
vam  tribuit  malri,  hoc  est,  poteu- 
tiam  i^roi^inqrram,  quam  requirit 
causa  infcrior  ad  hoc  quod  imine- 
diatc  agat  per  hoc,  quod  causa  su- 
perior  ponitur  in  esse. 

Ex  boc  palet  quod  non  concludit 
ralio  Philosophi,  quam  innuit/?/'m?o 
de  Generalione  anirnalium,  qrrod 
mater  possit  gcncr-are  per  se,  si  ha- 
bercl  princijjium  activum,  sicut  sen- 


I 


DIST.  IV.  OU/ESTIO  II.  277 

siis,    si    ossol    virlus   acliva,    posscl  Aliler     (licilur,     sustiruMido   quod 

ajiore   por   so,    (juia    nuu^iuaui    osl  iiialtT    a^al,    (juod    viiluli    ualuiali 

causa  iiiforior  poloiis  a^oro  poloiilia  o.jus  fuil  ((dlala  virlus  suporiialura- 

l)ropiii(lua,  iiisi  posila  aclione  caustU  lis  aiia,  uiido  poUiil  coa^oro  Spiiilui 

superioris  in  aclu  prius  nalura.  Pa-  sanclo. 

tet   i^ilur    (piod    voio    potuil   hoala  Conlra,   isla  virtus  supornaturalis 

Vir^o  a^^oro  ad  foriiialionoiii  corpo-  aul   fuit  ^radus  intonsior  forina»,  aut 

risChrisliiu  ulliino  inslanli,  ol  voio  ali(pu»d   accidens?  Si  priiiio   niodo, 

Q^[  iualor.  beala  Viri^o  fuisset  phis(iuain  nialor, 

quia  nialros  coninuines  non  hal)ont 

sciiOLlUM  IV.  laiein  ^radum,  ot    per    consequens 

llejicil  senlcnMam  D.  Bonuvenlur.T^  asserentis  a'quivOCe  fuissot  mator   CUIII    aliis. 

Mariiim    prffivenLim    csse  a  Spirilu  sanclo,   r.e  Si     SeCUndo     lUodo,      Contra,     quia 

ajierft.  quia  slc  nnti  cssel  malcr,  biciit  ncc  vir-  jn^,^!    supornaturale  OSt  accidOHS  ilU- 

gii  Aaion  cr.usa  flnris,  quia  fuil  pranenla.  Ueji-  ,                          <      i        ^     .  .^ 

cit  etiam    Varronis    Lcntentiam     dicentis    vim  pi-eSSUm,  por  hoC  ROn  potOSt  COa^-Ore 

supcrnaturalein  dalain  Virgini,  pcr  quam   age-  ad    formam    suhstanlialom,  prohatur 

bal  licncrando,     quia    il!a    essct    accidcn?,  pcr  hoc  :    InCOUVenionS  OSt    quod    matcr 

qnodnoncans.lursubslantia.    P,a.l..rea,   cs^et  .    ,^^y^           .    aCCideUS    pOSSOt  in    ali- 

in  volunlale   vrl    in    inlcllortu,  et  nihil  in  his  '                 *                                       •        -ii      i      • 

subjcclatum    polesl   ^cnoiare.     Vide    eum     in  qiHHl    perfocliuS    quaui     lU     lllud,    in 

o.Kon.  hi.:  n.  6.  Si  paieie  sii  agoro,  iiiinciic  quod  polosl  pcr  formam  suhstanlia- 

vaidc  cst  quomodo  H.  Virgo  r^pfrit,  quia  ibi  j^,^^^  Simililer  si  esset  accidens,   re- 

intcrvcnil    pcnotratio,     (juandoquidem    olanso  .                     •          i-           ,                   •-            • 

utoro  natus  est    Ghn.tus.    Tamcn    si  tenoatur  Ciperetur    111     allO,    et   CUm    Slt    aCCl- 

qnod  in  insliinli  concurrit  ad  molus   praecedcn  ■  dons    SUpornaturale    Spiritualo,     lion 

lcsgencralioncm,  vidctur  eliam   qncd   ad    hoc  vidotur    quod     possil     rocipi    nisi    in 

tSnirilu  sancto   coage.Tle   ccncurrcro  potuit,   dc  ,        ,    ,              ,    •       •    ,    n       i  ,     ^j   „..i 

'     ., .,        ,  .,  ^                       *  vo  un  ate,  vel  in  intellectu,  et  nui- 

quo  nihil  resolvitur.  '                                         ' 
him    tale    est    sufficienler    aclivum 

-12,          Tamen  alilor   dicilur,   sustincndo  respectu  su])stanlia?,  ideo  teneo  quod 

inio  D.   quod  iiialor  ajiat,  quod   illa  fircuii-  maler  hahet  principium  activum  for- 

d.'pi4- dilas  matris,  quio  potesl  agerc,  fuit  mahter,  ut  prius. 

*^°^''     praivenla    a    Spiritu    sancto,    sicut  Ad  primuin  conlra,  dico  quod  in       13^ 

virg-aAaron,  quce  potuit  iloruisse  el  ullimo  inslanli  iiahet  agens  crealum 

fronduisse  per    naturam,   fuil  prtO-  aclionem,    et    non     por    aclionem, 

venta  a  causa  fortiori.  quam     hahuit     altorando,     propter 

;i  virgo       Sed  ista  responsio  destruit  propo-  diio  ;    liim  (piia  in    ultiino   instanli 

enune  siluin,    quia  ex   hoc   sequitur  quod  ilJa    actio   non   est  ;   tum    quia  eslo 

Qo^l^st   '^'^'1    f^^^i^  ^ero  mater,   quia  si  ignis  quod    esset,  adhuc    accidens   esset, 

possot   vere    calefacere,    esto    quod  ct  per  conscquens  non  potest  esse 

proeveniatur  a  superiori  causa  caii-  principium  actioni  generationis  suh- 

sante  calorem,  ignis  non  est  causa  stantia?. 

caloris,  sicut  do  virga  illa  manifos-  Ideo   dico    quod    agens    crealum  Agensicre- 

tum  est  quod  si  fuit  prcovonta,  ij^sa  potest  coagere  aclioni  causie  supe- ^[""aa^e^QU 

non    causahit    flores  ;     illud    igilur  ri()risad  intiuctioneni  f()rnuTsuhstan- J^in^^iid^fo"' 

ODUS  mauis  esset  trihuendum  causio  liaiis.                                                        mam  sub- 

1                 ~  _                                                                               staQtialem. 

suporiori  quam  virgcfi.  Dices,  non   potest   agens  croalum 


raater. 
um.  17 


278 


LIBRI  IIT. 


Ad  arg.  ex 
Augusl  n. 

8. 
An  gene- 
ratio  Chri- 
sti  fuit  se- 

cundum 
ralionesse- 

minaies. 


14. 

B.  Maria 
oquoniodo 

peperit 
Ciirisluu). 


a^ero  iii  iiislaiili,  iiuc  coa^ere  nisi 
post  actionern  ojiis  in  lempore. 
Dico  qiiod  veriiiii  est  ^eneraliter 
loquondo,  ct  ut  pluriinuin,  tamen 
si  agens  increalum  sujipleal  aclio- 
nem  ejus  in  fompore  praicedento, 
in  ultiino  inslanti  potest  agere  et 
coagere,  ac  si  egissot  vol  coegisset 
per  media  pnuvia  naturflc. 

Ad  aliud  contra  de  rationibus  se- 
minalibus,  dico  ({uod  ubi  principa- 
lis  ratio  activa  est  in  croaturis 
cuin  adininistratione  Dei,  non  po- 
test  lalis  productio  esse  secunduin 
ralionos  seminales,  nec  ita  subito, 
tainen  ubi  ratio  principaliter  activa 
est  in  agento  increato,  potost  agons 
creatum  sibi  coagero  in  ullimo  in- 
stanti.  Nec  dicitur  boc  fieri  per  ra- 
tioncs  scminales,  cum  virtus  Spiritus 
sancti  suppleat  actionem  Patris, 
sicut  si  Pater  agorot  formalitor.  Et 
pro  tanto  potest  dici  quod  ilia  pro- 
ductio  non  erat  secundum  rationos 
sominalos,  iion  obstante  quod  ma- 
ter  agat. 

Tortius  articulus,  quomodo  Maria 
poporit  Cbristum?  Si  mator  se  ba- 
bct  in  parlu  ut  terminus  a  qiio  tan- 
tuni,  siciit  arbor  rospoctu  fructus 
cadentis,  ita  quod  nibil  agat,  sod 
pondorositas  facit  fructum  cadere, 
vel  desiccatio  extrinsoca,  tunc  facile 
est  sustinoro  quod  Virgo  poperit 
Cliristum.  Si  tamon  ponitur  quod 
parore  sit  por  virtutom  expulsivam, 
non  ita  facile  est  salvare.  Primum 
patot,  quia  si  mator  so  baboat  pas- 
sive,  tunc  Spiritus  sanctus  agit  ad 
separationom  prolis  a  matro,  sicut 
calor  vel  pondorositas  ad  separatio- 
neni  fructus  ab  arboro.  Secundum 
patot,  quia  non  potest  corpus  esse 
simul    cum  corpore  alio,   ita  quod 


noii  gl()ri(jsum  cuiii  ik^ii  gb^rioso 
per  virtutom  creatuno.  Sed  Christus 
exivit  januis  clausis,  hoc  est,  clau- 
so  utero  ;  igitur  oportot  quod  iii 
exitu  essont  duo  corpora,  et  non 
creditur  communiter  quod  tunc  fuit 
corjjus  Ciiristi  gloriosum  ;  ideo  non 
videtur  quod  per  virtutem  matris 
potuit  sic  Cbristi  corpus  exiro,  nisi 
ponatur  quod  parlurire  est  prius 
agere,  vel  in  exitu  est  actio  a  virtute 
Spiritus  sancti. 

SCHOLIUM   V. 

Maria  fuil  mater  Christi  naluralis  (luoad  sub- 
stantiam,  el  nniraculosa  quoad  modum,  de  quo 
Ambros.  lib.  de  Incarnat.  cap.  6.  D.  Thom.  3. 
p.  qua?st.  35.  art.  \.  D.  Bonav.  et  [Richard- 
citati.  Ad  secundum  txpiicat  oplime  quomodo 
maternitas  el  virginitas  non  opponunlur  forma- 
liter,  sed  virtualilcr.  Vidc  in  Oxon.  Scbol.  hic 
num.  15. 

Ad    secundam   qucestionem,    dico       15. 
quod   ofToctum    produci    naturaHlor  producii 

.     •     .    II-     •      1        1-    -1  1  •       nalural 

potost  intolligi  dupliciter,  vel  quia  dupitx 
ex  parte  principii  activi  est  natura- 
litas,  vel  quia  ex  parte  modi.  Pro- 
prie  tamen  loquondo  non  dicitur 
ofToctus  produci  naturaliter,  quando 
tale  agens  non  babet  modum  agondi 
convenientem  tali  agenti,  quia  hoc  Maria  a 
adverbium  natiiralUer  est  doter-  turaiis 
minatio  verbi,  et  idoo  proprie  de- 
torminat  modum  agondi ;  idoo  magis 
proprio  dicitur  Cbristus  filius  nat.u- 
ralis  ex  parte  principii  activi  tan- 
tum,  quam  ex  parto  inodi  agondi, 
quia  modus  ille  agendi  non  compe- 
tebat  naturalitor  Mariae,  et  ideo  non 
proprio  dicitur  Mariam  gonuisse 
naturaliter   quantum  ad  modum. 

Ad     primum     principalo     primae  Ad  arg. 
quffistionis,  dico  quod  Damasconus   '^rioris* 
instat  contra  hsBreticum,  quia  Nes- 


I 


b 


DIST.   IV.  Oll/KSTK)  II.  ^"0 

lorids   liaMi'lii'iis    dieil    (IikkI    iiialor  cl  (•(Miipaiclur  ad   acliim   nmlioris  a 

Cliiisli     csl     Cinislotocos,    ol     noii  viro,    cx   alia   parlo.    Si    hiiic    Dcus 

Tli(M)locos,  lioc  esl,  soluiii  csl  iuahM-  iinincdialc   caiiscl   iii    inlcllcclu    nn- 

I        (luaiiluin   ad   liumanilahMn,  cl   nullo  liliain     liujiis   olijecli,    luiic    du  ilur 

inodd    Dci,    coiilra   (iikmii  excessive  inlelleclus    purere,    inlaclus    lainen 

l(i(iuilur,     (lic(Mis     iiisain     iKiii    esse  al)   ohjcclo  ;    idco    isla    oijponunlur 

tivnilricem  Chrisli   (luanlum  ad    Iiu-  virlnaliler,  comparando  ad    causain 

inanilahMn,    laiilum   scilicct.  naluralcm  :  inlclleclum  esse  in  actu, 

\{\.          Ad   alind,    eslo   quod    Dciis    iioii  cl   esse  inlactum  al)  ohjecto;  sed  li- 

atr.ria  possit  faccre   contraria,    vel    piiva-  ccl     pra^exigat     necessario     ipsum 

loiejt    tive    opposila   siinul    in    codem,    si  hin^i     ah   ol)j(M'to,    comparando  ad 

!lim°u"i.  sint  opposita  formaliler,  lamcn  benc  naluram,    non   lamen   est   Deo   ne- 

potest  facere  contraria  opposila,  vcl  cessarium.   Sic  ex  alia  parte  mulie- 

privative    opposila    virtnaliter,   sal-  rem   parere  per  comparationcm  ad 

vando    causam    cum    opposilo    sui  naturam,  pra^exi^it  ipsam  lactam   a 

eirectns,  quia  quod  foi-maliter  oppo-  viro,    non    tamcn    comparando    ad 

nilur  consequcnli,  virlualilcr  repu-  Deum. 

tiiial  antccedcnti,    ct  salvando   lia-  Kt  ad   aliud,   dico  quod  pater  et 

biliidiiKMii     anlecedenlis  ad    conse-  mater    non     sunt    relativa    mutuo, 

quens,  polest  Deus  cum  antccedcnte  sed   correlalivum  matris    est  filius. 

salvare  oppositum  conscquentis,  ul)i  Et  cuin  dicilur,  aclivum  et  passivum 

al)  antecedenlc  ad   consequens   ar-  sunt  relaliva,  5.  Metaplnjsicai,  con- 

guitur  lanquam  a  causa  ad  efreclum  cedo  ;   sed  non  aclivum  hoc,  et  hoc 

e  nia-  naluralem.    Sic   \'ji\[uv  parerc   prav  passivum,  quia  potest  esse  hoc  pas- 


;i  elvir- 


m,vir- supponit    virlualitcr    prffivie    aclio-  sivum  ab  alio  activo.  Et  sic  in  pro- 

untur  nem   patris,    ideo   sequitur  natura-  posito    est  hoc  passivum,  et   aclio- 

liter,     haec    est    inater,    igitur    est  nem   patris  supplet   virlus   Spiritus 

tacta     a     viro.     Ista     igilur    sunt  sancli. 

opposila    virtualiler,   esse   maler  et  Ad  raliones  secundtE  quffistionis,  ^'{j^J.'"^^"^- 

intacla  a  viro ;  et   possunt   essc  si-  dico  quod  proprie  loquendo,  Cliris-    qutKst. 

mul  virlute    divina,  quando    virlus  tus   fuit  naturalis  filius  Marici),  sed 

supplcl  aclionem  patris.  non   naluraliler   filius,  quia  adver- 

Exemplum   ad    hoc,   si   ol)jectum  bium    naturaliter    determinat    vcr- 

moveret  potentiam  inlelleclivam,  ex  bum,    vel    participium,    ideo    iicet 

iK)c  sequitur   inlclicctum  concipere  filius     habuit     naluram     humanam 

noliliam  Verbi,  ita  (piod  intellectiiin  accephun,     non    tainen     naturaliler 

conciperc   noliliam    comparetur  ad  acceplam,  hoc  esl,   non  per  modum 

parere  ex    alia   parle,   et  objeclum  agendi    naturalcm. 
movere  sit  potentiam  tangi  ab  oculo, 


280 


LIBRI  III. 


DISTINCTIO  V. 


QUiESTIO  UNICA. 

Ulrum  natura  divina  potuil  assumere 
personam  creatam  ? 

Alens.  2.  /).  rj.  2.  m.  3.  et  q.  7.  m.  i.  a.  3.  D. 
Thom.  3.  p.  q.  3.  a.  3.  et  hicq.  2.  a.  2.  D. 
Bonav.  a.  i.  q.  14.  Richard.  url.  i.  q.  2.  Suar. 
3.  p.  tom.  I.  rfe^p.  14.  secl.  17.  Vasq.  dijs;;.  33. 
Scot.  1«  Oj:o«.  5.  2. 

I^  Quod  sic,  quia  porsonadivina  po- 

Argument.  luit  assiimere  personam  ;  igilur  et 
primum.  jj^tura  divina.  Antecedens  patet, 
quia  etsi  prius  fuisset  ille  homo,  an- 
tequam  esset  assumptus,  adhuc  po- 
tuissetpersona  divinaillam  naturam 
assumpsisse,  absque  omni  corrup- 
tione  positivi  illius  personae.  Conse- 
quentia  patet,  quia  natura  divina 
et  persona  sunt  idem  re  ;  igitur  si 
persona  potest  assumere  personam, 
natura  potest  assumere    personam. 

Item,  si  suppositum  divinum 
fuisset  absolutum,  potuisset  assu- 
mere  personam  creatam  ;  igitur  et 
tunc  natura  potuisset.  Antecedens 
patet,  quia  non  est  suppositum  ma- 
joris  perfectionis,  quia  relativum, 
quam  si  esset  absolutum  ;  igitur 
cum  nunc  potest,  tunc  potuisset. 
Consequentia  patet,  quiatunc  natu- 
ra  non  fuisset  differens  a  persona 
re,  scd  sola  ratione  ;  igitur  modo 
potest  natura  assumere,  quia  eadem 
natura  remaneret,  quffi  nunc,  etsi 
fuisset  suppositum  absolutum. 

liem,perfiO?ia  dicit  aliquid  posili- 


Secuii- 
dum. 


Terlium. 


vum,  quia  dicit  aliquid  pertinens  ad 
dignitalem  ;  igitur  polest  assumi  a 
natura  divina,  quia  quidquid  digni- 
tatis  est,  simpliciter  potest  compe- 
tere  natura^  divina). 

Oppositum,  si  natura  divina  pos- 
set  assumere  personam  creatam, 
igitur  tres  personae  possent  assu- 
mere  eamdem  personam,  cujus  op- 
positum  probatum  est  prius. 

Item,  si  sic,  simul  essct  persona 
assumpta  duplici  personalilale  per- 
sonata. 


SCHOLIUM. 

Natura  divina  non  assumpsit,  ex  d.  i.  q.  i. 
nequc  as&umere  polcst  hypostatice,  scd  quod 
terminare  possit  dcpendentiam  naturae,  tenet 
Doctor  dist.  i.  quast.  1.  at  repugnat,  perso- 
nam  ullo  modo  assumi,  quia  consistit  in  du- 
plici  negatio,  quarum  altera  aherit,  si  assuma- 
tur,  scilicet  negatio  actualis  dependenliae. 

Ad  qucGslionem  dico  primo,  quod       2. 
natura    divina    non  assumpsit.  Se-    Essen 
cundo,  credo  quod    non   potuit  as- m°i°tfe\° 
sumere.    Tertio,  quod    contradictio    po^g, 
est,  personam    divinam     assumere 
personam   creatam,    manente    utra- 
que     personalitate.  Primum   patet, 
quod  essentianon  assumit,  quia  as- 
sumere  est  ad  se  sumere .  sed  hoc 
necessario  est  suppositi ;  ideo  Logi- 
ce  loquendo,  assumptio   non  potest 
esse  natUrcE  ;  nec   etiam   realiter  lo- 
quendo,  quia  assumere    actiye   est 
a  lota  Trinitate  ;    et   assumere  ter- 
minative  est  terminare  naturam  as- 


r 


DIST.  V.  QU.ESTK)  IMC.  281 


siimj)(ani  ;  ossenlia  aiitem  el  iialiira  jieiidet ;  i^itiir  ipsa  noii  lial)et  actiia- 

diviiia  noii  polest  esse    ralio    lermi-  lem  independenliaiii. 
nandi,  nl    jnoijalnni    est   jirius.    Kt         Dicentes   (juod    individiinm   nllia 

qnia  essenlia   est  jnins    nalnia    in  iindndit     aiiijnid      jiosilive,    liahcnt 

oinni  j)ers()iia   divina,  qiiam    sil  de-  dicere  qnod  individnum  j)olest  esse 

t         pendenlia  peisoiHU  creaUe  ad  natn-  assumjilnm,    non     lamen     snjijiosi- 

ram   divinam   vel  jiersonam,    i^ilur  Iniii.  Sed  iioc   est   falsnin,   (juia   lo- 

neque      Logice     loquendo,     ne(jne  Inin  jiosilivum,  quod  est  in    snj)j)o- 

g         realiter  potest  assnmere.  silo,  j)olest  assnmi,  (jiiia  illnd    nllra 

aperso-      Secundum   jiatet,  (luia  assumntio  non  notest  esse  accidens.  Proijalnm 

est  as-  non  j)olest   esse   nisi    ad   terminnm  est   eniin   jirius    quou    individualio 

naturaliler  incoinmnnicabilem  ;  sed  snbstantia'  non  polest   esse  jier  ali- 

natura  divina  est    naturaliter  com-  quod    accidens,  nec    multo     fortins 

nuinicabilis,  cum   sit  siiiinl   in    Iri-  pei'Soiiatio,  nec  potest  esse  aliquis 

bus  ;  igilur  sola   j)ersonalilas  in  di-  gradus  superaddilus,  qnia  illnd  su- 

viiiis  est    independens    indejienden-  peradditum  est    idem    unilive  cuni 

lia  simpliciter  ad    supposilum  ;  ideo  natura,  et  non  potest  eadein  i-es    si- 

credo  quod  sola  persona    iii  divinis  mul  esse    et   non   esse  ;   igitur   non 

possit  assumere.  potest    suppositnm   corrumpi,   quia 

Dices,  elsi   persona   possit  assu-  tunc  coiTumperetur  natuia  assnnip- 

i         inei'e,    igitnr  cl    esscnlia,  qnia  es-  ta,  quod  est  conti-a  Sanctus. 

K      sentia  includit  omnia,  cum  sit  infi-         Ad  primum  principale,  nego  hanc       4. 

V      nila;  si  igitur  pei'sona  potesl   ter-  conclusionem  :  Persona  divina   po- Ad  argum. 

^p.  1  1         •  •  ,.  1  primum. 

■  minare    dependentiam     iinmediale,  test   assumere    personam,    noc  est,  Essentiaei 

■  igilur  et  cssenlia.  totum  positivuin  ;  igitur  et    natura  natu°rrc? 


Dico  quod  nullum  incommunica-     divina.Etcum  dicitur   quod  natura  ^o^' 


formaliler 
Don  sunl 

bile    est   formaliter     infinitum,   in-  divina  et  persona  sunt  idein  re,  dico    «^^*^™- 

quantum   liujusmodi  ;  ideo   persona  quod  ex    natnra  rei  formaliter  non 

inquantum  persona,  non  est  forina-  sunt  eadein,  et   ideo  persona  potest 

liter   infinila.    Nunc    antein   essen-  assumere  quod  natura  non  jiotest. 
tia    includit    personam    eminenter,         Ad  aliud,  concedo   quod  si    esset  Ad  secnn- 

non  formaliter  ;  ideo   licet  pei'sona  pei^sona  in   divinis  absoluta,  potest 

posset  terminare    talem    dependcn-  assumere,  et  tunc  natura  posset  as- 

tiam,     non    tanien   essentia  iinme-  sumere.  Non  tamen  seqnitur  modo, 

diate.  si  persona  potest,  igitur   et  natura, 

3  Terlium  j)alet,  scilicet   quod  con-  quiailla  consequentia   tenet  ex  liac 

epugnat  ti-adictio  est  quod    persona  assumat  liypolhesi  falsa,  quod  esset  supposi- 

rsouam  .         ,  "  i        i     ,  ,    ,  -n      i 

issumi.    personam,  manente    siniiil   utraque  tnin   absolutum,  et  lunc    illud  non 

personalitate,  quia  persona  includit  differret  a  natura,  nisi   sola  i-atione, 

duplicem  negalionem  dependenliie,  ideo  tunc  si  suppositum  possit  assu- 

aptiludinalis  et   actualis.  Nunc    au-  inere,  igilur  et   natura  posset.  Sed 

tcin  licel  persona  assumpta  non  sit  nunc  non  sequitur,  (juia  tunc  quan- 

apta  nala    dependere  ad   aliud,  ta-  tuin  ad  i-ein,  non  esset  alius  formalis 

nien  si  sit  actu  assumpta,  actu   de-  terininus  dependentia'.,  quam    nalu- 


lium. 


282                                                     I^IBRI  in. 

ra,  quac  csscl  sola   i-alioiic  (liircrciis  (luain  conccriiit,  iioii  aiilcMii  forinaii- 

a  siip|)()sil()  al)S()lulo.  tcr,  nisi  cxlcndilur  c.s.sc  dignitalis  ad 

Ad  ler-        Ad  aliiid,  cuin  dicilur,  pcrsona  di-  non  esse  indignitatis,  quia  si  diccrct 

cit  ali(iuid  positivum,  vcruin  cst,  cl  alifjuid    di^Miilatis     formaliter,  non 

quodlibct  j)ositivum   polcst  assumi,  possct  assunii,  scd    esset  simul  in 

hoc  cst,    quodlibct    absolutum,    et  Liibus,  et  negalio  actuaiis  dcpcndcn- 

illud  idcm   sibi   dimissum   est   per-  tiic  nunquam   inest   illi   quod  assu- 

sona.  Et  cuin  subdilur,  [)ersona  dicit  mitur,  cum   aclu  dcpcndcat  ad  pcr- 

aliqiiid  di^nitatis,  dico  quod  verum  sonam    assumentem,  ct  sibi   dimis- 

est   fundatncntalitcr,  hoc   est,    dicit  sum  esset  persona. 
aliquid   dignilalis,    ratione  nalurcC, 


4 


DIST.  VI.  QU.ESilO  I. 


283 


blSTINCTlO  M. 


QU.ESTIO  I. 

ilrmn  iii  C/ti /s(o  sit  al/(/Nod ossc  aliud 
ab  esse   Vcrbi  increato  ? 


D.  Thom.  3.  p.  q.  17.  art.  2.  Gajel.  Richard. 
Iiic  art.  2.  </.  i.  Henr.  quodl.  3.  q.  2.  Albert. 
qiuvst.  "i.  ,1.  -i.  I).  Bonav.  disl.  5.  a.2.  q.  2. 
Durand.  qiuvst.  2,  (iabr.  q.  i.  Suar.  3.  ]>.  toin. 
I.  disp.  30.  5t'C<.  2.  Vasq.  disp.  71.  Scot.  t>< 
Oxon.  hic. 


I  Qiiotl     non,   esse  conslituit  ens  ; 

imeut.  iii"ilm' si  ibi  sunt  duo  esse,  Chrislus 

'""'"•  crit  duo  entia  ;  consequens  est  fal- 
suin,  quia  secunduin  Bernardum  ad 
Eugeniuin,  ibi  est  inaxime  unum, 
post  unilalem  persona>  ad  essen- 
tiain,  et  per  consequens  nun  duo 
entia.  Et  ex  hoc  confirniatur,  quod 
est  per  se  unum,  est  maxime  unum  ; 
igiturcum  Christus  sit  per  se  unum 
ens,  nuUo  modo  sunt  duo  enlia  in 
eo. 

cun-        Ilem,    si   ex  duobus    fiat    unum, 

UUl.  , 

oportet  quod  unum  se  habeat  ut  ac- 
tus,  aliud  ut  potentia  ;  sed  natura 
humana  non  se  habet  ad  Verbum, 
ut  actus  respectu  potentia?,  sed  ma- 
gis  e  contra  ;  igilur  non  dat  sil)i 
aliquod  esse,  sed  magis  recipit,  sed 
ex*hoc  quodaliquid  recipit  esse,  non 
oportet  quod  habeat  esse  proprium. 
Qtra.  Oppositum,  Augustinus  7.  de  Tri- 
nit.  cap.  4.  Siciit scientiaad sapere, 
ita  essentia  ad  esse  :  sed  si  sint  dute 
scientia3,  suiU  duo  sapere  ;  igitur 
ubicumque  sunt  du<e  essentia^,  vel 
duti^  iialur<e,  eruiit  duo    esse.  Idem 


Aiiselmus  iii  Moiiolog.  cap.  ().  iii 
fine  :  Siniiliter  se  habeiit  lu.r  ft 
Incere,  et  hicens,  sicul  essentia  et 
esse,  et  ens  ;  sed  si  sint  dua^  luces, 
ojiortet  esse  })liira /^/ceyt' ;  igilur  si 
plures  natuni),  plura  esse. 

SCHOLIUM  I. 

Senlentiallenrici,  Cajctani  et  aliorum,  noii 
esse  in  Ghristo  aliam  e.xistenliam,  nisi  Vcrbi, 
explicalur  exemplis,  et  probatur  tribus  rationi- 
bus  de  acceplionil)us  <?we.  Vide  Scotum  5.  Me- 
tapli.  in  cxpos.  comm.  14.  et  7.  Perihcr.  quaesl. 
8.  et  quaest.  52.  el  53.  super  primum  Poslerio- 
rum. 

Ad  quaistionem  dico,  supponendo       ^^ 
nuod  esse  essenlico  non   sit  alicruid  ^ 

A  ^  Esseesseu- 

aliud  ab  essentia  realiter,  non  tamen  tiaestideui 

realiter 

quod  diflerunt  sicut  duo   conceptus  cum  essen- 
ejusdem  entis   absoluti,  neque  se- 
cundum    intentionem,  sicut   Genus 
et   Differentia,  cum  acciiiiuntur  ab 
eodem     in     formis    accidenlalibus, 
ideo  sicut  dua3    essenliffi,  sunt    duo 
esse  essenliaMU    Christo,  quia    con-unumian- 
Iradictio  estponere  unum  niultipli- gyl^glJgl;': 
cari,   et   non  reliquum  ;  tamen   lo- tia  inchri- 
quendo  de  esse  subsistenlia),  ut  dis 
tinguiturcontraessccommunicatum, 
ila  quod   esse   subsistentiffi   prascise 
acceptum  sit  noii    communicalumj 
sed  esse  hoc,  cui  repugnat  ad   aliud 
dependere,  sic    dico   quod  non   est 
nisi    unum   esse     in    Chrislo,  quia 
natura  humana  non  habet  esse  sub- 
sistentia'  jiroprium,   sed   subsislen- 
liam  in  Verbo,  quia  natura  humana 


284 


LMilll  III. 


primo. 


o 
o» 


cornmmiicalur  Veibo,  ul   quo  Ver- 
])uin  osl  Iionio  ;  iji,ilur  est  unnin  csse 
sul)si.slenlia3  in  (^hrislo. 
s.'nU'Diia       Su(l  loquendo  tle   esse  exislenlia', 

Ilimr.  ol      ,.    .  , 

Cnjeiani.  (licitur  (|uou  talc  lanluin  iinuin  est 
in  Chrislo,  quia  si  ])ars  adveniat 
loti,  non  propter  hoc  habel  pars 
aliud  esse  novum,  sed  solurn  anli- 
qirum  per  formam  totius  antiquam, 

Probaiur  ut  si  iiunc  primo  adveniat  manus, 
homo  non  habet  esse  novum  ;  sed 
perexistentiam  habet  esseantiquum, 
quod  prvnefuit,  et  solum  novum  per 
respectum;  igitursic  fit  in  proposi- 
to,  cum  natur-a  humana  advenit  Vei- 
bo,  ipsa  est  quasi  perappositionem  ; 
igitur  non  habebit  novunr  esse  abso- 
lutum,  sed  tantum  esse  Verbi  sibi 
communicatum,  et  sic  habebit  no- 
vum  respectuin,  qui  est  quasi  partis 
ad  totum. 

Item,   accidens     non    habet   pro- 

SecuQdo.  prium  esse  in  supposilo,  quia  si  sic, 
tot  essent  e55e  Socratis,  quot  acci- 
dentia  in  Socrate  ;  igitur  nec  ista 
natura  habebit  esse  proprium  in 
Verbo,  quia  maxime  assimilatur 
esse  naturae  humanrE  in  Verbo,  esse 
accidentis  in  sirpposito,  conside- 
rando  subjectum,  inquantum  habet 
rationem  prioi'is  nalurw  solum,  non 
inquantum  habet  rationem  perfecli 
ab  accidente. 
Tertio.  Tertio  arguitur,  sicut  quantitas 
aliter  se  habet  ad  substantiam  et 
ad  qualitatem,  sic  esse  ])r'oprium 
Verbi  aliter  ad  Verbum,  aliler  ad 
naturam  communicatam  ;  nunc  au- 
tem  quantitas  ita  se  habet  ad  sub- 
stantiam,  quod  per  eam  formaliter 
extenditur,  etqualitas  similiter ;  per 
accidens  tamen  tanquam  posterius 
natura,  ita  quod  non  est  alia  extcn- 
sio  formalis  quantitatis  et  qualitatis; 


lamen  (juantilas  dicilur  oxtensa  jiei 
esserrliam,  el  per  se  quanta,  ot  (jua- 
lilasper  accidcns  ;  sic  non  estaliud 
esse  existenlia'  formaliter  Vorbi  el 
nalurvi'  assumi)ta3. 

SCIIOLiUM    II. 

Rerulat  tripl'cilPr  dictani  serilcntiam,  negan- 
tenn  in  Christo  essc  existentiam  creatam  liu- 
nianitalis,  el  solvil  argumenla  opposila.  Ua 
communis  Doctorum,  paucis  Thomislis  e.xcep- 
tis. 

Contra  ista,  omnis  per  se  tormi- 
nusgenerationis  habet  aliquod  essc 
in  actu  acquisilum  pcr  jieneratio- 
nem  ;  sed  Christus  filius  Dei  in  na- 
tura  humana  est  per  se  terminus 
generationis;  igitur,  etc.  Major  pa- 
tet,  quia  generatio  vel  est  ad  esse  in 
aclu,  vel  ad  id  quod  habet  esse  in 
actu.  Minor  patet  per  Damascenum, 
cap.  i3.  Sed  esse  acquisitum  per 
generatronem  non  potest  esse  in- 
crealum,  quia  illud  existel)at  ab 
ffiterno  ;  igilur  oportet  dare.  aliud 
esse .  Item,  in  secundo  de  Anima, 
text.  37.  Vivere,  viventibus  est  esse  ; 
igitur  cum  in  Christo  sit  duplex  vi- 
vere,  ibi  erit  duplex  esse. 

Dices,  non  esl  ibi  duplex  vivere, 
nisiaccipiendo  pr^o  esse  secundo,  et 
sic  in  Chrasto  potest  esse  duplex 
operatio. 

Conti'a,  aliquod  vivere  air.isit 
Chr'istus  in  riiorte,  aliter  non  fuisset 
vere  mortuus,  igitur  ibi  destrueba- 
lur  unum  esse  non  incr'eatum  ;  igi- 
tur  vivere  creatrriu  et  esse. 

Item  si  illa  natur^a  dimitter'etur  a 
Verbo,  sicut  omnes  concedunt  quod 
de  potentia  absoluta  potest,  non  ex 
hoc  oportet  quod  sit  g(ineratio,  ne- 
que  creatio  novi  esse,  et  sola  illa 
dimissio  non  erat  annihilatio  ;  igilur 


Hejicit 

siiprad 

la  seul» 

tia. 


Human 

tem  i 

Chrislo 

bere  pt 

priame 

tentiai 

probal 


niST.  VI.  QU.ESTIO  I. 


2815 


1  ai-.  1, 
ro  JiMi- 
atia  su- 
rudicta. 


I 


rs  advc- 
;ds    lia- 
>et  c^se 
totiu#. 


( 


1  secun- 

iliiiii. 
ccideiis 
bel  pro- 
ium  esse 

bubjec- 
lo. 


Itmc  naliira  limnaiia  lialx^hil  c.ssc  in 
aclii,  cl  iKin   iKtvuni. 

Ilciii.  r('s|)(Hiii  illiiis  iiahira'  as- 
suin|tla'  lola  Trinilas  lialicl  lalioiKMii 
caiisanlis,  ot  ralioiRUii  (•oiisciNan- 
lis  ;  i^iliir  (llirislus  lialtuil  ('ssc  luiii 
consorvatuin  ct  crcatuin  ;  illnd  iion 
polcst  esse  actu  increatuiu,  quia  lale 
non  habet  ralioncm  terinini  conser- 
vationis. 

A(l  priinuin  pro  ojtposila  opi- 
iiione,  dico  (juod  illa  ralio  concludil 
opposiluin,  (|uia  ex  iioc  non  advenil 
noviiin  esse  parti,  quia  esl  pars, 
quia  forina  parlis  est  illa,  qujo  prius 
riiil  totius.  Patel,  salleni  de  inlellec- 
tiva,  quie  uec  exlendilur  per  se,  nec 
])er  accidens,  quamquani  forma  nia- 
lerialis  extensa  per  accidens  sit 
forma  partis,  cum  pars  de  novo  ad- 
venit.  Sed  forma  iiatura'  humauffi 
advenientis  noii  est  forma  Verbi  ; 
igitur  vel  habebit  esse  per  propriam 
formam,  vel  per  nullam,  sicut  si 
forma  tolius  non  esset  forma 
partis  ;  igitur  vel  illa  pars  habebit 
6fss6' proprium,  vcl  niillum  essc  ha- 
bebit. 

Secunda  ratio  non  valet,  hoc  enim 
assumptum  est  falsum,  accidens 
non  habet  esse  proprium  in  subjecto 
proprio,  quia  subjecto  transubstan- 
lialo,  inanet  idem  accidens,  quod 
praifuit  sine  oinni  mutatione  posi- 
liva,  et  simililei' si  subjeclum  anni- 
hilaretur  ;  igitur  opoitet  (juod  prius 
habeat  esse  aliquod,  aliter  enim 
cuin  annihilatione,  vel  transubslan- 
lione  oporleret  ponere  aliain  muta- 
lionem  positivam  ad  esse  accidenlis, 
quod  habet  separatum. 

Secundo  probo  idcm,  (juia  lermi- 
iiiis  cujuscumque  motus  est  ali- 
(juod  esse  novum,  ut  esse  secundum 


f/ui>/,  lic(i  iKtn  csse  subslanlia^  ;  igi- 
liir  lale  erit  accidenlis  in  sui)jeclo. 
Nec  est  inc<tii\(Mii(Mis  in  siipposilo 
lol  jionenv.v.vr  secunduiu  (juid,  ([wA 
siiiit  accidcntia.  Si(Mit  enim  gene- 
ratio  simj)licil(M"  esl  ad  cssc  novum 
simjiliciler,  sic  generalio  secuiidum 
(juid  <u\  esse  iKjviim  secundum 
<//aV/,  quod  tamen  est  esse  (juod- 
dain. 

Terlia  ratio  non  valel,  quia  secun-   ^^i^^^' 
(liim   dicentes   (fuod    substantia  esl  ^"^.«"'"«.'■e 

*  ,  natura-  hu- 

cxtensa  jirouria  extensione  (luanti-     '"»";« 

....  ....  Christi,  es- 

tatis    lormaliter,    si    siinile    est   ad  se  iuteiii- 

.,  ,  ,  ,  gere  Verbi 

jir()j)osiluin,    tiinc   natura    iuimana  sequiture.x 

f  1  • ,  .  (•  i'      I  •        ,  illasentea- 

loriualiter  est  ens  iorma  \  eri)i,  et  ua. 
per  consequens  formaliter  inteliigit 
iiiiclli(jere  Verbi,  et  formaliter  viilt 
veUe\Qv\)\,  el  lunc  in  Christo  non 
essont  duo  iiitellifjere,  neque  duo 
velle,  quod  est  contra  Damascenum, 
cap.  0.  Nec  potest  dici  quod  sunt 
ibi  ducG  voluntatos,  el  duo  inteiiec- 
tus,  et  tainen  non  nisi  unum  esse, 
quiaita  immediate  se  habet  esse  oxis- 
tenliffi  ad  naluram  extra  causam 
suam,  sicut  se  liabet  intollectus,  vei 
voluntas  ad  naluram. 


SCHOLIUM  III. 

Resolvil  liiimanilatcm  Christi  haberc  pro- 
[jriaiD  existentiam.  Primo,  quia  iinio  natur;B 
aii  Verbum  supponit  eam  c.xisterc  Secundo, 
anima  prius  inforniat  corpus  oxislens  quam  fit 
assumplio.  Ad  priirium,  deciarat  quarc  Ghris- 
tns  i'lsi  habeat  du.is  exisleulias,  non  tamen  sit 
(luo  existenlc?,  vel  duo  cnlia,  de  quo  in  Oxon. 
dibl    I.  qua}st.  \.  et  disl.  12. 

Dico  igilur,  loquondo  de  esse  ac-       7. 
lualis  existentia^  in  re  oxlra  causam,  Existentia 

el  esseutia 

(i  extra  inleiiectum,  vel  non  est  res    ratioue 

!•         •    ,       ,•  1  ..„       tantum 

sine  actuali  existenlia,  vei    non  dif-  disiiucta. 
feit    exlslenlia    a    ro    oxlra    causam 
suain,   iiisi  sola    ralioiie.    Loijuondo 


28G 


LIBRl  in. 


igilur  do  islo   esse  existentia3,   dico 

qiiod  in  Christo  sunt  duo  esse   exis- 

tentice.  lllud  ])robo  sic  :  Relatio  non 

])Olestesse  in  aclu,  nisi   fundamen- 

's^unf  duffi   luni  sit  in  actu  sibi  debito  ;  sed  unio 

creaia?'^et'  '><il'U''^t5  huinancC    ad   Verbuin   fun- 

increata.  (jaiur  iu  uatura  huniana,  ut    proba- 

tum  est  ])rius  ;  igitur  cum  ista  unio 

est  in    actu,     tota  natura    humana 

habet  esse  in  actu;  illud  esse  naturae 

liumanffi,  ut  in  Verl)o,    non    potest 

(?55^Verbi,    quia   fundamentum    est 

prius  natura  relatione  ;  sed   natura 

humana  nullum    esse   Verbi   habet 

ante  unionem. 

Etex  hoc  confirmatur  ratio,  prius 
natura  anima  intellectiva  perficit 
corpus,  quam  sit  tota  natura  as- 
sumpta  ;  igitur  inillo  priori  naturae 
dat  anima  esse  corpori,  et  in  secundo 
instanti  naturcne  est  ista  unio,et  non 
per  hoc  destruitur  esse  naturcTS 
humanae,  sed  magis  conservatur. 

Adhuc,  alius  intelleclus  posset 
esse,  quod  non  est  aliud  e.sseChristi, 
etsi  aliud  sit  esse  Verbi,  vel  aliud 
naturse  humanse,  sicut  etsi  in  So- 
crate  essetaliquo  modo  novum  esse 
manus,  non  tamen  novum  esse  cor- 
poris,  sic  licet  sit  novum  esse  naturai 
humanffi,  non  propterhoc  in  Christo 
est  duplex  esse  Christi. 
8.  Dico  tamen  quod  nec  hoc  est  ve- 

Quare    ruiu,  imo  iti  Cliristo  est  duplex  es.se, 

Christus  ,  ,  n\     '    i' 

habei  duo  quorum  utrumque  est  e-sse   Christi. 

^J^o'uon°' Causa  autem  quare    non  est   aliud 

e^sse^quos  ^^^^  corporis,   cslo  quod  nova  pars 

partes.    existat,  cst  ista,  quod  Socrates  non 

existit    entitate    existentice    manus, 

sicut  Christus  existit  existenlia  na- 

lurae  humanae,  et  existentia  Verbi, 

cum  ibi   sit    communicatio  idioma- 

tuui ;  ideoChrisli  est  du])lex  esseexis- 

tenticG,  quorum  utrumque  est   esse' 


Chrisli,  sup])Osilun)  lamen  est  ita 
])l(!ne  unius  naturcu,  sicut  si  non  es- 
set  alterius  naturcne. 

Dices,  verum  est  quod  (>hrislus 
habet  du])lex  esse,  sed  unum  tantum 
est  simpliciler  esse  ejus,  aliud  au- 
tem  est  esse  ejus  secundum  qiiid. 

(^ontra,  aut  intelligitur  illud  esse 
secundum  quid  pro  tanto,  quia  non 
est  esse  increatum,  vel  esse  secun- 
dum  quid,  ut  distinguitur  contra 
esse  substantiae.  Si  primo  modo, 
omnis  creaturahabet  esse  secundum 
quid  pro  tanto,  quia  non  habet  esse 
a  se,  sicut  Deus,  non  tamen  prop- 
ter  hoc  negandum  est  esse  simplici- 
ter  a  substantia,  qui-i  quod  secun- 
dum  se  est  aliquid,  nulli  compara- 
tum  est  ens  secundum  quid,  sed  se- 
cundum  se  et  simpliciter,  quam- 
quam  non  sit  esse  sinqjliciter  res- 
pectu  illius,  cui  conqiaratur,  ita 
quod  sit  esse  perfectissimum,  vel 
primum  esse  ejus  ;  igitur  illa  exis- 
tentia  est  simpliciter,  qucT  est  exis- 
tenliaVerbi,  et  quae  est  existentia 
naturcE  humaucT,  etsi  existentia  na- 
turcT  humaucT  non  sit  primum  esse 
Verbi  vel  Christi. 

Si  intelligaturesse  secundum  quid 
secundo  modo,  nianifeste  falsum 
esl,  quia  quod  uni  est  substantia, 
nulli  est  accidens,  primo  Physico- 
rum. 

Ad  primum  principale,  cum  dici-  9. 
tur,  esse  consliluit  ens,  dico  quod  ^primum 
in  concretis  non  est  numeratio,  nisi 
numerato  supposito,  neque  in 
adjectivo  ,  nisi  numerato  sub- 
stantivo.  Non  enim  sequitur,  iste 
habet  duas    scientias    ;  igitur     est 

o,.  .  In  concK 

duo    scientes.     Sic    nec    sequitur  :  lis  none 

,,,,..  ,11  I  1        .    .  auraerati 

Christus  est  habensduas  volunlales,  nisi  secui 
igitur  est  duo  volentes  ;  nec  sequitur,    "p^Ssu^a^ 


DlSr.  VI.  QU/ESTIO  II. 


287 


io  hy- 
:atica, 
iniuLa 
jjljssi- 
niu. 


i  ler- 
um. 
luaiest 
3  emi- 
i,  uou 
■maus. 


liabel  (luas  cxistonlias,  i^ilin-  osl  duu 
exisleiiles.  .Nec  valel,  liahel  duo 
easc  ;  i^ilur  esl  duo  eulia.  rudc  li- 
cel  sequalur,  habet  essc,  igilur  esl 
ens,  uou  Uuuen  sequilur,  hahel 
aliud  csse,  i^itur  esl  aliud  ens  ;  sed 
esl  fallacia  Conseciuenlis  propter 
nejjrationeui  inclusaui  in  lioc,  ar- 
gueiido  ab  alietale  anlccedenlis  ad 
alietalem  consequentis.  SiLniliter  ar- 
gucndo  cum  diclione  nuuicrali,  duo 
esse,  igitur  duo  eutia,  et  si  sunt  duo 
lioinines.  igilur  duo  animalia, 
gralia  uuiteria'  sequilur,  nou  gratia 
foruite. 

Ad  aliud  cuiu  dicilur,  est  i)er  se 
unuin,  dicoquod  major  unilas  polest 
esse,  vel  quia  nohilior  iu  i'alione 
sua,  vel  quia  excludens  majorcm 
disliuctionem  uuilorum.  Primo 
modo  est  ista  maxima  unilas  naturce 
ad  Verbum  inter  omnia  duo,  quic 
diirerunt  realilcr,  lum  propler  iKtbi- 
litalem  cxlremorum,  lum  proj)ter 
n(d)ilitalem  modi  uuionis.  Propler 
nobilitatem  extremorum,  quia  unum 
extrcmum  hujus  uniouis  cst  increa- 
tuin  ,  aliud  nobilissimum  inter 
creaturas,  quantum  ad  gratiam  ct 
gloriam.  Ex  parte  uuioiiis,  propter 
assumj)liouciu,  loquendo  lamen  de 
majori  uuitalc  secujido  rnodo, 
qiiic  excludit  majorcm  distinctio- 
ncm,  non  esl  isla  uiiilas  maxima, 
quia  unila  sunt  absolula  distincla 
rcaliter. 

Ad  aliud,  dico  quod  aclus  ])otest 
accipi  duplicitei-,  \cl  pro  aclu  iufor- 
inante,  vel  pii)  aclu  eminente.  Pri- 
mo  modo,  \'erbum  non  habet  rati(j- 
ncm  actus  respectu  naturce  humantc, 
nec  e  coiitra.  Sccundo  modo  lo- 
(pieiido  de  actu  emiucnte  efficieiilc, 
Verbum  habel   ralioncm  actus    j*es- 


pruiiuiu. 


Secun- 
dum. 


j)ectu  uaturtL'  ;  sed  ex  hoc  iion  se- 
quilur(juod  dal  r.v.sy  ualur.e  forina- 
liler,  (jiiia  ex  hoc  (juod  ('flicieiis 
liabet  eirecluiii  emiiHMiter,  iioii  ex 
hoc  est  aclus  cjus  iiiformaii.s. 


QU^OTIO  II. 
/  'lri//n  Cli/'/st//s  sU  (/Ihj////  d//()  ? 

Alons.  2.  p.  q.  G.  m.  2.  arl.  i.  1).  Thorn.  15.  p.  (/. 
\1.  art.  1.  el  hicq.  3.  art.  i.  D.  lionuv.  iirt.  i. 
q  1.  Duranil.  q.  3  Galir.  q.  2.  Suar.  3.  p. 
toin.  2.  (I.  17.  sect.  2.  Vasq.  d.  70.  Scot.  iii 
O.con    liic. 

Ouod  sic,  3.  Mclaphijsic.  ic.vt.  12.        i, 
Ad    dislinctionem    specie,   sequitur  aj  arf,'um. 
dislinclio  numero  ;  natur<c  in  Christo 
difrcruul  sj)ccie  ;  igitur  numero. 

Item,  Damascenus,  cap.  8."3.  to- 
tum  sUjnificatiim  est  nat/irie,  totus 
est  sif/mim  personx  ;  igitur  sallcm 
cuin  du;e  naturai  sint  in  Chrislo, 
(^hristus  critduo  neulralitcr. 

Gonfirmatur,     propter     unitatem  ^o^Jlrma- 
naturaetrespersona!  dicunlur  /ini/m, 
ctsi  non  unus  ;  igitur  sallem  potest 
aliquo  mododici  duo. 

Oppositum,  Chrislus  nou   cst  nisi  ^''posit."'' 
Deus,  et  hoino  ;  sed  Dcus  cst  homo, 
et  homo  csl  Dcus;  igitur  noii  j)0Jii- 
lur  in  numcrum. 

scnoi.iUM. 

Rerutiit  D.  Thoniam,  neganlem  posse  debeie 
concodi  Chrisluni  aLsolule  esse  umnn  vel  duo, 
rerellcns  el  o.xplicans  quod  sit  absolute  unus,  et 
non  duo,  neqiie  masculine,  neque  neutraliter. 
Habelur  ex  Symliolo  Athanas.  11.  el  ex  Concil. 
Chalced.  act.  5.  quiiila  Synod.  acl.  8.  el  sexia 
Synod.  act.  11.  18.  Ad  primum  pro  opinione, 
habctoplimam  doctrinam  pro  roduplicalivis,  et 
ad  secnnHum  pro  conclusivis  ;  vide  ipsum  in 
Prior.  quiESt.  55. 

Dicilur     ad     (jihcsliiuicui,     (juod        1. 
neutrum  est  conccdeudum  de  Cliris- 


288  MI5UI  III. 

D.Thom.p.  lo  ab.suliilOj  iicc  quod  sil  iiiiLiin  cns,  (llirislus  noii  cst  solum  Dcus  ;  i^iliir 

i"unuufeinec  fjnod  sit  inullci,  scd  cum   dctcr-  cstDcus,  ct  aliud  fjuain    Dcns,  cuin 

"llliHiiTo   minalionc  cst  unuin   ens  sccundum  sit  Dcus,  ct  non  solum  ;  igitur  aliquo 

oi>i'osiia    q^iQ(\  homo,  ct  cst  unum  cns  secun-  modo  duo. 

duin  quod  Deus.  Ad    priinum   dico    qu(jd  isla   n(jn    '"^'^  p 

Conlra  circa  ens  idem  ct  diver-  hnidalarnnu-dUi  :  Chrisluseslalifjuid 

sum    sunt   immediata,  et  lunmi    et  secundum   quod  homo,    anliquitus, 

mulla;  igitiir  absolute  Christus  est  nunc  autem  est  conccssa  et  appro- 

unum  ens,  vcl  muUa  entia.  bata,  Extra  de  Ilaireticis,  cap.  Cum 

PrcTterea,  hicterminus  numeralis  Christus. 
denotat  quid  est  per  se  numeratum         Dico  igitur  quod  secundum  quod, 

sufficientcr,  quia  denotat  sustcnta-  duplicitcr  potcst  accipi  :  ITno  modo 

tivum  numerari;  igitur  non  oj)ortet  proprie,  et  tunc  notat  illud  quod  se- 

mhXave.  secundHmquodhom.o,\\i  A\-  quitur  esse  rationem   formalem  in- 

Ccitur  Christus  unus  vel  duo.  Unde  hccrentiffi    illius    quod  praidicatur, 

si   dicatur,  iste    cst   unus    sapiens,  ut    homo,    secundum    quod    albus, 

sufficicnter  ponit  ly  unus  significa-  videtur,  vel  secundum  quod  colora- 

tum  suum  circa  ly  ^5/e.  Si   aulem  di-  tus.  Alio   modo  secundum  quod  di- 

catur,  est  unus  sapiens,  non   suffi-  cit  secundum    unam    rationem  tan- 

cienter  estdictum  ;  if^itur  si  dicalur  :  tum,   non  considerando  alias  ratio- 

Christus  est  unus,  vel  Christus  est  nes,  ut  cum  dicilur  secundum  quod 

duo,  sufficienter  declaratur  quid  de-  homo,  considerando  ipsum  pra^cise 

notatur  numerari,  etsi  non  explica-  sub  una  ratione.  Et  sic  accipitur  se- 

tur,  secundum  quod  liomo  vel  secun-  cundum  quod,  in  definitione  motus, 

dum  quod  Deus.  cum  dicitur  :  Motus  est  actus  entis  in 

chrisius       jjjg,,  dico  ciuod  absolute  Christus  notentia  secundum  quodin  potentia. 

nonestduo  ^  .    ,  ■'  _  .-'_■' 

mascuiine,  non  cst  (luo,  ncQue  masculine,  ne-  Non  enim  denotat  ibi  secundum  in-  ^'oi'i j 

vel  neulra-  •  xt  i-  •  ....       ...        redupl 

liter.     (Tue    neutraliter.     Non    masculine,     hccrentiam,  quia   si  sic,   cujuslibct  tivis. 

,  -i^  ...  Scol 

quia  secundum  Damascenum,  enlis  in  polentia  esset  motus  actus,  Prior.t 
Christus  est  imus^  cap.  82.  Neque  sic  vult  Aristoteles  :  Si  justitia  est 
est  duo  neutraliter,  quia  Verbum  bonum,  in  eo  quod  bonum,  sequitur 
assumpsit  naturam,  idco  Verbum  quodest  omnebonum. 
non  cst  illa  nalura ;  sed  est  homo  Accipiendo  igilur  ly  secundum 
Christus  ;  igitur  etsi  habeat  duas  (/?^o^,  primo  modo,  dicoquod  Chris- 
naturas,  non  tamen  est  duo,  quia  tus  secundum  quod  hoino,  est  ali- 
non  est  veruin  dicero  quod  Christus  quid,  quia  inferius  est  formalis  ratio 
est  natura  assumpta.  inhccrcndi  superioris,  et  tunc  ulte- 

3.  Contra  ista,    sicut     ducT   naturai     riusndn  valel;  igitursecundum  quod 

Objectio  sunl  in  (Miristo,  sic  crit  duo  entia,  homo,  est  idem  aliquid,  quia  quod 
quia  Chrislus  secundum  quod  hoino,  esl  ratio  inliccrcnliee  superioris,  non 
est  aliquid,  et  secundum  quod  Deus,  ex  hoc  est  ratio  inheerentiae  hujus 
aliquid  cst,  etnon  idem  aliqiiid  ;  igi-  infcrioris,  ncque  illius  ;  e.sto  quod 
tur  aliud  quid.  superius  per  hcTC  infcriora  sulficicn- 

Secunda.       Itcm,    sccundum     Damascenum,     ter  dividatur,  et  maxime  quando  ta- 

i 


DIST.  VI.  QU.ESTIO  III. 


289 


lia  siiiit  inforiora  per  accidcns,  idco 
iKtii  opoilct  (juod  Cilirislus  sccuii- 
duin  quod  littiuo  sil  idiMii  aliquid, 
quod  cst  sccuuduui  tjuod  Ucus  ; 
*uec  eliaiu  aliud,  quia  si  secuudiim 
quod  liomo  essel  idciu  aliquid  quod- 
libct,  quod  est  liomo,  cssct  ideiu 
quid.  Si  secuudiiiu  quod  lioiuo  est 
aliud  aliquid,  i^itur  uiliil,  (|uod  est 
lioiuo,  esset  ideiu  aliquid.  Si  accipia- 
\\xv  secundum  quod  primo  inodo,  ut 
dicit  prfficisam  ratiouem,  sic  dico 
quod  est  ideiu  aliquid ;  quia  illud 
aliquid  quod  est  liomo,  et  quod  est 
Deus,  cst  idem  aliquid,  sed  uon  se- 
Sum  Quitur  isto  modo  :  Cliristus  secun- 
oahomo  Ju,ii  quod   homo,    est  Deus  ;  ioitur 

st  idem  ^  '  7      o 

uod  est   humauitate  est  Deus,  quia  in  ista  te- 

:us,  spe-  * 

ficaiive.  uctur  quod  humauitas  est  ratio  for- 
nuilis,  quia  est  Deus,  et  hoc  vi  ac 
cfficacia  constructionis,  sed  in  ista  : 
Christus  secundum  quod  homo,  esi 
Beus,  permittitur  quod  ly  secundum 
quod  reduplicet  uuani  rationem 
tantuin,  et  sic  potest  hoc  verifi- 
cari. 

d*um"'^"      "^^  ^^^"^  ^®  Damasceno,  dico  quod 
;hristus  Ghristus  est  solus  Deus,  sed  non  so- 

us  Ueus 

Q  soium  luin  Deus,  aliter  enim  additur  diclio 

iU8,  et  ,       .  ,  . 

uare  ?  cxciusiva  suDjecto  cl  prffidicato, 
quia  cum  additur  subjecto,  addit 
pra^cisam  mensuram  prcedicati  ad 
subjectum,  sic  quod  nunquam  prae- 
dicatum  excedit  subjectum  ;  ideo  ex 
parte  subjecti  non  excluditur  nisi 
illud,  de  quo  nullomodo  hic  dicitur. 
Ideo  sicut  dicendo :  Tanlum  Socrates 
currit,  non  excluditur  album,  nec 
e  contra,  sed  ex  parte  praBdicati  ex- 
cludit  quodlibet,  quod  non  est  for- 
malitcr  pra^dicatum,  ut  est  syncale- 
gorema,  non  tamen  aeque  proprie 
addilur  pradicato,  sicut  subjecto 
solus  ;  igitur  sic  deteriuiuato   sub- 

ToM.  XXIII. 


jecto,  (juod  sit  dictio  solus  homo, 
vidcliccl,  non  cxcludiliir  Dcus,  uec  Noia  pro 

6xclusiviB 

ali(juid,  de  quo  ixtlcst  dici  subjec- 
luiii,  dicendo  r,st  homo.  Sed  sic  di- 
cendo  :  Christus  est  solum  hotno^  so- 
tinn  excludit  quodlibet,  quod  uon 
est  homo  formaliter.  Scd  j^otcst  dici 
sccuiidum  Damasccnum,  cap.  87. 
ubi  dicit  quod  Chrislus  iion  est  tan- 
tuiu  homo,  sed  hic  j)otest  esse  rela- 
tio  vel  ad  habens  naturam,  vel  ad 
naturam.  Si  j)riino  luodo,  sic  est  fal- 
sa,  quia  sic  Christus  est  tantum 
habens  naturam  ;  vel  potest  esse  re- 
latio  ad  ualuram,  et  sic  est  vera. 
Christus  eniin  non  est  natura  hu- 
mana,  sed  tantum  habens  naturam 
humanam  est  Christus;  Christus  ta- 
men  non  est  habens  solum  naturam 
humanam.  Et  per  hoc  patet  quodest 
totus,  sed  non  totum  formaliter,  et 
sotus,  sed  non  solum. 

Ad  priinum  jjrincipale,  dico  quod       5. 
duai  naturffi  numero  sunt  inChristo;  Ad  arg.  i. 
sed  ex  hoc  non  sequitur  quod  Chris-  p'"'^"^^^' 
tus  sit  duo  numero,  quia  non  est  ve- 
rum  dicere  quod  Christus   esset  na- 
tura  humana,  licet  sit  homo  ;    unde 
licet  materia  et  forma  sint  in  com- 
posito,  non  tamen  est  compositum 
materia,  nec  forma,  nec  homo  ani- 
ma,  nec  corpus. 

Ad  aliud,    dico  quod   si  sint  duo  ^'^/«'^"^- 
in   Christo  neutraliler,    noii  tainen 
sequitur  quod  Christus  sit  duo,  cum 
neutrum  illorum  dicatur  de  Christo. 

Ad  aliud  patet  per  rationem. 


QU.ESTIO  111. 

Quid  tenendum  de  opinionibm  quovum- 
dam  hic  ? 

Alens.  3.  p.  q.  G.  m.  2.  art.  5.  D.  Thomas  3.   ;>. 
q.  2.  arl.  4.  el  lucq.2,.  art.  3.  D.  Bonavenlura 

19 


290 


LIBRI  III. 


4. 

i.  0[iinio. 


arl.  I.  q.  2.  Richardus  arl.  2.  q.  3.  Duraad.  7. 
3.  Gabriel  7.  4.  «/7.  3.  Alm.  ry.  II.  Mursilius 
q.  I.  Hi  vidcnlur  nejrare  compositionem  in 
Christo  proprie.  Suarcz  3.  p.  /o>n.  i.  disp.  7. 
sec/.  4.  cl  d.  8.  jcc/.  1.  Vasq.  disp.  10.  opposi- 
tuni  probant.  Scolus  in  Oxon.  Idc. 

Qiiflcriliir  lerlio  de  Iribus  opiiiio- 
iiihus  ia  lillera,  qua^    siL  lencndain 


hilu  inventusutliomo.  Kt  Auguslinus 


llh.  8;].  qq.  (j:). 


Sccunda. 


Tertia. 


SCIIOLIU.M  I. 

Ostendit  primo,  contra  lertiam  opinionem,ex 
anima  et  corpore  Christi  factum   fuisse  unum 
per  se,  alioquin  in  triduo  fuissct  homo,   et  na- 
Verbo     assumenle    naluram    hunia-      lura   Lumana    in  Christo   fuisset   imperfectior 

nani.  Opinio  qUtp.dani  ponit  quod  e.X      H"»"^  '"  ^'''s-    Secundo,   esse   errorem   dicere 

...     .,  .        quod  Christus  secundum  quod   homo,   non  esl 

amma    et  COrpore  COnstllUllur     qui-      ^,1^,4^.  Tertio,  falsum  esse  quod  h^c  est  pr^- 

dam    homo,  et    non  concurrit    tertia      dicalio  secundum  habilum  :  Chrislus  est   liomo, 
natura.  Sccundo,  quod   iste    quidam      quu  nulla  substantia  sic  preedicatur.   Quarto, 

conlra  primam  opinionem  docet,  hominem  non 
assumi,  quia  includit  personalitulem,  et  expli- 
cat  auctoritates  in  oppositum. 


homo  assumitur  a  Verbo.  Tcrtio, 
quodproptermaximam  unitatem  as- 
sumptionis  verum  est  diccrc,  hoc 
est  hoc.  Et  quarto  sequitur  ex  hoc, 
quod  Christus  est  duo. 


Sed  tertia  opinio  est  irrationabi- 
lis,  quiasi  ex  anima  et  corpore  non 


Secunda  opinio  ponit  contradic-  fit  essenlialiter  unum,  igitur  aequa- 

toriam  prinicC.  Et   in  lioc  quod  dicit  liter  fuit  Christus  liomo   in    triduo 

quod  ex  anima  et  corpore  constitui-  mortis,  sicut  ante  et   post,  quia  si 

tur  quidam  homo,    et   in  hoc  quod  non   phis    requiritur   ad   lioc   quod 

ista  ponit  quod  anima  et  corpus    et  Christus  sit  homo,  nisi  unio   Verbi 

tertia  natura  concurrunt   ad  unam  ad  aniinam  et  corpus,  cum  Verbum 

personam.   Similiter  dicit  quod  isla  ista    nunquam    dereliquissel,    post 

faciunt  personam  conq)osilam,  qute  assumptionem    semper    esset    actu 

ante  incarnalionem  fuit  simplex,  et  homo. 

post  incarnationem  fuit   composita,  Item,  anima    nata    est    perficere 

et  isti  liabent  dicere  quod  una  per-  corpus,  et  corpus  natum  perfici  ab 

sona    non  est  alia,  sed  subsistit  in  anima  ;  igitur  non  rcmanebunt  per- 

alia,  et  non  dcbet  dicit  pcrsona  di-  petuo  separata. 

vina  facta   absolute,   quia  non   nisi  Item,  natura  liumana  in   Cliristo 

cum   dcterminatione,  sic :    Verhuni  esset  im|)erfectior  quam  in  alio  ho- 

factum  est  caro  vel  homo,  et  dicunt  mine,  quia  in  alio  homine   non  so- 

quod  Christus  est  unum  quid.  lum  sunt  partes,  sed  ex  illis  fit  per 

Tertia    opinio  contradicit  prima3  se  unum. 

in  hoC;  quod  negat  hominem  quem-  Item,  quod  ultimo  dicitur,  scilicct 


Si  ex  ac 
ma  ot  cf 
pore  QOD 

uDum. 

ChrJBli 
fuit  hoir 

io  tridu 

mortis 


dam  ;  negat  etiam  secundam  opi- 
nionem  in  hoc  quod  dicit  aliquid  es- 
se  compositumex  his,  quia  ista  pree- 
dicatio  :  Christus  est  homo  vel  Ver- 
hum,  solum  est  habitualis,  et  non 
formalis ;  iinde  Christus  est  homo, 
secundum  liabitum.  Ad  hoc  est  auc- 


(juod  Christus  secundum  quod  ho- 
mo,  non  est  aliquid,  est  error,  Ex- 
trade  hcereticis,  c.  Cum  CJiristus. 

Item,  substantia  non  prtTdicatur 
secundum  habilum,  quia  impossi- 
bile  est  qnod  iUiid  ([iiod  cst  quid  in 
sc,  non  praHlicot  qiiid,  de  quocum- 


Christui 
esl  homo 

Qou  est 
praedicat 
hubituali 


toritas  Apostoli,  ad  Philipj).  I.  Ila-     qiie  praHlicetur,   etsi   non   in  quid, 


DIST.  VI.  QILESTIO  III. 


291 


.uatio 
,'a  est 
ilus. 


» 


1  aii- 
ump- 

1  DUU 

mo. 


lio. 

lura 

ossit 

ulia 

lali- 

e. 


(liiiii  si  (lico,  album  ost  hoino,  lionio 
jjranlical  qiiid,  clsi  noii  praMlicclnr 
in  (jnid  do  albo  ;  i^ilur  C/iristus  est 
/lonio^  jiraulicat  quid  ;  non  i^itnr  osl 
ibi  j^raulicatio  habitualis,  ita  qnod 
lionu)  rosjioctu  C.hristi  sc  liaboat,  nt 
habitus. 

lloni,  sicut  hai)ilus  uuilalur,  sic 
niutatur  habitualio  j)assiva;  illo 
onini  jjroj)rio  dicilur  habitus,  qui  est 
intor  habonloni  ot  roni  habilaui ;  ot 
illud  inutatur  ut  jjlurimnin,  et  noii 
habitus  in  se,  socundum  absolutum, 
neque  habituatiim;  sic  natura  hu- 
mana  habituatur,  et  non  Verbum, 
nisi  secundum  rationem.  Nec  tamon 
oj)ortet  nnivorsalitor  quod  torminus 
habitudinis  mutetur  secundum  ra- 
tionem,  ex  hoc  quod  terminus  est, 
ut  jDatet  universaliter  de  jjorsonis 
divinis. 

Itcm,  j3rima  ojjiuio  non  tenetur 
quantum  ad  hoc  quod  dicitur,  quod 
anima  et  corpus  conslituunt  quem- 
dam  hominoin,  ut  hunc,  quia  non 
est  persona  prius  quam  assumitur, 
ut  declaralum  est  prius;  neque 
quaiitum  adhoc  quod  dicit  secundo, 
quod  persona  divina  assumpsit  hunc 
hominem ;  quia  assumons  non  ost 
assuinj)lum,  et  liic  liomo  est  Dous. 
Omnesigilur  auctoritates  Augustini, 
in  quibus  vult  quod  Voibum assumit 
hunc  hominem,  explicandce  sunt  sic 
ut  ipse  loquatur  accij)iendo  hunc 
hominem  a  toto  posilivo,  per  quod 
est  hic  homo ;  ideo  dico  quod  pro- 
prie  homo  non  fuit  assumptus,  sed 
natura  humana. 

Contra,  prius  anima  informat 
corpus,  quam  lotum  assumitur  a 
Vorbo ;  if^itur  tunc  est  suppositum 
j)ersonaluin  propria  personalitatc, 
(juia  si  non,  sod  soluin  personabile. 


ifiilur,  cuinj)rimum  j)ossil  absolvi  a 

posteriori,  si  Dous  sic    conservarot 

animam  in  corpore   perj)etuo  indo- 

pondontor  ab  omni  jiostoriori   natu- 

ra,  nunquam  ossct  j)ersona  j)roj)ria 

j)orsonalitato,    (juia   (jua    raliono  iii 

uno  instantijOl  in  alio,  quod  est  con- 

tra  j)rius  dicta,    (juia  sibi  derelicta 

stalim  personalur  j)orsonalitate  pro- 

pria. 

Et  confirmatur,  (juia  lotum  assu- ^o"!'"''"'^- 
.  .  .  .  *'o. 

mitur  quod    posilive    requiritur  ad 

personalitatem   propriam  ;  sed  cuni 

hoc  habeat    duplicom    nej^ationem 

dopendontiae  actualis  et  aptitudiua- 

lis,  in  illo  priori  natura3,   antoquam 

sit  unio  ad    Verbum,  neutro  modo 

dopendet,  quia  non  actu   dependet, 

antequam  actu  assumitur  ;  igitur  est 

persona  iu  priori  natura  quam  as- 

sumitur. 

SCHOLIUM  II, 

Doclor  putat,  Chrislum  non  esse  proprie 
compositum,  alioquin  non  esset  Deus,  neque 
homo,  tamen  sunt  in  eo  vere  duae  naturae,  nec 
si  essel  ibi  vera  compositio.  Ila  Doctores  citati, 
et  est  communis  veterum  ;  ncque  aiiud  [volunt 
Concilia  et  Patres  asserenles  hic  dari  composi- 
tionem,  quam  Verbum  habere  duas  naluras,  et 
post  incarnationem  non  manere  cura  simplici- 
tate  unius  natura),  sicut  ante  fuit.  Frustra  ccrte 
recentiores  alias  mirabiles  hic  cogitant  compo- 
siliones. 


5. 


Si  in  secunda  opinioue  intelliga- 
tur  per  compositionom,  quod   sunt    christus 

•  1  •  •,  1  ,  .       ,      .  uon  est 

ihi  ita  vere  dua3  natura^,  sicut  si  es-    proprie 
set  compositio    naturarum,  et  quod  tu^s^^erdra- 
persona  ita  vere  habel  duo,  sicut   si  ^"'rfs!^"" 
esset  composita,  verus  est   intellec- 
tus,  tamen  non  est  ibi  vera  compo- 
sitio,  quia  secunduin    Damascenum 
40.  caj).   Si  C/irislits  essel  composi- 
tiis,  neque  esset  Deiis,  neque  /lomo, 
cuin  tainon  sit  utrumquo,   sicnl  lio- 


292 


LIBRI  III. 


mo  non    csl   neque   aninia,   ncque  vinam.  Et  quod  dicilur  poslea  quod    cbri^ 

corpus,    quia   ex    liis    coniponilur.  persona  divina  non  est  lacla  abso-  prie  ui 

Et  cuni   dicitur,  3.    cap.   quod   una  lute,   sed  secunduin    liunianitateni,     uum' 

persona  non  est  alia,    sed   in    alia  verum   est.    Similiter   quod   dicitur 

subsistit,  verum  est  suh    lioc   intel-  ultimo     quod    Christus    est    ununi 

lectu,    quod  persona   manens  per-  quid,  verum  est,  magis  tamen  pro- 

sona  non  est  assumpta,  sed   natura  prie    dicitur,     quod    Cliristus     est 

humana  dependet   ad  personam  di-  unus. 


DlSr.  VII.  QU.^STIO  I. 


293 


DISTINCTIO  VII. 


:un- 
iiu. 


QU/ESTIO  I. 
Vlvum  hpcc  sit  vcra  :  Dcus   esthorao? 

D.  Thom.  3.  p.  q.  10.  arl.  i.  et  hic  q.  i.  ait.  i. 
D.  l^onavenl.  art.  i.  q.  2.  Richanl.  q.  2.  Gabr. 
q.  1.  art.  3.  Suar.  3.  /;.  lom.  i.  d.  35.  sect.  i. 
Vasq.  3.  p.  d.  G5. 

I  Circa  soptiniam  distinctionem  qu<T- 

„„  ,  rilur  {)rimo  iitnim  h;cc  sit  vcra  : 
Deus  esthomo?  Quod  non.  \n  divi- 
dontibus  ordinatis  prima  dividenlia 
maxime  distant;  sed  finitum  et  in- 
finilum  sunt  prima  dividontia  ens; 
igilur  i)r<'odicatio  unius  de  alio  est 
iiii|)ossibilis  ;  igitur  hominis  de  Deo. 
Item,  seciinclo  Topic.  cap.  'S.  idom 
non  prciedicatur  denominative  et  in 
quicl  de  eodem  ;  sed  homo  prtcdica- 
tur  denominative  de  Deo  secundum 
Damascenum  cap.  42.  et  secundum 
Cassiodorum  supor  Psalmos;  i|;itur 
debet  dici  Deus  humanus,  et  non 
homo. 

Dem,  si  homo  praidicatur  de  Deo, 
autdicit  aliquid  absolutum,  aut  re- 
lationem.  Xon  relationem,  quia  quod 
ad  se  dicitur,  respectu  nullius  dicit 
relationem.  Siabsolulum,  igitur  est 
commune  Iribus;  igitur  sicut  ha3C 
est  concedenda  :  Deus  est  homo,  ila 
et  ista :  Pater  est  homo. 

Oppositum,  Joannis  primo  :  Ver- 
bum  caro  jactum  est. 


lum. 


tra. 


SCIIOLIUM  I. 

Declaral  primo  causam  veritatis  hujus  pro- 
positionis  :  Dcus  est  homo,  esse  mediatam  per 
hanc  :  Verbum  est  homo.  Secundo  ait,  neque 
hanc  esse  iiiimediatam,  sed  siipponere  aliam 
eonlingentem  luminc^  naturae  non  cogDOscibi- 
lem,  quin  alterum  exlremum  non  potest  natu- 
raliter cognosci  in  se.  Illa  videlur  esse  haec  : 
Dcus  vult,  quae  est  prima  omnium  contingen- 
tium.  Tertio,  declarat  hanc  :  Verbum  est  homo, 
esse  formalem,  non  identicam,  alias  darelur 
processus. 

Ad  qua^stionem   dico  primo,    de-       2. 
clarando     quto    sit   causa    veritalis  Deus  est 

1      •  F^  o  homo   iion 

hujus  :  Dcus  esl  homo.  becundo,  per  iden- 
quomodo  Verbum  esthomo  :  De  pri-  tremorum. 
mo,  terminus  semper  ponit  signa- 
tum  suum  in  oratione,  et  sic  intel- 
lectus  componens,  ipsum  componit 
cum  abo  pro  significato  ;  non  lamen 
semper  est  identitas  primo  ad  signa- 
tum,  cum  propositio  affirmativa  est 
vera,  quia  si  sic,  tunc  diceretur  de 
quolibet,  in  quo  salvatur  significa- 
tum  illius,  de  quo  dicitur ;  igitur 
potest  esse  unio  rei  alicujus,  in  quo 
salvatur  significatum,  sic  est  in  pro- 
posito  ;  solum  enim  est  vera,  quod 
Verbum  est  homo. 

Illud  confirmatur  per  reguiam 
communem  generalem,  quando  pro- 
positio  est  primo  vera  propter  hoc, 
quod  estidentitas  primo  ad  signifi- 
catum  extremi  de  extremo,  nun- 
quam  estilla  vera  propteraliam  cau- 
sam  veritatis  ;  quando  vero  est  vera, 
quia  est   identitas    ratione   alicujus 


204 


LIBRI  III. 


in  quo  salvatur,  liinc  lial)clcausain 
voiilalis  aliani,  sic  cst  in  i^ioposilo; 
lial)ol  oniin  hanc  causani  vcrilulis, 
quia  Vorhurn  est  homo. 

Socundo  declaro  quoniodo  ha:^c 
est  vera  :  Verhum  est  liomo,  et  dico 
quod  non  cognoscitur  ejiis  verilas 
per  rationem  naturalcm,quia  ista  cst 
conting-ens  :  Verbiim  est  homo,  et 
quffilihct  contingcns  aut  est  incdia- 
ta,  aut  immcdiala ;  status  enim  est 
in  propositionihus  conlingenlihus, 
Verbum    quia  intor  iilas  esl  ordo  perse.  Igi- 

est  bomo    .  ,    ,  .  •u      i 

propositio  tur  oportet  poncre  primum,  illud 
meSS  J^ori  potest  esse  propositio  necessa- 
'^ifeD^da!'  ^'^3?  quia  ex  neccssario  non  sequitur 
contingens  ;  igilur  oportet  stare  ad 
contingentem  immcdiatam.  Si  au- 
tcm  ista :  Verbum  est  homo,  cst 
mediala,  non  cognoscilur  ccrtitudi- 
nalitcr  nisi  ex  immediata.  Si  autem 
eximmediata  non  cognoscitur  cer- 
titudinaliter,  sicut  me  sederc,  nisi 
ex  inluitiva  notitia  extremorum  ct 
unionis  eorum  ;  sed  de  Vcrho  non 
hahct  viatorcognilioncm  intuilivam, 
sed  lantum  ahstractivam  ;  igitur  non 
potest  viator  hahere  cognitionem 
hujus  proposilionis  verse  :  Verbum 
est homo,  inimiivnm. 

Ex  hoc  hahetur  quod  verilas  hu- 
jus  sola  fide  tcncnda  est,  vel  decla- 
randa  ex  crcdilo  magis  nolo  sic: 
Omne  suppositum  suhsistens  in  ali- 
qua  natura  est  tale  secundum  illain 
naturam  ;  scd  Verhum  est  supposi- 
tum  subsistcns  in  natura  humana; 
igiturVcrhum  dicelur  homo.  Major 
propositio  est  Mctaphysicalis,  sed 
minor  est  credita,  quia  Verhum 
suhsistens  in  natura  humana,  est 
dans  personationem  nalura3  huma- 
nse. 
4^  Terlio  declarandum  de  preedicato 


hujus  propositionis  :  Verhum  est 
liomo,  pro  quo  accij)itur?  aiil  pro 
forma,  aul  pro  su|)i)osito?  Dicilur 
quod  potesl  accij)i  j)ro  supjiosito, 
ita  quod  est  sensus:  Verhum  est 
Jiomo,  hoc  cst,  Verhum  est  suppo- 
situin,  quod  est  homo. 

Contra,  quccroin  ista:  Verhumesl  iJ"yg 
suppositum,  quod  est  Jiomo,  aut  acci-  ^^^^^^^^ 
m\\\Y  Jiomo  pro  natura  hurnana  for-  °o°^ 

.  ...  pODlt 

malitcr,  aut  pro  supposilo?  Si  primo  ?»v\>o- 
modo,  pari  ralione  slandum  in  pri- 
ina.  Si  secundo  modo,  adhuc  sic 
dicendo:  Verbum  est  suppositum, 
quod  suppositum  estJiomo,  quffiren- 
duin  est  pro  quo  supponit  Jiomo,  et 
tunc  erit  processus  in  infinilum  nisi 
stetur,  uhiJiomo  pro  naturahumana 
formaliter  accipitur. 

Item,  prflcdicatio  superiorisde  in- 
feriori  est  formalis,  et  nalura  de 
supposito  est  formalis,  et  non  tan- 
tum  per  idenlitatem  ;  non  igilur 
supponit  ibi  Jiomo  pro  supposito, 
quia  talis  non  est  superioris  de  in- 
feriori.  Ideo  dico  quod  priedical, 
quod  significat,  non  tamen  pricdicat 
humanilalem  in  abstracto,  quia  ncc 
sic  homo  significat,  sed  naturam 
humanam   sub  modo  concernendi. 

SCHOLIUM  II. 

Declarat  hanc  :  Deus  est  homo,  non  esse  pr.-c- 
dicalionem  essentialeno,  neque  accidenlalem. 
Putat  tamen  rcduci  ad  proedicalionem  acciden- 
tis,  quia  non  est  Generis,  DifTerenliae,  Speciei, 
vel  Proprii,  Ita  D.  Bonaventura  dist.  4.  quaest. 
2.  et  hic  quaest.  i.  art.  2.  Marsil.  3.  q.  5.  ad 
quintum.  Gabriel  hic  quaest.  i.  dub.  i.  et  om- 
nes  Scotistaj,  qui  tcnent  hanc  non  esse  propo- 
silionem  per  se. 

Quarlo  declarandum  est  quomodo      ^ 

•    •  I  1  •      t  .  Utrun 

accipitur  pra?dicatuin  comparatum  mo  p 
ad  suppositum,  si  praedicetur  ut  ^0 
Genus  vel  Species,  vel  aliquid  alio-  qSom 


DIST.  VII.  QU/ESTIO  I.  295 

niiii     Universaliiiin,    ol     siciil    ali-  Dico,  (iikkI   Ioii<;e  aliud  est  loqui  Accidemis 

qiiod      |)ra'(li('aloruiii     di'     (|iialiioi-  de  accKlenle  aixid   Lo^icuin  cl  a|ni(l     t-.nus. 

pricdic.-ilis,  videlur  quod    esl  praMJi-  Melaidiysicuiii,  (luia  accidens  a|iu(l  .iui,iip„iio 

caluin,  ul  species;  luin  (piia  iinivoce  Lo^icuin    esl  inlenlio   secunda,  sed   d"",,""; 

praMJicalnr  de  Verho   el    dc   I*clro;  accidcns    apud    iNLdaidiysicuin    esl      '''"'• 

luin  (piia  praHJicalur  de  eis  in  qiiid,  res  prinicne  inlenlionis.  Et  licel  com- 

et   s|)eeies  est,  (jHtT  proiiUcatur  dc  nuiniler  inlenlio  secunda  iioii  fun- 

phuibux  dilfcrcntihus  numcro,  in  co  deliir  nisi  in  re  priiiia'   inlenlionis, 

quod  rjuid.  tanien  non  repugnat  inlenlioni  se- 

Dico   tainen   quod  aliud  est  \)YiV-  cunda',  j^osse  fundaii   in  alio  quani 

dicaro  quid,   et   priedicari   i/t  quid  ;  in  accidenle  Metapliysico. 
^       solaeniin  subslanlia  |)raMlicat  7///V/,         Quinlo  declaranduni  est  de  j^ra^-      7. 

sed   quo(llii)cl    pranlicatur  i?i   quid,  dicalione.  Videlur  quod  ista  j^ra^di- 

quaiido  cst   quid  supposili  de    quo  catio    sit    per    accidens  :    Dcus    cst 

piwdicatur,    non    taineii    prifdicat  Jiomo,  vel    Vcrbum   est /lomo,  (juia 

dicaret  nui(L  ct  slc  iu  oiuni  aenere  est  quid,  taiis  videtur  esse  hahiludo  extrenio- 

i,ciiffe-2.  ]Metai)hys.   Sic  dico  m  proposilo,  riim  ad  mvicem,  qualis  est  m  prtC- 

quod  priLMlicatum  potest  esse  in  se  dicalione  per  accidens,  cum  propo- 

species,  et  non  pra^dicari  ut  species  silio  non  sil  necessaria. 
su|)posili,  ut  cum  dicitur,  c//Z'////?  t'.?/         (iOnlrarium    videtur   quia  pra'di- 

Jiomo.  Species  i^-iturpraHlicatur  per  catio  per  accidcns,   ^i.  JMctapJijjsic. 

se  et  in  ^///V/de  individuo,  cujus  est  vel  est   accidentis  de  suhjecto,  vel 

species ;  non  sic   homo  de    Verho;  e   contra,  vel    accidentis   de    acci- 

tum   quia  non  includiliir   praMlica-  dente ;  ista  prcedicalio  nulla  haruni 

lum  in  suhjecto  ;  tum  quia  ista  non  est. 
est  per  se,  Logice  loquendo.  Dico,  quod  sicut  apud    Metaphy-   eds  per 

T    ,      •     •.  !•       <•  £  •  X  1    T         •  Tt  •       accidens 

Q  Jslaigitur  prcedicatio  non  est  es-  sicuni  et  apud  Logicum  aliter  acci- Metaphy- 

uscst  senlialis,  propter  duas  causas  pra;-  pitur  accidens,  sic  ens  per  accidens  *'*^gice.'^°' 

pracd°i- <^lJclas,     neque     accidentalis,    quia  apud  IMetapliysicum   dicitur,    quan 

^•^^^J"  neutrum  extremum  est  accidens,  sed  do  ex  duohus  non  fit  per  se  unum. 

j!«"^^    esl    praMlicatio     media ;    et    dicilur  Sed  Logicus  dicit  aliquid  per   acci- 

unio   sii])slanlialis,   non    secundum  dens,  quando   in   suhjeclo    non   est 

])hantasiain,     sed   vera     secundum  ratio    praidicati,  et  per  se,  quando 

Damascenum,  rr//}. -iO.  Est  igitur  ista  in    suhjecto    est    ralio    praHlicali  ; 

hahitudo   pnjodicati   ad   hoc   suhjc-  unde    apud     Metaphysicum     ratio- 

ctuni,  alia  ah   essentiali  et  acciden-  nalc    et    auimal,    ex    quo    faciunt 

tali,  de  qua  loquitur  Logicus,  et  po-  unum  per  se,  non  dicnntur  per  ac- 

test  reduci  ad  prtcdicationem  acci-  cidens    uiium,     quia     non    faciunt  Animai  est 

dentis  de  suhjecto,    non  autem  ad  iiiiuni  per  accidens  a[)U(I  Melapiiy-  "^norclt' 

praHlicationem  essentialem  propler  sicum  ;  lainen  apud  Logicum  dicilur  P^rje^L^- 

causas  diclas.  ista  per  accidens,  rationalc  cst  ani-  Meiaphysi- 

Dices,  intentio  accidenlis  de  quo  mal,  ac  si  nulliim  uniiin  per  se  fa- 

loquilur    Logicus,    non    applicatur  ceret,  quia  unum  non  includit  per 

nisi  ad  rem.  se   rationem  alterius.    Logice  igilur 


ce. 


29G  LlBRl  111. 

loqiiendo,    ista    ost    por   accidcns :  et  sicvidetur,  qiiod   vorior  est  Lo- 

Verbum  est  homo,  quia  coin[)aran(lo  gice  :  Christiis  est  homo,  qiiain  ista: 

ad   intrinseca,  non   est  in  suljjecto  Verbum  est  Jiomo,  ot   siniiliter  ost 

ratioprccdicati.  magis  per  se,    non    tamen  omnino 

per  se,  sicut  si  importaret  naturam 
humanam  tantum,   quia  secundum 

SCIIOLIUM   Iir.  r»i  •,            ,                   •    .     TVf    .       1 

Pliilosopluim,  quintoMetapliys.cap. 

Ha3C  :  Christus  esl  Iiomo,  non  esl  omnino  per  ^\q  f^lso  :  I^atlO  IJl  se  falsu,  (le    nullo 

accidens,  quia  subjcctiim  includil  prnBdicalum  ;  ,                  .    •,                   ,    _^_   „. »  :„  ^^ 

l^          •"     .       ,•    ,               ^    r.  est  vera ;  VjTxiwY  nuod  non  est  in  se 

nec  omnino  per  se,  quia  subjeclum  non  est  per  '    "            / 

se  unum  Logice,  quia>ju3  partcs  sunt  diversa-  por  se  UUUm  nulli  est  por  se  unum, 

quidditales  ;  igitur  n  edio  modo  se  habet.    Nec  nec  per  SC  ideiTl.    Sod    CtiristUS    nOH 

regulanda  est  ha3C  pr^dicatio  ad  regulam  Aris-  j^^        ,^^1   per    SO    unum    COnCOptum, 

totehs,  cui  ignota  fuit  unio  hypostatica   m  qua  *               '                                             '     .      ' 

fundatur.  Logice  loquendo ;  ideo  non  est  ista 

ita  per  se,  sicut  si  Christus  solum 

8.          Sexto  videndum  est  primo  de  ista:  imporlaret  humanitatem. 

Differunt,   Christus  est  hoiTio ,  quid  prredicat  ly  Ad  primum  principale,  dico  quod       9, 

eS'homo,  homo?  Socundo,    an    litoc    sit  vera  prima  dividentia  sunt  magis  diversa    Ad  pi 

^hmno!  et' per  86,  vcl  per  accidens?  Dico  quod  secundum  se,  et  etiam  essentialiter    cic.ait 

quomodo  ?  gjj-j-jjig    gg|-    jg    hid. :   Chrlstus     est  loquendo,  non  tamen  magis  diversa, 

homo,    et  de    ista:  Deus  est  homo,  hoc   est,   magis  incompossibilia   in 

quantum   ad  prtcdicationem,    quod  eodem,  quia  accidens  et  substantia 

homo  secundum  rationem  formalem  sunt  magis    diversa    secundum  se, 

praidicatur.  Sed  dissimile  videtur  in  quam  duo   individua  ejusdem  spe- 

hoc,  quod   hic    videtur    prffidicalio  cici,   vel  duffi  species   atomcC,  quia 

speciei  de  supposito,  et  videtur  quod  sunt    minus    idem    essenlialiter,  et 

ista  est  per  se  :  Christus  est  homo,  tamen  simul  compatiuntur  se  in  eo- 

quia  Christus  est  nomen  subsistentis  dem,  et  potest  dici  hoc  esse  hoc  de- 

in  natura  humana,   secundum   Da-  nominative  ;  ideo  magisvidetur  se- 

mascenum,  cap.    49.   Igitur  ista  vi-  qui  oppositum,  quia  quanto  aliqua 

detur  hic  pra^dicatio  speciei  de  sup-  sunt  magis  diversa,  tanto  magissunt 

posito,    sicut   in    ista :    Petrus    est  unibilia,  et  possunt    simul  esse   in 

homo,  et  tunc  esset  ita  per  se.  tertio. 

Dico  tamen   quod  non  invenitur  Ad  aliud,   dico   quod  humanatus  ^^^^ 

in  creaturis,  quod  idem  sit  supposi-  non  est  denominativum  hujus,  quod 

christus  tum   Juarum   specierum.  Tamen  si  est/?omo;  ullra  enim  hominem  non 

est  homo,                                         .11                      •    1  •         •                    •      • 

ansit  pra;- Michael  ossot  in  duabus  speciebus,  est  denommatio  proprie  in  substan- 

"^  se. '^^'^ita  quod  suppositaret  alienam  natu-  tia;  sed  humanatum  dicit  factionem 

ram,  posset    dici    esse    in    utraque  secundum   naturam    humanam,    et 

specie,  licet  non  ut  in  una,  esset  in  ideo     notat     fieri     hominem,     nec 

alia  ;  sic  de  per  se  ratione  Chrisli  est  precdicatur  homo   in   quid  de  Deo, 

homo  et  Verbum,  ^awwo.  prsedica-  etsi  in  Deoprffidicet  (/?/^rf. 

tur  homo  de  Christo   preedicatione  Ad  aliud,  dico  quod  homo  prtcdi-    Ad  usi 

I     TA         T    •        1        1  \  \.\x>xa. 

speciei  de  supposito,  licet  non  ra-  catus  de  Deo  dicit  absolutum,  tamen  Aa  omi 

.                   .                     .   .                      ^i      •  •         !•       ,                  1    ,•                             1-    •,            abso  lut 

tione  lotius,  quod  importatChrislus;  implicatur     relatio,    cum     dicitur :  quod  u 


DIST.  VII.  OUiESTlO  II  ET  III. 


297 


ersonaft 
nveuit, 
alius  '.' 


Onuie  qtiod  dicltnr  ad  se,  diriltir  de     caro  fcictum  est.  Et  expunilur  caro^ 
tribus,  voruin  esl  do  inliinsocis,  qua3     id  ost,  homo  ;  igilur,  etc. 
sunlad  so,  non  autoni  do   exlrinso- 


cis,  no(iuo  de  oo  quod  non  tO(jua- 
litor  dicilur  de  Iribus;  liic  auloni 
homo  iinjilicat  rospocluin  ad  croalu- 
rain,  vol  connolat  unionoin,  et  tale 
absoluluin  non  (vqualilor  dicilurde 
tribus. 


QU^STIO  II. 

Vtrum   sit  hxc  vera  :  Dous  factus   est 
homo  ? 


1. 

gum.   1 


I 


QU^STIO  111. 

Utrum  hxc  sit  vera:  Homo  est  factus 
Deus? 

Doclorea  citati  quacst.  prfficedenti. 

Quod  sic,  quia  soquitur  ex  priina      2. 
per  conversioncin.  Ar«.  pri- 

_  ,  .  ..  i-v  muni.  Se- 

Itein,  lionio  incopit  esse  Deus;  cuDdum. 
igitur  factiis  est  Dous.  Antecedens 
patet,  quia  Deus  iucepit  esse  homo; 
igituret  homo  Deus  per  conversio- 
nem,  quia  sicut  hac  est  vera  pro- 
positio  in  iustanli  incarnationis  : 
Deusnunc  primo  esthomo,  sic  ista: 
Homo  nunc  primo  est  Deiis,  et  non 
est  alia  causa  quare  Deus  factus  est 
homo,  et  prius  non  fuit ;  igitur  pari 
ratione  homo  faclus  est  Deus. 

Item,  secundum  Auguslinum   1.   xertiu 


m. 


>ecua- 
dum. 


ertium. 


D.  Thom.  3.  /).  q.  16.  art.  G.  et  hic  q.  2.  art.  i. 
D.  Bonavent.  art.  i.  7.  2.  Richan).  art.  i.  7.  3. 
Durand.  q.  7.  Suar.  3.  p.  d.  .'io.  Vasq.  disp. 
G3.  Vide  Scot.  9.  Met.  q.  U.  et  in  Oxon.  hic. 

Quod  nou,  quia  ex  hac  sequitur: 
igilur  Dous  est  factus,  consequens 
estfalsuin. 

Consoqucntia  palet,  quia  soquitur, 
Socrates  est  factus  homo  ;  igilur  So-  jg  Xrin.  18.  Talis  fuitunio  ista,  qu% 
crates  est  factus;  igilur  cum  homo  facit  Deum  hominem,  et  hominem 
non  diminuat  respoctu /"«d?,  abso-  i^eum',  igitur  ffiqualitor  una  est 
lute  sequilur  respectu  cujuslibet.         vera  sicut  alia. 

Item,   sequitur  :  Deus  factus  est        Item,  si  vera  est : //omo /ad//s  es/ Quarium. 
homo;  igilur  Deus  est  mutatus   ad     j^q^^^.^   ergo  vera  est :  Verbum  fa- 
humanitatem,    consoquens  est  fal-     ctum  est  Deus;  ergo  et  ha}c:  Deus 
suin.    Consequentia  patet,    quia  in     foctus  est  Deus. 

omnibus  aliis  sequilur,  ut  patet  in-         Oppositum,    etsi    hffic    sit    vera,    Conira. 

lignum  factum  est  albuin,  luoc  ta- 
men  est  falsa,  albuin  factum  est  li- 
gnum  ;  igitur  pari  ratione  ex  alia 
parte. 


ductive.  Lignum  est  factum  album  ; 
igitur  est  mutatum  secundum  albe- 
dinem. 

Item,  sequitur:   Deus  factus  est 


homo ;  igitur  Dous  factus  est  Dous, 
quia  propter  hoc  quod  Deus  factus 
est  homo,  est  communicatio  idio- 
matum;    ideo   qui   intorficit    homi- 


SCHOLIUM  I. 

Hanc  esse  simpliciter  et  proprieveram  :  Dciis 
factus  est  homo,  loquendo  de  faclione  secundum 


-oalra. 


nom,  inlerficit  Deum  ;  igitur  si  Ver-      (/mc/,  et  realiter.    Explicat   quid    requirilur  ad 
bum    factuin  est  homo,    Verbum  est      factionem  passivam,  et  quomodo  Oeus  sit   fac 

factum  Deus. 

Oppositum,     Joan.     1.     Verbum 


tU8  homo  sine  u)la  sui  mutatione,  sed  cum  na- 
ura  assumpta,  et  quomodo  Logice  stet  verilas 
bujus  propositionis. 


298 


LIBRI  III. 


3.  Girca  islnmqiicTslioncm  ponunlur 

ii.Tc  sim-   miiKte  dislincliones.quod  A/c///m  ixj- 

l)liciter  ve-  .  i  •  i 

rnnstDeus:  l(3sl  detcnninaro  suiijecluin  vci  pice- 

facliis   est      ,.       ,  .     !•    ,•  I  I 

homo.     (licaium,  et  dislinguendo  secundum 

compositionem  et  divisionem,   qui- 

bus  omissis  dico,  quod  liccc  esl  sim- 

pliciter  vera  :  Deus  factus  est  Jiomo, 

ut  patet  in  Symbolo   Niceno.  Istud 

probo,  realiter  loquendo  et  Logice. 

Loquendo  realiter  sic,  factio  passiva 

simpliciler  non  importat  nisi  beati- 

tudinem  ad  causam  facientem  et  or- 

dinem  ipsius  facti  nA  non  esse  prfle- 

cedens;  in  factione  vero   secundum 

quid  iovie  est  assignare  tertium  cum 

bis  duobus,  scilicet  quod  subjeclum 

factionis    passivte    secundum    quid 

prcccedit  natura   terminum   forma- 

lem,  licet  non  totum.  Ex  bis  arguo, 

sicut    quod    fit    simpb'citer    fit    ab 

agente,  et    habet    babitudinem   ad 

oppositum  pra3cedens,   sic  fit   tale, 

Ouid  im-  faclione    secundum   r/uid,  fiuod   ab 

portatrhaec  '  ^     ^ 

Deus  fac-  agcn tc  accipit  esse,  et  habet  babitii- 
homo.  dinem  ad  oppositum  pra3cedens,  et 
prfficedit  naturaliter  terminum  for- 
malem;sed  Deus  factus  est  homo, 
quantum  ad  hoc  quod  fit  homo  ab 
agente,  etpostquam  non  fuit  homo, 
et  prflecedit  naturaliter  terminum 
formalem.  Primum  patet,  scilicet 
quod  ab  abquo  faciente,  quia  ista 
unio  esta  tota  Trinitate  efTeclive,  et 
postquam  non  fuit  homo,  quia  ante 
primum  instans  incarnationis  non 
fuit  Deus  homo,  et  prflecedil  Deus 
natura  terminum  formalem,  quia 
duratione  praecessit,  ita  quod  ita 
proprie  Deus  factus  est  homo,  sicut 
Socrates  factus  est  albus. 
4.  Dices,  ista  tria  non   sufficiunt  ad 

Objectio  1.  factionem,  sed  oportet  addere  mu- 
tationem  subjecti,  quia  cum  Socra- 
tes  factus  est  albus,  non  solum  est 


ibi  habitudo  ad  causam  agcntem,  et 
ad  oppositum  j^nTccdens,  et  esse 
suppositi  piiiis  iwiltiiM,  lermino  for- 
mali ;  scd  o|jorlct  quod  Socrates 
mutetur  ad  albedincm,  si  debcatdici 
fuctus  lalbus;  igitur  in  proposito 
oportel  diccre  quod  Vcrbum  inuta- 
tur. 

Item,  necessarium  est  hic  esse  secund.- 
veram  passionem,  cum  hic  sitvera 
factio  passiva  ;  igitur  est  hic  aliqua 
mutatio;  sed  non  est  aliquid  quod 
possit  mulari,  nisi  Vcrbum,  quia 
natura  humananon  pivefuit. 

Itein,  ista  factio  passiva  cst  in  ali-    j^^^-^^ 
quo ;     non    in    termino    passionis; 
igilur  subjective  erit  in  Verbo. 

Ad  primum  horum,  dico  quod  non  nespond. 
cst  de  ratione  factionis  passiVcC  quod   mam  et 

peciiDdai 

ipsam  concomitctur  abqua  mutatio,  Fattio  d( 
ncc  simul,  nec  praevia,  et  talis  fuit^mmaiio 
factio  passiva,  creatio  totius  univer-"  a\°onT. 
si,  quia  ibi  nihil  alitcr  se  habuit 
quam  prius,  quia  aliter  se  habere 
nunc,  et  prius  requirit  illud  esse 
ens,  quia  sicut  idetn  et  aliud  sunt 
diirerentifle  entis,  lisi  alite?'  se  habere, 
eisimiliter  se  hahere;  et  talis  factio 
passiva  fuit  in  creatione  animae 
Chrisli  absque  omni  mutationc,  et 
universaliler  in  crealione  cujuslibet 
animge  intellcctivcTe,  quia  nunquam 
estcorpus  prius  natum  esse  anima- 
tum,  quam  anima  infundalur,  nun- 
quam  privatur  corpus  anima  ante 
infusioncm.  Ideo  dico  universalitcr 
quod  quando  forma  est  coaeva  passo 
in  quo  est,  vera  est  ibi  passio,  et 
tamen  nulla  mutatio,  cum  talis  for- 
ma  inducitur,  sic  est  hic  vera  pas- 
sio,  cl  nulla  mutatio.  Sed  accipitur 
communiter  quod  non  est  passio 
rcalis,  nisi  cuin  motu  vel  mutationc, 
quia  ut  communiter  passa  natura- 


DIST.  VII.  QU.ESTIO  III.  299 

liloral)  atioiile  naliirali  a  privaliono 

ad    fonnain  (inam  indncil  agons  in  PCllOLlDM  ll. 

Slll.je('lnni,  prins  carenl    illa    lorina,  ^^  quaeslionom  terliam  hjpc  esl  vera  :  llowo 

(\[\d   poslea    infornumlnr ;     sed    isUi  /flc/H<  <7i7  Dcks.  Itu  Au^ugiinus  i.  de  Trinit.  i:5. 

nnio  nalnra'  ad  Verhum  mm  fnit  per  N<.zlanz.  orat.  3.3.  Alio  scnsu  esi  falsa,  icnendo 

,  .    „  ,•       .,  I         ,  faclionetn  petere  quod  (il  praicedcre  lermiQum. 

modnin  inlormanlis,  ita  (inod  naln-  ^,,^^  .^  ^^^^  g^^^,  ^,,^  q^^^^  .,  ^^^.^  . 

la  liiimana  inforinaret  Verbnm;  idco 

non   fnil  ihi  carenlia  prtocedens  in-         De.  lortia   qna'sliono,  an  InTC  sit        G. 

carnalionein.  Per  lioc  i^atet  ud  duas  vora  :  J/oitin  favlus  cst  />e/^s-?  dico  H«ce8ive- 

1  '  rd  *    IiOijIU 

rationosDrimas.  finod  si  /ac/.io  uon  importat  nisi  lia- factns  est 

1  •        I-  I  e      -  Deus. 

5.  Ad  tortiam  ralionom,  qna»  qntvril  bitndinom  ad  causam  faciontem,  et 

Ad  ler-   in  qiioostista  passio,  dicitur  quod  ad  oj)posilnm   pnocedens,  tnnc  po- 

ex  nnica    passiono  possnnl    multa'  test  concedi   qnod    homo  factus  est 

propositionesosse  veraj.  Prima  vora  Deus,  quia  ah  a^ento  ost  Deus  post- 

est  luvc:  Xaliira  liumana  csi  unUa  quam  non   fuit;  tainen  cominuniter 

Vcrbo,    alia  :     Vcrhuui    facluni   cst  conceditur  quod  illnd   (jiiod   fil  se- 

Iwmo,  et  Vcrbum  factum  cst  in  na-  cum\\\m  quid,  hahoL  illas  duas  con- 

lura  humana  ;  sed  non  alia  faclione,  ditionos,  et  cuin  lioc  pra3cedit  natu- 

quia  una  factio  passiva  est  innatura  ra    terminum    formalem,   et    addit 

humana,  ila  quod  suhjectum  cst  na-  lorminum    faclionis.    Et  secundum 

turahumana, et  terininusestexterior  hoc  dicilur  quod  li^num  fit  all)um, 

g  dependenlia,  tamen  nullus  ost  ter-  et    non    quod    alhum   fit    h"gnnin, 

minus  acquisilus  inlrinsecus ;   nihil  qnamquam    isla  convertantur  :    Li- 

oniin  absolutumest  novumper  istam  cjnum  incipit  cssc  alhum,  Qi  Album 

unionem,  ut  dictum  ost  prius ;  sed  incipit   csse   ii(/7ium;  ot   secundum 

terminus  oxtrinsocus  potestdici  Ver-  hoc  dico  quod   liccc  est   falsa:  IJic 

bum,  quod  torminat  dependentiam,  liomo  factus cst  JJcus,  quiaelsi  prius 

tamen  factionis  concopta)  est  termi-  nalurasit  tota  natura  humana  quam 

nus  natnra  humana,  sed  non  ternii-  assumitur,    tamen  nullum  supposi- 

niis   realis  ;  patet  igitur,  realiter  lo-  tum  Iiominis  est  priusnatura,  quam 

quendo,  quod  Deusfactus  est  homo.  Deus   est    hoino,  quod  suj)positum 

ogice  lo-       Simililer    Lo"ice    lonuendo,    est  posterius    natura    sit    assumptum, 

qiieudo,  "^  ^  ^  ^      .  .  .       ^ 

ha;c  est  ha?c  vcra  :  Dcus  factus   cst   homo,  quia  non   prius  est  sup|)ositum,  vcl 

5i  facius  quia  aliter  pracdicatur  'Lertium  adja-  porsona  natura?  hiimana)  quain  as- 

cens,  ot   alitor  secundum,  cum  li-  sumitur,  quia  in  illo  instanti  natu- 

gnum   fit    alhum,  verum  ost  dicere  rffi,  in  quo  j)rimo  nala   ossct  perso- 

quod  tunc  lignum  factum  cst  album,  nari  personalitatc   propria,    si  non 

non  lainen  tunc  factum  est  lignum.  assumetur,  in  codem  instanti  natu- 

Cum  eniin  specificalur /ie/7"  pcr  «/-  raj   assumilur  a   Vcrbo;    idco    non 

hedincm,   vcra    est    propositio,    sic  proprie   potest  dici  quod   homo  fa- 

licet  lucc  sit  falsa  :  Deus  factus  est,  ctus    est   Deus,    sustincndo    quod 

IhTOC   tamen   estvera:  Dcus    factus  /^/c'///m  esse  requirit  ordinom  quan- 

cst  homo,  cum  specificetur //e;7*  per  tum  ad  agens,  ct  ad  opposilum  jira}- 

naturam  humanam.  cedens,    et    ad    prfficedore    natura 


300 


LIRRI  III. 


Responsio. 


terminum  formalcm.  Suslinendo  la- 
men  quod  duo  prima  sufliciuiit, 
concedenda  est  una  vera,  sicut 
alia. 
Objectio.  Contra  ista,  inter  istas  proposi- 
tiones  de  unione  et  assumptione, 
haec  est  prima  vera :  Natiira  humana 
est  unita  Verho-,  sed  hacc  immedia- 
tior  est  huic  :  Homo  factus  est  Deus, 
quam  isla :  Deus  factus  est  homo ; 
igitur  ista  erit  magis  vera,  quia  im- 
mediatiorprimae  verae  in  hac  mate- 
ria. 

Dico  quod  ista  est  prima  vera  : 
Natura  hiimana  est  unita  Verbo,  et 
immediatior  sequens  est  ista :  Ver- 
bum  subsistit  in  natura  humana,  et 
ex  ista  sequitur  immediatius  quod 
Verbum  est  homo,  et  ex  ista,  quod 
Homo  est  Verbum,  per  conversio- 
nem,  et  ita  quod  ex  nulla  harum 
sequitur:  Homo  factus  est  Deus. 

Ad  primum  principale  prinifle 
quaestionis,  Deus  factus  est  homo, 
igiturDeusest  factus,  dico  quod  non 
sequitur,  sequitur  tamen  de  Socrate 
gratia  materiae.  Et  cum  dicitur, 
homo  non  distrahit  ab  eo  quod  est 
factus,  dico  quod  sic,  gratia  formae, 
nisi  dicatur,  hoc  est  factum  ens,  et 
adhuc  ibi  sequitur  :  igitur  est  fa- 
ctum,  solum  gratia  materiae,  quia 
ubicumque  illud,  secundum  quod 
est  factum,  est  primum  esse  ejus, 
quod  est  factum,  sequitur;  et  quia 
Socrates  nullum  esse  extra  causam 
habet  antequam  sit  homo,  ideo  se- 
quitur,  est  factus  homo,  igitur  est 
factus,  gratia  materiae,  hoc  est,  gra- 
tia  illius  cui  additur.  Non  autem  sic 
est  de  Deo  respectu  hominis,  quia 
esse  factus  homo,  non  est  esse  factus 
Deus,  cum  habeat  primum  esse  sim- 
pliciter  aliud  ab  esse  hominis. 


Ad  pri- 
mum  q.  2. 
Deusfactus 
est  homo- 
ergo  fac- 
tus,  non 
tenet,  sed 
bene  hic  : 
Petrua  fac- 
tus  est  ho- 
mo,  ergo 
factus. 


Ad  aliud,  dico  quod  non  sequitur, 
Deus  factus  est  homo,  igilur  muta- 
tus  est  ad  humanitatem,  quia  isla  fa- 
ctio  est  absque  omni  mutatione. 
Ideo  dico,  quod  hcTC  est  in\sa:Actio 
etpassio  abstracta  a  motu  et  muta- 
tione,  no?i  sujit  relationes/quvd  actio 
et  passio  sine  omni  motu  et  muta- 
tione  adhuc  sunt  respectus  extrin- 
sece  advenientes. 

Ad  aliud,  dico  quod  regulae  de 
communicatione  idiomatum  faUunt 
quantum  ad  ea  quae  per  se  perli- 
nent  ad  unionem  ;  ideo  non  sequi- 
tur  :  Deus  factus  est  homo,  igitur 
Deus  factus  est  Deus. 

Ad  primum  principale  secundae 
quaestionis,  dico  quod  non  benecon- 
vertitur  sic  :  Deus  factus  est  homo, 
igitur  homo  factus  est  Deus,  quia  ly 
factus  hic  non  est  syncategorema, 
nec  determinatio  compositionis,  sed 
hoc  tolum  est  praedicatum,  factus 
homo ;  ideo  sic  convertitur,  factus 
homo  est  Deus,  sicut  ista,  lif/num 
factum  est  album,  convertitur  in  is- 
tam,  factum  album  est  liynum,  et 
non  in  istam,  album  factum  est  li- 
fjnum. 

Ad  aliud,  dico  quod  ista  sunt 
convertibilia,  hoc  incipit  esse,  et  hoc 
fit,  ubi  praedicatur  esse  secundum 
adjacens.  Similiter  ista  convertun- 
tur:  Deus  incipit  esse  homo,  el 
homo  incipit  esse  Deus;  sed  quan- 
do  esse  praedicatur  tertium  adja- 
cens,  incipit  non  infert  fieri,  vel 
factum  esse  ;  ideo  non  sequitur, 
homo  incipit  esse  Deus;  igitur  fa- 
ctus  est  Deus.  Igitur  sicut  non  se- 
quitur,  lignum  fit  album,  igitur 
album  fitlignum,  licet  sequatur,  li- 
gnum  incipit  esse  album,  igitur 
album  incipit   esse  lignum  :  sic  in 


Ad  Fecua- 
dum. 


1 


Aii  ter- 

liuin. 

CommuDi 

catio   idi( 

matumno 

currit  in 

omnibus 


8. 

Ad  ari?.  S 
qUc'es(ioni 
3.  Deus  fa 
clusest  bc 
mo,  quar 
Don  COD 
verlilur. 


Ad  secun 
dum. 


DIST.  VII.  QUyESTIO  IV. 


301 


At>    ItT- 

liuiii. 


\d  quar- 

tum. 
leusfaclus 
»t  houio, 
aineQ  uon 
st  factus 

Deus. 


pmposito,  qiiia  faclio  rociiiirit  sub-  siib  jjitodostinalione  ;  neqne  sociin- 
jccluiii  faclionis  pneccdere  naluia  (liiiii  (juod  lioino,  qiiia  si  secunduiii 
lermiiiuin  forinaleiii  iii  facliijue  se-  qiiod  lioino,essel  priedeslinaUis  esse 
cuiiduin  (/uid,  non  sic  inceplio.  lilius  Dei,  cuin  secunduin  idein  sil 

Ad  aliud,  cuin  dicit  Au^usliiius,  Deus,  et  prtLHleslinalus  esse  (ilius 
quod  talis  fuit  unio,  quie  facil  Deuin  Dei,  igilur  secunduin  qiiod  boiiio, 
lioininein,  et  boininein  Deuin,  ve-  esset  Deus ;  consequens  estlalsuin. 
ruin  est,  quantuin  ad  coininunica-  Itein,  si  sic,  aut  cadil  isla  prui-  ^^S-^^' 
tioneni  idioniatuni,  nec  plus  intelli-  destinatio  super  naluram,  aul  super 
gil  Augustiiius.  Sustinendo  quod  personam?  Non  supernaturain,  quia 
factio  secundiiin  (juid  non  requirat  illa  nunquam  est  Deus ;  non  super 
subjectum  factionis  esse  prius  na-  personam,  quia  oportet  illud  super 
tura,  potest  dici  ad  priinum  ad  op-  quod  cadit  prredestinatio  prcecedere 
positum,  qiiod  sicut  litec  est  vera,  praidestinationeni ;  persona  Cbristi 
li(/nu)n  factum  esl  al/jum,  sic  ei\sia,     non  pra^cessit,  nisi  secuiidum  qu(jd 

Deus,  et  sic  non  cadit  sub  pnedesti- 

natione. 

Item,  praidestinalio   est  reparatio  Tertium. 

gioriai  aeterna? ;  sed  Cbristus,  vel 
Deus  factus  est  homo ;  igitur  Deus  fruitio  Cbristi,  non  est  gloria  a^ter- 
factus  esl  Deus,  quia  pro  eodem  est  na,  neque  est  unio  ista  praidestina- 
Inec  vcra,  honio  /actus  est  Deus,  tio,  neque  ordinata  ad  gloriam  Dei. 
pro  quo  supposito  bominis  est  baic  Opposituin,  Roman.  9.  Qui  prije-  Contra. 
vera:  Deus  factus  estliomo.  destinatus  est  esse  jilius  Dei  in  vir- 

tute. 


album  factum  est  lifjnum. 

Ad  aliud,  dicoquod  non  sequitur, 
bomo  factus  estDeus ;  igitur  Verbum 
factuin  est  Deus,  sicut  non  sequitur: 


QUii<:ST10  IV. 

Ulruni  Christus  sit  prsedestinatus 
filius  Dei? 


ess 


Alens.  3.  p.  m.  3.  q.  2.  3.  et  4.  D.  Thom.  3.  p. 
q.  24.  art.  i.  tt  hic  q.  i.  art.  5.  D.  Bon&vent. 
arl.  2.  q.  i.  2.  et  3.  Richard.  iirt.  2.  Durand. 
q.  3.  Palud.  q.  3.  Suur.  tom.  i.  3.  p.  disp.  5. 
sect.  I.  Vasq.  d.  9.  qui  tractant  de  Christi 
prajdestinatione.  De  quajstione  :  An  Adamo 
non  peccanle  Verbum  incarnaretur  ?  agunl 
Augustin.  13.  de  Trinit.  acap.  10.  et  Ub.  de 
peccal.  meril.  20.  et  alii  PP.  in  Oxon.  hic  ci- 
tati  cum  Scot.  q.  3.  et  d.  19.  et  32.  Affirmant 
Alens.  3.  p.  q.  2.  m.  13.  citans  Bernard.  Al- 
bert.  3.  d.  -10.  art.  4.  et  omnes  Scotlsta;,  ex- 
cepto  Bassol.  el  Mayronio.  In  eaindem  incli- 
nanl  alii  mulli  cilati  in  O.xon.  hic  quaeslione 
lertia  post  liluium. 

1.  Quod  non,  quia  si  sic,  aut  secun- 

Arg.  pri-  (Juni  quodliomo,  autsecundumquod 

Deus  ;  non    secundum  quod  Deus, 

quia  boc  aiternuni  igitur  non  cadit 


SCHOLIUM  I. 

Chrislum  esse  vere  praedestinatum,  el  decla- 
rat  quomodo  hic  natura  primoj  praedeslinatur, 
licet  in  aliis  primo  praedestinetur  persona. 
Item,  eamdem  prius  praedestinari  ad  unionem 
gloriae,  et  poslerius  natura  ad  unionem  hypos- 
lalicam.  Et  ponit  hic  ordinera  observatum  ia 
praedeslinatione  omnium.  Vide  hic  Schol.  num. 
2. 

Ad  qua^slionem  dico  priino,  quo-  9 
modo  ista  unio  potest  cadere  sub 
pra?destinatione  ?  Secundo,  quare 
Cbristus  sit  pra^destinatus?  Tertio, 
quis  sit  ordo  bujus  piffidestinationis 
ad  alias  pnedestinationes? 

De  priino,  pra^destinalio  est  mtv-    Q"''i  sit 
ordinalio  alicujus    gloribcabilis   ad      naiio. 
gloriam,  et  ad  ordinata  ad  gloriam  ; 


302  LTBRI  III. 

niiiic  aiiloin  aliquod  aliud  glorifica-  tio  aiilem  quare  in  aliis  pra^desliiia- 

bile  potesl  ordinari  ad  gloiiain,  el  ad  tionibus   |)riino   respicit    personain, 

ea   quni  sunt  ordinata  ad    ipsain,  ot  est,  quia  ilii  natuice   suljsistenli    in 

ali^juid    est    ordinabile     ad    tantain  Verbr)  convenit   j)riino   prcodeslina- 

gloriain,  ad  quantain  non  decet  or-  tio,  et  non  personcx;,  ideo  ista   prav 

dinare    purain   creaturam.    Subsis-  destinatio  est  nalura',  ut  natura,  in 

tenti  eniin  in  Verbo,  decet  ordinare  priino  instanti  naturcc  ;  in  secundo 

majorem  gloriain,  quam  alicui  pu-  instanti  naturcc  est  prccdestinalio  ad 

rae  creatunc  existenti  in  se,  et  talis  unionem,  vel  ad  alia  sequentia. 

gloria  non  potest  cadere  sub  merito ;  Secundo  dico  quod  unica  est  ordi-              ; 

ideo  lalis  natura  potest  ordinari   ad  natio,  qua  denominatur  supposituin            |' 

talem  unionem,  quai  est  natura}  hu-  Verbi,  et  ille  homo,  sicut  prius  dic- 

mana3  cid  Verbum,quae  estprima  ad  tumest,  quod  unica  est   passio,  qua              ' 

tantam   gloriam,  quanta  est  collata  multa  denominantur  in  factione  pas- 

Christo,  et  tunc  est  congruentia  ali-  siva,     ita     quod     prseordinari     et              , 

qua,  quare  aliqua  gloria  potest  ca-  praeordinare     mulla    denominant   ;               » 

dere  sub  merito  creaturcno,  et  aliqua  ideo  Filius  Dei  primo   est   pra3ordi- 

non   potest,  et  ibi   decens   prccordi-  natus  esse  homo  :  secundo  e  contra,    orcio  in 

^       .                                              ^  .                                        '      .                                      '   praedcfli- 

nare  unioncm,    quae   est  prima  ad  ille  homo    praidestinatus    est    esse    QaUoDe. 

tantam  gloriam,  quanta  non  potest  filius  Dei  ;  deinde  tertio  unio  natu- 

cadere  sub  merito  pura3    creaturcT.  rtc  ad  Verbum  ;  deinde  quarto   me- 

Primo  gio-      Ex  isto  oatet  quod  primo  praeor-  rita  electorum  ;  deinde  quinto  casus 

na  siimma                         ,                  ^              ^                 ^  i-ii- 

ordiuaiur  duiatur  hnis  a  sapiento,  et  secundo  maloruin  ;  deinderedemptio  per  nrie- 

deinde    alia  qucie  sunt  ad  hnem  ;  et  sic  primo  diatorem. 

vei-bum.   prffiordinatur  gioriasumma  Christo,  Dices,  oportet  quod    prccdestina- 

deinde  unio  natune  ad  Verbum,  per  tionem  praecedat  suppositum,  et  non           i 

quam    potest    attingere   ad    tantam  solum  natura.  Dico  quod  non  opor- 

gloriam,  quia  universaliter  primuin  tet  quod  illud   quod    praeordinatur, 

in  intentionc  in  omnibus  exequendis  praecedat     suppositum,     licet      cui 

est  ultimum  in  executiono ;  ideo   in  praeordinatur   praecedat  prccordina- 

oxecutione  prius  fuit  unio  ad  Ver-  tum,sicut  si  aliquid  praoordinat  sibi 

bum    quam    suinma    gloria    collata  aliquod   bonum,    ut    de  celebrando 

Christo,  et  sic   prius   prtxnlestinatio  jam  Missam,  non  oportet  quod  illiid 

ad  unionem  quam  ad  gioriam.  bonum  praecedat  illud  cui  praeordi- 

3.           Dices,  oportet  quod  prtcdostinalio  natur,  idoo    primo    est    Filius    Dei 

naUo^^ci"  Pf^ius  respiciat  personam  quain  natu-  prccdestinatus  osse  homo,et  secun- 

picitprimo  ram  ;  non  enim  potest   primo  respi-  do  ille  homo  e  contra. 

persouam  .  ^  ^ 

in  aiiis    coro  naturam.  Dico  quod  qucTmquam 

praeler      .         ...  ,        .         .  \    .    ^ 

Cbristum.  in  aliis  praedostinatio  respiciat  prae-  sgholium  ii. 

Cise  personam  primo,  non  tamen  est  v,,bum  fuisse  incarDand.m,  eliamsi  Adam 

necesse  quod  semper  respiciat  prt-C-  non  peccasse.  Ita  Doctores  citati  cum  Scoto.  Et 

cise    porsonam.    Potest    enim     Deus  ponil  modum  solvendl  auctoritates  iu  contra- 

,1                       ,                .        ,  rium,  quod  lantum  intenduQt  non    fuisse  ven- 

acceptare  bonum  naturcc,  ut  nalura,  ,        \r   v      ■                   k-i-     "  *^''  ''^ 

.    ^                                             ,           ci  i^  «.,  lurum  Verbum  in  carne  passibili,  sed   in  glo- 

priusquain  porsona^  ut  persona.  Ra-  riosa,  nisi  fuisset  peccatum  passione  redimeiu 


I 


DIST.  VII.  QU^STIO  IV.  303 

dum.  Ail  priimim   explicat  qiio   eon-u  haec  est  (juod  Slimnuitll  opilS  Dci  GSset  OCCa- 

vera.  Ghristu.  secundum  quod   homo    esl  pr.-e-  gi^,,.^!^,,,,    laillmil,  (niiil     ^loiiu    OIII- 
deslinatus  ImIius  Dei.  Vide  cum  clariua  de  hoc         .  .  *.  . 

hic  num.  7.  s.  niiiiii  11011  oiiL  laiilii  iiileiisivcMjiiaiila 

orit   (lluisli,  ot  qiiod    laiiUmi    onus 

4  Terlio   (leciaraii(liiiii   est,  qiiis   sit  diniisisset  Deiis  proj^ler  Ixjiuiiii   lac- 

iA.ium  ordo  liiijiis  prtedesliiialioiiis  ad  alias  tiiiii    AdtU,   pula,  si  iioii    peccasset ; 

iset!    pnodesliiialioiies?  Dicitur  quod  laj)-  videtur  valde  irralioualiile. 

hncu^r-  ^u^  lioiuinis  est  ratio  necessaria  liu-        Dico  i^itur  sic  :  Priiiio   Deus  dili-       .^. 

itus.     i,jg   |)ni3ilestiuationis.  K.k   lioc  quod  «-it  se  ;   secundo   diliait  se  aliis,   el   Or.ioac- 

Deus    vidil    Adaiii    casuruiii,  vidit  isle  est  aiiior  castus  ;  terlio  vull   se  degiiDatio- 

(Miristuiu  per  lianc  viaiu  redeiuptu-  diligi  ab  alio,  qui  potest  euin  suiiuue 

t       ruin,  et  ideo   pran-idit  naluraui  liu-  dili^ere,  loqueiido  de  ainore  alicujus 

inauain   assuinendani,  et  lanla   glo-  extrinseci  ;  et  quarlo  proividit  unio- 

ria  glorificandain.  neni  illius  naturie,  qute   debet   euin 

ristus       Dico  tainen  quod  lapsus  non   fuit  suinine  dili^-ere,  elsi  iiullus  cecidis- 

ussel,  ^  i  .     . 

houio  causa  prcTdestinationis  Cliristi,  iino  sel.    Quomodo   igitur    sunt   intelli- 

1  pec-       .  '       .  '  .  ,, 

sset.    si  nec    fuisset   Angelus   la])sus,  nec  geiidtC   auctorilates  banctorum  po- 

liomo,  adliuc    fuisset     Chrislus   sic  nenliuin  quod  Cliristus  non    fuisset 

praHlesliiiatus,  imo,  et   si   non  fuis-  medialor,  nisi  aliquis  fuisset  pecca- 

sent  creandi  alii  quam   solus  (^liris-  tor   ?   et  mulUe   alicO    auctorilales, 

tus.  Illud  prolio,   quia   omnis  ordi-  qua'   videiilur    sonare     in    contra- 

nate  volens,  primo  vult  finein,  dein-  riuiii  ? 

de  immediatius  illa,  qua3  sunt   fiiii         Dico  quod  gloria  est  ordinata  ani- Quare  gio- 

immediatiora ;  sed  Dcus  est  ordina-  uKe   Cliristi,  et   carni,  sicut   i)otest  [Is  (TriTii 

lissime  volens  ;  igitur  sic   vull  ;  igi-  carni  competere,  et  sicut  fuit  collata     ^''^^'^' 

tur  primo  vult  se,  et  omiiia  intrin-  animie  iii  assumptione  ;  ideo   staliin 

seca  sibi  ;  immodiatius  quantum  ad  fuisset  collata  carni,  nisi  quod  prop- 

extrinseca  est  auima  Christi ;  igitur  terinajus  bonuui  illud  dilatuin  fuis- 

ad    quodcumque   meritum,  et    ante  set,  ut   per   mediatorem,  qui  potuit 

quodcumque    deineritum,    picjevidit  ot    debuit,    rodimoretur    genus  liu- 

Christum    sibi   csse     uniouduni    in  manum    a    i^otoslate    diaboli,    quia 

unilate  supposili.  majus  bonum  fuit   gloria  animaruin 

Itein,    ut    doclaratum    esl   primo  beatarum  qiiam  gloria  caruis  Cliris- 

iibro  iii  materia    de  prxdesLinatio-  li;et  ideo  iii  quinto  instaiili    vidit 

'xon.  ne  ',    primo   ost   ordinatio   et  pive-  modiatoreui    venientom     passurum 

lesii-' destiuatio    completa    circa   electos,  ac   redempturum    popiilum    suuiii, 

u^an^e  quam  aliquid  fiat  circa  reprobos   in  et   non     venisset    ut    niediator,    ul 

xau.  actu  secundo,  ne  aliquis   gaudeat  ex  passurus,  ut  redeinpturus,  nisi  ali- 

j)orditione  alterius,   quasi     sibi    sit  quis  prius  poccasset,   noque  fuisset 

lucrum  ;  igitur  ante  lapsuin   prtTvi-  gloria  carni  dilata,  nisi  fuissent  re- 

suin,  etanle  omue  demeritum,  fuit  dimoudi,   sed    stalim    fuissol    lolus 

tolus  procossus  prcovisus  de  (^hristo.  Christus  glorificatus. 

Itoin,  si  lapsus  esset  causa  pr»-        Adprimum,  cuin  dicitur,  si  Chris-       q 

desliualionis       Chrisli,     soquerelur  liis  sil  praHlestinalus  cssc  filius  Doi,  Ad  aig.  i. 


304 


LIBRI  III, 


i 


Videin 
Oxon.  hic. 
ad   2.  uhi 
clarius  lo- 

quitur. 


Chrislus 
secundura 
quodhomo 

esl  prae- 
deslinatus, 
exponitur. 


aut  secundum  quod  homo,  aut  sc- 
cuuduiii  quod  Deus  ?  Dico  quod  di- 
visio  non  valet  formaliter,  quia 
pivedeslinatio  includit  duo,  ut  ordi- 
nem  aclus  ad  terminum,  et  in  ter- 
mino  disposilionem  convenienlem 
ad  illud  quod  est  pra^destinatum. 
sed  nihil  unum  invenilur,  nec  in 
Deo,  nec  in  homine,  cui  convenit 
utraque  conditio,  quia  filius  Dei 
non  est  ratio  secundum  quam  con- 
venit  sibi  prcccedere  actum ;  ideo 
ratione  unius  competit  hoc  Deo, 
ratione  alterius  alterum,  ideo  neu- 
trum  est  dandum.  Vel  polest  dici  dis- 
tinguendo  ly  secundum  quod,  quod 
uno  modo  accipitur  formaliter  ;  alio 
modo  dicit  rationem  extremi  in  se 
tantum,  ut  prius  dictum  est,  et  isto 
modo  potest  dici  quod  Christus  secun- 
dum  quod  homo  pradestinatus  est 
esse  filiusDei,  non  formaliter,quiasic 
quilibet  homo  ;  sed  secundum  quod 


dicit  rationem  extremi  in  se,  el  sic 
concedo  quod  homo  secundum  (piod 
liomo  est  filiusDei,  hoc  est,  homo 
praicise  sub  ralione,  qua  est  in  Ver- 
bo,etsic  non  sequitur  quod  qiiilibet 
homo.  Velpotestdici  quod  FiliusDei 
secundum  quod  Filius  Dei,  vel 
Christus  secundum  quod  filius  Dei, 
praedestinalus  est  homo,  et  propter 
hoc  Christus  pra^destinatus  est  esse 
filius. 

Ad  aliud,  dico  quod  praidestinalio 
respicit  primo  realiler  naluram,  et 
tamen  nalura  non  est  Deus.  In  aliis 
tamen  prffidestinatio  primo  respicit 
personam,  et  causa  dicla  est 
prius. 

Ad  aliud,  dico  quod  in  hoc  homi- 
ne  praedestinatum  est  ut  sit  Filius 
Dei  per  communicationem  idioma- 
tum,  et  prcedeslinalio  est  reparatio, 
vel  pra3paratio  hujus  ad  gloriam. 


Ad  sec 
dum 


Ad  U 
liuc 


t''0-~^,i9-<kifS>'^^^>'^>^ 


\ 


t 


DIST.  Vlll.  QU.ESTIO  I.  305 


DISTLXCTIO  YIII. 


(ihristo    corriipto  fuisset    destructa 

relatio  ad  malrem,  si  quam  hal)uis- 

QU/ESTIO  I.  set,  quia  per  aliam  reparationern  re- 

>,,         ■    r^i    ■  .       ,/•/•.•  /•       7  rfiit  Cliristus,  nunc  non  habehit  re- 

Utrum  in  Christo  sit  /diatio   realis   ad  .     .  , 

Matrcm,  alia  a  /diatione  ad  Pairem ?  l^^'*^".^'"  a^  m^ivem,  et  tamen  nnnc 

est  filius  matris. 

Alens.   2.   p.   q.    10.  m.  3.  D.  Thom.  3. /;.  ^.  25.  Item,  pcr  filiationem    rationis    DO-  onartnm 

flW.5.  d  /,/<-(?w,r5<.  i.ar/.  4.  D.  nonavoiit.  ar/.  .      ,      ,•    •  p,-  •     •  *  wuarium. 

2.  (/t/a-i/.  2.  Durand.  <if.  3.  Gahr.  (/.  I.  Honric.  lest    (llCl    verc      hllUS     ;    If^llur      non 

<?uo(//  4. 9^3.  suar    3.  y.  lom.  i.  ci»y-.  12.  oportct  quod   sit   alia  filialio    realis 

prr  tolam.  Scot.  m  Oxon.  hic  q.  unica.  ^  ^ 

ad  palrem  quam  ad   matrein.  Anle- 

1.  Circa  octavam  distinctionem  qu<e-  cedens    patet,    quia    Deus    dicitur 

ritur  primo  :  Utnun    in  Cliristo  sit  realiter  Uominus   relatione  rationis 

/iliatio  realis  ad  matrem,  alia  apro-  ad  creaturam  ;  igitur  sic  potest  filius 

um.  1.  Jirietate   personali     Verbi  ?    Quod  dici  realiter  filius  matris   relatione 

non,  quia  secundum  Damascenum,  rationis  ad  matrem. 
si  Pater  esset  incarnatus,  esset  con-         Oppositum  :  Si  Pater  fuisset  incar-       2. 

fusio   in  personis,  quia   tunc   esset  natus,  fuisset  confusio   in   personis,    Contra. 

duplex  filiatio ;  sed  non    minus    est  quia   fuisset    realiter  filius  ;  igitur 

confusio  in  personis,  si  sit  alia  filia-  cum  Christus  sit  filius  realis  matris, 

tio  realis  ad  matrem,  et  alia   ad  pa-  aut  hoc  erit  proprietate   divina,  aut 

trem,   et    sic     nihil    minus    essent  alia  relatione  reali.  Non  primo   mo- 

nunc  quatuor  personae,  quam  si  Pa-  do,   quia    proprietate     divina,  non 

ter  esset  incarnatus.  plusest  filius  matris  quam  Angeli  ; 


ecuQ- 
lum. 


Item,   si  in   Christo    essent    duae     igitur  oportet  quod    alia    relatione 
filiationes    reales,    iuitur     Christus     reali.  :; 


'O' 


estduo  filii  realiter.  Gonsequens  est  Item  5.  Metaphysic.  c.  de  ad  ali- 
contra  Augustinum  de  Fide  ad  ([uid, iext.  2i).  Inconvenie?is  est  idetn 
Petrum.  referri  ad  duo  exlrema  per  se,  quia 

rtium.       Item,  Chrislus  nunc  est  filius  ma-     sic  idem  bis  diceretur  ;  hoc  est  incon- 
tris,  et  tamen  non  habet  relationcm     veniens  eadem  relatione  ;  igitur  alia 
ad  eam  ;  igilur    pari   ratione  potuit     etalia  referunt  ad  matrem  et  ad  pa- 
tunc  fuisse  filius,  et  non  habere  re-     trein. 
lationem  ad  eam.  Antecedens  patet, 
quia  destructa  relatione,  ipsa    non 
redit  eadem   numero,  et    hoc  maxi- 
me  quando  fundamentum  redit  per 
aliam    reparationem    ;    igitur    cum 

ToM.  XXIII  20 


;}0() 


LIHKI  III. 


Opinio  D. 

Bonav.  et 

(lenric. 


Ilalio  D. 
Thom. 


4. 

Fiiialio- 

iiem  uoa 

l-'3-C  siip- 

posiii  prae- 


QU/ESTIO  II. 

btrum  relalio  Christi    ad  Malreni   ait 
relalio  accidenlalis  ? 

Vide  Doclores  cilalos  quaest.  antecedenti. 

SGHOLIUM  I. 

D.  Thomas,  D.  Bonavent.  ct  alii  tenent  Ghris- 
tum  non  referri  ad  B.  Virginem  reaii  relatione. 
Ratio  D.  Bonavent.  quia  (iliatio  est  suppositi, 
et  in  uno  supposilo  nequitesse  nisi  una  relrttio. 
Hanc  refutat  Doclor  lale  ct  clarc,  probans 
fiiiationem  inuUipiioari  posse  non  multiplicato 
supposilo. 

Ad  primarn  quaestionem  dicitur 
quod  non  est  in  Christo  fiiiatio  rea- 
lis  distincta  a  proprietate  personali, 
quia  filiatio  est  proprietas  persona- 
lis.  Sed  proprietas  personalis  tan- 
tum  est  unius  suppositi,  non  natu- 
ra3,  quia  natura  nullo  modo  potest 
dici  filia.  Illud  igitur  suppositum 
non  potest  habere  relationem  rea- 
lem  ad  creaturam,  quia  filiatio  est 
pra3cise  suppositi,  ut  suppositi. 

Secunda  ratio  ad  idem  :  Duee  dis- 
positiones  ejusdem  speciei  non  pos- 
sunt  simul  esse  in  eodem  ;  igilur 
cum  istse  filiationes  essent  ejusdem 
rationis,  non  possent  simul  esse  in 
eodem.  Unde  diciturquod  sicut  pa- 
ter  habens  multos  filios  eadem  pa- 
ternitate  dicitur  ad  hunc  filium  et  ad 
alium,  sic  in  proposito  de  filiatione. 

Dico  tamen  quod  prima  ralio  non 
valet,  quia  cum  dicitur  quod  filiatio 
est  suppositi,  aut  intelligitur  sic, 
quod  sit  suppositi,  non  mediante 
natura,  et  fundamento,  vel  mediante 
fundamento.  Si  primo  modo,  falsa 
est  propositio,  quia  sic  filius  Dei 
non  esset  filius  Dei,  quia  filiatio  non 


cst  suppositi  divini,  nisi  mediante 
natura  divina.  Si  intelligitur  secundo 
modo,  babotur  j)ropositum,  quia 
nindamenlum  iialuraliter  pra^cedit 
relationem  lundatam  in  ipso. 

Cum  igitur  ad  plurilicationem 
prioris  natura  plurificatur  posteriiis 
sibi  inhcerens,  et  plura  sunt  funda- 
mcnta  in  Christo,  ut  nalura  divina  et 
humana,  igitur  plurificabitur  poste- 
rius  inbffirens,  ut  relatio  ;  nunc  au- 
tem  secundum  naturam  humanam 
est  filius  Marice,  et  non  secundum 
naturam  divinam.  Probatur  hoc, 
esto  quod  Christus  fuisset  albus, 
non  fuisset  similis  Socrali  albo,  si 
non  esset  ulla  relatio  in  eo,  nisi  si- 
militudo  aeterna  Patri  ;  igitur  alia 
est  similitudo  in   albedine  Socralis. 

Et    cum    dicitur,   filiatio    est    ila  i"''i'«i'o 

.     .  SUppOE 

prsecise  suppositi,  quod  non  potest  media 
natura  dici  filia,  dico  quod  ex  hoc  to. 
non  sequitur  quod  filialio  inest  sup- 
posito  sine  fundamento.  Quia  etsi 
nuUa  relatio  posset  denominare 
fundamentum  suum,  sed  tantum 
suppositum,  adhuc  non  inesset 
supposito,  nisi  mediante  fundamen- 
to,  etsi  albedo  nullo  modo  posset 
dici  similis  ;  nec  etiam  calor  cale- 
factivus,  adhuc  habitudo  immedia- 
tius  esset  in  natura,  ut  in  fundamen- 
to  quam  in  supposito. 

Item,  si  repugnaret  filiationi 
temporali  fundari  in  natura  humana  la  eod 
in  Christo,  aut  hoc  esset  unde  rela-  t"o°miii 
tio,  aut  unde  relatio  originis.  Non  uoner 
unde  relatio,  quiasi  sic,  nulla  rela-  ^""^ 
tio  posset  esse  in  natura  humana  in 
Christo,  et  per  consequens  nec  pas- 
sio,  nec  crucifixio.  Non  unde  relatio 
originis,  quia  secundum  Damasce- 
num,  lib.  3.  c.  l.Dude  sunt  genera- 
tiones  et  dude  nativitates  in  C/iristo, 


i 


DIST.  Vlll.  QU^STIO  I. 


307 


}iova  et  cBteriia.  Probadir  hoo  idem, 
fiiiKlariKMitiiiM  iii  Palre  polest  fmi(ia- 
re  liuas  reialioiies  ori^^inis  respectu 
(liversaruni  personaruiu, 

Item,  aut  in  eoilem  fuudamciito 
suut  multti3  relalioues  ori^iuis,  aul 
iu  alio  ?  8i  iii  eodeiu,  uiliil  proliibet 
relatiouem  (eternom  et  lemporalem 
esse  (iuas  relationes  in  Filio  ad  pa- 
trem  et  mat!'em,  sicut  iii  Patre  ad 
Filiuiu,  et  ad  Spiritum  sauctum.  Si 
in  alio  et  alio,  cum  hic  siiit  duo  fun- 
damenta  realiler  diversa,  nihil  pro- 
hihet  in  Christo  esse  duas  filijilioues 
reales. 

Item,  sicut  duae  relaliones  se  ha- 
heut  ad  ayere,  sic  ad  pati,  cum  ij^i- 
tur  in  ratione  producentis,  alia  sit 
relatio  ad  aliud  et  ad  aliud  jiroduc- 
lum,  ex  parte  producti  alia  et  alia 
erit  relatio  ad  aliud,  et  ad  aliud  pro- 
ducens,  cum  mafj;is  dependeat  pro- 
ductum  a  producente,  quam  e  con- 
tra. 
espos-      Item,  licet  actio  sit  suppositi,  ad- 

t  esse  .  '  /  \ 

iones  huc  duoi  suut    actioues  in  Christo, 

8  SUp- 

•siti.  quia  duaenaturffi  secundum  Damas- 
cenum  eap.  08.  Igitur  simui  stant, 
quod  filiatio  sit  proprietas  supposili 
sicut  actio,  et  tameu  quod  unius  siut 
])lures  filialioiics,  sicut  actiones. 

SCllOLIUM  II. 

Ratio  D.  Thomrp/Christum  non  referri  reali- 
ter  ad  matrem,  qula  duae  formae  ejusdem  ralio- 
nis  nequeunt  esse  in  eodem  supposito,  refuta- 
tur  efficaciterut  falsa,  el  ut  supponens  falsum, 
Bcilicet  lilialionem  crealam  et  increatam  esse 
ejusdem  rationis,  quia  secundum  D.  Thomara 
1.  p.  q.  \?>.  arl.  5.  et  alias  saepe,  nihil  univoce 
commune  est  creato  et  increato,  de  quo  in 
Oxon.  I.  dist.  3.  q.  2.  et  3.  ubi  de  univocdtione 
entis  ad  Deum  et  creaturam.  Ostendit  claris- 
sime  plures  respectus  ejusdem  ralionis  esse  in 
eodem  supposifo,  ut  plures  paternitates.  Re- 
solvit  ergo  in  Christo  esse  duas  filiationes  rea- 


les.  Oiiod  vero  filialio  ad  mutrem  sit  reulis, 
putel,  quia  sequitur  extrema  existenliu  realiler 
distinclu. 

Secunda  ratio  minus   valet,  rum       G. 
acciuitur  (luod  relalio  (eteruaet  teiii-  Uffeiiiiur 

.  .         ,  .        .  '■alio  1). 

poralissuut  ejusdem  ralionis,  lioc  Tbomae. 
est  falsum  secuudum  ipsosmel,  ni-  latioues 
hil  enim  concedunt  commune  univu-  gpecieipoe- 

,  .   1  1  •     o  •      •!  •  1  Buul  esse 

cum  («terno  et  temporali.  bimiliter,  jq  eodem. 
esto  ([uod  essent  ejusdem  rationis, 
major  est  falsa,  scilicet  quod  duee 
dispositiones  ejusdem  speciei  non  si- 
mulsuntin  eodeiii,  saltem  de  respe- 
clivis,  quia  impossibile  est  relalio- 
nem  esse  eamdem,  quye  non  est  ad 
euindem  terminum  ;  sed  si  diversi 
siiit  filii,diversi  suut  termini;  igilur, 
etc.  Major  patet,  quandocumque  ali- 
qua  correspondent  sibi  invicem  iii 
universali,  correspondent  sibi  acce- 
pta  in  particulari ;  sed  secundum  om- 
nes,  per  idem  album  potest  aliquis 
esse  similis  pluribus  albis,  sed  non 
eadem  similitudine,  quia  respectiva 
sunt  simul  natura  ;  ij^itur  similitudo 
Socratis  albi  ad  Platonem  album,  est 
simulnaturacum  similitudine  e  con- 
Ira.  Similiter  hoec  filiatio  et  ha3C 
palernitas,  posita  se  ponunt,  et  pe- 
rempta  se  perimunt;  igitur  destruc- 
la  hac  liliatione,  destruitur  et  litec 
paternitas,  quae  est  simul  natura 
cum  ea,  sed  adhuc  potest  paternitas  Quot  sunt 

,       ,.  /,,.  .    .  filii,  tot 

remanere   ad  alium    iilium ;    igitur  suntpater- 

,  ...  nilates. 

non  est  eadem  paternitas  numero, 
qucie  est  siinul  natura  cum  hac  filia- 
tione,  et  cum  illa,  quia  impossibile 
est  eamdem  rem  numero  simul  ma- 
nere  et  non  manere,  et  eodem  modo 
arguo  de  similitudiiie. 

Ilem  illud,  quo  est  aliquid  ultima-       7. 
te  tale,  est  formaliter  lale,  quia  illo  FiUo  pe- 

f  ,.,  ,  ,  ,  rempto,pe- 

lormaliter  quo  hoc  est  natum  esse  ni  respec- 
lale,  si  ultimate  est,  illud  est  forma-  ad*.ps"um! 


308 


LIBRI  III. 


liler  lale ;  sed  isle  potest  esse  pater 
liujiis,  non  existente  alio  lilio,  et 
uKimale;  igitur  illud  non  erit  ideni, 
quo  iste  est  formaliter  pater  liujus 
et  illius,  quia  destructo,  quo  iste  est 
formaliter  filius,  destruitur  illud  quo 
isle  est  formaliter  pater  hujus. 

Item,  aliquis  respectus  est  alicu- 

jus  patris  ad  hunc  filium  et  ad  illum, 

etsi  eadem  paternitate  sit  filius  hu- 

jus  et   illius  formaliter  ;  adhuc  alio 

respectu  est    paterhujus   et    illius  ; 

sed  non  est    respeclus   inter  patrem 

etfilium,   nisi  paternilas  et    filiatio. 

Qusero  igitur,   an    iste   respectus, 

quem  habet  pater  ad  hunc  filium,  et 

ad  istum,  sit  ejusdem    rationis  vel 

alterius  ;  et  si  ejusdem,  igilur    duo 

respectus  ejusdem  rationis  simul  in 

eodem,  si  div^ersae  rationis  ;  habetur 

propositum,  quia  alterius  rationis  est 

paternitas  respectu   hujus   filii  et  il- 

lius,  quiasi  distinguitur  per    diver- 

sos   respectus  secundum  se,   igitur 

et  paternitates. 

8.  Dico  igitur  ad   qucestionem,  quod 

i.\  ciuisio  in  Christo  est   filiatio   realis  relatio 

lihaioiies  ad  matrem,  ct  alia  realis  ad  Patrem, 

quia  impossibile  est  relationem  esse 

eamdem,     fundamento      immediato 

multiplicato,    quando     relatio    actu 

inest;  sed  proximum  fundamentum 

generationis  temporalis  et  cRterncje, 

est  aliud  et  aliud,  secundum  Damas- 

cenum,  cap.  -i^.  ?)e/o3. 

Si  paier       \{Qm  relatio  non  notest  esse  eadem, 

ri'.inr,e-fei  Quge  habct  alium  etaliam  muluo  cor- 

lilnis  ri!;i-      1  .     .  .  . 

ii:er  Ma-  respondentcm  ,  igitur  ost  alia  et  alia, 
quia,  ut  probatur  prius,  si  Pater  es- 
set  incarnatus,  aliquo  modo  esset 
Filius  Marise,  non  filialione  eeterna, 
magis  quam  lilius  Angeli ;  ergo  filia- 
tione  temporali,  et  non  potest  eadem 
res  simul  manere  et  non  manere ; 


igitur  est  alia  filiatio  aeterna,  et  alia 
temporalis. 

Item.^quod  sit  realis  relatio  (^hris-    f^eiai»' 

.  ^  ,        .  ....  Christi  i 

ti  ad  matrem,  probatio,  quiaillaest  .Mariao 

,    ,•  ,.  •,  realis  ei 

relatio  realis,  quae  consequitur  ex- 
Irema  realia  realiter  distincta  ex  ne- 
cessitate ;  sed  naturaaccepta  aMaria, 
et  a  Patre  est  alia  et  alia,  quia  etsi 
Ghiistus  fuisset  purus  homo,  et  non 
assumptus  a  Verbo,  non  plusegis-^ 
set  Maria  ad  productionem  Christi 
quam  nunc  fecit ;  igitur,  etc. 


riBD. 


SCHOLIU.M  III. 

Pogilis  tribus  opinionibu3,  de  ralione  filialio- 
nis,  tenel  lilialionem  Christi  ad  matrem  esse 
accidentalem,  et  a  fundamento  re  distinctam, 
quia  eadem  natura  Christi  posset  esse  ab  alia 
matre,  vel  a  solo  Deo,  de  quo  late  in  Oxon.  2. 
d.  I.  q.  4.  5.  Terliam  opinionem  de  rationc 
filiationis  tenpl  Doclor  in  Oxon.  hlc  num.  -17. 
nempe  quod  fundetur  super  naturam  existen- 
tem,  continuatam  vel  reprodiictam,  aiinquin 
post  resurrectlonera  nulli  essent  filii.  Suarez 
tomo  2.  3.  p.  d.  12.  sect.  3.  et  alii  sequuntur 
in  hoc,  quod  resullal  relalio  rci  producto  fun- 
daraento. 

Ad  secundam  quaestionem,  qua 
quaeritur :  An  isia  relalio  sit  acci- 
deiitalis?  Vldetur  quod  non,  quia 
fundatur  super  substantiam,  et  talis 
non  est  accidentalis,  per  Simplicium 
supev  Prgeclicamenta. 

Ad  idem,  relatio  ad  causam  effi- 
cientem  non  est  alia  res  a  funda- 
menlo;  igitur  si  una  sit  substantia- 
iis,  et  alia  erit ;  nulla  igitur  relalio 
ad  causam  efficientem  erit  acciden- 
talis. 

Oppositum  fundamentum  potest 
manere  sine  relatione ;  igitur  est 
accidentalis. 

Dico,  quod  de  filiatione  siint  tres 
sententiae:  Primo  supponendo  si- 
gnificatum  vocabuli,    quod  produc- 


I 


9. 

Arg.  p 
mua 


I 


Secu 
duir 


Coali 


Quse  I 

ductio 

aiiat 


DIST.   VIII.  QU/RSTIO  I.                                        309 

tio  j)assiva,  el  iialii!'aIiliM"  cl  ('()in|)l(;-  iiiaiicl   (|(iaiii(liii  iiiaiicl    iiatiira  jiro- 

te,  et  ejusdein  sj)eciei  esl  (ilialio  ;  et  (liicla,  d  (jiiaiKlo  n,'(lil  naliiia,   redit 

liinc    oiiiiiis    liahiliido    jtrodiicti    ad  illa  i(dati<»,  jiosito  extremo,  cx   (jiio 

j)roduceiis,  si  est  j)cr  inodiiiii  iialii-  senicl   csl    accejita,    (juia   iiuiKjiiaiii 

ra',  et  coiiijilcte,  et  ejusdein  sjieciei,  dcstruilur  jniiua   liahitudo,  (juin  re- 

erit  filiatio  ;   el   cuin   ejusdciu   jiro-  deat  redeunte  natura. 

ducti   jiossint  esse  jilures  liahitiidi-  Dico  if^itiir  (jiiod  liliatio  (-liristi  ad  ^^^,"^,^7,^ 

nes  ad  diversa  iiroducentia,  non  rc-  matrcin      est     rclatio     accidciilalis,  ,,''.'';'"", 

1                              '  '  CLri!-li  ud 

puynat    liliationi    multijilicari,   ina-  quiecuinque  ()j)inio  tenetur,  quia  si-   uiaiiem. 

nente  j)roducto  eodem.  cul  iiiijjossihile    est    rein   non   esse      taiis. 

10.  Priina  via  de  lllialione  est,   quod  eamdem  cum  illa,  sinequa   non  j)o- 
inio  1.   ij)sa   fundetur  sujjer   ^enerationem  test  inanere    j^er   virtulem   Dei,  sic 

|)assivam,  vel  quod  sit  ijDsa  ^enera-  impossihile  esl   esse  eanidein   reni, 

tio  passiva,  vel  quod  fundelur  su-  quando  una  jiolest  nianere  sine  alia 

\sev  (jenilum  essc  ;   similiter,  paler-  absque  contradictione ;   sed  natura 

uiins,  super  ge?ierasse,  quia  cumille  in  Cliristo  potest  esse  sine  illa  filia- 

actus  transierit  in  praeterituni,  ne-  tione,  quia  si  ponitur  prima  oj)inio, 

cessario  filiatio  transibit  in  pra^teri-  filiatio   stalim    transit  cum  actu,  et 

tum,  ita  quod  incompossibilia   sunt  natura  manet;  igitur  non  est  eadem 

unum   manere,    et  aliud   non,    vel  res;    est   igitur    relalio     accidenla- 

unum  transire,  et  aliud  iion  ;  et  se-  lis. 

cundum  istam  viam,  sequitur  quod  Si  ponilur  secunda  oj)inio,  adliuc 

filiatio  non   potest    anniliilari,   etsi  posset  istanatura  esse  sine  illa  filia- 

Deus  annihilaret  illurn,  qui  est  filius,  tione,  quia  possel  poni  in  esse  a  Deo 

adhuc  non   potest   facere  quin   isle  immediate,  vel  ab  alia  matre,  et  es- 

actus  sitpraeteritus.  se  eadem  nalura  numero  ;  possibile 

Secundo    sequitur    quod    filiatio  est  ij^itur  aliter   accipere  esse  qiiam 

non  dicit  relationem  positivam  se-  ahhacmatre. 

cundum  esse,  sed   soluni  secundum  Si  ponitur  tertiavia,  adhuc  posset 

esse  diminutum  in  anima;  et  tertio  naturaesse  sine  liac  filialione  prop- 

quod  filiatio  sitde  ratione  fundamen-  ter  utramque  causani. 

ti,  vel  saltem  non  est  res  alia,  cum  Ad   prinium  contra,   cum  dicitur     *-• 

ista  sint  inseparabilia.  quod  fundatur  immediate  suprasub-  nearprt 

cunda        ^^^^  opinio  pouit  quod  filialio  fun-  stanliam,  concedo,  et  tamen  est  na-  '"q*°i'!i7o? 

datur  super  existentiam  non   inter-  tura  accidentalis,  sicul  si  fundatur      ■''"• 

ruptam   post  acceptionem  esse,   ita  super  qualilatem,  quantum  ad  hoc, 

quod   hflec   filiatio    fundatur    sujier  quod  fundamentum  non    est  eadem 

hanc  existentiam,  postquam  est  ac-  res  cum  hac  relationc,   tamen   aliae 

cepta,  non  interrupta,  et  secundum  rclaliones  hindata' super  accidentia, 

istam  viam  sequitur   quod  post  re-  haheiit   duplicem    accidenlalilatem, 

surrectionem  nullus  erit   filius  nisi  unani  formalem,  et  aliain   a  funda-    Reiaiio 

.  .                                                                         fuudatasii- 

Dei.  inento  ;  ista  vero  carel    accidenlali-  per  ^ub- 

11.  Tertia  opinio  ponit  quod  esl  hahi-  late,   qua3   est  a   fundamenlo.    iXec   non  i.ieJ 
rertia.     tudo  inlioerens  naturoi  produclce,  et  valet  congruenlia  Simplicii  de  ordi- *"  ^iis"  "' 


310 


Lll^IU  111. 


Ad  secun- 
dum. 


naliorie  relalionis  inter  Prtjedica- 
inenla,  nec  jirojjler  lioc  csl  conce- 
dendurn  qiiod  illa  relalio  non  est  ac- 
cidenlalis,  qua^  fnndatur  sujjra  sul)- 
stanliain,  nisi  inlelligat  de  acciden- 
talitale,  quce  est  a  fundamento,  non 
autein  de  accidentalitate  formali. 

Ad  aliud  contra,  cum  dicilur,  re- 
lalio  ad  causain  efflcientem  non  est 
res  alia  a  fundamento,  dico  quod 
veruni  est  ad  causam  simpliciler 
primam,  quia  nihil  posset  esse  idem 
numero,  nisi  haberet  relationem  ad 
causam  primam  simpliciter,  quia 
causalitas  priniae  causae  est  simpli- 
citer  necessaria  ad  omnem  effectum. 
Sed  causalitas  efficientia^  causa3  se- 
cundae  non  est  necessaria,  et  pra3- 
cipue  hujus  effectus  singulariter  ad 
hanc  causam  secundam  singularem 
non  est  habitudo  necessaria  ;  tum 
quia  idem  efTectus  numero  posset 
esse  ab  alia  causa  secunda  numero, 
et  sic  idem  filius  ab  alia  matre  ; 
tum  quia  idem  efTectus  posset  fieri  a 
Deo  immediate  formaliter. 

Ad    primum      principale     primee 
Ad  arK.  1,  quo^stionis,  dico  qnod  si  Pater  fuis- 

in  prin  .q.        ,     •  ,  t    •        ,  .  c 

set  incarnatus,  luisset  tunc  confu- 
sio  in  personis,  qua?  non  est  nunc, 
quia  tunc  fuissent  duo  filii,  quia  duo 
su})posita  essent  fiiii,  et  nunc  non 
estnisi  unum,  tamen  nunc  sunt  tot 
personflB,  quot  forent  tunc,   sed  non 


Ad  Bccml 

dnna. 


Ad  ter 
tiaiii. 


li 


l'^ 


o. 


est  confusioin  intelleclu  qualis  tunc. 

Ad  aliud,  dico  (juod  non  sequilur, 
sunl  dua>  filialiones,  igilur  diio 
filii,  sicut  non  sequilur,  du<e  scien- 
tia^  igitur  duo  scienles,  et  tamen 
filiatione  est  fllius,  sicut  sapientia 
est  sapiens. 

Ad  aliud,  patet  quod  nunc  esl 
filius  inatris,  et  habet  relationem  ad 
matrem,  sustinendo  tertiam  opinio- 
nein,  quod  eadem  natura,  qua?  prius 
fuit  redit,  et  idem  respeclus. 

Ad  aliud  dico  quod  per  filiationem 
rationis,    non    potest    esse    realiter  '^'^^,,1^^' 
filius  Mariffi,  sed  est  vere  filius  Ma-    O'"!'"^ 

'  ,  (.hristu; 

rige  per  hoc  quod  accejiit   naluram    non  est 

,  -T  !•  1      •  rralilcT  fi 

ab  ea.  JNunc  autem  licet  relatio  rea-  linsMari 
lis  possit  esse  in  producto,  et  solum  uo^nem  r,- 
e  contra  rclatio  rationis,  nunquam    '■'°°'^^ 
tamen  potuit  in    produclo  esse  rela- 
tio  rationis  lantum  ad  producentem, 
et  in   producenle    relatio  realis  ad 
productum,  quia   major  est  depen- 
dentia  in    recij)iente    esse   quam  in 
dante  esse.  Ideo  non  est  simile,  quod  | 

posset  dici  realiter  filius  a  relatione 

et 
non  sit 
relalio  realis  ad  servuin,  quia  dici- 
tur  realiter  Dominus,  hoc  est,  vere 
Dominus,  et  est  terminus  depen- 
dentise  realis  creati  ad  ipsum  ;  uun- 
quam  tainen  causatum  dependet  ad 
creanssola  relatione  ralionis. 


rationis,  sicut  realiter  Dominus, 
realiter  creator,  etsi  in   eo 


i 


Disr.  IX.  QLLESTIO  DMC. 


:!tl 


DISIIiNCTlO   IX. 


UU.ESTIO  UNICA. 

Utruin    cultiis  latriiv  debcatur  Cluisto 
secu/iduui  naturatn  humanani? 

Alens.  3.  /).  q.  30.  m.  2.  1).  Thom.  3.  p.  </.  25. 
art.  2.  et  hic  quwsl.  r>.  art.  2.  D.  Bonavenf. 
art.  1.  quxst.  i.  Hichard.  arl.  2.  quxd.  i.  l)u- 
rand.  q.  2.  (\\hv.  disl.  8.  q.  i.  Siiar.  3.  ;).  disp. 
55.  sei:t.  1.  et  2.  Vasq.  disp.  95.  Bellarm.  /.  de 
cullu  Sanctoruni  cap.  12.  vide  Scot.  i.  Met.  q 
2.  et  iri  Oxon.  hic  q  unica. 

I  (Urca  nonaiu   dislinctionein  qiue- 

iment.  i"itiii'  prinio  :  Utrum  cultus  latriiR 
*•  dcbeatur  Christo  solum  secundum 
naturam  divinam  ?  Quod  sic,  quia 
ratio  natura}  lunnana?  habel  supe- 
rioreni,  quia  iiatura  Iiumana  est 
serva ;  igitur  Chrislo  ralione  illius 
non  debetur  cullus  lairia^.  Moc  vide- 
tur  per  Augustinum  super  illud 
Psalmi  98.  Adorate  scabellum  ejus. 
Item,  quod  est  summe  adorai)ile, 
est  summe  diligibile  ;  sed  nihil  est 
in  Christo,  quod  sit  summe  diligibi- 
le,  nisi  natura  divina,  quia  nihil 
aiiud  habet  ralionem  infiniti. 

Oppositum  vult  Augustinus  serm. 
58.  de  verb.  Dom.  super  illud  :  Non 
turbetur  corvestrum,  etc.  Et  poni- 
tur  in  littera.  Et  Damascenus  de 
Orth.  fide  lib.  •].  cap.  6. 


SGIIOLIUM  I. 

Explicat  quid  sit  virtus  reveri^nliffi  el  religio- 
nia,  61  qualiter  est  moralis,  non  Theolojzica, 
sed  frequenlibus  aclibus  generabilis.  Secundo 
oranem   hominem   leneri   aliquundo  ud   actum 


cun- 
um. 


colendi  Deum,  ex  primo  pra;cepto  Decalogi. 
Tertio  in  omni  lege  determinatum  luisse  mo. 
duin  divini  cuitus.ct  in  legc  nalurio,  Moysi,  et 
Christi.  Quarto,  in  omni  lege  ud  cultum  De' 
concurrisse  obiationes,  orationes,  et  alia  signa 
exlerna. 

Ad  quci3stionem  dico  primo,  quod       2. 
reverentiam  exliibere  est  actus  lau-  suptriori 

,,.,..„..  .  .  debeturre- 

(labiMs  iiilerioris  respectu  summi  vcreuiia. 
Domini,  quia  consonans  est  recta? 
rationi.  Sicut  enim  in  politiis  Su- 
perior  debet  providere  inferiori,  ita 
inferior  tenetur  Superiori  reveren- 
tiam  exhibere  ;  cum  igitur  Deus  sit 
supremus  Dominus,  et  creatura  sit 
serva  quantum  ad  quodlibet,  quod 
in  ea  est,  sequitur  quod  laudabile 
est  sibi  reverentiam  exhibere. 

Secundo   dico  quod   ex    frequen-  "abiiusre 

1  1  vereutiaj 

tibus  actibus  uotest  habitus  lauda- actibus  ge- 

.  '        .  .  neratur. 

bilis  generari,  quia  non  delernuna- 
tur  natura  ad  reverentiam  Supe- 
riori,  sicut  grave  ad  esse  deorsum, 
quia  sic  non  esset  laudabile,  neque 
determinatur  ad  oj)posilum,  sicut 
lapis  ad  non  ferri  sursum,  sic  enim 
non  posset  per  assuetudinem  incli- 
nari  ad  illud  ;  igitur  cum  medio 
niodo  se  habeat,  potest  in  homine 
talis  habitus  generari. 

Tertio  dico  quod  huic  cultui  po- 
test  nomen  imponi,  scilicet  latria, 
et  actui  elicito  potest  idem  nomen 
imponi  ;  actus  igitur,  qiii  debet  pro- 
cedere  de  hoc  habilii,  polest  dici 
cultus  latrise. 

Secundus    arliculus  est,    qiiando  Cuitus  la- 
istc  aclus  est  debitus  Deo  ?  de^itus! 


312  iJBra  ni. 

Dico  qiiod   ratioiiabilo  esl  crealii-  cuirehanl  (jhlafiones  ;  secundo  ora- 

ram  inleileclualem   ohli^ari  ad  ali-  liones   vocales,  qiiod   est   nunc  ex- 

quando   reco^noscendum,  et    reve-  })]iciluiii    per    (jfficium    Canonicum, 

rendum  Dominum  suum.  ad  quod   lenenlur  (^jiati  pro  se,  el  ^5^^/^ 

Itcm  lioc  est  primum  de  nra3ceplis  pro    communilale,    et    propter   lioc  .«tare  dt 

affirmativis,  quia    ista  non  est  ne-  communilas  tenelur  laljorare  pro  se  poraiiaa 

victuDi 

gativa  pura,   Exodi  20.  Non  Jiabe-  et  pro  (>lero,  quantum  ad  necessa- 

bis    Deos   alienos,  sed   affirmativa ;  ria    victus.    Terlium    concurril    in 

unde  alibi  dicitur  :  Dominum  Deum  omni  lege,  ut  cullus  exhijjendus  si- 

tuum   adorabis,  et  illi  soli   servies,  gnis   corporalibus,   cujusmodi    sunt 

Matlh.    4.    semper    igilur    obligat,  prostraliones,  genuflexiones,    incli- 

licel  iion  pro  semper.  nationes.  Ista  igitur  tria  debent  con- ''^^'''.'■^•i 

3.  Secundo    dico    quod     isle    aclus  currere    ad   aclum   latria3,   oblatio,  ium!airi 

Acuis  est   aliquando  est  eliciendus,  et  in  hoc  oratio,  el  signum  corporale,  et  spe- quiiifjet 

in  reiatio-  diflerl   ab  actibus   aliorum  proecep-  cialissime    exhibelur    isle    actus   inm.iiDb. 

De^um.    torum  affirmativorum,  quia  pra^cep-  Sacramento  altaris,  ad  quem  cultum 

tum   de  honoratione  parentum  po-  tenelur  quilibet  semel  in  septimana 

test  salvari,  etsi  nunquam    exercea-  die  Dominica,   de  consecr.   dist.   2. 

tur,  cum  pater  et  mater  sunt  mortui,  Missas.   ubi  habetur  expresse  quod 

vel  in    tali  distantia,  quod  nunquam  quilibet    tenetur    ad    hunc    cultum 

occurrit     opportunitas     honorandi.  semel  in  septimana. 

Non  sic  de  adoratione  debita  Deo, 

quia  quilibet  tenetur  compos  inentis 

aliquando  actum  talein  elicere.   Un-  SCHOLIUM  11 

de  meritorius  non  est  ac^US  nisi  vir-         gj  ,y  ,,;„^   ^^.^^tur    categorematice,  ita   ut 

tualiter,    vel    formaliter   in    relatione  nlhil  excludal  a   lermino   adorationis,  haec  est 

adDeum,  Ut  dicluin  est  prius.  ^^''^^   Chrislus  esl   adomndus   solum  secundum 

lertio    dico  quod   iste  actus   est         ,    .  1  ^  ^      .        u 

^  exclusive,  nimirum  excludendo  naturam  huma- 

eliciendus  juxta  prceceptum    legisla-  nam  a  ratione  adorationis.  vera  est,  sin  autem 

toris.    Superior  enim    habet  influere  a  termiuo  adoralionis,  falsa  eril. 

in  inferiorem,   et  in   proposito  non 

potest  esse  actus  ex  parte  inferioris,         Sed   estne  cultus  debitus   Christo       4. 

per    quem   rependat   bona  recepla,  solum  ratione  divina?  naturse  ?  Dico 

quia  solum  potest  fieri  redditio  se-  quod  solum  potest  accipi  calegore- 

cundum     voluntatem     acceptantis.  matice  vel  syncategorematice.  Si  ca- 

Ideo    oportet    quod    inferior    eliciat  tegorematice,  certum  est   quod  sic. 

talem   actum    sic,    ut    sit   acceplus  Si    syncategorematice,    tunc    potest 

lege^^Tuu  Superiori  ;  sed  in  omni  lege  deter-  esse    exclusio,   quod   non    respectu 

fn!'^m'^'hf'  iTiinatur    modus,    secundum    quem  alterius,  tanquam  rationis  adorandi, 

coieudi    debebat  talis  reverenlia  exhiberi  Su-  vel  respectu  alterius  ratione  termi- 

Deum.  ...  ' 

periori,  sicut   patet  de  dain  et  Abel.  ni.  Si  primo  modo,  dico  quod  sic, 

Similiter  in  lege  Aiosaica  fuit  certus  quia  non  potest  ratio  adorandi  fun- 

modus  alius,  et  in  lege  Evangelica  dari  in  natura  creata,  ideo  iste  cul- 

tertius,  ita  quod  in  omni  lege  con-  tus  solum   debetur   Christo  ratione 


niST.  IX.  QlIyESTIO  IINIC.  313 

naliiPte   (liviiia^,   rpiod   sil   lamqiiarii  adoraliono  lali-iflB,  si  aliqiia  sil)i   dt;- 

ralio  adornndi.  bcalur,  vcl   niilla. 

ijeciio  1.      TaiiKMi    diibiuin   uccuriit    priino,  lleni,  si  non  cssct  Clirislo  lioiiiini,     leriia. 

dict.      qiiia  dilcclio  noii  coinpolit  Doo  jtro-  (juia    rodoinptor   ost,    cultus    latrno 

j)for  ali(juid  oxtrinsocuin,  sod  j)r()|)-  o.xliihoiidus,  sod  liyj)ortlulia;,   jiossot 

tor  suaiii  honilaloin  absolutain   iii-  lioiiio   fuisse  redoinj)tus  j^or  inorain 

triusecam.  8od  adoralio  iion  dobolur  croaturam,    noc   lunc   fuisset   liomo 

l)oo    propter    aliquid    iiitriusecum,  ininus  libor,  quam  modo  esl,  quia  si 

quod  sit  ad  se,  sod  soluin    propter  por  hoc  qiiod    rodomjitor   est,   noii 

doininium  suum  respectu  crealunii ;  tenetur  homo   sibi    plus  quam   per 

nunc  autom  dominiuin  non  compe-  hoc,  quod  creator  ost,  licet  tenere- 

lit  Doo  ratione  alicujus  absoluti  ad  tur  homo    alleri    homini  mere   in- 

se.  quia  secundum  Augustinum,  5.  quantum  redemptor,  siiniliter   tene- 

de  Trinitate,  caj).   ullim.  Xon  prius  rotur  Deo    inquantum    creator   est, 

Dominus    quam    fuit   sibi    sercus.  ita  liber  esset  sicut  modo  est,  quod 

C.uin  i^itur  Christus  ratione  natura^  esl  contra  Anselmuni  2.    iAir  Deus 

humancB  sit  dominus,  dicente  Apos-  homo  cap.  14. 

tolo  1.  Gor.  G.  Empii  estis,  elc.  et  Ad  j)riinum  horum,  dico  quod  di-      (5^ 

hoc  est  secundum  naturam   huma-  lectio  respicit  in  Deo  aliquid  abso-  Resp.  ad 

nain,    videtur    quod   Christus   pos-  lulum    intrinsecum  ad  se  ;    sed   de  ^''iem.°' 

sit  adorari,  non  solum  ita  quod  na-  adoratione  dubium  est,  potest  tamen 

tura  divina  sit  ratio  adorandi,  sed  determinari  per  positionem  impossi- 

natura   huinana.  bilem  sic  :  Si  essent  dii  duo,  et  unus 

lloc  confirmatur  per  Gregorium  :  creasset      unum      mundum,     alius 

Nihil  nasci  pro/'uit,nisi  redimi  pro-  alium  mundum,  dubium  videlur   si 

fuisset,  imo  magis  videtur  esse  bo-  uterque  esset  essentialiter  adoran- 

nuin  redimi  quain  nasci  vel  creari,  dus  a  creaturis  hujus  mundi  et  il- 

quia    quamquam   magnum    bonum  lius,  esto  quod   sint  eequaliter  duo 

sit  esse,  quod  capit  natura  per  crea-  dii,  quia  videmus  quod  subdili   di- 

tionein,   modicum  videtur    respectu  versorum   Prselatorum   tenentur  ad 

esse     habiti    per    gratiain    et    glo-  reverentiam   et  obedientiam,  tamen 

riam.  subdili  unius  non  tenentur  ad  alium, 

5.           Secundo  ad  idem,  si  Ghristo  ho-  esto  quod  sint   sequaliter  boni,  vel 

cuDda.  mini,   ut   redemptori,    non   debelur  magis  ;  igitur  sic  videtur  quod  crea- 

adoratio    latriae,  non  videtur  quod  turae   hujus  mundi  non    tenerentur 

aliqua  adoratio  sibi  debeatur,   quia  ad  adorationem  alterius   Dei,    uter- 

si  natura  humana  fuisset  assumpta,  que  tamen  esset  ffiqualiler  diligibilis. 

et  non   redemissot,  adhuc  debet  re-  Si  autem  adoratio   debetur    ratione 

vereri  hyperdulia  ;  sed  nunc  ex  quo  perfectionis   inlrinseca3,  non  tamen 

rodemptor    est,    majorem  rovoren-  ad  se,  sod  ut  communicata  priina- 

liam  debemus  sibi  exhibere  ;   ultra  rio,  ita  quod  ha3C  sit  ratio  adorandi, 

autein    hyperduliam   immediate   est  tunc  si  Trinitas  redemisset  nos,  cum 

adoratio  latriae;  igitur  Ghristus   in-  non  sit  nisi  una  perfectio  intrinseca 

quantum  redeinptor,  est  adorandus  in  Trinitate  quantum  ad  istam  com- 


314 


LIFUII  III. 


riiLinicatioiiem,  if^iliii"  nori  major 
cultus  intensive  (lebelur  Triniluli 
propter  hoc,  quod  redeinisset  nos 
qiiam  nunc,  etsi  major  extensiv^e, 
quia  illa  ratio  intrinseca  non  multi- 
plicatur,  multiplicatis  beneficiis.  Si 
autem  teneatur  oppositum,  quod 
adoratio  respicit  redemptorem  spe- 
cialiter,  adhuc  non  debetur  Christo 
secundum  natui^am  humanam  cul- 
tus  latriaj,  quia  sic  cultus  debe- 
lur  primo  i'edimenti  ;  nunc  autem 
licet  Christus  secundum  naturam 
humanam  redemit  nos,  non  tamen 
ita  primario,  sicut  Deo  trino,  debe- 
tur  sibi  cultus  latrioe,  sed  solum 
inquantum  natura  conjungitur  na- 
turae  divinee. 

SCHOLIUM  III. 

Si  ratio  summae  bonitatis  praeciae  est  ratio 
adorabilis  lalriae,  bcneficia  non  augenl  obliga- 
tionem  ;  si  vero  ultra  requiritur  communicatio 
beneficiorum,  crescit  obligalio  ati  mensuram 
acceptorum,  et  sic  videtur  quod  magis  obliga- 
mur  ex  redemptione,  quam  ex  creatione  ado- 
rare  Dominum.  Sed  hunc  cultum  non  debenius 
Christo,  qua  homo,  quia  ut  sic  non  redemit 
nos  ut  causa  principalis,  sed  ut  instrumenlalis 
vel  meritoria  •,  sed  debntur  ei  ul  sic,  major 
hyperdulia,  quam  si  non  redemisset.  Explicat 
variis  exemplis  quomodo  natura  humana  lalria 
adoretur,  ul  terminus  secundarius,  i>on  ut 
ratio  adorationis. 

-j  Dices,  etsi  Trinitas  solum  creasset 

obiigatus  te,  adhuc  debuisses  sibi  tantum  cul- 
non"poTe^8t  ''^'^5  sicut  posses  ;  igitur  si  ultra  spe- 

^uiterius  cialiter  redemisset,  majori  obligatio- 

^«.'i.F.ui-  ne  esses  obligatus. 

tiplicius.  .  °  ^ 

Dico  quod  obligatus  ad  aliquid 
summum  et  summe,  non  potest  ma- 
jori  obligatione  obligari,  sed  potest 
rtuiltiplicius  obligari  ;  ideo  in  statu 
innocentiee,  cum  hoino  fuit  tantum 
creatus,  maxiina  obligatione  fuit 
obligatus  ;    et  ideo  per    hoc   quod 


])ostea  redemptus,  n(jn  fuit  inajori 
ol)ligatione  obligatus,  sed  ex  multi- 
plicata  ratione  lenebitur  ad  idem. 

Ad  aliiid   patet  i)er  idem,  quia  se-Ad  sfcuD 

'  .  dam  olije< 

cundum   unam  viam  non  tenetur  ad    lioDcm. 
majorem    reverentiam,     inquantum 
i*edemptor,  quam  inquantiim  crea- 
tor.  Unde  possumus  imaginari  quod    Naiura 
esset  in  supposito  proprio  ista  na-   'j!i,n('er 
tura,  quffi   esl  assumpta  a  Deo,  et  ^",'|'^|jl'jj' 
quod  haberet  majorem  gratiam,  quai    """^^- 
posset  compelere  creaturae.  Secundo 
posset  imaginari  quod  ista  esset  uni- 
ta  Deo.  Tertio,  quod  sit  instrumen- 
tum    redemptionis    nostrae.   Secun- 
dum  addit  super  primum  et  tertium 
quantum    ad   reverentiam   exhiben- 
dam.  Vel  potest  intelligi   quod  bo- Ratio  ad{ 

...  ,       ratioiiisli 

nitas  intrinseca  adorati  sit  ratio  ado-  imB,  ao 
randi,  et  ad  se,  et  illa  semper  est  prtEcise. 
eadem  nunc  et  tunc  ;  igitur  semper 
eequaliter  adorabitur ;  et  sic  consi- 
derando  naturam  humanam  illis  Iri- 
bus  modis,  solum  sibi  debetur  hy- 
perdulia.  Si  tamen  teneatur  quod 
majori  obligalione  exhibendi  reve- 
rentiam  obligamur  propter  tertium, 
quam    propter    secundum    vel    pri-  | 

mum,  adhuc  non  sequitur  quod  de- 
beat  adorari  cultu  latrise,  sed  hy- 
perdulia  majori  quam  si  non  rede-  | 

misset  nos,  quia  hyperdulia  habet 
gradus  ;  Beatse  enim  Virgini  debetur  b.  Marii 
hyperdiilia,  et  naturse  humana3  in  hyperda- 
Christo  secundum  se  consideratffi,  ''^ 
et  non  in  eodem  gradu. 

Ad  aliud,  dico  quod  si  homo  esset  Ad  teniai 
obligatus  creaturse  tamquam  re-  nem^iu- 
demptori,  non  esset  ita  liber  sicuteg^eJlfg^'! 
modo,  quia  quando  homo  tenetur  ^tura^nos 
multa  obsequia  impendere  superio-  redemis 
ri,  multum  liberius  est,  quod  idem 
homo  teneatur  eidem  personae  mul- 
tipliciter,  quam  multis  personis  di- 


DIST.  IX.  QlJyESTlO  UNIC.  315 

vorsiinodo,  quia  iiia{.iiia  sorvitiis  est  calorciii  fiii^io.  Sic   iii   proposito,  si 

habcre  iiiultos   doiuiiios  ;  ideo  dici-  toluiii   coiiiuse  coiicipio  Veriiuiii  et 

tur   in    Evangelio  Mallli.    (k    iXenio  caniein,   toluiii    adoraix)   latria  ;    si 

polest  duobus  donnuis  serrire ;  ideo  distiiif^uo,  naturain  diviiiain  adoro. 

non  csseiniis  ita  liberi,  sicut  inodo,  Aliud  exeinplum,  cuin  quis  por-       D. 

si  lenereniur  creaturnp  tainquain  re-  tat  sigiumi  hestia',   id  est,  dial)(jli, 

dcmptori.  toluin  est  inadorabilo  ;  non  sic  ado- 

Secundum  principale   liujus  arti-  niiis  totuin  Verbum  cum  natura  hu- 

culi  esl,  (juod  soluni  dicat  exclusio-  mana,  iion  est  idololatra,  quia  na- 

nem,   excludondo    aliud    a   termino  tura    huinana    non   impedit    toLuiii 

adorato,  el  hoc  dupliciter,  aut  quod  esse  adorabile. 

hoc  excludat  taiuiuam  secundum  se  Tortium  exem|)lum   Augustini  do 

adoratum,    aut  quod  oxcludat    tan-  Ue^o  purpurato,  Uegoin  iii    purpura 

qnam   communicans.  adoro  ;    si  purpura   por    se   jaceat, 

l*riino   niodo,    adhuc    dico    quod  non  adoro,  noc  propter  eam   totum 

solus  (ihrislus   rationo  naturffi  divi-  est     inadorabile.    Similiter      homo 

ntC  ost  adorandus   cultu  latria?  ;  so-  adoratur      propler      virlutem,    vel 

ur  cundo    modo   non.    Primum     patet,  proptor  caput,  hoc  non  exchidit  alia 

^^^  ,jr";  quia   adorans    aliquid  cullu   latrito,  niombra ;  soparot    tainen    hominom 

tainquam    socundum    so  adoratuni,  a  virtute,  voi   inombrum  a    capilo, 


ral 


jnco- 
iDter. 


dobot     recognoscore    so    secundum     neulrum  est  adorabilo. 


quodlibet  sui   totalitor  esso   ab  eo,         Ullimum  exomplum  :   Adoramus  Proprieta- 

.  .  .  les    tiou 

ot  sibi   omno  bonum  tribuero  ;  sod  Deum  trinum,  noc  illai  propriotates  adorantur 

socundum  Augustinuin,  si  illa  natu-  por  se  suiit  adorabiles,  neque  impe- 

ra  separetur  a  Verbo,  illi  iion  ser-  diunt  totum   esso  adorabilo  ;  sic  to- 

vio.  Secundum  patet,  scilicet  quod  tus  Cliristus  indistincto  conceptus  et 

adoretur  natura  huinana  cuin   alio,  confuse,  dobot  adorari,  non  natura 

ot  rationo  natura?  divina^  copulative,  humana  per  so. 

quia   socundum   Damasconum,    lib.         Ad  primum    principale,  patet   per       io. 

1.  Orth.  fid.  54.  can.  ylc?o/W7i?<s   Ver-  positionem,    quod    (^hrislus    solum  Adprimum 

*  ,  ...  piincipale. 

buni  cum   carne,  non  quod  ly   cum  secundum     naturam     divinam     est 

tonetur  copulalive,  sed  associalive,  adorandus  cultu  lalriee,  wisolum  ex- 

linia    el  sic  intelligitur  Augustinus  super  cludit  oinne  aliud    lamquam   ratio- 

adora-  illud  Psal.  Adorute  scabelluni,  etc.  nem  adorandi,  et  tanquam    termi- 

nalura    ut  uniLa,  est   adoranda,  ita  num  per  se  et  prtecise  adoratuin. 

Quod  caro  non  excluditur  a  terniino        Ad  aliud  cum  dicilur  :  Si  summe  Ad  secun- 

1  dum. 

adorato.  adorandum,     summe     dilUjendum, 

Exemplum   ad  hoc,  fugio  carbo-  dico  quod  si  dilectio  inagis  dislincto 

nem,  ubi   est  lignuni  et  calor,  non  requirat  intrinsecum    ad    se  quam 

proptor  lignum,  si  per  se  considero-  adoratio,  tunc  non  valet  consequen- 

tur,  sed  propter  calorem  impropor-  tia,  sicut   patet,  noii    siimme   diligo 

tionatuin,    quom  fugorem   si    essot  Uegem   jjurpuratum,  ita    quod  lioc 

per  se  ;  ot  sic  si  confuse  concipio,  totuin,  quia  illud    lotuin   permille- 

totum  fugio  ;    si  distinguo,    tantum  rem  non   esse,  stunte   quod   summo 


one 
iristi. 


316  LII3RI  III. 

dilif>eroin    Rofiorii,    quia    deslructa  nl  prius,  quod  iiatuia   liutuana  noii 

purpura,   dostruitur  hoc    toluni,  ta-  irnpedit  quin  totuin  sit   surnine  dili- 

mcn  purpur-a  non  irnpodit  quin   to-  gonduin,  non  tainon  osl   naliira  hu- 

tuin     sit   summe    adoi^andum.     Vol  mana    ratio  dili^^endi,    nec    per    se 

sustinendo  quod  dileclio  potest  con-  lerminus  ot  pra3cise    dilectus,   sed 

fuse  tenderc  in  totum    sicut  adora-  concoinitans,  ul  prius  dictiim  est. 
tio,  concodo  consequentiain,  et  dico 


DIST.  X.  QU/ESTIO  UNICA. 


317 


DISTINCTIO   X. 


lUIU 


QU/ESTIO   UNIGA. 

Utruin    Clivislus    si(  /iHus    adoptivus 
Dei  ? 


Alens.  3.  p.  q.  10.  m.  4.  I).  Thomas  3.  p.  q.  23. 
arl.  4.  el  q.  33.  url.  3.  et  hir  q.  2.  art.  2.  D. 
BoiiuventDra  art.  2.  q.i.  Hichard.  art.  2.  q.  i. 
Dnrandus  q.  2.  Gabr.  q.  i.  Alm.  et  Major  hic. 
Suar.  3.  ;'.  tom.  i.  difp.  49.  sect.  2.  ei  3. 
Vasq.  disp.  89.  Scotua  tn  Ojow.  hic. 


1.  Circa     decimam      distinctionem, 

pri-  quairilur  priino  :  Utrum  Christus 
sit  filius  adoptivus  Dei  ?  Quod  sic, 
quia  in  Chrislo  manet  natura  grata, 
sicut  in  alio  filio  ;  igitur  pari  ratio- 
ne  dicetur  filius  adoptivus,  sicut 
alii  filii. 

Item,  esse  filium  adoptivum  Dei 
est  conditio  nobilis  ;  igitur  competit 
Deo. 

Item,  Christus  est  preedeslinatus, 
ad  Roman.  i.  igitur  adoptatus,  quia 
omne  prtedestinatum  est  adopta- 
tum. 

Oppositum  j)er  Magistruin  in  lit- 
tera. 


cuu 
um. 


lium. 


2. 

)Dlra. 


Dico  ad  qucjestionem,  quod  adop- 
tatus  includit  ordinem  ad  haeredita- 
tem,  et  quod  sit  extraneus,  quan- 
tum  de  se  est,  et  quod  gratuitas 
adoptantis  sit  ut  iste  adoptetur. 
Nunc  autem  quod  Christus  ordine- 
tur  ad  heereditatem,  non  estduhium 
quod  Christus  graliam  habuit  sicut 
alii  homines,  inio  majorem  quam 
quicumque   alius   ;   tamen     in   hoc 


differt  a  filio  adoptivo,  quia  Cliris- 
tus  accepit  naturam  a  Deo  ;  sed  filius 
adoptivus  non  accipit  naturam  ab 
eo,  cujus  est  filius  adoplivus,  sic 
enim  esset  filius  naturalis  ejus.  Si- 
militer  filius  est  similis  Deo  per 
graliam  tunc  acceptam  ab  eo  quan- 
do  est  adoptivus  ;  sed  Cliristus 
habuit  plenitudinem  gratia^ ;  ideo 
solum  non  dicitur  filius  adoptalus, 
quia  non  fuit  extraneus. 

Et  si  arguatur,  quod  per  istam  ra- 
tionem  beata  Virgo  non  esset  filia 
adoptata,  esto     quod     non     fuisset 
concepla    in     originali,    quia    tunc 
nunquam    fuisset    filia    ira3,  et    per  B.virgoper 
consequens  nunquam  fuisset  exlra-  rraiionir 
nea  ex    modo    generationis.    Illud  ^"''n/a!"^" 
non    concludit,  quia    Christus   per 
modum  generationis  non  fuisset  ex- 
traneus,  sed  beata  Virgo  fuisset  filia 
irae,  respiciendo  solum   ad  modum 
generationis. 

Contra  illud,  sequeretur  quod 
Angeli  non  forent  filii  adoplivi  Dei, 
quia  nunquam  fuerunt  filii  extranci, 
per  hoc  quod  fuerint  filii  ircC  per 
modum  produclionis.  Simililer  ho- 
minesin  stalu  innocenliae  non  fuis- 
sent  filii  adoplivi^Dei. 

Item,  non  oportet  quod  filius 
adoptatus  sit  primo  inimicus  in  se, 
neque  in  parentibus,  imo  magis 
juvat  ad  hoc  amicitia  parentum 
pra)cedens,  etfilii.  Similiter  igitur, 
nec  sic  oportet  quod  sit  exlraneus, 
et  sit  primo   inimicus,    sed    solum 


318 


LIBRI  III. 


extraneus    pro    tanto,    quia     priiis 
noii  liabcl  jiis  succedcndi  hccredila- 
ric. 
3.  Ideo    aliter    diciliir,    quod    filiiis 

adoplivus  dicitur  extrancus,  qiiia 
prius  nalura  habct  naliiram,  quain 
jus  succcdendi  h('ercditaric,  ut  sic 
beata  Virgo  prius  natura  habuit  na- 
turam  humanam  quam  jus  succe- 
denti  hsereditarie,  quamquam  non 
fuisset  concepta  in  pcccato  ori- 
ginali  ;  Christus  tamen  simul 
natura  habuit  naturam  humanam, 
et  jus  succedendi  haBreditarie  ;  idco 
non  fuit  adoptivus,  quia  non  prius 
natura  extraneus. 
Naturahu-  Contra,  si  fuisset  natura  creata, 
sii  fuit    nuam   assumpsit   in  se   Christus  in 

prius  na-    ^  .      *  „    .  . 

tura,quamse     SUppOSltata,      tUUC        fuiSSCt     IStC 

homo  filius  adoptivus.  Sed  funda- 
mentum  est  prius  natura  relalione  ; 
igitur  prius  natura  fuit  fundamen- 
tum  quam  ordo,  quo  ordinaretur 
Christus  ad  habendum  hceredita- 
tem. 

SCHOLIUM. 

Explicatis  conditionibiis    ad    adoptionenn  re 

quisitis,  resolvit  unum  ex   duobus    tenendum, 

vel  Christum  esse  Ulium  adoptivum,    et   Patres 

noluisse   uti   illa  voce  pronler  haereticos,    qui 

asserebant    esse  tanlum    adoptivum,    et    nuUo 

modo  naluralem,  quoraodo   Damascenus   nega- 

vil  Mariam  Christotocon,  ne  faverel  haereticis  id 

asserenlibus,  negantibusque  eara   esse   Theoio- 

con.  Pro  hac  parte  vide  in  Oxon.   hlc  in   Scho- 

liis  ad  nura.  3.  et  5.  ubi  ostendi  loquendo   pro- 

prie,    potius    dicendam    generationem     Christi 

adoptivam    quam   naluralem,   et  reprehenden- 

dos  esse  Doctores,  qui  hanc  durius  censuerant. 

"Vel  dicendum  est   Christum  non   esse  adopti- 

vum,  quia  in   generaiione  habuil   aliquid,    ra- 

tione  oujus  de  congruo   debebatur  sibi    haeredi- 

tas,  scilicet  unionem  hypostaticam,  qua  Angeli, 

Maria,  et  innocentes  caruerunt. 


4. 


Dico  igitur  ad  quflestionem,  quod 
vel  Sancti   negarunt  Christum   esse 


filium   adoptivum  Dei,  propter  hie-  Auriori 

,.  '        •  deUTmiij 

reticos,    qui    soliim     dixcriint    cum       lio. 
filium   adcqitiviim,    et     nullo    rnodo 
naturalem,  et  ideo  cum  illis   nolue- 
runt  Sancti   communicare,    propter  ^^";",^p^' 
malum   intcllectum,   idco    dixerunt ''.""^'-''f 
absolute  quod  non  est  filius  adopti- '"'"'"  "'^ 

*  ,  *  ptiviin 

vus,  sicut  dicit  Damascenus  de 
beata  Virgine  contra  hccrcticum, 
quod  ipsa  non  est  Cliristotocos.,  quia 
noluit  communicare  cum  eo,  qui 
dixit  quod  tantum  fuit  filius  Virgi- 
nis  secundum  naturam  humanam, 
sed  quod  fuit  Theotocos.  De  virtute 
tamen  vocis  potest  Christus  dici 
filiusadoptivus  Dei,  sicut  unus  alius 
homo,  quia  prius  natura  habuit 
naturam,quam  ordinaretur  ad  hffi- 
reditatem  ;  et  sic  fuit  sufficienter 
extraneus. 

Vel  dico    quod   pro   tanto   dicunt  [:^°f^^|^j; 
Sancti  quod  Christus  non   est  filius  'f  •'J'»  p* 

.  .  .  .  .    llt  JU3  Ll 

adoptivus   Dei,  si   debeat    sustineri  reditandi 

,         .  .  •       •11  -11         Quomod 

de  virtute  A^ocis,  quia  ille  qui  debet  saivaript 
esse  filius  adoptivus  alicujus,  opor-  chr?sto 
tet  quod  sic  generetur,  quod  suafiSsadop 
generatio  non  requirat  concomitan-  ^'^'"'" 
ter  de  congruo,  quod  habeat  jus 
haereditandi  ;  et  ideo  beata  Virgo 
potest  dici  adoptari,  quia  sua  gene- 
ratio  non  requirit  concomitanter 
de  congruo  quod  habeat  jus  haeredi- 
tandi.  Sed  generatio  Christi  liominis 
naturaliter  requirit  eum  concomi- 
tanter  habere  jus  haereditandi,  quia 
hoc  requirit  unio  personalis  de 
congruo,  imo  magis  de  congruo, 
quam  passio  exhibita  pro  aliis  ;  sed 
si  aliquis  ex  generatione  naturali 
haberet  concomitanter  passionem 
Christi_sibi  applicatam,  de  congruo 
concomitanter  haberet  jus  hairedi- 
tandi 
ra3  humanae  unitaVerbo. 


I 


I 

4 

I 


;  igitur  magis  generatio   natu- 


secuu 
dum. 


liuin. 


DIST.  X.  QUiESTIO  UMCA.  319 

3.           A(l  i)riiiuiin  piiiicii^ale,  quud  osse  Ad  aliiid,  dico  suslifiendo  j)riniani    Ad  ter 

adpaie.  fi''uni  Dei   adoplivnni,   noii   ost  ra-  responsionein,    concedendo      (|uod 

tione  natura3,    sed     natune   gralie,  onine  praHleslinaluin  esl  adoplaluiii 

dico  quod  ratione    nalnra^,  (juii»  re-  de  viilule  vocis;  vel  suslinendo  (juod 

(juiril  concoinitanter  ex    j::eiieratio-  (iliristus  iioii  dicatur  iilius  ado|)tivus 

ne  naturali    sua,    quod   liabeat  jus  Dei,  de  virtute  vocis,  dico  quod  non 

luBreditandi.  sequilnr,   esl   iiraMleslinatus,    ijiitur 

Ad  alind,  cuni   dicitiir   qiiod  esse  filiusadoptalus,  qiiia  ^eneratio   sua 

filiiiin  adoptivuin  Dei  est  dignilatis,  requirit  conconiitanter  de   con<iruo, 

(lico  quod  soluiii  est  dignitatis  sup-  quod    liabeat  jus  hreredilandi,  licet 

plenlis    indignilatein,     quia    quain-  aliquo   inodo     posset   Cliristus    dici 

dam  iinperfeclioneni  connotat,  sicut  adoptatus,  non  tainen  filius  adopti- 

di^nitalis  est  in  sutore  quod  sit  bo-  vus. 
nus  sutor,  in  Rege  tamen  esset  in- 
dignitalis. 


-  ■■■  II  II  Uir»K-n 


320 


LIBRI  III. 


DISTINGTIO  XI. 


1, 


QU.i<]ST10  1. 
Utrwn  Christus  sit  creatiira  ? 


D.  Thomas  3.  p.  q.  16.  art.  8.  pt  hic  q.  i.  art.  2, 

/      D.  Bonaventiiru  arl.  2.  g.  i.  Richardus  ar/.  2. 

q.  I.  Durandus   q.   t.  Gabr.   q.   i.   Ciipr.    q.  i. 

Vasq.  3.  p.  d.  65.    Vide   Scotunn  7.   Mct.  q.  i. 

ad  princip.  et  in  Oxon.  hlc. 

Circa    undecitnam    distinclionem 

Utrum    Cliristiis 


Secun- 
dum. 


Argument.  quffintur  j3rimo 

sit  crealura^.  Quod  sic,  Christus  est 
homo,  aut  creatus,  aut  increatus  ? 
Si  creatus,  igitur  est  creatura  ;  non 
increatus,  quia  secundum  Augusti- 
num  super  Joannem  Homilia  15. 
Non  fuit  homo  ab  seterno,  etc. 

Item,  dequo  pra^dicatur  superius, 
de  eo  et  inferius,  sive  in  quid.,  sive 
denominative  ;  sed  creatura  est  su- 
perius  ad  omne  aliud  a  Deo  ;  igitur 
de  quo  pra?dicatur  aliud  a  Deo  et 
creatura  ;  sed  Ghristus  est  aliud  a 
Deo  ;  ergo,  etc. 

Item,  Ghristus  ratione  corporis 
dicitur  conceptus  et  natus  ;  igitur 
magis  ralione  animee  dicilur  crea- 
tus,  cum  illa  sit  pars  principalior. 

Oppositum  autem  Augustinus  7. 
de  Trinit.  in  fine  :  Quia  forma  Dei 
accepit  formam  servi,  utjionque  est 
Deus,  et  utrumque  est  homo.  Et 
pauhi  post :  Nec  dininilas  in  creatu- 
ram  mutata  est,  ut  desisteret  esse  di- 
vinitas,  nec  creatura  in  divinita- 
tem,  ut  desisteret  esse  creatura.  Et 
Ambrosius  lib.  i.  de  fide  cap.  6.  in 


Tertium, 


Ratio  op- 
posit. 


illud  Malth.  ultimo  :  Prsedicate 
Evanfjelium  omtii  creaturse,  hoc 
est,  omni  homini  viatori,  qui  non 
est  comprehensor. 

Item,  nihil  creatum  est  in   Ghris-         \ 
to,  nisi  natura  humana;  igitur  non 
propter    aliquid   in    Ghrislo    potest 
dici  creatura. 

Item,  sequitur,  Ghristus  est  crea- 
tura,  Christus  est  filius  Dei,  igilur 
filius  Dei  est  creatura,  quia  medio 
existente  hoc  aliquo,  necesse  est 
extrema    conjungi. 

QU/ESTIO  II. 

Utrum  Christus  secundum  qiiod  homo, 
sit  crcatura  ? 

D.  Thomas  3.  p.  q.  16.  arl.  10  (ubi  Cnjet.  et 
Suar.)  etldc  q.  2.  art.  i.  D.  Bonavontura,  Ri- 
chardus,  Dtirandus,  Gabr.  citati  quoesl.  pra;- 
ccd.  Vasq.  3.  p.  d.  66. 

Quod  sic,  quia  secundum  quod  2. 
homo  est  aliquid,  ut  habetur  E.rtra  Ar-.  p 
de  hsereticis,  cap.  Cum  Christus  ; 
aut  igitur  aliquid  creatum,  aut  in- 
creatum  ?  Non  increatum,  quia  sic 
secundum  quod  homo,  esset  Deus  ; 
sialiquid  creatum,  igitur  secundum 
quod  homo,  est  creatura. 

Item,  5.  PJiijsic.  text.  2.  Iripliciter  Secm 
dicitur  aliquid  moveri,  unus  niodus 
est,  quando  aliquis  sanatur,  quia 
thorax  sanatur  ;  igitur  pari  ratione 
Ghristus  secundum  quod  homo,  est 
creatuin  propler  naturam  huma- 
nam. 


QIUO 


DIST.  XI.  QU/KSTIO  II.  321 

()|)|)osi(uni,     si     Clirislus,  secun-  esso  telernuiii   ol   loiuporalo,   quaiii   Nod  ping 

(hini     (\\u)d     honn»,     est    civalura,  quod  creaiura  sil  crealor,   vcl  (|uo(l  eBeeS"- 

ergo   secundmn    (juod     isl(>    lioino,  leinporalc    lialxMl    aclionem    celer- iPmy/orak', 

(juia    noii    esl    alius    lioiin)  ;  i^ilur  nain  ;  sed    Au^uslinus    lo^iuens    (le  Tor"',7et' 

secunduin    ([uod    iste      Iioino,    (jui  (>hrislo,    dicil    :    /pse    est   Crealor,  "eaiuram. 

est    (Mirislus  ;  consequens    est    lal-  iate  puer  crearit  stellas.  Idein   viill 

suin,  (juia  illi  quod  suhsequilur  no-  Dainascenus  capite  .")().  quod  crea- 

lain    r(Hlui)Iicalionis,  inest  j^riedica-  tura  est  creator. 
tum  ;  i<iitur   si   Cdirislus   secundum  Ilcin,  non  niagis  repugnat  (^hristo 

quod   iste  hoino  est    creatura,   isle  efise  post  non  esse   quain    non  esse 

hoino  esset  crealura.  post  esse  ;    sed   (^hrislus  lilius    Dei 

llem,  quod  convenit  alicni  secun-  fuit  vere  morluus  ;  igitur  post  esse 

dum  reduplicalionem  speciei,   sim-  hahuit  ??07Z  es.^e  ;  igitur  pari  ralione 

pliciler    et  ahsolule   sibi   convenit ;  potuit  esse  post  ;?072  me. 
igilur  si   Chrislus    secundum  quod         Alia  ralio  ponitnr,  quare  Christus 

homo  est  creatiira,  i^itur   absolule  noii  dicitur  creatura,  (juia  illa,  quae 

Christusessetcreatura.  iniporlant  neyalionem,  non   prccdi- 

canlur  de  se  inutuo,  propler  unio- 
nem  natura?  ad  ^'erbum,  quia  si 
quantuin  ad  hoc  esset  cominunicalio 

D.Thomasait,  ideoChrislumnonesse  crea-  idiomatum,    CUm     exprivalivis    se- 
turam,    quia   h.tc  Hicepil   esse,    Veruum  non,  ...       * 

rejicitur,  quia  h«c  noD  plus   repugnant,   quam  q^l^^ilir      COnlradlCllO,     si      Jirivaliva 

esse  creatorem  ot    crealuram,    et   Ghristus,   ex  prtCdicanlur  de  Christo,  COntradiclO- 

Damasceno,  est  utrumque.  Item,    Christus  ha-  ^a  proedicabun tur  ;    hujusmodi  SUnt 

buil  non  esse  post  esse  ;  eroro  non   repugnat  ei  ^        ,  ,       , 

.,!   .       ,         ,  ,  crealurae    a3ternum. 

esse  post  non  esse.   Alu  dicunl,   creaturam     et 

aiternum  opponi  privative.  Contra,  passibilis  et  Vol  ponitur  alia  ratio,  quae  impor- 

impassibiiis  dicuntur  de  christo,  et  caccus  et  tant  respectum  ad  naluram  creataui 

videns  non  opponuntur,  nisi  respectu   pjusdcm  „  _^„   ,-,r>..t;n^.-.t  ^,i   ^ •      »• 

.,.■  J     .  /  *  .  "^"  peitinent  ad  communicationem 

naturae.  Alu  dicunt   quae   important  respectum  -i-  ,        .  .    ^'^'' ^"^'"^ 

ad  creata,  non  perlinere  ad   communicationem  idiomatum  ;  habiludo    euim    naturfle 

idiomatuiii.  Sed  contra,  quia  Chrisius  dicitur  ad  naturam  iuipedit  ^erificationem 

minor    Palre,   el    minoritas    re.picit   crealum.  taleiU  de  Christo  ;  Creatura  imnortat 

Alii,  ul  Varro,  admiltunt   Christum   dici   posse  ...  * 

creaturam.  respectum  ;  igitur,  etc. 

Conlra,    prima    ralio    non  valet,       i. 

Dicitur  ad   primam  qua^stionem,  quia  si  inlelligatur  quod  illa,    qutE 

quae- quod  (^hristus  non  est  creatura,  licet  important     negationem,     ita     quod 


scnOLlUM  I. 


jQum 


nalura  humana  in  Christo  sit  crea-  absolule    conlradiclorium    alterius 

tura,    quia    non    fit    communicatio  illa  non  pertinent  ad  communicatio- 

idiomalum,  u])i  est  manifesla  repu-  nem  idiomatum,  hocestverum.  Sed 

gnanlia  ;  sed  hic  est  manifesta  repu-  nihil    ad   propositum,  quia  sic  non 

gnantia,  quiacreatura  incepitesse  :  importat  creatura  respeclu   Chrisli. 

homasVerbuin    non   incepil   esse  ;   if-itur  Si  tainen  inlelliiiatur   de   ncatione    chrisius 

H-  'o-  1  •11      1  •  .  -(^iin^jin^  ej^  passi- 

•»i-     quantum  ad  illud,  non  est  communi-  importata  per  privalionem   assumn- '^'''*  *'^'"'- 

calio  idiomalum.  tum  est  falsum,  quia  secundum  Da- 

Contra  illud,   non   plus  repu<inal  mascenum,  capite  oO.  (-hristus   est 

ToM,  XXllI.  oj 


322 


LIBRI  III. 


passibilis  et  irnpassibilis,  ct  non  se- 
quilur,  est  inipassibilis,  igilur  nou 
est  passibilis  in  aliqua  niatoria, 
gratia  fornia}.  Tamen  quando  non 
est  il)i  nisi  una  natura  in  supp(jsilo, 
tenet  gratia  materiae,  et  siniiliter 
gratia  forma3  tenet,  ubi  sunt  duap, 
hoc  est  inipassibilo,  igitur  non  est 
passibile  ralione  illius  naturiB,  ra- 
tione  cujus  est  impassibile  absolute ; 
tamen  non  sequitur,  ubi  sunt  duee 
naturoe  in  illo,  de  quo  dicitur  unum 
isteestcse- privalive    oppositorum.  Unde    non 

cus,  er^o  .  .  . 

nonvidens  sequitur,  istc  cst  csBCus,  igilurnou 

non  sem-         ,       •  i  •    •  .  •  .       • 

per  sequi-  cst  vidons,  nisi  gratia  matenai,  quia 
'"''■  non  habet  nisi  unam  naturam,  cujus 
est  una  visio.  Si  enim  haberet  duas 
naturas,  quarum  essent  duse  visio- 
nes,  non  sequeretur,  nisi  quod  so- 
lum  non  esset  videns  secundum  il- 
lam  naturam,  secundum  quam  cst 
C3ecus,  ideo  non  sequitur  :  si  Ghris- 
tus  est  creatura ;  igitur  non  est 
creator,  nisi  significatum  hujus  voca- 
buli  crealura  esset  illud,  non  esse 
creatorem. 
5.  Secunda  non  valet,  de  habitudine 

ad  naturam,  quia  absolute  conce- 
dendum  est  quod  Christus  est  minor 
Patre.  Hoc  vult  Augustinus  super 
illud  Psahn.  8.  Paiilo  minus  mi- 
nuisti,  etc.  et  tamen  minor  dicit 
habitudinem.  Unde  si  unum  exem- 
plum  teneat,  fallunt  decem  ;  ideo  ex 
uno  exemplo  non  potest  inferri, 
quod  ita  esl  universaliter.  Nec  est 
hoc  causa  sufficiens  alicubi,  quod 
quia  dicit  hal)iludinem  ad  naturam, 
ideo  non  perlinet  adcommunicatio- 
nem  idiomatum.  Sed  ubi  non  est 
expressa  repugnantia,  solum  illa, 
qucB  pertinent  ad  unionem,  tani- 
quam  prtcintellecta,  non  comnuini- 
cant. 


Aliter   dicitur,  quod  creatara  est  varro  Wf 


qucBsl.  Bi 


f 


quoddam  communc  donominativum, 
sicul  causalum,  et  se  extendit  ad 
omne  causatum,  et  sic  potest  (>hris- 
tus  dici  creatura.  IIoc  patet  per  auc- 
toritates  Sanctorum.  Damascenus 
cap.  50.  dicit  quodChristus  est  crea- 
tus  et  increatus,  et  cap.  92.  dicit 
quod  Christus  dicitur  creaturu  ; 
cap.  oO.  dicit  quod/?er  Virrjinem  vo- 
luit plasmari  \  et  hoc  vultLeo  Papa, 
et  Auguslinus^^^quod  creator  dicitur 
creari.  Sancti  tamen  negaverunt 
Christum  esse  creaturam  propter 
hoc,  quod  noluerunt  communicare 
cum  hcereticis,  qui  dixerunt  Chris- 
tum  esse  puram  crealuram. 


SCHOLIUM  II. 

E.xplicat  quomodo  de  rigore  vocis  suslineri 
potest,  GhrisluQi  aon  esse  crealuram,  quia 
creatio  stricte,  supponit  omnino  non  esse,  et 
respicit  immediate  primum  efficiens  dans  pri- 
mum  esse,  et  large  sumpla  supponit  non  essc 
tolale.  Utrumque  repugnat  Christo,  quia  nun- 
quam  fuit  sub  non  esse,  et  noa  habet  esse  totale 
unum,  per  se  resultans  ex  duobus  exlremis, 
quod  fuse  explical  per  optimani  doclrinam. 
Vide  ipsum  in  Oxoa.  hic  a  num.  7.  ubi  non 
vetat,  si  dicas,  Christum  esse  crealuram  salva- 
tis  salvandis.  Sancti  autem,  (ul  ait  Varro) 
abhorruerunt  ab  hoc,  propler  hsrcticos.  Vide 
pro  hoc  loca  Augustini,  Ilieronymi  el  Damascc- 
ni,  apud  Doctorem,  num.  6.  el  argumenla  pro 
hoc  sunt  urgentissima,  quibus  dilficillime 
salisfit.  Vide  in  solutionibus. 

Dico  tamen  ad  qucestionem,  quod  g, 
ista  potest  negari  de  virlute  vocis  :  creau» 
Christus  est  creatura.  Primo,  quia  su^rl°h 
crealio  passio  addit  ultra  factionem  ^'^lvam' 
passivam  duo,  quia  factio  passiva  q^q^"^,^ 
dicit  ordinem  ad  efflciens,  etad  no7i  3-  q- 6.a 

.'  2.  d.l.q 

655^  prcecedens.  Ultra  primum  addit 
creatio  stricte  accepta,  ordinem  ad 
causam  primam,  a  qua  fit  imme- 
diate.  Ultra  secundum  addit  habitu- 


DIST.  XI.  QUyESTIO  II, 


32S 


dinem  ad  opposiliiin  prtucodens,  ila 
quod  illiid  sil  non  esse  sinipliriter, 
ila  (jiKid  sil  pnre    nihil.  (licalio    la- 
inen  passiva  iion  slricle   dicil    oidi- 
nein    ad    cansain    priinain    niediale 
vel  iininediale,  ideo  i^iiis  genilus  ab 
igne  est  eireclus  i^nis,  sed  oreaUira 
Dei,  et  non  i^nis.  Siiniliter,   crealio 
non  stricle  per  habitudiiiein   ad  op- 
posiliim  prtccedens,  non    dicil   esse 
sinipliciler  ejus  quod  accipil,  sicut 
ponenles  mullas  formas  substantia- 
les,  ponunl  quod  qmelibet  dat  esse 
siinj)licitcr,    non    lainen    deslructo 
esse  cjus  ullimo  acquisito,   destrui- 
lur   quodlibet  esse   ejus  simpliciter, 
ul  patct ;    si  primo  destruitur  com- 
positum   ex  materia  et  forma  sub- 
stantiali  ultimo  inducta,  adhuc  non 
deslruitur  csse   totale,    ct    totaliter 
"rs^umilta  ^i'iq>''citer.  Si  postea  dcslruilur  pri- 
1"'«^?     mum  esse  acquisitum  via  generatio- 
nis,  tunc  est  annihilatio,   prius  ta- 
inen   fuit   corruptio  ;  creatio   igitur 
habel  ordinem  ad  no?i  esse  pra3ce- 
dens,  quia  est  acceptio  primi  esse. 
Quod  potcst  intelligi  dupliciter,  vel 
primitate    adiequationis      vel      pri- 
mitate    via    generationis.      Exem- 
pluin  primi,  esse  hominis  adiequa- 
tum  est  esse  totius,   ut  humanitatis 
resultantis     ex      unione     partium. 
Exemplum  secundi,  cum  acquiritur 
esse  prima^  partis  ut  materiai,  et  esto 
quod   inateria  esset  ab  fleterno,  et 
per  consequens  ,  primum    esse  via 
generationis    esset    fieri    acceptum 
per  crealionem,  adhuc  primuin  esse 
totale  posset  esse   acceptum,  et  sic 
posset  dici  creatio   large,    ut  Iiabet 
ordinem  ad  twn  esse  totale  pra'ce- 
dens. 
7.  Illud  igitur  quod  creatur,    habet 

ordinem  ad    primuin  efficiens     im- 


mediate,  slricle  accijiiendo,  vel  me- 
diale,  large,  et  liabet  ordinem  ad 
na/i  esse  simpliciler  primilate  via> 
^cnerationis,  lioc  est,  j)riina'  jiaitis. 
Priino  iiiodo  noii  j)otest  dici  (Ihris- 
tus  creatura,  non  enim  accipit  esse 
totale,  (juod  est  primum  jirimilate 
adaHjualionis,  quia  nulluin  tale  re- 
sultat  ex  Verbo,  et  natura  huinana, 
quia  ex  illisnon  constituitur  unum 
ens,  cumneutrum  sitalterius  actus, 
nec  potenlia  alterius.  Nec  fit  unum 
ex  his  per  informationem  sicut  eiis 
j)er  accidens,  (juia  adhuc  in  tali 
unitate  uiia  pars  informat  aliam,  et 
sibi  inJHeret  ;  in  j)roj)osito  neutro 
modo.  Ideo  quantum  ad  piiinum 
esse  totale,  non  potest  dici  Chiistus 
creatus,  nec  quantum  ad  priinum 
t'6'5eprimitatevite  generationis,  quia 
sicut  ibi  jiotest  dici  pars,  \'erbum 
est  prior  pars,  sicut  materia,  esse 
Verbi  non  est  esse  acceplum  j)er 
creationem  ;  non  igitur  est  Chrislus 
creatura. 

Item,  quando  aliquid  natum  est 
denominare  accidens  et  subjectum, 
partem  et  totum,  naluram  et  suppo- 
silum  tequaliter,  non  per  rationem 
partis  soluiii  denominabit  totuni,  nec 
per  rationem  suppositi  naturam,  nec 
e  contra,  quia  si  ffiqualiter  posset 
denominare  partem  unam  etaliam, 
si  ex  hoc  quod  inest  uni  parti,  de- 
nominaret  totum,  pari  rationc  op- 
positum  privative  denominans  aliam 
partein  denominaret  totuin.  Simili- 
ter  est  de  supposito  et  nalura,  et 
per  consequens  idein  simul  denomi- 
natur  simpliciter  ab  oppositis.  Sed 
creatum  nalum  est  dici  de  quolibet 
alio  a  Deo,  et  creatura  similiter, 
quia  essentialiter  nata  est  dici  de  na- 
tura  sicut  de  suj)j)()silo  ;  igiliir   non 


Conditio 
eju«  (|iiod 

creultir. 
Kx  liiiiiiu- 

iiilule  et 
Verljo  ijoa 

resullat 
uuuni  per 

ge  eas. 


8. 


324  MHni  111. 


I 

5 


proptcr  lioc   prnecise,    quod  dicitur  tur   :   Socrales  albus    est  crealus  ; 

(1(^  natnra,  dicitur  de  supposito  ;  igi-  ip:itnr  Socrates,  esto  quod  Socrates 

lur    licet    iiatura   in   (^hrislo  posset  ])rins  fuisset.  Sicut  igitur  non  sequi- 

dici    crealura,    non   lanion    propter  tui-    factum  est  lioc,  iiiilur    est  fac- Facium esi 

.  1        /11      •  •    •  1  •  •  aliqniil  lioc 

hoc    de    supposito,  ut    de   (Jirislo,  tum,  nisi  esse  hoc   sit  primum  esse  vei  iiiuti, 

quia   igitur   non  posset  dici   de  eo,  illiiis,  sic  non  sequitur,  est  crealum    facinui 

nisi  ratione  natura?  humanaB,  etilla  album,  igitur  esl  creatum,  quia  duo  S^ieu". 

non  sufficit  ad  denominandum  sup-  piima  insunt^toliper  partem,  et  non 

positum    talis  natura),    nec  ratione  parti  ;  sed   esse  creatum    ffiqualiter 

alterius  in  Christo,  potest  Christus  inest  tolietparli.  (Juare  autem  non 

Ounrer.hri- jici    natura.     Unde    licet   Christus  dicitur  iminediate  creari  secundum 

stusdicilur  .  .  .  .     . 

fiieniuisper  posset    dici   gcnitus    pcr  naturam,  animam,    sicut   immediate    concipi 

ualuraui,et  !•    •  ■  i 

non  crea-  nou  tamcn  dicitur  creatus  pcr  uatu-  secundum  corpus,  etsic  posset   to- 

ram,  quamvis  natura  creatur,  quia  tum  denominari  a  creatione  imme- 

genitum  natum  est  dici  de  supposito  diata,  dubium  videtur. 
solum  per  naturam,  utper  rationem 
termini  formalis ;  sed  esse  creatura  SGHOLIUM  ill. 

a^qualiter    dicitur    de    natura    et    de  W^c,  Christussecundum  quod  homo  redupHca- 

SUppositO,  ideo  non  per    hoc,     quod  in'e,  esl  creatum,  falsa  esl,  sed  vera  dislinctive, 

COnvenit  naturce,  potCSt  dici  de  SUp-  '^^  ''''  ^ecundutn  humanitatem.  Eodcm   sensu 

'  ^  '  hgec  est  laisa,  vei  vera  :  JElhiops  secundum  quod 

poSltO.  habel  denles,  est  n/i«s.  Vide  Docl.  in  Oxon.  dist. 

9.  Ad      primum      principale      primae  6.  q.  2.   et  i.   Prior.   q.  3'x  Patres  admitlunl, 

AdprimumqucBStionis,  potest  dici  quoddivisio,  Christum    2«ce/)mc,    Auguslin.    tract.    105.     in 

principale      .     ^ ,     .  ,  •    •  Joan.  Nazian.    orat.  35.  num.  72.  ait  esse  fac- 

u^slfo-    ^^    ^lll'lStUS    est  hoc,    Igltur   creatus  ;„„,,  pi  Leo  serm.  3.  Pentecosl.  c.  2.   dicit  eese 

^"nls :°     vel    increatus,    non     valet     respectu  lemporalem.  Si  diceremuselidm  essecreaturam, 

^^'tT    illius,    quod    includit    duas    naturas.  non  vldeo  quarclocutio  non  esset  vera.   Argu- 

nrnn^ron   ^T  i  ,       '  u  ^ .,      „  ^    ^   t  mentu  cepte  dd  hoc  premunt,  et  inler  Gatholi- 

^^-^^'^'''^-Nunc  autem  natura  humana  non  est  .,.,     .      .    ," 

tum  an  va-  -^   "^*    ^  ^  cos  nihil  est  pencuh. 

^^^  ^'      homo,  sed  Christus  homo   habet  in 

se  duas  naturas  ;  ideo  neutrum  erif        Ad    secundam   qua^stioncm    dico       10. 

dandum.  Vel  esto  quod  sic,  non  se-  quod  quando  propositio  affirmativa  Ad  qnreft 

quitur,  Christus  est  homo  creatus,  falsa  est    ex  repugnantia  termino- 

igitur  estcreatura  ;  siciit  non  scqui-  rum,  nunquam  vcrificabitur  per  de- 

tur,  Michalus  musicus  corrumpetur  terininatioiiem   non   auferentem  il- 

cras,  igitur  Michalus  corrumpetur,  lam  repugnantiam.  Sed  inquantum,^''^^^^^^ 

auia     Cliridus    distrahitur    tantum  additum  tcrmino,  non   diminuit  ip- tut"  term 

.     •  P  .        .        .J^     no  (Ihrisl 

per  hoc  quod  dicitur /iomo,  sicut  si  sum  ;  igitur  non  aufertquin  signih-  diu.iuuii 

arguitur,  Socrates  albus  est  annihi-  cct,  quod  prius  ;   igitur  si   hoBc  est 

latus,  igitur  Socrates.  falsa   :    C/iristus   est  creaiura,    ista 

Ad  aliud,    conccdo   quod  de   quo  crit  falsa  :  Christus  secundum  quod 

dicitur  inferius,  dicitur  superius  ad  homo,est  creatura.  Tamcn  si  aliquid 

ipsum  ;  scd  crcatura  non  est  supc-  addatur  extremo,  quod  distrahit  ip- 

rius  ad  quodlibet  aliud  a  Deo,  ita  sum,  licet  prius   fucrit    repugnantia 

quod  sequitur,  hoc  est  aliud  a  Deo,  virtualis,  potcst  propositio  esse   ve- 

igitur  est  creatum,  quia  non  sequi-  ra,  ut  si  dicatur  :  yEtJiiops  est  albus, 


ar 
d 


DIST.  \l.  QUyESTlO  11. 


325 


hic  esl  repii^naiitia  virlualis,  laiiien     secundiiin  iiailcin    |)riii(ii)alein,  si- 
sic    diceiKio,    cst    (ilhits    .sccufnhnn     cul  crispiludo  ;  aliqua  vero   secun- 


denlcs,    addiliii'  delenninalio   diini- 

nucMis  j)raHiicaluin  resi^eclu    loliiis, 

chrisius   doh  aiileiii  respeclu   narlis.    Tainen 

secundum      •  •  • 

quodhomo  si  ex  iiac  inferalur,  .Klhions  esl  al- 

Gst  crCiitu* 

ra.iiuvera,  hiis,  secuiiduin  quod  liahel  (h'nles, 

et  nuomo-    •    ,  <         i-  i  • 

Jio  ?      isla   esl    aJKjiio    inodo     iinj)roj)ria. 


(hiiii  oiiines    jiartes,    vel   secuiKhjin 
jirincij^aliores  jiartes.  Priino  iiKjdo, 
quod  denoininal  iinain  jiarlein,  de- 
noininal  luluni  :   sed  secundo  inodo 
vel  tertio;  noii  nisi    insil  secundiim 
oiniies  jtartes,  vel  j)lures.  Nunc  au- 
8ic  iii  j)roj)osil(),  crealura    siiiij)lici-     tem  si  sanilas  nala  est  inesse  oiiiiii- 
ter  rej)u^-nal  (llirislo,  et  si  additur  .•     hus  jiartihus,  noii  lamen  <equaliler, 
Chrisliis     est    creatura     secundum     sed  jirincijialiter  Ihoraci,  si  accij)i- 
qiiod  hoino,  adhuc  non  aufertur  re-     tur   jiro  corde,    quia  si    nata    esset 
juignantia,  nisi  sic  iiilelli^itur:  (ihri-     simj^Iiciter     inesse       mullis     tcque 
sliis  secundum    hominem    est  crea-     jirincij^aliter,    ciiin    uni   j)arti     j)os- 
lura  ;  et  sic  dicit  Magister  iii  lillera,     sit  inesse  sanitas,  alteri    infirmilas, 
qiiod  Christus  secundum  hominein,     siinul    j)ossent  conlraria  incsse   ei- 
hoc   est,   secuiKlum    humanilatem,     dem  suj)j)osito  ahsolute. 
est   creatura  ;   non     sicut     dicimus         Vel  aliter  dico,  quod   Aristoteles       12. 
qiiod  corj)iis  videlur  secundum  co-     non  curat  de  Loi^ica  in  illo  excinj^lo,  Onnro  ho- 
lorein,  quia  ihi   non  est- distraclio,     sed  de  re,  cum  dicit  aliquid  trij)lici- miuiiuirsa- 
sed    sic    dicendo  :  Christus   secun-     ter  inoveri,   lioc  est,  realiter  iiiest,  "m^ce,  et"" 
diim     humanitatem     est    creatura,     sive   denominet    totum,   sive   non  ;  "chrlsVur 
creatura,  ut  liic  prccdicatur,   ihslra-     videtur,  si  deheat  salvari  de  virlute  n^ai^ura.* 
hitur.  vocis,  quod  ex  hoc  quod  inest  tali 

Ad      primum     principale     hujus     parti,  sequitur  quod  inest  toti,  opor- 


Ltrum 
Ihristus  se 


Adarg.q.2.  qua^stiouis,   cuni   dicitur :   Christus     tet    quod   per    thoracem    intelligat 

parlem  principalem,  cui  si  inest 
sanitas,  non  est  compossihile  quod 
infirmitas  inest  alicui  parti,  a  qua 
potest  totum  denominari.  Sed  in 
proposito  :  Christus  est  creaturase- 


.secundum  quod  homo,  est  aliquid, 
q^uo^d^n-  '^'^rum  est,  nec  tamen  oportet  conce- 
mo,sitcre- dere,   igitur  secundum  quod  homo, 

alum  vel  .        . 

iacreaium.  est  aliquid  creatum  vel   increatum, 


Ad  secun- 
dum. 


nisi  intelligatur  sic,  secunduni  quod 

homo,  id  est,  secundum  illam  natu-  cundum    humanitatein,     si   quoquo 

ram,  et  tunc  concedo  quod  ilia  na-  inodo  sitcreatura,  et  ista  pars  non 

lura  est  creata.  Vel   concedo    quod  est  principalior  ipsius  (^hristi,  ideo 

Christus  est  aliquid  creatum,  secun-  non    j)otest    argui    ex    hoc,     quod 

duin  quod  hoino,  sed  tunc  stat //o/«o  Christus   est  creatura,    sicut    quod 

pro    natura,    vel   conceditur    aliud  homo  sanatur  seciindum   thoracem, 

memhrum,  quod  Chrisliis  socundum  sed  quod   crealura   inest  alicui   iii- 

quod  Iiomo,  est  aliquid  increatum,  trinseco  in  Chrislo,  sicut  realiter  ex 

dico  quod  tunc  stat  pro  natura  in-  alia  parte  sanitas  inest  alicui  intrin- 

creata  in  ipso.  seco  in  toto,  licet  ah  illo  non  possit 

Ad  aliud  o.  Physicor.  dico  quod  tolum  denominari. 
aliqua  nata  sunt  proecise  inesse  toti 


320 


LlFUll  111. 


DISTINGTIO  XII. 


ra. 


QU^CSTIO    UNICA. 
Utnim  Chrislus  fuerit  impcccabilis  ? 

Alens.  3.  ]T.q.  14.  m.  i.  D.  Tliom  .3.  p.  q.  15. 
arl.  I.  (ubi  Cajet.  et  Medina)  el  hlc  q.  2.  art. 
I.  D.  Bonavent.  ari.  2.  q.  i.  Richard.  a?7.  2. 
q.  I.  Durand.  q.  2.  Gabriel.  q.  i.  Palud.  q.  2. 
Marsil.  /u'c  3.  p.  ^.  9.  Btissol.  9.  i.  Rubion 
ibidem.  Ilenric.  quodl.  6.  q.  6.  Suari'z  3.  p.  d. 
33.  sec/.  2  Vasq.  d.  61.  Rada  3.  p.  conlrovers. 
4.  articulo  3. 

1.  Circa  duodecimain  distinctionem 

Argum.  1.  qua3rilur  primo  :  Ulrum.  Cliristus 
fueiHt  impeccabilis,  ila  quod  7ion 
possei peccare  ?  Quod  non,  Joan.  7. 
Si  dixero  quod  non  novi  eum,  ero 
similis  vobis  mendax.  Sed  ipse  po- 
tuit  hoc  dicere,  quia  sic  dixit  ;  igi- 
tur  potuit  dicere  falsum  ;  igitur 
potuit  peccare. 

Item,  Augustinus  3.  de  lib.  arb. 
melior  est  natura,  quee  potuit  pec- 
care,  quam  qute  non  potuit  ;  sed 
Verbuui  assumpsit  naturam  liuma- 
nam  meliorem  et  manentem  melio- 
rem,  quia  ipse  assumpsit  liberum 
arbitrium,  et  quidquid  ])ertinet  ad 
veritatem  naturae  humanse  in  no- 
bis. 

Item,  quod  quis  potest,  si  vult, 
absolute  potest ;  sed  Christus  potest 
peccare,  si  vuit  ;  igitur  absolute 
potest.  Majorpatet  per  Augustinum 
dc  Spiritu  et  littera  :  Illud  habet 
quis  inpolesiate,  quod  facit,  si  vult. 
IdeiTii  vult  Anselmus  secundo  libro, 
Cur  peus  homo,  cap.  10. 


Secun- 
dum. 


Tertium, 


ma. 


Oppositum,     si     potuit    peccarc,    ^^^^ 
igitur  potuit  damnari  ;  igitur  filius 
Dei  potuit  damnari. 

Dico  ad  quaestionem,  quod  beati-       2. 
tudo  potuit  poni  causa  quare  Chris-  Magistri 
tus  non  potuit  peccare,  aut  secun-    °'"°'°- 
dum  aliam  viam,  poluit  poni  causa 
ex  unione  ad  Verbum  ;  et  heec  se- 
cunda  videtur  de  intentione  Magis- 
tri  in  littera,  et  Anselmi  2.   lib.    Cur 
Deus  homo,  cap.  10.  quod  quia  erat 
assumpta  ex  unione,  fuit  impeccabi- 
lis.  Ad   hoc   est  ratio,    non    potest  ^»''»  p''^ 
natura  summe  elevari  ad  summum 
esse,  nisi  potentia  elevatur  ad  sum- 
mum  agere  ;  sed  natura  assumpta 
est    summe    elevata    ad   summum 
esse ;  igitur  ex  eadem  polentia    ad 
summum  agere  ;  igitur  ipsa  sic  ele- 
vata  non  potuit  peccare. 

Item,  ad  hoc  est  ratio  specialis  : 
Omnes  operationes  Christi  sunt  ope- 
rationes  Verbi  per  communicatio- 
nem  idiomatum  ;  igitur  impossibile 
est  naturam  assumptam  peccare, 
nisi  Verbum  oblique  ageret  ;  sed 
hoc  esset  Verbumnon  esseVerbum; 
igitur,  etc. 


SCHOLIUM    I. 

Ex  vi  unionis  hypostaticse  praecise,  natura 
assumpta  non  redditur  impeccabilis.  Ita  Doct. 
hic  et  supra  d.  2.  q.  i.  Sequuntur  Henr.  Ru- 
bion.  Gabr.  Marsil.  Ba.ssol.  Durand.  Rhada, 
citati,  Ovando,  Faber,  Tartaretus  et  Leuchet. 
hic,  et  oinnes  Scotistae.  Christus  secundum 
hanc  sentenliam  non  est  impeccabilis  ex  vi 
unionis  praecise.  Quidain  ita  inflammati  sunt, 


Secunda. 


ut  dicant,  contra  hanc  sentcntirtm  non  rationi- 
bus,  sed  nammlB  agenduni  ;  sed  nihil  solidum 
quo  hoc  probent,  ulTerunt.  Pulres  asserunt,  et 
verii^simuni  e-it,  Cliristum  esse  impeceabileai, 
sed  non  asseruiit  lulem  esse  e.\  vi  unionis  pra;- 
cise. 

Dico    lamon    qiiod   ex  vi  iinionis 


niST.  XIT.  QUyEaTlO  DNIC.  327 

Mn-islcr  in  lillcra  inlclli^it  qn"<l  A^jy^^R'»- 
nalnra  do  con^rno  non  osl  privanda 
tanla  plonilndine  jrralia^,  qiiatndin 
est  nnila  Verbo,  n(»n  lanion  \nlt 
hoc  esse  forinalilcr  ox  vi  nnionis. 
Idoin  inlolli^it  Ansolinns. 

Vd    nriinani  rationein,  dico  qnod  A-i  mtio- 

'  .  ,      i)»'m  i.ii- 


3. 
aturaas-  11011  roddilur  ista  naUiFa  iinpoccabi-     natnra  non  esl  elovata  ex  boc  qiiod     mJn. 
lon  jiiiicr  iis,  qiiia  poteiilia  non  alitor  se  lia- 
ciu  pri-"  bens    in    ratione    actns  prinii,    non 
S^irse   aliter  se  babot  ad  actiiin  secundnin, 

qnia    sic   fostuca    nianons    festuca, 

posset  producere  totuin  universuin. 

Sed    ista  potentia  aiiima?,  sive    sit 

eadem  essentia^,  sive  aliud  ab  essen- 

tia,  ex  sola  unione  natura}  bumana^, 

non  aliter  se  babet  in  ratione  princi- 


crso  unta 
esset. 


assniiipla,  ad  idom  es.se  formaliler 
cnm  Vorbo,  nec  potonlia  ad  idom 
operari  formaliler,  sod  tantniii  per 
coinmunicationom  idiomatum  est 
idoin  esse,  et  eadom  operatio  ;  for- 
maliter  tamen  rnanet  eiise  proprinin 
natura)  buinance  aliud  ab  esse  pro- 
prio  Verbi. 

Contra  illud,  Verbum  supplot  vi-  objetiio  i. 
pii  agendi  quanlum  ad  actum,  quia     cem  suppositi    creati,   sed  per  con- 
illa  natura  est  primo  personabilis,  et     cessa,  si  suppositaretur  propria  sup- 
nunc    personatur    personalitate  ex-     positatione,  idem  esset  esse  naturse 
trinseca,  et  eodem  modo  posset,  si     assumptee,  et  per  consequens  eadem 
prius  fuisset  personata  propria  per-     operatio  formaliter  utriusque. 
sonalilate,  et  in  nullo  fuisset  natura         Item,  etsi  non  sit  idem  esse  for-  secunda. 
mutala  in  actu  primo,  si  fuisset  in-     maliter,  non   propter  hoc  sequitur 
trinsece    personata    antequam    as-     quin  sit  vera  generatio  in  nativitate 
sumpta  ;  igitur  ex  hoc  solo,  quod     Christi,  quia  ad    hoc  quod  sit  vera 
est  unitas,  nonaliterse  habet  quan-     generatio,  non  requiritur  quod  esse 
tum  ad  actum  primum.  omnino  novum  acquiratur,  sed  suf- 

Item,  appetens  potest  aliud  appe-     ficit  quod  esse  prffihabitum  commu- 

nicetur  naturffi  bumanse. 

Item,    aliud  videtur    consequens    Teriia. 
ad  illam  opinionem,  quae  ponit  quod 
esse  sit  aliud  ab  essentia,  quia  po- 
test    esse   vera   generatio,   por   hoc 
quod    essentia    nova    acquiiit  esse 


tere,  et  aliud,  quousque  habeat 
quietem  in  objecto  ultimo  ;  sed  na- 
tura  assumpta  ex  hoc  quod  assump- 
ta,  non  ultimate  quietatur  ejus 
appelitus,  quia  posset  assumi  dor- 
niiens,  vel  omnino  non  sciens  quod 


esset    assumpta,    plusquam   natura     novum  sibi,   quod    tamen   non    est 
non  assumpla,  loquendo  de  potentia     simpliciter  novum,  sed  ab  alio  prae- 

babilum. 


itura  as- Doi  absoluta.  Ideo  dico  quod  nalura 

impla  ex  .... 

)c  praeci-  assum])ta   nou   est   impcccrtbilis  ex 

uon  est  ,  ,  ,  •    •     i 

mpecca-  hoc,    quod    assumpta,  nisi  de  con- 

gruo,  quia,  ut  dicitur,  Joan.  i.  vidi- 

mus  (jloriam   ejus,  qiiasi  wiitjeniti, 

hoc  est,  de  congruo. 

4  Ad  aliud  in  contrarium,  dico  quod 


5. 


Ad  primum  boriim,  dico  quod  si 
ista   natura  humana  suppositaretur  Ad  objoc- 

,.,    ,  ,  lionem   1. 

in  se  projiria  porsonalitato,  esset 
pra3ciso  idem  esse  essentia;  et  sup- 
positi,  qiiia  suppositum  non  habe- 
rot  csse   aliud    a    nalura.    Sod   Iiic 


328  Linni  m. 

scfiiiilur    onnosiUiin,     nuia    si    liic     isla   osl    \('iilil;ila,   an    ex  hoc  nuod  Bumpta 

esscl  sic,  esset  idcm  esse  forinalilcr  assuinilur  nalura  liuinana,  seuiiilur  prof.riu 

,  .  es-c  df 

suj)j)osili,   el    nalurce    liumance,    et     quod  noii  sil   aliud  esse   ejus  (juain  liniinnn 

,  •,  ,  A  1      I     1  •(  \-      I  •       ,       •    •  ;•  e*^e  Vei 

tunc    sujijiosilum    nic  non    liahebit  es.se  \  erl)i,  ct  nisi  cum  assumjitione  de  hoc 

proj)rium  esse,sed  tantum  esse  na-  slaret  esse  actuale  natura^  humana^  ^"''''■^■*' 

turae    humancc,     sicut    suj)positum  formalitcr  aliiid  ab  esse  Verhi,  se- 

creatum  non  hahel   jiroprium  aliud  quiliir  quod  imjierfecte  assurneretur 

ah  e55e  naturcC,  scd  idem  formaliler.  naliira  linmana,   ct    quod  si    prius 

Vel  if^itur  oportct    hic   dicere   quod  fuisset  suppositala  in  se,  ex  assump- 

Verbum  nulluin  e.5se  hahel,  nisi  e.s.se  tione    destruerelur    esse    proprium 

naturai  huinana),  vel  quod  dissimile  nalura^,  ct  si  iterum  derclinqueretur 

esl  in  proj)Osito  de  natura,  si  suj)-  sihi,  vel  annihilarelur,  vel  esset  ge- 

Quomodo  ponitur    in    proprio   suj)posilo.  1'^t  neralio  novi  esse  proprii  ipsius  na- 

tum  Verbi  cuiii  dicilur,  supposilum  incrcalum  tura».    Dico    igitur     quod      nalura 

cem^^Jupp^o- supplct  vicem  suppositi  creati,  ve-  assumpla  dicitur  ens,  non  formali- 

siti  creati?  j,^j^  ^g^  -^  j^qp^  q^^j  pcrimat  depen-  ter  esse  divino,  nec  sic  coinmunica- 

dentiam  in  actu  naturfle  ad  supposi-  tur  potentiai  opcratio  eadem  forma- 

tum,  quia   non  dependet  sic    actu,  hter,  sed  tantum  per  communicalio- 

sicut  si  non  esset   terminata   actu,  nem  idiomalum. 

cum  dependetad  suppositum  extrin-        Ad  sccundam  ralionem  prius  fac-       7 

secum  ;  tamen  non  causat  identita-  tam,  qua^est  specialis  de  operatione  Ad  raii. 

tem  formalem,  sicut  si  nalura  suj)-  Vcrbi,  cuin   dicilur,    omnes  opera- op?D°\i 

positaretur  in  se,   quia  suppositum  tiones  operatur  Verbum,  quas  ope-     ^'^^" 

extrinsecum  cum  natura  non  hahet  ratur   nalura   humana,    dico    quod 

esse  itaformaliter  idem,  sicut  sup-  nuUam  rationcm  causa3  hahet  Ver- 

positum  intrinsecum,  nisi  Verbuin  bum    respcctu    opcralionis   Chi-isli, 

nullum  e55e  haberet  aliud   a  nalura  quam   non  habct  Pater  et  Spiritus 

humana,  quia   suppositum  non  dat  sanctus  ;    ncc  est  operatio   natura? 

esse    naturai,    neque  agere,    scd   e  humanae  a  Verbo,  quee  non  esset   a 

contra  universaliter  in  creaturis.  tota  Trinitate,  sicut  si  esset  natura 

Ad  object.      Ad  aliud,  cum  dicitur  quod  genc-  humana  sihi  dimissa,  scd  tunc  non 

ralio  potcst  terminari  ad  esse  A^crhi,  esset  communicatio  idiomalum.  Non  Sinaiur 

i   1      •  ,  •     ,    •■•  !•    •  X-      1  1  •  •    assumpl 

ut  liujus  naturai,  quffiro,  aut  inlclli-  tamen  dicilur    \erbum   dcnominari   peccare 

gitur   quod    nihil  sit    novum,     nisi  ab   opcratione    secundum    naturam   bl,e'retu 

quod  esse  sithujus?  et  tunc  scqui-  humanam,  et  si  ipsa  ohlique  agercl,     ^^""^^' 

tur  quod  formalis  terminus  gencra-  non    alitcr  dcnominarelur  Verbuin 

tionis  est  relatio  rationis.   Vel  intel-  ah  opcratione    aliqua,  quain   nunc 

ligitur  quod   tcrminus  generationis  tota  Trinitas  proj^tcr  hoc,  quod  agit 

sit  6556  illius  natura?,  quod  sil  aliud  quantum  ad  suhslantiam  actus,  cum 

ah  esse  Verhi,  ct  tunc  habelur  pro-  quis  actu  peccat,  tamen  male  sona- 

posilum.  ret  de  Deo,   quod  Verhum  oblique 

G.  Ad  terlium,  dico  quod  illud  non  operaretur,  et  inconveniensest  quod 

Ad  ter-   cst  consequcns  acl  illam  opinionem,  natura  assumpta  ohlique  agat,   quia 

tiam.  Na-  ,  .  ^  ,  /  .  '  ,  ,      ,  ,       .       ,r 

luram  as-  seu  magis  est  conlra  ;  quia  qua3stio  de  congruo  habet  plenitudinem  gra- 


j 


DIST.  XII.  QU.IilSTIO  l  NIC.  329 

ti(i',  sed  Jioii   esl  coiilriuliclio  iialii-     .Nmic  aulciii   (licciis  liaiic  coiKlilio- 
ram  assumplani  obliciuo  ajicro.  iiaicm,  si  lii  cs  asiiius,  lu  cs  rudiJji- 


SCHOLIUM  II 


iis,  (liiil  (luas  (lalc^oricas  maleriali- 
ler,  (juarum  iilra(jue  fal.sa,  si  coiisi- 
derelur  iii  sc,  iioii  laiiien  est  aliqua 

Imi.eccabilitas  fuitex  perfeclissima   fruilionc  f.^\^^^    Ulpars    lllljus     Condilioiialis. 

eju8,  iiaquo  non  luil  prsecise  ex  unione  hypos-  it     i      •    ,       •  i    ,        •  . 

/,.        ^  ..  ,    .    ,..  l  nde  ista  sic  |)iolala,Si  ^;«  ^6- 6r.s'^/<//.s-, 

latica,  netiue  ex  gialM,  neque  ex  glona  (iulen-  ^  '  ' 

sive  loquendo  dehuc),  seciex  fruilioiie  perlec-  11(36    OSt    vera,     nOC    falsa.  Isto  modo 

tissima  Christi  inlensive  el   extensive.  De  quo  poluit    Clirislus     dicero     oratioiicm, 

vide    Doctorem    explicantem    impeccabililatcrn  qi,;^,  secunduui   SO    Considorata  pos- 

Beatorum,  in  Oxon.  4.  dist.  49.  quajst.  G.  el  ibi  ^  ' 

in  Heport.  qu.-vst.  5.  Per  lioc  salvantur  omnia,  SOt  OSSO  falsa,  tamoil  nullus  poriecto 

quffi  objici  possenl  coiilra  Doclorem,  quia  uun-  boalUS  polosl  (licerC  falsum. 

quam  asseruii  Chrisiura  osse    peciabilcm,  sed  Secundo  modo,  Ol  niaximo  OSt  llOC    Falsum 

expresse  docet  esse  impeccabilem,    non   lamen  ,      .,,     .    ,  •       •  i    .  •     '^'^^  potest 

ex  v;  unionis  pr^cise.  )'erum  do  Chrislo,  (lui  vidct  omiiia  d^™ 

in  Vorbo,   quia  assorere  talem  ora-  naiuraii, 

y_  Dico  igilur  quod  causa  impoccabi-  lionom  significativam  non  convenit,  ""^' '"^'^'^''' 

iicioris   lilalis  naluraR  in  (-lirislo,  neque  est  nisi   utondo    volunlarie  ipsa  ;    boc 

dS.''   unio  ad  Verbum,  nequo  gloria,  iio-  aulem  non  convenit,  nisi  ox  defeclu 

J^gj.'^."^"^^  quo  gratia,  quia  jAratia  non  opponi-  naturali,  vol  etiam  morali,  quia  vel 

Ihrisu     ^^^  poccalo  formalilor,  sod  virluali-  sic  proforons  deceptus  docipil,    vol 

ter,  sicut  causa   opposito  sui  olToc-  non     deceptus    vull   docipere  ?   Si 

tus,  et  ha3c  sicut  causa  contingonset  primo  inodo,  osl  dcfoctus  naturalis, 

secunda,  quia  potentiautitur  babilu,  quia  error  et  iiialilia  ;  poenalia  sunt 

et  non   e   contra  ;   sed  nulla  causa  ignorare  enim    vorum    ost    iiialum 

socunda  et  contingons    simpliciter  pama3.  Si  secundo  modo,  proforons 

ropugnat  opposilo  sui  efTectus,  quin  estvitiosus  moralitor;  neulro   modo 

lalia  possunt   sinml    conservari   de  potuit  Chrislus    falsum  assorere  de 

polentia  absoluta  Dei.  potontia  Dei   ordinata,   licet   posset 

Quid  igitur  roddil  illam  naturam  illa  nalura  de  potentia  Dei  absolula. 
impeccabilem  ?  dico  quod  plenissi-         Ad   aliud,  dico  quod  Augustinus       10. 

ma  fruilio,    quam  babuit  Chrislus.  inlellii^it   quod    melior   est   iiatura,  ^.d  secaa- 

Quomodo  tamon  slant  simul,  quod  aiue  potest  pcccare,  quiun  quae  non  Meiior  e^t 

.        .  ,      I       •      •  r         ,  ,      ,  1  ,  ,        naturaquaj 

sit  viator,  ot  plenissiino  iruatur.  pa-  potesl,  comparando  naluras  creatas  potest  pec- 

tebil    dlstlnctione    decima     octava.  ad  invicem,  quia  molior  ost  natura,  ^Jerint^er 

QucEcuinquo  enim  sit  latio  impecca-  quai   potest  poccare   et  quai   polest    <^""^*^- 

bililalis  in  aliis  Sanctis,  non   poluit  beno  volle,  quam   quffi  non  polest. 

poni  alia   ralio    impoccabililatis   in  Quomodo  autem  liberum  arbitrium 

^  Christo,  quamdiu   fuil   in  via  ;  difli-  esl     in   Christo,    diclum    est   alilii' ;  •  Vide  in 

cilo  tamen  videtur,  si   fuit  impecca-  quomodo  autem  perlinet  ad   liborla- n. 25.  eid. 

bilis,  quomodo  poluit  mereri  ?  tem  proul  est  fundamonlum  ordinis,  n."9?ei"ui't. 

0.  Ad  primum  principalc,  dico  quod  scilicot,  sicut  est  in  iiobis,  manebat    °"'"- ^- 

argum.  diccre  potost  duplicilor  accipi,   vol  in  Chrislo  porpeluo  quanlum  ad  id, 

proul  dicit  exprimoro  vocalitor,   vol  quod  ost  deossontia  libertatis  arbilrii 

proul    dicit    asseiitire     menlalitor.  croali. 


330 


LTRRl  III. 


Adteriium.      ^^^  ^^'^}^^h  cnm   (liciliir  qiiod  quis 

potcsl,  si  viill,  al)solule  potcst,  dico 

quod   isla  est  falsa  formaliter,  ubi- 

cumqiio   j)onatur,  qiiia  hic  est  una 

conditionalis  in    antecedente,   quo? 

est    necessaria    applicata    Dco,    et 

consequens  potest  esse  impovssibile, 

^ousilli  ^^^"*  '"  proposito.  Similiter  de  actu 

JoteVt'^ex-  ^'olendi  potesl  antecedens  esse  ne- 

poniiur.  cessarium,   el     consequens   contin- 

gens,  quia  si  voluntas  tua   vult  ali- 

quid,  potest  velle  illud.  Ideo  ante- 

cedens  hic  est  absolute  necessarium, 

potest  si  vult,    et    hoc  consequens 

contingens,  potest  velle,  quia    ista 


voluntas  potest  non  esse,  ideo  opor- 
tet  addere,  quod  quis  potcst  et  vuit, 
et  potcst^  vcl  dchct  illud  vettc,  abso- 
lutc  et  simpliciter  potcst;  aliterenim 
est  propositi(j  noganda,  quia  alibi 
illa  proposilio  coassumpta  est.pro- 
positio  conditionalis,  propter  impli- 
cationem  incompossibilis  in  antece- 
dente,  ut  si  dicam,  lapis  potest  vo- 
lare,  si  vull;  igitur  potost  volare, 
et  sic  inlelligit  Augustinus  et  An- 
selmus.  Si  autem  sic  applicetur  ad 
Deum,  nihil  inconveniens  sequitur, 
quia  haec  erit  falsa :  Dcus  potest 
vellepeccare. 


DIST.  Xlll.  OIL^STIO  I  ET  H. 


331 


DISTINGTIO  XIII. 


lum 


QU^STIO  I. 

Ulrum  possibile  fuit  confeni  animee 
Christi  suiniuam  gratiani  conferibi- 
lem  creaturx  ? 

Alens.  3.  p.  q.  12.  n.  2.  D.  'rhom.  3.  p.  q.  7.  n. 
9.  el  hlc  q.  3.  art.  2.  D.  Bonav.  a.  \.  q.  3.  Ri- 
chard.  a.  i.  q.  3.  Durand.  quxst.  2.  Gabr.  q. 

1.  Palud.  q.  I.  Major    q.  3.  Suar.  tom.  i.  3.  p. 
d.  22.  sect.  2.  Vasq.  d.   45.  el  47.  Vide  8cot. 

2.  Metapti.   q.   uti.  et   i.   Pfiysic.   q.   12.  ei  en 
O.co».  /lic  quaest.  \. 

Quod  non,  quia  quanto  habitus 
uent.  perfectior,  tanto  actus  perfectior,  et 
quanto  actus  perfectior,  tanto  inten- 
dit  habitum;  igitur  quanto  anima 
Chrisli  haberet  actum  perfectiorem, 
tantoerithabitus  intensibilis;  igitur 
non  potest  conferri  animae  Christi 
tanta  gratia,  quin  major  esset  con- 
feribilis. 

Item,  2.  de  Anima :  Ignis  cresce- 
ret  in  infinilum,  si  apponerenlur 
combustibilia ;  igitur  pari  ratione 
charitas  creata  potest  crescere  in 
infinitum,  cum  semper  habeatur  ob- 
jeclum  excedens. 

Item,  major  perfectio  requirit 
majus  perfectibile ;  igitur  summa 
gratia  creata,  esto  quod  esset,  non 
posset  recipi  nisi  in  supremo  per- 
fectibili  a  gralia  ;  igitur  cum  natura 
Angeli  sit  natura  superior,  ipsa  est 
perfectibilis  mnjori  gratia. 

Itom,  ordo  attenditur  secundum 
infiuentias  supcrioris  ad  inferius,  et 
non  e  contra;  igitur  illud  quod  est 


inferius  in  natura,  non  potest  in- 
fluere  in  superius  iii  Ilierarchia; 
sed  si  anima  Ciirisli  liaberet  sum- 
mam   gratiam,  ipsa  influerel  in  na- 


turas  Angelicas. 


UD 
lUl. 


lum 


tum. 


Oppositum,  animaChristi  fuit  ca-   contra. 
pa.K  illius  unionis,  in  qua  fuit  suin- 
ma  gratia  collata,  secundum  Augus- 
tinum  13.  de  Trin.  cap.d. 


QU/ESTIO  II. 

Utrum  summa  gratia  sit  coUata  aninix 
Cliristi  ? 


Alens.  3.  p.  q.  12.  a.  3.  D.  Thom.  3.  p.  q.  G.  a. 
11.  et  hic  q.  I.  art.  2.  D.  Bonav.  a.  i.  q.  2. 
Richard.  a.  i.  q.  2.  Gabr.  quxst.  i.  Suar.  3. 
p.  tom.  I.  d.  22.  sect.  2.  Vasq.  d.  46.  et  47. 
Scot.  in  0.VO71.  hic. 


Quod  non,  Augustinus  13.  de  Tri-       o. 
nit.   cap.  5.   Beatus  est,  qui  hab et  Argament. 
cjuidquidmitt,  et nihilmali  vutt,  quod  p"'""'"- 
non    est    intelligendum,    quidquid 
vult  actu    solum,    quia    sic    posset 
vialor  esse  beatus,  sed  quia  habet 
quidquid  potest  velle,  et  hoc  recte 
velle.  Sed  Angelus  potest  velle  ma- 
jorem  gratiam  quam  anima  Christi, 
quia  secundum   se    est    receptivus 
majoris  gratise,  cum  sit  natura  no- 
bilior ,    igitur   Angelus    non    esset 
beatus,  nisi  haberet  majorem  quam 
anima  Christi. 

Item,    non    oportet   dare   animaR    secun- 
Christi  majorem  graliam,  quam  sibi 
sufficit  ad   lioc   quod  sit  ita  beata, 
sicut  est  apta  nata  ;  sed  minorquam 


332 


LlBRl  III. 


sil  siiprcma  fi:rali;i,  sufricil,  qiiia 
aniina  (llirisli  non  esl  naUua  suin- 
iiia;  if^ilur  non  cst  apta  nata  hai)cre 
sumniam  graliam.  Iliud  pnjbalur 
sccundo,  quiasi  gravc  boalificarclur 
dcorsum,  adliuc  minus  grave  quio- 
larctur  naturalitcr,  clsi  non  essct 
in  centro,  si  essct  in  lali  gradu  ap- 
proximalionis  ad  ccntrum,  qualis 
compcterct  suscnatura};  igitur  sic 
nalura  beatificabilis  satis  quietatur, 
si  habcat  gradum  proportionatum 
suffi  naturee. 
3  Item,  non  cst  darc  naturam  sum- 

Teriium.  mam  creatam  beatificabilem  ;  igitur 
nec  est  dare  supremam  gratiam  crca- 
tam.  Consequcntia  patet,  quia  magis 
consistit  ordo  universiin  perfcctione 
spccierum  quam  individuorum,  et 
in  hoc  quod  specics  sunt  ordinatae ; 
sed  nafurcE  intellectuales  secun- 
dum  spcciem  non  rcquirunt  statum 
in  speciebus;  igitur  nec  multo  for- 
tius  gratia  in  individuis  suis  secun- 
dum  gradus  iiitensionis.  Antecedens 
patet,  quia  qua^cumque  creatura 
intellectualis  distat  in  infinitum  a 
creatorc ;  igitur  perfectior  crea)'i 
potest. 

Gontra.  Oppositum,  Joann.  1.  Vidimiis 
(jloriam  ejus,  gloriam  quasi  unige- 
niti  a  Palre.  Et  Magislcr  in  litlera 
dicit  quod  habel  plcnitudinem 
graliae. 


resj)cclii  liiii,  (juia  j)otenlia  habilii 
uliliir,  ct  non  e  (ontra.  Sed  natura 
infcrior  non  polcst  csse  activa  rcs- 
j)cctu  sumincX»  friiilionis,  quia  alia 
natura  nobilior  cum  cisdcm  causis 
concurrcntibiis,  intcnsiorem  cau- 
sarct;  igilur  Angclus  potest  pcrfc- 
ctius  friii. 

Itcm,  naturaAngeli  est  assumjjli- 
bilis  de  potentia  absolutaDci ;  curn 
igitur  ista  tria  concurrant  ad  fruili(j- 
ncm,  j)rima  causa,  gratia  collata,  cl 
voluntas  fruentis,  et  voluntas  Angcli 
sit  nobilior,  fruitio  potest  esse  nobi- 
lior,  quia  variata  una  per  se  causa, 
aliis  remancnlibiis  eisdcm,  fruitio 
erit  perfectior,  si  ista  una  causa  sit 
perfectior. 

Oppositum  :  Possibilc  est  animain 
Christi  haberc  suminam  graliam 
creatam,  ut  probatum  est  quaestione 
prdecedente  ;  igitur  et  summam  frui- 
tionem,  quia  Deus  noii  ordinat  ali- 
quid  ad  finem,  nisi  posset  illud  finem 
altingere,  quamquam  aliquando 
frustraretur  finc  ;  summa  gratia  col- 
lata  ordinatur  ad  suminam  fruilio- 
nem  creatam. 


SGHOLIUM  I. 

Posita  explicatione  grali.Te  sunimaB,  positive 
et  negative,  ponitur  sententia  communior,  non 
esse  dabilem  gratiam,  qu*  non  possit  excedi ; 
suadetur  Iribus  claris  ralionibus. 


\. 


Dico  ad  priinam  qucestionem,  5 
Quod  summa  gratia,  vel  suprema  i^eciar 
potest  duplicitcr  exponi,  alhrmative 
et  negative.  Si  affirmative,  tunc  de- 
notatur  excessus  respcctu  omnium 
aliorum,  ct  sic  Aristoteles  dicit  9. 
Topicorum,  cap.  V).  quod  per  su- 
Quod  non.  Voluntas  habet  ratio-     perabundantiam   dicitur,     uni    soli 


QU^STIO  111. 

Utrumpossibile  fuit  animad  Christi  frui 
fruitione  summa  crealal 

Doctores  citali  quaestiorte  prima  et  secunda. 


pfiuium."  nem  aclivi  in  via ;  igitur  et  in  patria     convenit,  quia  oppositum  in  adjecto 


DIST.  Xlll.  QU/ESTIO  111. 


333 


tlia 

i  non 

mmu 

live. 

eliir 

imu 

,quae 

ilid 
OOQ 

■sl. 


ost,  (|ii(t(l  (wcedat  oniFiia  alia,  ol 
laiiKMi  (jiiod  lialical  suporiiis,  vcl 
aMjiiaio.  Islo  iiioilo  (licd  (juod  iion 
|)oU'sl  osso  iii  aiiiiiia  (lliiisli  ikmjuc 
siimina  cliarilas,  ihmjuo  siiiiiiiia  IViii- 
(io,  fjiiia  inij)ossil)i!e  esl  osso  duo 
sumina,  ol  iionost  iilla  j»Talia  creala, 
quiii  Dous  possol  creare  aHjualoin. 
Socundo  modo  exj)onitur  siij)orla- 
tiviim  no^ativo,  (juod  alia  iioii 
cxcodant  ij)siini. 

l']t  tunc  esl  iste  primus  arliculus, 
an  sit  possihile  suinmam  ^ratiam 
esso  iu  olToclu,  qun}  n(m  possit  ox- 
codi  ab  alia?  El  prohatur  quod  non, 
quia  si  possit  dari  terminus  certus, 
qui  non  possit  excedi  a  gralia,  aut 
lioc  esset  ex  ralione  forma3,  vel  ex 
parte  agentis,  vel  ex  parto  suscep- 
tivi.  Non  potest  dari  stalus  respe- 
ctu  fornice,  quia  ista  forma  spiritua- 
lis  est  qu(0dam  participatio  diviuc^e 
gratico,  vel  cliarilatis ;  igitur  cum 
somper  gratia  creata,  vel  charitas 
distet  a  charitate  divinain  infinilum, 
non  potest  dari  certus  tcrminus, 
ultra  quem  non  conveuit  procodere 
ex  parte  hujus  formffi.  Licet  enim 
non  conveniat  procedere  in  forma 
riiboris  iu  infinitum,  quin  devenia- 
tur  ad  aliam  speciom,  ut  ad  nigre- 
faclionom,  tamen  licol  procodalur 
in  infinitum  in  charitate  creata, 
nunquam  dovoniotur  ad  aliam  spo- 
ciom,  ut  ad  charitatem  increatam. 
Nec  potest  dari  tcrminus  ex  parte 
agentis,  cum  ipsum  sit  infinita'  vir- 
tutis  intensive.  Neque  ex  parte  su- 
sceptivi,  quia  charitas  ampliat  siip- 
posilum  ot  capficitalem  sujiposili, 
secmidum  illud  Psalin.  118.  Latum 
numdatum  tuum  nimis^  etc.  Unde 
charitas  major  disponit  supposilum 
ad  suscoplionom  majoris  gratla3. 


Socumla  ralio  ad  idom,  quod  iioii       ( 


sit  lciiiiiiius  gralia^  creata>  iii  clVo- 
clii,  (jiiia  (jiia'('umquo  gratia  j)rodu- 
cta  dilfort  ah  idoa  sua  iii  iiifiiiitum, 
(juia  idoa  gralia^  roalitor  iioii  ost 
aliud  al)  ossontia  diviiia.  Ex  hoc  se- 
quilurquod  infinitasunt  iiiedia  inler 
quamcumquo  gratiam  creatam  et 
suam  idoam,  vel  saltem  jiossunt 
esso,  et  sic  non  est  dare  tantum  gra- 
ti<e  creahe  quin  possit  dari  niajus. 
Aliter  sequitur  cadem  conclusio  ex 
eodein  antecedente,  quia  tantumpo- 
tost  produci,  quantum  potest  imitari 
idoam  suam,  si  esset  productum  ; 
sed  data  suprema  gratia,  qucc  posset 
creari,  adhuc,  si  perfectius  produ- 
ceretur,  perfectius  imitaretur  ideam 
suam,  quia  adhuc  non  attingeret 
ideam. 

Tertia  ratio  ad  idem,  natura  in- 
tellectualis  non  potest  ita  perfecte 
produci,  quin  adhuc  posset  produci 
superior  ilja,  virtute  divina;  igitur 
iiec  potest  aliquis  gradus  gratice  ila 
pcrfectius  creari,  quin  posset  perfe- 
ctior  eo  creari,  quia  semper  natura 
perfoctior  cst  capax  gratiffi  secun- 
dum  gradum  ulteriorem.  Antece- 
dens  patet,  quia  producta  perfecta 
nalura  intellectuali,  qua3  posset 
creari,  adhuc  ipsa  esset  finita  se- 
cunduin  gradus  perfectionis  inten- 
sive;  igitur  si  sibi  adderetur  unus 
gradus  perfectionis,  non  propterhoc 
esset  infinita  intensive,  quia  finitum 
additum  finito  non  causat  inlini- 
tum  ;  sod  non  repugnat  producto 
prodiici,  quamdiu  est  finitum,  quia 
finitum  intonsive  quantumcumque 
sit  perfectum,  potost  habore  ralio- 
neni  jiroducibilis  a  Doo. 


». 

Secuiida. 


Terlia. 


334 


LIBRI  III. 


SCHOLIUM  II. 

Creabilem  epse  gratiam  tam  magnam,  ut  ex- 
cedi  nequeat.  Primo,  quia  si  non  est  status, 
potest  produci  gralia  in  infiiiitijm.  Secnniio, 
ex  Pliilos.  3.  phys.  texl.  G9.  cujus  locum  luse 
expendit,  el  explical  procedere  in  pcrmanenti- 
bus.  Ita  cum  Doctore  tenent  Durand.  i.  17.  q. 
4.  el  h!c  q.  I.  et  4.  d.  44.  q.  2.  Cajetan.  2.  2. 
queest.  24.  art.  7.  et  3.  p.  q.  7.  art.  9.  probans 
esse  D.  Thoraae.  Henric.  quodl.  5.  quajst.  3.  et 
quodi.  8.  q.  8.  Aureol.  apud  Capreol.  4.  disp. 
43.  quaest.  ult.  art.  2.  .^soulan.  3.  phys.  lecl, 
7.  quoest.  3.  Palud  hic  quaesl.  i.  Cano  de  loc. 
cap.  14.  Soncinas  8,  Metaphys.  quaest.  13. 

7;  Dico  tamen  quod    summa  gralia 

Summam   causabiUs     potcst    essB    simul     in 

eraliames-     «.      .        th      i  i  •  •  !• 

se  creabi-  eflcctu.  Illucl  proDo  sic,  quid  quaili- 
lem  simui.  j^^^  ^^.^^-^  causabilis~distinctc  vide- 

tur  ab  intellectu  divino  ;  qucero  igi- 
tur,  cum  videat  hanc  gratiam  crea- 
tam,  an  videat  istam  distare  per 
infinitos  gradus  medios  ejusdem 
qualitatis  ab  alia  gratia  quam  potest 
creare,  vel  solum  videt  eam  distare 
per  certos  gradus?  Si  videat  eam 
distare  per  gradus  finitos,  igitur 
summa  creabilis  finita  est,  et  simul 
potest  creari  includens  certos  gra- 
dus,  et  tunc  summa  gratia  crcabilis 
potest  simul  esse  in  effectu,  si  videt 
distantiam  infinitam  secundum  gra- 
dus  ejusdem  qualitatis  intensive; 
igitur  videt  aliquem  gradum  infini- 
tum  intensive,  aliter  enim  quilibet 
quem  videt,  distaret  finite  ab  isto ;  et 
tunc  sequentur  duo  impossibilia  : 
Primum,  quod  talis  gradus  sit  facti- 
bilis,  et  tunc  aliqua  creatura  infinila 
esset  factibilis.  Secundo  sequiturex 
eodem,  quod  iste  gradus  polest 
creari  unica  creatione,  cum  videat 
eum  dislincte,  et  tunc  iterum  habe- 
tur  proposilum,  quia  ille  gradus 
gratiai  est  summus,  qui  potuit  cre- 


ari,    et    talis    potest  esse  simul   in 
effectu. 

Et  secundum  lioc  tenet  ratio  Plii- 
losoplii,  •').  /V//y.s.  Lc.rL.  00.  dicenlis, 
quaiUum  poLesL  esse  in  poLenlia, 
LanLum  poLesL  esse  in  acLu.  \i[.  Pliilo-  Ouai 

.....  .  e?l  it 

soplms  arguit  ibi  de  quanlitale  mo-  tentii 
bili ;  et  ratio   Pliilosoplii  est,   qiiiae"'ei 
non  potest  augeri  magnitudo  in  in-  '^^''**' 
finitum,    addendo    partes    ejusdem 
quanlitatis,  quia  de    illis   loquitur, 
nisi  semper  auferatur  ab  alia  magni- 
tudine,  quod    additur  huic,  et  ideo 
vult  quod  tantum  est  in  naturacor- 
porea  in  actu  simul,  quanlum  potest 
magnitudo  esse  in  potentia;  et  ideo 
cum  esse,  quod  est  actu  corporeum, 
sit  finitum,  non  potest  aliqua  magni- 
tudo  esse  infinita  in  potentia. 

Item,  similiter  est  verum  de  quan-  j 
titate  virtutis,  quod  ipse  probat  de 
quantitate  mobili,  etsi  non  probetur 
per  idem  medium,  quiacum  crescit 
aliquid  secundum  quantitatem  vir- 
tutis,  non  oportet  quod  addendo  vir- 
tutem  uni,  auferatur  virtus  pra^e- 
xistens  in  alia,  et  detur  sibi.  Sed  Nnn 
tenetur  per  lioc  medium,  quantam  r?tj 
formam  permanentem  convenit  esse 
in  potentia  causativa,  tantum  con- 
venit  esse  simul  in  actu,  et  non 
tenet  hoc  de  numero,  nec  de  suc- 
cessivo.  Ideo  additur  forma,  ad  ex- 
cludendum  numerum,  quem  non 
reputo  habere  formam  extra  ani- 
mam,  et  additur  permane?is,  ad  ex- 
cludendum  successivum. 

Ratio  hujus  propositionis  est, 
quia  unica  potentialitate  est  mate- 
ria  permanentis  in  potentia  ad  uni- omn 
cum  actuni  simul.  Et  Commentator  forc 
ibidem  ponit  causam,  quare  nume-  tem 
rus  est  in  potentia  inflnitus,  el  non  leau 
in    actu  ;    non   autem    magnitudo,  ™u 


DIST.  XIII.  QU^STIO  III. 


335 


quia  Iii  iiiio  processu  procediliir  nd  currere,  tu  poles  nioveri,  non  deliel 

nialeriain,    in    alio    ad    forniani    et  lioc   sic  p(jni   iii    esse  :  Si    (u   potes 

acdiin.   \'][  licet  ista    ratio  inodicuni  currere,    lu    nioveris,   quia  antece- 

valeal,    dicit    tainen     unani    hoiiain  dens  est  necessariuin,  cuni  liaic  con- 

propositionoin    qiiod  oinncs   poteii'  dilionalis  sit  necessaria  :  Si  lii  ji^jles 

tiie,    quiT  sunt  ad   forinain   j)erma-  currere,  tu  potes  inoveri.  Illud  con- 

nentein,    sunt   iiiiius    potentice  de-  sequens  est  iinpossibile  :  Si  tu  potes 

inonstratcG.    Opposiluin    est    veruin  currere,   tu    nioveris.    Et    licet   jio- 

in  discrelis  et  in  successivis,  quia  tentia   sequitur  ad   polentiani,  non 

potenlia  quiB  est  ad  actuin  perinix-  tamen   actus  consequenlis  sequitur 

tuin,  potentia  non  est  una  deinons-  ad  illani   polenliain  ;  ideo  debeL  sic 

trata  ;    sed    qua^libet    potentia    ad  poni  in  esse,  si  tu  curris,  tu  move- 

cliaritatem    simul     illo    gradu    vel  ns,   ponendo    simul    antecedens   et 

illo    est   pars    unins    potenticje  de-  consequens.   Si  est  de  condilionato 

monstratae,  cuin   charitas  sit  forma  extremo  sic,  quanlani  polest  facere, 

permanens  ;    ijjitur   quanta  est    in  tantam  potest  facere,  falsa  est,  nisi 

potentia  causaliva,  polest  simul  esse  ubi   est  una  potentia,  sic  dicendo, 

actu  in  eodem.  tantam  potest  facere,  si  tantam  po- 

Alia  ratio    opponitur  :    Quantam  test  facere,  quia  hoc  asseritur  ab- 

charitatem  Deus  potest  creare,  tan-  solute,  quod   tantum   potest  facere 

tam    potest  creare,   (subjectum   in-  simul. 
cludit  prffidicalum) ;  igitur  ponatur 

in  esse,  quantam  potest  creare,  tan-  sgholium  iii. 

tam   creat  ;   igitur  si   potest  creare  o.,^          .•       ,   ,      ■  ■■       .      ... 

.                              *^           .       ^  bumma  gralia  potest  recipi  in  anima  Chriali. 

inhnitam,  ponatur  m  esse  quod  actu  Pro  explicalione  hujus  rejicit  primo  auctoritate 

Causet    inllnitam  ;  hoc    est    impossi-  ^*-  ratione,  asserentes  aniinam  esse  aeque  nobi- 

bile,     quia     maxima,    quam     potest  '""  ^'   ""biliorem   Angelo,   et   sic  receplivam 

,      ,                 •        ,   .         of.  ffiqiialis  cum  eo  gratiae.  Item,  asserentes   capa. 

Creare,  potest  esse  Simul  in  eflectu.  citatem  anima.  au-eri  per  unionem  ad  Verbum, 

Sed  ista  ratio    non    COncludit,  nisi  vel  per  habitum,  quia  ista    non  solvunl   intea- 

ex  evidentia  prioris  rationis,  quan-  ^""^"  .*^"'"  ^'  ponantur  in  Angeio,  fiat  majoris 

I                                  .       <•                  i              X  capacitatis  ad  gratiam.  Explicat  nihil  hic  inler- 

do      omnes     potentia^     SUnt     partes  venire.    quo    impediri    possit  anima   Christi  a 

unius    potenliffi   demonstrala},    quia  summa  gratia,  facit  quod  natura  beatificabilis 

de  tempore  et    numero   non    COnclu-  et  gratia  sunt  prima  extrema   proportionis   in- 

dit    ista    ratio,    quia    cum   dicitur,  '^;  P^^[-;i^^^^ 

'      ^          .                              '  ergo   aiterum    respicit  allerum  in    quocumque 

quantam  potesl,  etc.  ista  ccquivalet  gradu- 
huic  :  Si  tantam  potest  creare,  tan- 

tam    potest    creare  ;  et  illa   potesl  Secundo    dico    quod    ista   gratia 

esse   conditionalis,  vel  de  condilio-.  potest  recipi  in   anima  Christi,  ta- 

natoextremo;et  si  estconditionalis,  men  per  quem  moduin  ?  diflicultas 

vera  est,  quia  tantum  valet,  si  tan-  est.   Dicunt  aliqui  quod  anima  est 

tain    potest    facere,    tantam    potest  cTque  nobilis  cum  Angelo  quantum 

facere,  et  tunc  non  debet  poni  con-  ad  naturam,  saltem  de  anima  Chri- 

seqiiens  in  esse,  et  antecedens  non,  sli,  quidquid  sit  de  aliis  animabus 

quia   si   sic  arguitur  :    Si  tu   potes  et    per   consequens  potest  recipere 


10. 


QiioiiioJo 

sumiua 

gr.ilia  po- 

luil  reiMpi 

ia  anima 

Ciiristi. 


33G  LIBUI  III.  ^ 

siiinin.uii   ^raliain   crealain.  Alii  (Ji-         CuiiUa     priiiiuin,    ox    uniouu    ad  ^j,^"'^?' 

cuiil  quod  aniina  Chrisli  est   nobi-  Verbuin,  niliil  ahsoluluin  inest  na-  *;^*'^j-^"^ 

lior  quain  natura  Angeli.  lune,  qu(jcl  non  inesset,  si  essel  per  f^r^i.'^^^ 

Auima        Scd  ist(0  opiniones  inanifesle  sunt  se,   ut  nrius   nrobatum  est  :    igitur 

Chrislinou  .^.  ..    '        ,  .  •,  •  •.  •  T      u  I 

esi  irque  contra  Philosophiam,  et  coutra  auc-  cum   capacitas  anima3  sit  quid  ab-        T 

qne'nobi-  loritatcs   Sanctorum,   et  contra  ra-  solutum,    tantai    gratia3    est    capax 

hor  Auge-  1}^^^^,^^      Philosopbia     enim    ponit  per  se. 

quod  species   per  se  ordinatae   non         Item,   si   per  unionem  amplietur 

sunt    ejusdem   perfeclionis  ;    igitur  capacitas  aninice,   igitur    esto  quod 

impossibile  est  animam  Christi  esse  Angelus  assumatur,  majoris  graticE 

ffique    nobilem,  vel  nobiliorem    in  esset    capax    quam    anima  Christi ; 

natura    cuin    Angelo,    quia    anima  et  tunc  gratia,  qua?  fuit  collata  ani- 

facit  per  se  unum  cum  natura  cor-  nicTO  Christi,  non  fuit  summa  crea- 

porali,  Angelus  non  ;  et  ista  conditio  bilis. 

nobilior  est  simpliciter,  quia  com-         Item,  quod  dicitur  de  habilu,  ni- 

petit  Deo  esse  spirituale.  Similiter  bil   valet,   quia    Hcet   major    gratia 

Augustinus    12.    Confession.     Duo  posset   recipi  mediante    majori   ha- 

fecisli  Domine,  unum  prope  te,  ul  bitu,  eadem   difficultas  est,  qualiter 

tummT  Angelum,   el  aliud  prope  nihil,  ubi  est  quod  major  habitus  recipitur  in 

creatura.  expressc  vult  quod  Angelus  est  no-  natura   inferiori,    quia  iste   liabitus 

bilissima  creatura.  Similiter  Augus-  est  immediate    receptibilis    in   na- 

tinus  3.   de  Trinit.  i.   ponit   totam  tura,  cum  non  sit  processus  in  in- 

naturam  creatam  subjectam  naturcc  finitum. 

Angelicffi,  et  12.  de  Civ.  Dei  l-o.  An-        Item,  si  Angelus   reciperet  talem 

gelus  omnium   creaturarum  supre-  habitum,   posset   recipere   majorem 

7na ;  et  Gregorius  Moral.  15.  idem  gratiam,  et  ex  quo   est  nobilior  in 

vult  expresse,    et   super  illud  Eze-  natura,  non  repugnat  sibi  recipere 

chielis   28.    loquens    de   Lucifero  :  nobilissimum  habitum  disponentem 

Tu  signaculum,  etc.  ad  gratiam  summam. 

Ad  hoc  est  ratio,  si  anima  Christi         Dico   igilur   quod    anima  Christi       12 

esset    nobilior    in    natura   Angelo,  est  simnliciter  minoris  nobilitatis  in   Suscej 

<^         '  1  vum  qi 

quodlibet  individuum  unius  speciei  natura  quam  Angehis,  et  tamen  re- Jrupiic 

p        .  1-1  •      1-     •  1  •  o  >  determ 

esset  perfectius  quolibet  individuo  cipere  potest  summam  gratiam  crea- tur  ad 

alterius,  illud  est  manifeste  falsum.  bilem.    Illud    probo,    quia   quando  dumT. 

11.         Item,  Christus  minor   est  Angelis  aliquod  susceptivum  potest  recipere  gummo 

christus  secundum  humanitatem  ;    non   igi-  formam,  non  impeditur  quin  possit 

minor!^  tur  cst  anima  sibi  ccqualis.  recipere    gradum    supremum,    nisi 

Dicitur  aliter,   quod  Angelus  est  quadruplici  de  causa,  verbi  gratia  : 

nobilior  in   natura,    sed    ampliatur  Primo,  aer  polest  recipere  calorem 

capacitas    animcne  per   unionem    ad  usque  ad   certum  graduin,   et  non 

Verbum.   Vel    dicitur    quod    datur  ultra.  Secundo,  quia   calor,  qui  se- 

sibi  habitus  unus,  quo  potest  reci-  cundum  certum   gradum  consequi- 

pere  nk^jorem  gratiam  quam  Ange-  tur   principia  aeris,  aliquando    im- 

lus.  peditur,    quia  illud    receptum     est 


niST.  XIII.  QU.ESTIO  III. 


337 


accidons    per    accidens,    disconve- 

nieiis  taincM   nalnno  recipicnlis,   ul 

calidilas   in  a([ua  inducla  vioicnler. 

Torlio,    ciiiii  a,u(Mis  aj:il    pcr  allcra- 

lioncin,  ct  Innc   iongins  esl,    anle- 

(inain     possct   inducere    teriniiiiim. 

Onarto,  cuin   a^ens  est   iiiipcdibile 

al)  aclionc.  Sed   ^ratia   non  sic   se- 

cunduin  ccrtuin   ^raduin  conscqui- 

lur  aniinain,  quod  ipsain  conseque- 

retur  cx  princij)iis  nalura»  sutc,  cuni 

possit  nianere  sine  ^ratia,  manente 

tota   iialura  sua  ;    nc(|ue  est  gratia 

disconveniens  aniinas   sed  nuilluin 

conveniens  ;  neque  agens  inducens 

j^raliam  agit  per  allerationcin  prai- 

viam,  ncquo  cst   iinpcdihile  ab  ac- 

tione  sua.    Igitur  anima  est    recep- 

tiva    gratia3    secunduin    quantum- 

cumque    gradum,    ot    universaliter 

concedo     quod     qiueiibet     nalura 

beatilicabilis    potest     quemcumque 

graduin    beatitudinis  creatae    reci- 

pere,  quantum  est  ex  parte  sui,  ita 

quod  infiina  natura  suininain  gra- 

tiam,  et   supreina    natura   infimain 

gratiam   potosl  recipere. 

3.         Item,   ul)i  sunt   extrema  commu- 

°<^o    nia,  nuii}  sunt  prima  exlrema  ejus- 

«ron  .      .        .     . 

prima  dem  cominunilatis  alicnjus  propor- 

iriio-  tionis,  ibi  unuin  exlremum   in  quo- 

io"  cuinque  gradu  habet   proportionom 

rallu  ad  aiiud  extremum  in   quocumque 

im.*'  gradu,  ut  patet  de  activo  et  passi- 

vo.   Sed  prima  extrema  liujus  j)ro- 

porlionis,  qu<jQ  est  inter  gratiam  et 

naturam   Ijoatificabilom,    sunt    ista, 

natura  beatificabilis  et  gratia.  Igilur 

ul)icuinqne  reperitur  natura  bealifi- 

cabiiis,  ipsa  est  perfectibilis  a  gratia 

socundum  qiiemcumque  gradum,  et 

similiter    gralia    socundum    qiiein- 

cumque    gradum    potost    porficore 

quamcumque  naturam    bealificabi- 

ToH.  XXIII. 


lem.   Palciil   igitur  diio  princiiialia   DecUioq. 
(|uod  sumina  gralia  creabilis  potcsl     riorii. 
esse  siiniil  in   circctii,  cl  (juod  (juio- 
libet  nalura  boatilicalnlis  potest  eam 
recijjere. 

SC   0 

Sumrnam  grutiam  datam  fuisse  animae  Chris- 
ti,  qiiia  res  est  duhia,  vult  Doctor  tribuere 
Christo  qiiod  nobilius  est.  1'robal  ex  Scriptura 
et  Sanclis.  Ita  Uichardus  hic  art.  i.  q.  2.  ad  2. 
Durand.  .|.  i.  Mars.  3.  q.  10.  urt.  i.  Cajetanus 
3  p.  q.  7.  art.  9.  10.  12.  et  22.  q.  24.  art.  7.  et 
omnes  Scotist.-e.  Sf)lvit  argumenta  primcc  et 
socundae  quaestionis  per  doclrinam  seleclissi- 
mam. 

Ad    secundam    quoestionem   dico       14 
qiiod  summa  gratia  creata  fiiit  col-   sunmia 
lata  aninicc  Christi.    IIoc  patet  per  ^'^„1^,4""' 
Magistrum  in  littera,  dicontem  quod    *^'"''^' 
summam  graliam,  quam  potest  Dous 
facere,  dedit  illi  animae  ;  et  Joannis 
•J.  .\o7i   ad  mensuram  dedit  spiri- 
iam.  Quod  non  polest  intolligi  quod 
gralia  data  sil  infinita,  quia  ost  oj> 
positum  in   adjecto,  quod  sit  crea- 
tura,    ot  non  monsurata  ;    sod  non 
ad  mensuram,  hoc  est,   secundum 
ultimum    potentia}    naturai   divina? 
dedil,  quaiitum  potuit.    Idem  patet 
secundum  illud  Joan.    1.    Vidimus 
(jloriam  ejus,  (jloriam  f/uasi  unUje' 
nili.    Idem    vult  Augustinus   3.  de 
lib.  arb.   Quandocunuiue  occurrerit 
tibi    melius    esse    quam  non   esse, 
simpliciter  hoc  ponendum    est  ibi, 
etc.  Et  quamquam  hoc  possot  glos- 
sari,   tamon  quando  non  potest  ali- 
tor    fieri,  universaliter  est   vorum, 
quia   licet  totuin   tribuore   creatori   Misericor- 

.,   .,  '    dia  sui 


....  '    um  suui- 

et  niliil  creaturae,  esset  eum    nlus    '"^  ^^^ 
care   quoad   aliquid,    tainon  "'"">  f-'ra- 

I        !•      I  •  ,  tium  ilede- 

(jiioad  aliud   minus  esset   ouin  ma- rit  animye 
gnificaro  totum  auferre  a  creatura.    ^*^'"'*''' 
Sod  misericordia  non  polestsumme 

22 


1338  LIBI^I  I". 

declarari,  nisi  delur  in  elfeclu  sum-  de  se,  posset  plus  convertere  in  sui 

ina  gralia  siiie  nierilis,  quia  non  ar-  (laluram,   qiiam  quodciimque  aliud 

guit  summam   miscricordiam,  quod  membrum  proporlionahililer,  tamen 

dat  graliam  pro])ter   [uerita  pra3ce-  virtus   regitiva  tolius    nutrili    iiiin- 

denlia  ;    i^itiir    maxime    manifcstat  quam  lioc  j)crmillit,  nisi  esset   mon- 

misericordiam,    quod    tantam    gra-  slriim.lSic  diceret  Philosophus,  quod         1 

tiam   contulit    animai    Christi    sine  ignis  quanturn  est  ex  se  posset  age- 

meritis.  re,  si  apponatur  combuslibile  ;  vir- 

15.         Ad     primum    principale     primae  tus  tamen  regitiva  universi  hoc  non 

Argumen-  quaistiouis,     cuui     dicilur,    quanto  permitteret ;  ideo  non  est  condensa- 

dVi".%Vi°  habitus  est   perfectior,    lanto   actus  tio  in  universo,  quin  alibi  est  tanta 

uabiius    est  perfectior,  et  e  contra,   quanto  rarefactio,  et  ideo  ignis  non  nota- 

nou'pote!t  aclus  intcusior,  tanto  magis  intendil  biliter  in  iina  parte  semper  crescit, 

augeri.     habitum,  vcrum  est,  quamdiu  ope-  quin    notabililer    decrescat   in    alia 

rans  non  est  in  termino,  quia  sem-  parte. 

per    prius    est    circulus  ;    sicut   in         Praeterea,  esto  quod  permitteretur 

exemplo  Arislolelis,  si  terra  est  ma-  a  virtute  regitiva   universi,    adhuc 

dida,  desiccatur,  et  sursum  elevatur  non    posset    comburere     plusquam 

humiditas,  et  iterum  descendit  hu-  totum   universum,  et  illud  est  fini- 

mectans  terram  ;  tamen  habitu  exi-  tum  secundum  Philosophum. 
stente    in   termino,   non  potest  per         Sed    quid   dicerent   Theologi    ex  Ouid  c 

actum  intensum  augeri,  sed  ibi  est  quo  non  invenitur  quantum  est  ex  ^''"logi 

status  ;  sic  cum  quishabet  summam  se  status  ?  Dico  quod  vel  ponerent 

gratiam   creabilem,    non  potest  illa  quod     Deus    potest    creare     alium 

ulterius  augeri.  mundum,  et  alium,  et  sic  quod  po- 

Ad  secun-      Ad  aliud  dico  quod  intentio  Phi-  test  facere  inflnitum  mobile,  et  se- 

losophi  non  est,  quod  ignis  crescat  cundum    hoc    dicerent  quod  ignis 

in  inflnitum,  quia  statim  post  dicit,  potest  crescere  in  inflnitura.  Vel  di- 

quod  omnium  natura  constantium,  cerent  quod  non  potest  Deus  creare 

etc.  Sed  intentio  sua  est,  quod  calor  quantum  infinitum  in  actu,  et  tunc 

non  est  principalis  causa  augmen-  dicerent  quod  non  potest  crescere 

tandi  ad  hoc  quod  crescit  in  inflni-  in  infinitum,  quia  non   potest  com- 

tum,  quia  ad  quantitatem  indeter-  bustibile   apponi  in  infinitum. 
minatam  ;   terminus  autem  in  aug-        Ad  aliud,  cum  dicitur  :  Major  per-       1 

mento  non  pryefigitur  calore,  sed  a  fectio   requirit    majus    perfectibile,    ^^|^^ 

principali  agente,   ut  ab  anima  vc-  dico  quod  propositio  est  falsa,  coin-  MHjor 

aetativa  reaulante.  parando    formam  substantialem  ad  quauc 

o  •  .  .     .  lil  in 

16  Sed    quffi  est  veritas  in  sc,  pos-  accidentalem,    quia    perfeclibile    a  peifet 

AniRnis  in.  setne  ignis  iu  se  crescere  in  infini-  forma  substanliali  est  materia,  ta- 

lyosiio   tum,    si   apponerentur    combustibi-  men  comparando  ad  invicem,    quae 

biTi^c^^rcsce- lia '•'*   ^^^^    secuudum   intentionem  sunt  ejusdem  ordinis,  vera  est  pro- 

reiu      Philosophi,  sivc  esset  dicendum  de  positio  de  perfeclionibus  intrinsecis, 

inunitum.  .  .  . 

uno  membro  in  corpore,  ut  de  ca-  tamen  de  extrinsecis  non  est  vera, 

pile,  illud   membrum  quantum  est  ubi  illa    non  determinatur  per   in- 


dam. 


tiai 


DIST.  XIII.  QU.ESTIO  III. 


339 


quar- 
tam. 


18. 

ralio- 
il.opio. 
erioris. 


n  ideo 
na  in- 
isibiiis 
infiDi- 
u,  quia 
uarlici- 
0  iud- 
uiti. 


tiiiiseca  ;  nunc  aiileni  ^ialia  est 
|)erfecli()  exlrinseca,  et  non  deler- 
niinalur  a<l  ftiaduni  |)(>r  jiriii(-i|)ia 
inlrinseca,  sicut  passio  ex  |)rin(i|)iis 
sup|)(tsili,  ideo  maxiina  ^ralia  po- 
test  lial)ere  inliinum  perfeclibile  in 
nalura. 

Ad  aliud  cuin  dicilur,  superius 
soluni  in  nalura  inlluiL  in  inferiiis, 
dico  quod  lioc  est  veruin  in  llierar- 
cliia  natura^,  falsa  lainen  in  Ilierar- 
chia  ^ralia'  infiina.  Nalura  eniin 
beatificabilis  in  Ilierarcliia  nalura^, 
polest  inlluere  in  supreinain,  duin 
tainen  inferior  in  liieiarchia  na- 
turae  sit  superior  in  Ilierarchia 
^ralite.  Unde  Deus  exinanivit  se, 
accipiendo  infiinam  naturam  bealifi- 
cabilem,  quia  noluit  quod  illa  na- 
tura  haberet  de  ^ratia,  cui  \)\us 
competeret  de  congruo,  sed  fecit  in- 
fimain  naluram  in  una  Ilierarchia, 
supremam  in  alia. 

Ad  raliones  pro  prima  via,  cum 
probaturquod  summa  gratia  creabi- 
lis  non  potest  siinul  esse  in  effectu, 
dico  quod  quodlibet  membrum  de- 
ficit,  quia  ex  ratione  forma3  est  ter- 
minuscertus,  cum  ibi  limitetur  ad 
gradum  specificum.  Et  cuin  dicilur, 
illa  forma  est  participatio  charilatis 
divinoe,  ita  dico  quod  quaelibel  for- 
ma  est  participalio  Dei,  non  prop- 
ter  hoc  sequilur  quod  polest  intendi 
in  infinitum  secundum  partes  ejus- 
dem  quantitatis  et  ralionis  inten- 
sive,  non  enim  sic  est  participatio, 
quod  capiat  unain  parlem,  et  dimit- 
tat  aliam.  Et  licet  non  posset  deve- 
niri  ad  aliam  formain,  donec  venia- 
tur  ad  charilatem  increatam,  tamen 
in  aliis  devenitur  ad  aliam  formam, 
ut  si  inlendalur  rubor,  devenitur  ad 
albcdinem.  Ista  terminatio    omnino 


accidil,  (juod  sit  aliud,  ad  (juod  ler- 
minalur,  quia,  ut  dicil  lMiiIoso|)hus, 
non  |)ropter  hoc  linitur  aliiiuid,  v(d 
lcrminalur,  (|uia  ad  aliud  lermina- 
[iir,  sed  quia  ex  natura  sua  linitur 
I^ropriis  lerminis. 

Nec  valet  secundum  nKMnbrum, 
quod  agens  non  polest  efficere  nisi 
finilum  in  actu  inlensive,  nec  con- 
cludit  lertium  membrum,  (juia  cha- 
ritas  ampliatsupposilum.  lllud  eniin 
est  falsuin  universaliter,  quia  poste- 
rius  ul  posterius,  nunquam  tribuit 
aliquid  priori,  ut  est  causa  hac  cau- 
salitate,  qua  prcucedit,  sed  capacitas 
susceplivi  est  prius  natura  quam 
habitus  recipitur  ;  igilur  nullam 
capacitatem  habet  susceplivum  a 
forma,  quia  nalura  sua  est  sua  ca- 
pacitas. 

Prtcterea,  esto  quod  posset,  ad- 
huc  non  posset  ainpliari  in  infini- 
lum,  quia,  ut  prius  dictum  est,  nuUa 
est  capacitas  ad  formam  permancn- 
tem,  nisi  ad  certum  gradum  illius 
formai,  ideo  loquendo  de  capacitate, 
qucB  est  natura  recipientis,  nun- 
quain  illa  augmentatur  per  habilum 
receptum,  cum  sit  quid  absolulum. 
Alia  est  capacitas  propinqua,  quae 
est  accidentalis,  et  illa  potest  am- 
pliari  per  habitum,  ct  sic  merilum 
disponit  dispositione  propinqua  ad 
hoc  quod  gratia  augealur,  non 
tainen  sic  potest  ampliari  in  infiiii- 
tum. 

Ad  aliud  cum  dicitur,  quodcum- 
que  productum  distat  ab  idea,  dico 
quod  quando  distantia  non  attendi- 
tur  per  media,  sed  totaliter  ex  parte 
unius  extremi,  ibi  nullum  potest 
fieri  medium,  qualis  dislanlia  est 
inter  aliquid  et  nihil,  et  inter  om- 
nia    contradictoria.   Talis   est    ista, 


Posterius 

□  iliil  tri- 

buil  priori, 

qua  prius 

est. 


19. 

Capacitas 
naturae 

inaugtneD- 

tabiiis,  ac- 
cidenta- 

lisauf;etur. 


Ad  ratio- 
nem  se- 

cuudam. 
Quando 
inter  dis- 

tantia  po- 
test  esse 
mediuQi. 


340  IJHHI  lli. 

ideo  non  seqiiilnr,    snprema  gralia  tis,  et  lainen    suffi  natiinc  plus  con- 

creatfi  distat   iii    inliniluin   ab   idea  ^ruit,  loquendo  de   polentia  ohedi- 

sua  ;  igitur  possunt  esse  aliqua  ine-  bili.  Ideo  quantuni  potest  ex  nalura 

dia.  et  meritis  velle,  potest  recte  velle,  et 

20.  Ad  secundam  propositionem,  cum  licet  natura  Angeli  naturalitcr  posset 
dicitur,  si  perfectius  perfectissiiiio  velle  tantain  ^ratiaiii  et  beatitudi- 
esset  productuin,  adhuc  perfectius  nem,  quantam  potest  anima  Cbristi, 
imilaretur  ideain,  quia  non  adliuc  non  tainen  potest  recle  velle,  quia 
attingeret  ean>.  Dico  quod  veruin  non  ex  hoc  est  recta,  quiaconcordat 
est,  sicut  ex  possibili  sequitur  quod-  cumregulasua  in  volito,  sed  qiiia 
libet,  qiiia  impossibile  est  perfectio-  vull  quod  regula  sua  vult  earn  velle  ; 
rem  esse  perfectissima  gratia  creata.  et  Deus  non  vult  Angeliim  appe- 
Nec  valet,  non  attingeret  ideam  tere  tantam  cbaritatem  vel  bea- 
suain,  si  talis  esset,  igituriinitaretur  titudinem,  quantam  vult  animain 
eam,  nisi  sicut  ex  impossibili  quod-  (^hristi. 
libet,  quia  idem  esset  de  idea  asini,         Ad  aliud,  dico  quod  qucclibet  na-  Ad  secim 

,,.,,,.  i-r>i-i*  •  duin. 

quod  de  idea  Angeli.  tura  beatincabilis  est  nata  recipere 

Ad  ratio-       Ad    tertiam  rationem,   dico  quod  suminam  graliam,  nec  potest  beati- 

uem  ter-  .  •  i-i  n         •  i  i 

tiam.     etsi  ascensus  esset  in  gradibus  pro-  licari  summe,   secundum  quod   est 

portionis,   nunquam    foret  creatura  nata  beatificari,  si  non  habet    sum- 

infinita  in  perfectione,  quia  addere-  mam  gratiam  creabilem.  Et  cuin  di- ''^°"^.g"'jjg 

tur  priino  medietas  perfectionis  du-  citiirquod  ininus  grave  beatificare- ^^^"^JIjYr^^ 

pla3;  et  deinde  medietas  inedietatis,  tur,  etsi   non  esset  in  centro,    dico 

etsic   in  infinitum,  nunquain  atlin-  quod  siesset  aiqualis  gravitas  in  ap- 

geret  ad  perfectionem  duplain  ;  et  si  petendo  cujuslibet  gravis,  quod  es- 

adderetur  unus  gradus  perfectionis  set  in   centro,    nullum    quietaretur 

supremae  graticB  creabili,  adhuc  non  summe,   quod    est  natum   quietari, 

resultaret  gratia  infinita,  et   tamen  nisi   esset  in  centro,    tamen   gravia 

impossibile  est  quod  tantasit  creata.  nunc  appetunt  esse  iii    approxiiUca- 

Aliaeniin  est  impossibilitas  in  crea-  tione,  quce  (jompelunt  suis  naturis. 

tura  quain  infinilas,  ut  si  adderefur  Ideo  determinant  se  ad  certuni  ubi, 

supremee  albedini    unus  gradus  ru-  secundum  quod  decet,  tainenablato 

boris,  et  si  per  impossibile,  per  hoc  intercepto  inter  quodcumque   grave 

intenderetur  albedo,  adhuc  non  fa-  et     centrum,     statim    petunt     cen- 

ciet  infinitam  intensive,    ct  tamen  trum. 
impossibile    est   tantam    albedinem         Ad    aliud,    dico   quod    sive  esset  Adtertiu; 

.  '  1  ,  .   .     Et  s:  uo 

creari.  status  in.  natura  creata  beatificabili,  esset?tat 

.    ,  .  ...  -  .  ,,  .  in    nnlur 

21.  Ad   priinum   principale    secundse  sive  non,  adhuc  status  est  in    suin-  spirituai 
Argumen-  queestiouis,  cuiu  dicit,  beatus  habet  ma  gratia  creabili,  quia,  etsi  possent  pojsetes 

ta  tiUcES-  "i-iii  11  1  ••!->•  1  •r»i'i        "^ratiusui 

liouis  2.  quidquidpotest  recte  velle,  concedo,  in  infinitum  creaturse  beatihcabiles  "^    ,„,,. 

quidquid  potest   recte   velle  de  po-  creari  perfectiores,  adhuc  finita  es- 

tenlia  ordinata.    Unde    non   potest  set  nata  recipere  tantam   beatitudi- 

quis  recte  velle  majorem  beatitudi-  nem,    quantum    est    ex  parte    sui, 

nein,  quam  correspondet  suis  meri-  quantam  posset  qucTCumque  supe- 


DIST.  XIII.  QU.KSTIO  III, 


m 


22. 

claratur 
3.  iirae- 

SUQS. 


»luDtas 
«liper- 
lius  eli- 
et  frui- 
ionem 
ani  ani- 
:  Christi 
1)  aequa- 
gratia. 


rior.  Simililer  ad  aiilocedtMis  polest 
respoiitleri  siciiL  priLis  dt'  dislaiilia 
iiiliiiilii. 

SCnOLlUM  V. 

l*ro  lerlia  qua}?lione  primum  dicluni  :  Poluil 
conferri  iumma  fruitio  (ivimx  Clirisfi.  Deo  fup- 
plciite  virem  coux;t' sccuikIh'.  Sccunilum  dictum  : 
yolunlas  CJiristi  CHin  suinnui  ,iiutia  non  elicerct 
itqualein  fruitionem  cum  Ani}elo  habenie  xqua- 
lem  gratium.  Itu  Docl.  hic  et  'i.  dist.  50.  q.  G. 
Idem  tenent  Ricliard.  ibi  art.  2.  (|.  8.  ct  arl.  3. 
qutest.  2.  Dur.  dist.  l'i.  q.  i.  l»alud.  q.  l.  Major 
hic  q.  I.  lin.  Cajet.  3.  p.  q.  10.  art.  4.  et  omnes 
Scolistae.  Oppositam  tenent  Thoini8t;c  i.  p.  q. 
12.  arl.  0.  Suar.  3.  p.  q.  10.  arl.  4.  Vasq.  i.  p. 
d.  47.  Tertium  dictum  :  .Inima  Cliristi  liabuit 
summam  fruilionem  de  facto.  Palel  ex  alialis 
pro  ij.  2. 

Ad  lerlianiqutTStionem,  dico  quod 
possibile  fuil  animam  Christi  frui 
summa  fruitione  creata,  quia  Deus 
potest  causare  sine  causa  media 
efficiente  quodcumque  absolutum, 
quod  potest  causare  cuin  causa  se- 
cunda  ;  sed  fruitio  est  absoluta  ;  igi- 
tur  summain  fruitionem  creatani 
potest  causare  immediate,  et  ista 
receptibilis  est  ab  anima  quacum- 
que,  sicut  summa  gratia,  ut  prius 
probatum  est,  cum  summa  gratia 
ordinetur  ad  siimmam  fruitionem  ; 
igitur  Deus  potuit  causare  sum- 
mam  fruitionem  in  anima  Christi. 

Sed  si  fruitio  sit  a  voluntate  creata 
active,  non  videtur  quod  voluntas 
anima3  Christi  possit  tantam  cau- 
sare,  quia  licet  gratia  et  voluntas 
concurrunl,  voluntas  est  causa  j)rin- 
cipalior  ;  igitur  si  illa  sit  inaHiualis, 
potest  eflectus  esse  ina^qualis.  Sed 
voluntas  Angeli  estperfeclius  activa 
quam  voluntas  anima?  Christi  in 
natura  sua  ;  igitnr  perfectiiis  potest 
frui. 

Dico  quod  si   poneretur  voluntas 


penitus  jiassiva,  fatMlilcr  dic(?retur, 
lameii  (iiii  dicunt  (luod  essentia'  dil- 
ferunt  specie  Angeli  et  anima',  et 
potentiic  animai  el  Angeli,  similiter 
conveniens  est  eis  dicere  ex  diversi- 
late  volunlalis  a  voluntate,  si  lota 
aclivilas  sil  a  Noliintale  ot  gralia, 
(Iiiod  fiiiilio  Angeli  (;st  perfectioi- 
qiiain  voliinlatis  anima',  qiiia  ope- 
ralionos  distinguunlur  specie,  ex 
hoc  (iiKtd  principia  priora  distin- 
guuntur  si^ecie.  Sed  teneo  quod 
fruilio  anima',  et  Angeli  non  sunt  al- 
terius  speciei,  quia  si  sic,  (luodlibet 
individuum  uniiis  speciei  esset  per- 
fectius  quolibet  alterius,  et  per  con- 
sequens  vol  quilibel  homo  haberet 
perfectiorem  quam  aliquis  Angelus, 
vel  e  contra,  quoruin  utiumque  est 
falsum,  quia  orimus  coquales  Ange- 
lis,  cum  ad  quenilibet  gradum  An- 
gelorum  sint  aliqui  homines  assu- 
mendi,  et  per  consequens  fruitio- 
nes  eorum  erunt  aique  perfectce. 

Pra^ter  hac,  si  fruitiones  sint 
ejusdem  speciei,  videtur  quod  vo- 
luntates  sunt  ejusdem  speciei,  quia 
diversitas  causffi  principalis  arguit 
diversitatem  in  effectu  ;  ideo  dico 
quod  volunttis  Angeli  et  hominis 
non  difTerunt  specie,  et  tamen  sub- 
stantia3  eorum  difrerunt  specie.Et  si- 
milis  difficultas  est  de  recipere,  quia 
si  ad  hoc  quod  recepta  diirorunt 
specie,  sequeretur  rocipionlia  dif- 
ferre  spocio,  ponentes  volunlatem  et 
intellectum  difrerre  specie,  et  cum 
hoc  rocipi  immediate  iii  essentia 
anima3,  ponerent  incompossibilia. 
Similiter  receptum  potest  esse  ojus- 
dem  speciei,  et  recipientia  iinme- 
diata  divorsarum  specierum,  quia 
album  in  ligno  ot  lapide  est  ejus- 
doiit   speciei,  el  ullerius  suporficies 


342 


LIHIU  III. 


eJMsdoin  spcciei  landcin  devenil  ad 
sul)sl(inliain,  (jii.p  iri  gradu  cor|)()- 
reilalis  liic  cl  ibi  habcl  idcnlilalciii 
spccificam,  et  tarnen  recipienlia  ulli- 
niala  sunt  diversa^  spcciei,  et  isLe 
gradus  corporeitatis  curn  illo  gradu 
sj)eciei  alomcB  est  idem  identilale, 
corpora  non  tamen  formaliter.  Et  iste  idcm 

hiimana  et  ,  .  .  ... 

aiia  an  gradus  specic  cojilinetur  unitive  in 
cie.  gradu  ullimato  lig-ni  et  lapidis,  qui 
tamen  differunt  specie  ;  et  sic  idem 
gradus  specie  potest  essc  idcm 
identitate,  et  contineri  unitive  in 
diversis  speciebus;  sic  est  de  gradu 
animae  sensitivae  in  homine  et  bove. 
Similiter  de  passionibus  entis.  JpsoB 
enim  non  sunt  alterius  rationis  in 
hac  spccie  et  illa,  quia  in  lapide  cst 
unitas  et  veritas,  et  non  est  alterius 
rationis  in  quocumquc  alio  ente, 
quia  si  sic,  tot  essent  coordinationes 
in  passionibus  entis,  quot  habet  pas- 
siones  alterius  i^ationis.  Tamen  istce 
passiones  continentur  unitive  in  eo, 
quod  est  alterius  rationis,  et  sic 
idem  et  ejusdem  rationis  potest  con- 
tineri  unitive  in  diversis  formaliter. 
Voiuiitaset  Et  sic  conccdo  Quod  intellitiere  An- 

iutellec-  .  .     .  "^ 

tus  homi-  geli  et   hominis,   et  velle,  et  volun- 

nis  et  An-    ,  i    •     .    n       ■  .       •        i 

geii  ejus-  tas,  ct  intellcclus  sunt  ejiisdem  spe- 

ciei?2!T  ciei,  et  tamen  fundantur    in  essen- 

*•  *^-  ^-    tiis.  et  continenlur  in  his  unilive  diio 

formaliter  allerius  ralionis,  utintel- 

lectus  et  volunlas. 


Ad  jnimum  principalc,  difo  qnod  ^i/ 
Dcus  esl  prima  causa  activa  et  jiiin-  Ad  i.  ar 
cijjalis  rcsj)cctu  fiuitionis,  et  volun-  ah  voio 
tas  creata  causa  sccunda,  et  qu.cli-  '"JipahJ 
bet  causa  secunda,  ut  voluntas  *^^"|'qJJ| 
creata,  polcst  in  summaiii  fiuilio- 
ncm,  quantum  est  cx  se,  ut  causa 
secunda  coagcns  caus<e  primcP,  si 
prima  causa  vclitagere  ad  Iioc  quod 
ipsa  summe  fruatur.  Tamen  volun- 
tas  creata  est  causa  activa  principa- 
lior  quam  gratia,  quia  potentia  uli- 
tur  habitu,  et  non  e  contra,  et  quanto 
caiisa  secunda  est  minus  activa  in 
natura  sua,  tanto  jirima  causa  plus 
agit.  lloc  est  possibilc,  si  non  po- 
nantur  voluntales,  nec  fruitionesal- 
terius  speciei,  quia  si  ponerentur 
alterius  speciei,  non  vidclur  facile 
quin  perfectior  esset  fruilio  Angcli 
quam  cujuscumque  animae  hu- 
manse. 

Ad  aliud  dico,  quod  Angelus  si  au  sec 
fuisset  assumptus  cum  gratia 
aequali,  non  habuisset  majorem 
fruilionem.  Sed  si  voluntas  Angeli 
esset  magis  activa,  et  gratia  aequa- 
lis,  et  cuin  hoc  causa  pririia  aequali- 
terageret.  haberet  majorem  fruilio- 
nem,  quam  modo  habct  aniina 
Chrisli ;  sed  posita  voluntate  magis 
activa,  non  aequaliter  ageret  causa 
priina. 


1 


-'cr-(S^<S^(^HSyi)^e>^y^ 


DIST.  XIV.  OILKSTIO  I  KT  II. 


;u;3 


DISTLXCTIO  XIV. 


QU/ESTIO  I. 

Ulrum  possibile  fnit  intellectum  animad 
Christi  primo  et  immediate  vitlere 
Vertnim  perfecte  perfectissima  vi- 
sione  ? 

D.  Thom.  I.  p.  q.'A^-  O'''-  '•  ubi  Cajet.  arl.  5. 
D.  H^nav.  ibi  duh.  3.  Snto  '».  d.  49.  q.  2.  nrf. 
i.  Cupr.  (j.  'k.  el  alii  arunt  repugnarc  visionem 
sine  liimine  qloriie  inhxrente.  Sed  cuin  Scolo 
in  0.co«.  4.  dist.  49.  (/.11.  tenenl  Vasq.  i.  p. 
d.  46.  Molin.  ibi  q.  12.  art.  i.  d.  2.  Durand.  4. 
dist   49.  q.  2.  D.  Thom.  ibiq.  2.  art.  7.  e<  a/n'. 

Quod  non,secundiim  Auguslinum 
1.  8'].  qr/.  q.  2  Non  potest  quisquis 
roni  intelli^-ere  aliter  quam  sit,  nisi 
fallalur,  et  per  consequens  non  po- 
test  unus  intellectus  plus  inteiligere 
quam  alius,  nisi  alter  faliatur  ;  igitur 
non  perfeclius  videt  Verbum  intel- 
lectus  anima3  Christi  quam  alterius 
sancti. 

Item,  si  sic,  igitur  intellectus  ani- 
mffi  Christi  posset  videre  Verbum 
sub  ratione  infiniti,  aliter  enim  non 
videret  ipsumsuprema  visione  :  con- 
sequens  est  falsum  propter  duo : 
Primo,  quia  intellectus  increatus  vi- 
det  illud  sub  ratione  infiniti,  et  per 
consequens  istffiduse  visiones  essent 
ejusdem  speciei,quiaobjecfnm  idem. 
Secundo,  quia  si  videret  Verbum 
sub  ratione  infiniti,  comprelienderet 
ipsum. 
1.  Item,  quod  non  possit  ipsum  im- 
mediate  videre,  videtur,  quia  visio 
naturalis   requirit    lumen   naturale 


Oiiartuni. 


Coulra. 


proportionabiie  ;  igitur  visio  super- 
naturalis  re((uirit  lumen  supernatu- 
rale ;  non  igitur  immediate  videtur 
ab  intellectu  anima^  Christi. 

Item,  non  potest  esse  actus  ila 
|)crfectus  ante  habitum,  sicut  post, 
ut  patet,  2.  Klhic  cap.  •).  igitur  non 
potest  esse  visio  ita  perfecta  super- 
naturalis  ante  habitum,  sicut  me- 
diante  habitu ;  igitur  intcllectus 
aninite  (^hristi  non  habel  summam 
visionem  Verbi  immediate. 

Oppositum,  anima  (ihristi  potuit 
perfecte  frui,  et  immediate,  sicut 
probatum  cst ;  igitur  et  immediate 
videre,  cum  ad  immediatam  fruitio- 
dem  requiratur  immediata  visio.  Kt 
confirmatur :  Intellectus  est  imme- 
diata  potentia  respectu  inlellitjere  \ 
igitur  immediate  potest  in  actum 
summum  sibi  possibilem. 


QU^STIO  II. 

Utrum  possibile  fuit  animam  Christi 
nosse  om?iia  in  Verbo,  (/ux  Verbuni, 
novit  ? 

D.  Thom.  3.  p.    q.  10.  art.  2.  ei  hic  q.  2.  urt.  2. 
D.  Bonavent.  art.  2.  q.  3.  Richard.    art.  2.  q 
1.  Durund.  ^.  2.    Capr.    q.  2.  Suar.  3.  p.  iom. 
I.  d.  10.    sed.  3.   Vasq.   disp.  50,  secl.  i.  Vide 
Scot.  1.  Met.    q.  14  et  15   el  in  0.xon.  hic. 

Quod  non.  Si  sic,  cog-noscerel  in-       o 
finita,  sed  infini    non    est    pertran- Argum.  i. 
sire,  2.  Metaphtj.s.  fe.vt.  {'■).  ubi  jiro- 
bat  quod  si  causa^  scibiles  essenf  in- 
finifa),  niliil  posset  sciri,  et  princi- 


344 


LllilU  III. 


Secun- 
dum. 


Terlium. 


l)aliler  quia  viilus  iufiuila  nou  po- 
tosl  iu  j)lura;  sed  iuconveuieus  esl 
virtuleru  liuilaiu  ad  lol  se  extendere 
in  actu,  sicut  potest  virtus  iufiuila. 

Itein,  illumiuationes  de  verilali- 
bus  revelatis  fiuut  ordinate  ;  igilur 
Angelus,  qui  est  superior  in  natura 
aniiiia  (lliristi,  posset  illuiniuare 
eain  revelando  sibi  aliquid  futurum  ; 
sed  si  ipsa  videret  omuia  iu  V^erbo, 
niliil  novumposset  sibi  revelare. 

Item,  si  videat  omuia  in  Verbo, 
igiturposset  illuminare  alias  animas 
et  Angelos  ;  consequens  est  falsum, 
quia  natura  iuferior  nou  potest  in- 
fluere  in  superiorem  ;  revelatioues 
enim  prius  fiunt  natura?  superiori 
quam  inferiori. 
Contra.  Oppositum,  Magister  in  littera,  et 
adducitillud/ort/^?i  3.  Animce  Chris- 
ti  datar  SpirUus  no?i  in  mensura  ; 
igitur  omuia  videt. 

scnoLiUM  r. 

Pfo  priiiia  quaestione  primuiii  diclum  ;  Sum- 
ma  visio  potcst  poni  in  aninia  Christi,  ita  ut  re- 
pngnet  eam  excedi.  Patet  ex  diclis  d.  pra;ced.  ad 
quKstionem  primam,  de  summa  gralia,  et  iq. 
3.  de  sumina  fruitione,  et  e.idem  rutio  esl  de 
visione.  Secunduin  Hotesl  lalis  summa  visio 
poni  immediate  a  Deo  in  anima  Chrisli  sine  ullo 
luminc  praevio,  quia  iioc  requiritur  tantum  ad 
coefficiendum,  et  omnem  crficientiam  potest 
Deus  supplere.  Explicat  fuse  nulluin  prajrc- 
quiri  liahilum  ad  visioiiem  in  ratione  receptivi, 
vel  formae  necessariae  ad  agendum. 


Ad  primam  qucestionem  sunt  duo 
articuli:  Primus,  si  iutellectus  ani- 
mcTChrisli  potest  perfici  perfectis- 
sima  visioue  et  suprema  ?  Secuudus, 
si  potest  primo  et  immediate? 

De  primo  dico  ut  prius,  quod  su- 
prema  polest  accipi  pro  suprema 
creata  vel  iucreata.  De  iucreata 
certum  est  quod  non,  sed  soluui  in- 


telleclus  diviuus.  De  secunda,  vel 
debct  exponi  superlativum  posilive, 
vel  uegafive.  Si  posilive,  adhuc  dico 
qiiod  nou,  quia  non  polcst  esse  su- 
l^rema  visio  creabilis  iu  aliquo  intel- 
iectu,  quin  aH|iialis  j)Ossit  creari  iii 
aliquo  intfdlectii ;  sed  suprema  crea- 
bilis  positive  dicit  excessum  ad  oiii- 
nes  alias  creabiles.  Si  exponitur  ue- 
gative,  ita  quod  non  possot  excedi 
ab  aliquaalia  creabili,  sicdico  quod 
potest  summa  creari,et  potest  recipi 
iu  anima  Cliristi. 

De  secundo,  si  potest    immediate  a°  vpii\ 


aoMna 


Suprema 
visio  posi- 

tive  noa 
potest  po- 
ni  \a  ani- 
ma  Christi, 
sed  nega- 
tiva. 


videre  Verbum  per  rationem  iufiuiti,    chrisii 

videre  \6 

videtur  quibusdam  quod  nou.  Priiuo  bumsim 
quia  a(jere  pncsuppouit  esse  ;  igitur 
mjere  supernaturale  prwsuppouit 
es.se  supernalurale ;  igitur  videre 
supernaturale  pra3Suj)ponit  esse  su- 
peruaturale  ;  igitur  non  polestprimo 
et  immediate  videre  Verbum. 

Secundo  ad  idem  :  Si  posset  pri- 
mo  et  immediate,  sequeretur  quod 
ex  puris  naturalibus  possit  in  hanc 
visionem,  et  hoc  maxime  si  intellec- 
tus  sit  activus  in  tali  visione. 

Tertio  ad  idein,  sequeretur  quod 
pari  ratione  posset  voluntas  frui  im- 
mediate  summafruitioue  sine  gratia 
vel  charitate,  sicut  intellectus  videre 
immediate  osseutiam,  et  lunc  aliquis 
sine  charitate  posset  frui  suinme. 

Dico  ad  huuc  secundum  articu-  4. 
lum,  quod  intellectum  posse  videre 
Verbum  immediate,  potest  intelligi 
duiiliciter,  vel  immediatione  foriUce, 
vel  immodiatione  in  ratione  recipien- 
di ;  verbi  gratia,  exemplum  primi, 
etsi  intelligere  nou  mediet  in  ratio- 
ne  recipiendi  respectu  vellc,  tamen 
immediatione  forma?  vel  efTectus 
mediat.  Exemplum  secuudi,  super- 
ficies   mediat  iu  ratione   recipieudi 


DIST.  XiV.  Qr.ESTIO  II. 


31 


o 


reci- 
iJonul- 
liabi- 

,U8 

Bst  me- 
iure. 


labitus 
;t  ralio 
r.iendi 
ouem, 
it  be- 
ir  in- 
ectu. 


colorem,  olsi  iion  in  latioiK^  raiisa3 
activa». 

Sod  noiilro  lioriiiii  iiiodoriim  po- 
test  aliqiiid  modiaro  iii  i^roposito, 
imo  intollectus  immodialo  vidol  \\)v- 
bnm,  (jiiia  in  rationo  rocipiondi  niil- 
lus  haljiliis  |)otosl  modiaro.  Proba- 
lio,  nam  aclus  nalura  pnocodit  lia- 
bitum,  loquondo  do  habilii,  qui  j.iO- 
noralur  ox  aclibus;  i^itur  suscop- 
livum  actus  ost  piius  nalura  ha- 
bitu.  8od  ojusdom  specioi  est  actus 
sequons  habilum  ot  prnecedens,  et 
non  diHbrunt  isti  actus,  nisi  se- 
cundum  perfectius  ot  iiiqjerfectius; 
igitur  idom  suscoplivum  immedia- 
tum  habot  actus  sequens  ct  pra^co- 
dons  habitum  ;  igitur  non  rocipilur 
actus   in  potentia  mediante  habilu. 

Jtom,  probo  hoc  specialiterin  pro- 
posito,  quia  si  videre  non  immodia- 
te  rociperetur  in  inlellectu,  i^itur 
posset  intelloctus  quietari  citra  ulti- 
mam  visionem,  quia  in  priori  natu- 
ra  reciperet  illum  habiluin  immo- 
diatum,  quo  medianto  est  roceptivus 
actus,  et  in  illo  haberet,  qui(l(|uid 
esset  natum  recipere  immodiato  et 
formaliter,  et  tunc  quiotarolur  iii 
illo. 

Item,  soqueretur  quod  iste  habi- 
tus  posset  formalius  esse  beatus 
quam  inlolloctus,  quia  isle  habilus 
ost  quid  absolutum  aliud  ab  intel- 
leclu  ;  igitur  Dous  de  potentia  abso- 
lula  posset  facere  illum  esse  per  se, 
et  in  eo  conservare  illam  visionem, 
et  per  consoquens  iste  habitus  possot 
quiotari  in  objecto  beatifico  immo- 
diate,  et  tunc  posset  osse  formaliter 
beatus,  et  principaliter.  llinc  sequo- 
retur  quod  nunc  formalius  essol  boa- 
tus  quam  intoileclus,  (juia  in  habilu 
essot  visioimiiiediato,sicut  formalius 


G. 


se- 


superficios  coloratur  (juam  parios  ; 
igilurnonost  j)onondus  ali(juis  lia- 
biliis  imiiKMlialius  iii  ralioiio  rocoj)- 
tivi. 

Noquo  iii  raliono  forma»  est  aii- 
quid  modiaiis,  (juod  haboat  ralionem 
causa>  oiroctivio,  cjuia  ox  (juo  ista 
visioostquid  absolutum,  Dous  po- 
test  eani  immodiato  causare  in  in- 
lollectu  absque  omni  agonto  modian- 
te  ;  non  igiturojiorlot  j)onere  ali(juid 
medians  in  ratione  activi,  noc  in  ra- 
tione  receptivi  inler  jjolontiam  ot 
visionem. 

JModus  ponendi  est  isto,  quia  in 
visione     naturali,     non      ponuntur  ^o"  ^sse 

'  '  necessa- 

media  jDrima  inter  obioctum  et  po-  rium  in 

'  _  ''  .  '         men  inb 

tontiam,  nisi  lumen  vel   habitus,  et   rens  ad 

1  •         1        visionem 

lioc  duplici  de  causa,  vel  quia  ob-  Dei. 
jectum  non  est  secundum  se  moti- 
vum  potentitG,  vel  quia  non  inovet 
sino  lumino,  sicuti  patet  de  colore 
respectu  visus.  (iOmmonlat(jr  2.  de 
Anim.  dicit  quod  exemplum  Philo- 
sophi  3.  de  Anim.  quod  colov  estpo- 
tentia  msibilis  in  ienebris,  etc.  in- 
ductumestad  manifestationem,  non 
ad  verisimililudinom,  cum  sit  jier 
se  visibilis,  sicut  homo  est  risibilis. 
Sed  in  ijrojjosito   noutrum    oporlot  ^x  dupUci 

'       /       ,         .  '      .  causa  po- 

ponore,  quia  siobiectum  naturaliter  nitur  lu- 

,  nien  habi- 

visum  posset  supplere  lumen  natu- tus  iu  in- 
ralo,  ad  hoc  quod  talo  objoctum  vi- 
dorotur,  non  oportot  ponore  aliiid 
luinen,  sed  objectum  inlinitum  po- 
test  suj)plere  omne  lumen  intolloc- 
tualo  naturalo  et  sujiornaturalo. 

Simililer  habitus  ponilur  in  visio- 
ne  naturali,  vol  iii  intollecliono,  ul 
cessanle  actu  aliquid  romanoat  iii 
polontia,  undo  posset  itorum  in  ac- 
lum  ;  sod  si  actus  esset  ita  maiisivus 
sicut  habilus,  non  oj)ortet  ponere 
habilum,  (juia  jiorfoclior  ost  poten- 


346 


LIBIII  III. 


8. 


tia,  fjiiaiiKliii  inanct  cuin  aclii,  qiiam 
si  habilus  (anluni  inaneat  in  ea  ;  sed 
in  proposilo  aclus  potosl  manore 
perpetuo  ;  igitur  il)i  nulla  est  neces- 
sitas  ponendi  habitum  ;  unde  si  ob- 
jeclum  sit  prcBsens,  ipsum  sufficit 
ad  visionem  sine  habitu,  si  objecliim 
possit  videri,  et  prtTsenlia  habilus 
sine  prccsenlia  objecti  non  juvat. 

Dices,  elsi  non  requireretur  ex 
parte  potcntice,  requireretur  tamen 
ex  parte  objecti,  ut  habitus  scienlia- 
lis,  vel  species,quamquam  objectum 
sit  preesens. 

Contra,  probatum  est  prius  quod 
habitus,  ut  distinguitur  contra  spe- 
ciem,  nec  sufficit,  nec  requirilur; 
ideo  dico  quod  excludendo  omnc 
medium  potest  intellectus  animse 
Christi  videre  Verbum  primo  et  im- 
mediate  summa  visione  creabili  ne- 
gative. 

SGHOLIUM  II. 

Volunlas  anims  Christi  (idera  de  intelleclu) 
est  in:iperfectior  voluntale  Angeli,  et  iideo  non 
polest  tanlun]  agere  quanlun:i  illa  actione  de 
genere  Actionis,  sed  polest  lanlum,  vel  plus 
operari  et  frui,  quia  hoc  non  est  agcre,  sed  di- 
lectionem  in  se  hahere,  undecurnque  causetur, 
alioquin  Deus  non  fruereiur,  quia  non  elicil, 
nec  agit  suam  fruitionem.  Seclusa  autem  cha- 
rilate  a  voluntate  el  omni  habitu  ab  intellectu, 
verius  est,  quod  coefficerent  visionem  et  frui- 
tiouem,  Dco  supplente  vices  habiluum,  quam- 
vis  Doctor  hic  relinquat  hoc  ut  dubium,  alias 
saepe  absolnte  asserit,  el  de  voluntale  habet  in 
Oxon.  disl.  praeced.  q.  3, 

Sed  esto  quod  intellectus  se  ha- 
beatactive  respectu  visionis,  et  vo- 
luntas  respectu  fruitionis,  possetne 
intellectus  summa  visione,  et  vo- 
luntas  suinma  friiitione  frui  imme- 
diate  sine  omni  habitu  supernatura- 
li,  et  hoc  comparando  voluntatem 
animai  Chrisli  ad  voluntatem  Ange- 


> 


li?  Dico  quod  in  hoc  siint  duo  arti- 
culi:  Primusest,  si  v(jlunlas  aniniie 
vel  inlellectus  i)ossent  esse  ita  acti- 
A'(0  siciit  volunlas  vel  intellectus 
Angeli?  Secundus  articulus  est,  si 
potest  voluntas  creata  frui  sine  gra- 
tia,  vel  inlellectus  videre  sine  lu- 
mine? 

Ad  primiim    dico   ouod    volunlas  ^'^^»ou 

1  1  auimp 

anima3  Chrisli   non  polest  esse  per- c>"isii5 
_  .  .  .  f^''  ['M 

fectissime  activa  in  nalura  sua  inler  feciisgio 

voluntates  creatas,  nec  intellectus,  ter  cre« 

esto  quod  sit  activus,  quia  cum  vo- 

luntas  sit  activa  potentia  in  natura, 

ipsam  esseperfeclius  activam,  quam 

sit  voluntas  Angeli,  essel  ipsam  esse 

perfectiorem  in  natura  sua,  et  ideo 

non  potest  tantum  agere  actione  de 

genere  Actionis,  quae  est  elicere  vo- 

litionem,  sicut  posset  voluntas  An- 

geli  si  natura  Angeli  fuisset  assump- 

ta,  et  tamen  cum  hoc  stat,   quod  po- 

test  agere  ad  summam    fruitionem, 

et  quod  non  esset  fruitio  nobilior  in 

voluntate   Angeli,  etsi   natura  An- 

geli,  fuisset  assumpta,  quam    modo 

sit  in  voluntate  animfle  Christi.  Non  ^'""'.P 

_     est   elic 

enim  ex  hoc  fruitur,  quia  elicit  di-  amore 
lectionem,  sicut  intellectus  est  mtel- 
ligens,  sed  fjiii  est  esse  diligentem, 
a  quocumque  dilectio  eliciatur.  Ideo 
licet  non  posset  summe  agere  actio- 
ne  de  genere  Actionis  ad  fruitionem, 
tamen  potest  summe  frui  termino 
actionis  de  genere  Actionis,  et  sic 
summe  agere,  quod  est  operari,  ac- 
tione  de  genere  Qualitatis,  quia  esto 
quod  ninil  ageret  actione  de  genere 
Actionis,  adhuc  posset  summe  frui, 
et  summe  agere,  quod  est  operari, 
quia  non  propler  hoc  quod  causa 
secunda  perfectius  agit,  erit  perfec- 
tior,  quia  causa  principalis  prima 
agens   cum  causa  secunda  debiliori, 


DIST.  XIV.  QU.ESTIO  II.                                       347 

pliis  a^il   qiiain    fccit   ciiiii   fortioii,  cundap  posterioris  ?  Ut  si  soluiii  lia- 

su|)|)leii(lo   (leiectuin  causa'  debilio-  beal  eaiii(lein  actionein  ad  geiiera- 

ris;  ideo  lieel   inlelleclus  et  V(duii-  tioneni  lioniinis,   (|uain   lialieret,    si 

tas  ponaiilur   aetiva.   adliiie   jiossent  palcr  cl     iiiater     af;(M"enl,    diihiimi 

a^ere  ad  suniinnin  actuin,  licet  non  videtiir,    si    Deiis     jiolest    siip|)lere 

suniiiie    ad     siimiiuiiii.  actionem  patris  et  iiialiis,sole  agente 

0.           Sed  dubiiim  esl,  aii   ishT  actiones  uniformiter?    Kt  videlur  quod  sic, 

difTerantspecie^Oiiialicetfruitiones  quia  si  Deus  potest  sujiplere  onines 

ipque  perfectae  possint  causari  tota-  actiones  causarum  secundarum  im- 

liter  a  jirima  causa  in  voluntate  An-  inediate  ;  igitur  polest  supplere  ac- 

^eli  et  hominis,  eslo  quod  voluiila-  tionem     unius,     dimittendo     aliam 

tes  tantuin  se  habeant  passive,  vel  liabere  actionem  suam. 

eslo    quod    a-anl  actione   eiusdem  Conlrarium  videlur,    quia    causa  cau^aum- 

speciei,  lamen  si  actiones   volunta-  secunda  universalis  iiiovet  causain  movet  par- 

•              '  1                       •       I                    •                      1  licularem. 

tuin    differunt    sj)ecie,    necesse   est  secundam   particularem,    ila    quod 

fruitiones  difTerre  specie  ex  diversi-  causa  secunda  posterior  movet  mola 

•    tate  specifica   caus.e  prioris.   Vel  si  h    causa    jiriore   universali  ;    igilur 

Deus  assumeret  An^elum,  et  a^qua-  non  potest  Deus  supplere  actionem 

litercoageret  volunlali  Angeli,  sicul  ejus,  nisi    possit    Iiabere    rationem 

modo  volunlati  aninKe    Christi,  illa  causffi  moventis  mota3  ;    hoc  auteiu 

fruitio  esset   perfectior,  cuin  tamen  videtur  impossibile.  Ponentes  enim 

dictum  sit  quod  non  potest    perfec-  potentiam  esse  causam  principalem 

tior  fruitio  creari ;  dico  quod  terini-  objecto  movente,  vel  e  contra,  non 

nus  ponitur  ex  parte   forma)  fruitio-  videntur  ponere  quod  potenlia  sine 

nis,  et  non  ex   parte  causti3  agentis.  objecto    posset    causare    visionem, 

Unde  illa  fruitio,  quae  non  est  iu  vo-  nec  etiain  e  contra  ;  nec  etiam  vide- 

luntate  animffi  Christi,  intendilur  ad  tur   probabile    secundum    ponentes 

gradum  anima^,  quod  ita  ultra  illam  quod  pater  et   mater    sunt  activa  in 

non  estgradus  creabilis.  Et  si  Deus  generatione  prolis,  quod  posita  ac- 

coageret  voluntati   Angeli,  quse  est  tione   })atris  posset  Deus    supplere 

magis  activa  in  natura,  non   posset  actionem  inatris. 

coagere  nisi  ad  illam,  ideo  impossi-  Dico  quod  si  talis  est  ordo  inler       n. 

bile  est,  quod  tautiim  coagat  causffi  causas   secundas,  quod   non  potest 

fortiori  in  agendo  sicut  dobiliori.  causa   secunda   principalior   agere, 

jQ           Ad     secundum     articulum,    dico  nisi  moveat  actualiter  ininus  priuci- 

causa  fiuod  dubium  est  si  causa  simplici-  pale,  vel    quod    actio  causa)  niinus 

%ere  ^^^  pii^ia   potest   agere   cum   causa  ])rincipalis    non    possit  suppleri    a 

11186-  secunda  priore,  et  supplere   actio-  qiiacuuique  alia  ca^usa,   tuiic  iinpos- 

.  8ive  nem    causse    secundai    posterioris,  sibile  est  quod  volunlas  perfectissi- 

teriori.  quia  licet  Deus  posset  causarc  effec-  ma    fruitione   frualur,  et    quod    ihi 

tum    immediate    sine    omni    causa  Iiabeat  actionem    suam    sine  causa 

secunda,  tamen  dubium  videtur,    si  secunda  subordinata  sibi,  Deus  ta- 

agat   cum    una  causa    secunda,  an  nien  posset  immediate  supplere  ac- 

possil  supplere  actionem  causee  se-  tioneiu  ulriusque  causa3  ;  et  tunc  si 


348 


LIHHI  III. 


poiiihir  volmilus  np:ere  ad  fiiiilio- 
neiii,  non  j)otest  lioc  poni  sine  cha- 
ritate  agente,  ut  causa  subordinat.i. 
Si  auloin  tenealur  quod  posila 
actione  causa3  ma^is  principaiis, 
potest  Deus  supplere  actionein  alle- 
rius  cauS(C  secundcC  subordinal.T, 
tunc  dico  quod  de  polentia  absoluta 
Dei  posset  voluntas  frui,  agendo 
cuni  causaprimasola,  etsi  non  prius 
natura  darelur  ^ralia  coagens.  Nec 
oporteret  quod  Deus  haberet  actio- 
nem  moventis  moti,  quia  ex  hoc 
quod  supplet  actionem  illius  caus«, 
non  oportet  quod  moveatur,  nec 
universaliter  aliquid  movetur  in- 
quantum  agit ;  nec  sequitur  quod 
visiopossit  causari  sine  objecto  ter- 
minante,  sed  sine  motione  activa 
ejus.  Similiter  mater  se  habet  pas- 
sive  in  generatione  prolis,  et  si  cum 
hoc  habeat  rationem  activi,  totam 
illam  actionem  posset  Deus  supplere 
posita  actione  patris. 

SCHOLIUM  III. 

Ad  primum  explicat  quando  intolligens  rcm 
aliter  quam  est,  fallitur.  Ad  secundnmjntellec- 
lum  creatum  videre  infinitura  in  se,  de  quo  in 
Oxon.  I.  d.  1.  q.  i.  et  ult.  el  ostendit  hinc  non 
sequi,  visionem  creatara  etincreatara  esse  ejus- 
dem  speciei,  neque  infinitum  comprehendi  a 
flnito.  Ad  quartum,  declarat  qnando  actus  pn- 
tesl  esse  .pque  perfectus  anle  habitum,  et  an 
agere  supernalurale  supponat  tale  esse. 

12.  Ad    primum     principale     primffi 

Adi.arg.i.  qua3stionis,  cum  dicitur,  non  potest 

quaestio-  •     ,    n       ,  i  i.        •         ,,. 

unus  intellectus  plus  alio  intelh- 
gere,  dico  quod  abstrahere  non  est 
decipere;  sic  abstrahentium  non  est 
mendacium,  sed  est  considerare  hoc 
sine  illo,  hoc  est,  non  considerando 
illud.  Sic  igitur  non  potest  unus 
inlellectus   plus   intclligere   rem,  si 


DIS. 


dicat  fjuod  illa  res  est  f)lus  in  s(!, 
nisi  aiius  iiitellectus,  vel  isle  falla- 
tur,  quia  ([iiisqiiis  inlelligit  rem  esse 
alilcr  quam  [est,  faliitur,  lamen  po- 
lest  aliter  intelligere  rem,  scilicet 
inteliigendo  ipsam,  non  cointelli- 
gendo  illud  sine  quo  non  existil. 
Tamen  pliis  pjjlest  unus  intelleclus 
inteliigere  quam  alius,  hoc  est,  quod 
actus  unus  potest  esse  intensior  et 
perfeclior  ejusdem  objecti,  quain 
actus  alterius  intellectus  ;  neuter 
tamen  fallitur,  sed  uterque  non  vi- 
det  a3que  clare. 

Ad  allud,  cum  dicitur  quod  intel- 
lectus  aniina3  Clirisli  videret  Ver- 
bum  sub  ralione  infiniti,  concedo 
quod  sic  facit  minimus  intellectus, 
si  quietetur  ;  non  enim  potesl 
quietari  nisi  in  infinito  sub  ratione 
infiniti,  quia  quilibet  intellectus  est 
totius  entis.  Ideo  non  quietatur  nisi 
in  illo  objecto,  in  quo  est  quodlibet 
objeclum  suum,  quantum  potest 
esse,  sed  solum  in  essentia  divina 
sunt  omnia  inteiligibiiia  eminenter. 
Et  confirmo  hoc,  quia  nulius  intel- 
lectus  beatus  satiabitur,  nisi  in 
videndo  Deum  trinum,  et  ista  est 
maxima  infinitas,  quod  sit  unitas  in 
substantia,  et  trinitas  in  personis. 

Ad  priinam  probationem,  cum  di- 
citur  quod  visio  intellectus  creati  et 
increati  essent  ejusdem  speciei,  dico 
quod  non  sequitur,  quia  bonuin  est 
ex  causa  integra,  secundum  Diony- 
sium,  malum  autem  potest  esse  ex 
una  ;  ideo  quando  plura  requirun- 
tur  ad  unum  efTectum  specie,  unitas 
uniiis  concurrentis  non  sufficit;  dis- 
tinctio  cujuscumque  prioris  sufficit 
ad  diversitatem  efTectus.  Licet  igilur 
distinctio  objectorum  sufficiat  ad 
distinclionem  actuum,  unitas  tamen 


I[ilt-I!i( 
reiii  ati 
ijUiiin 

qiioi; 

ia 


Ad  seci 

diini 

De  hoc' 

17    q    1 

ull, 


iDtellec 
DOD  qa 
Intur  D 
in  iufio 


13 

Ad  l.p 
balione 


UDilas 
jecti  D 
jdeDtil 

actus  f 
cie. 


DIST.  XIV.  QU.ESTIO  II.  349 

non  sufficil  a<l   iiiiilalciii.   Siinililcr,  oolores  conconiilaienlur,  nisi  iii  illo 

si    objoclum    osl    illiinilaluin,    eslo  quod  (^^^o  vidco  (lir(M'l(!  conlincrclur 

quod  tola  visio  acliva  sil  ab  ol)joclo,  quodlihol     \  isihilc,    (juaiiKjuaiii     in 

adliuo  potost  causarc  diversas  visio-  conconiilantc      iiicliideretur,      non 

nes  sjiocic  iii  diversis  jiassis.  Kt  eslo  quictarotur   visus  inous,   nisi  vido- 

quod  ossonl  jiassiva  ojusdoin  sjiecioi,  roiii  iliiid  concoinilans;  sic  in  jirojjo- 

jjossont  visionos  dislin^ui  sjiccio  ab  sito. 

objeclo    eodoin     liahonte     divorsas         Ad  aliud,    dico   quod    in   visione       1.^. 

visioncs  in  unitato.  iXcciiio  liabolur  natiiruli  non  requirilur  liiinon  nro-  Ai3.  ar- 

....  '  giiiiieD- 

a  Phiiosojiho,  '2.    de  Anit/ia,   lcxt.  portionahilo,     nisi    quia    ohjoctuin      i"'"- 

83.  qiiod  idonlilas  ohjecti  sufficil  ad  non    est  suflicienler  lux,   vol    qiiia 

idonlilatoin  actus.  Et  sic  7.  Pliysic.  non    jiotest  videri    sine    luco.    Sed 

/<?.r/.  lil.  ox  divorsitate  sjiecifica  ter-  quando  ohjoctuin  ex  se  lotum  suji- 

inini    bene  jjotest     esse    diversilas  i)let  quod  esset  requisitum,  ihi  qua^- 

motus  sjiecie,  non  tamen  ex  id(mti-  rere  aliud   lumen  esset  simile  quai- 

lalo   l(M-inini    idenlitas  molus,  quia  renti  candelam  ad  vidondum  Solem. 
ad   euindom    torminum    specie     et         Pra3lerea,  et  si  plura  requirantur 

numero  potest  esse  inotus  rectus  et  in  inforioribus  ad  actum,  non  potest 

circularis,  qui  tamen   sunt    incom-  argui  quod  tot  requirantur  in  sujie- 

possibiles.  Si  autem  alicuhi  ita  est,  rioribus  ;  ex  pluralitate  eniin  imjier- 

quod  ox    idenlitate    objecti    possit  foclorum  non  potesl  argui  pluralitas 

argui  identitas  aclus,  hoc  estsolum  perfectorum,    quia     qua3     sparsim 

de  ohjocto  adccqualo  aclui.  continenlur  in  inferiorihus,  unilive 

4.         Ad  secundam  probationem,   cum  conlinentur  in  superioribus. 

•«^uj»-  dicitur    quod  si   intelloclus    aniina3         Ad  aliud  cum  dicitur,  non  potest      IG. 


'0«-  videret  objectum  per  rationem  in-  esse  actus  ita  perfectus  ante  habi-  Ad  qnar- 
;om-  fiuiti,  lunc  comprehenderet  essen-  tum  sicut  post,  dico  quod  hoc  est '^'c  aSs" 
°e5t'  liain.  Dico  quod  non  sequitur,  quia     verum  in  habitu  morali,   duplici  de  1";° pcd''^'-' 


I 

com- 
•n 
"^ 1 1 '     1  .v^.. .v^K^.^v^.  .—.vxci..,     i^ii.pnv^i    uc  ta  p 

s^ir   nunquam  est  comprehensio  ohjecli     causa,  vel   quia  potenlia  de  se  non  *"aMUH, 


a  j)oteiilia,  nisi  quando  tanta  est  in-  est  siiinme  inclinata  ad  aclum,   vol   "^i"»'^ 

telloctivitas    jiotentico    intelligontis,  quia  ohjectum  non   ffiqualitor  potest 

quanta  est  intelligibililas  objocti  in-  aj>ore  in  potentiam  non  inclinatam, 

toUecti ;  aliter  enim  actus  non   j)o-  siculin  potentiam  inclinatam  ;  neu- 

tost    esse    adcT^piatus    oljecto,     et  trum  est  veruni  in  proposilo. 

propter  hoc  potentia  talis  non  com-         Vel  alitor  dico,    quod  perfoctissi- ^jSi"t,^J,^S® 

|)roliendit  obioctum.  mus  actus  intelliiiondi  naturalis  i)o_  p»'*^*' <^-«« 

'.''..  *^  i  perrecliisi- 

Dicitur  tamen  ab  aliis  quod  quie-  tost  haberi  anle  habitum,  quiaprin-     '""^- 

latur  inlelloctus  aniina)   Christi   in  cipia  cognoscimus,  inqiiantum  ter- 

hoc  quod  videt  essenliain,  et  iiifini-  miiios    cognoscimus,    idoo     notitia 

tas    concomitatur    essenliam.     Sod  terminorum  potest  esse  perfectissi- 

illud   non  valet,   quia   concomitans  ma   negative  ante  habitum    princi- 

non    quielat,    nisi    ipsum    directe  jiiorum,    quia    assonsus  intollectus 

videatur,  quia  licet  vidoiis   colora-  ij)sorum     simplicium,     ut     termini 

tuin  ali(juod,   vidoiom  quolcuiiique  sunl   jior  se  noli,  jiotosl  esso    j^rior 


350  LIHKI  III. 

omni    hahilii    principiorurn,    el    si  supernaluralem.  Sed  lunc  accij)ien- 

postea  causetur  inajor  notitia  sim-  do    minorem,   quod    ridere   est   sic 

plicium,    hoc    non    est    ex    habitu  agere,  falsuin  est,  quia  videns  non 

princijiiorum,  sed  ex  intensiori  con-  videt,  quia  elicit  visionem,  sed  quia 

sideratione  simplicium,  ideo  habitus  recipit,  quia  a^qualiter  videret,  et  si 

principiorum    potesl    esse    sequens  non  eliceret. 

naluraliter    perfectissimum    actum.  Ad  aliud  contra  illud,  dico   qu(jd       'S. 

Similiter    est   in    syllo^ismis,  quod  non  sequitur,  quod  ex  puris  natura- J^J^pJ' 

actus  perfectissimus  potest    praice-  libus  videret  essentiam  divinam,  si  t^''^'»»} 

dere  habitum,   et  aliquando  ex  illo  immediate  possit   in   hanc  visionem  raii  in  p 

ffeneralur    liabilus,     et    aliquando  sine   habitu    mediante,   imo    maj^is  naiuraiii 

,  ,.  agil  peri 

non.  sequeretur  quod  naturaliter  natura-     suna. 

17.         Et   quando   j)robatur  in  secundo  litate  crealurae  posset,  si   poneretur 

•  Ad  pri-  articulo  principali   ',   quod   habitus  habitus,quam  non.quia  caicus  mira- 

nium  ar-  .  . 

gum.su-  supernaturalis   est    medians,    quia  culose  illuminatus  postea  naturali- 

et  seqq.   Qfjcre   picUsupponit  6886,  (i\Q,o  (\\xo(\  tcr  vidct  ;  igitur  si  habitus  iste  csset 

sutl^piuit  an  sit  ibi  habilus  de  facto,  vel  non,  datus     creaturae     supernaturaliter, 

^^^niff  ^*  nescio,  tamen  non  est  necesse  po-  adhuc  creatura,  mediante  illo  habitu 

nere  ibi  habitum,   quia  ex  parte  su-  creato,  posset  Deum  videre  natura- 

sceptivi  assero  quod  nullus  mediat.  liter.  Sed  si  talis  habitus  non  con- 

Unde  loquendo  de  afjere,   quod   cht  currat,  impossibile    est   quod    Deus 

actus  secundus,  concedo  quod  «//ere  videatur     naturaliter    a     creatura, 

proesupponit  68S6  natura?,  loquendo  quia  nihil  praecedit  visionem  in  ipsa          j 

de   agere  de   genere   Actionis  ;   lo-  creatura,  nisi  quod  non  sufficit  ad          )^ 

quendo  tamen  de  agere  supernatu-  hoc,  quod  actu  videat  Deum  intui-          * 

rali,  quod  est  operari,  et  non  agere  tive.  Neque  cum  actu  videt  Deum,  Nujj"™' 

de  G:enere  Actionis,  dico  quod  non  videl  eum  ex  naturalibus  creaturae,    ^idere 

•    •                                                  I  I                            1       T-v          Deum  n 

prius   requirit    e88e    supernaturale,  neque  ex  eo  quod  est  naturale  Deo,  luraiiie 

quia  potest  in  supernaturale  in  pri-  quia  non  videt  Deum  inluitive  actu,    'suum 

mo  instanti,  quod  habet  esse  super-  nisi  ex    concursu  causse  superioris 

naturale,  et  lioc  habent  ip&i  jjonere,  agentis  et  inferioris  (si  ponatur  po- 

^^ernaiu-  quipoi^unt  inlelUgere   recipere.    Si  tentia  activa),  et  iste  concursus  ne- 

raieansup-  eniiii  nou  immediatc  in  natura  esset  que  estnaturalis  Deo,  neque  crealu- 

ponat  esse                                                                                    .  *                                                            ^ 

iftie.      recipere     alicujus     supernaturalis,  ree. 

esset  processus  in   infinitum,    quia  Ad  tertium  ibidem  cum  dicitur,  si    ^^^^^^ 

ante  hoc  essetillud  recipere  alicujus  intellectus  potest  immediate  videre, 

supernaturalis,  et  ante  illud  aliud  in  igilur    pari   ratione    voluntas    frui, 

infinituin,  vel  sicut  dicimus,  super-  quia  posset  voluntas  perfici  summa 

naturale  de  genere  Qualitatis,  quod  fruitione  sine    charitate  ;    concedo 

Q^i  operari,   non  praesupponit    esse  quod  de  potentia  Dei  absoluta  potest 

supernaturale.  Tamen  loquendo  de  creare  summam  fruitionem  creabi- 

genere    Actionis,    quod  est    elicere  lem  et  graliam  ;  non  enim  alligatur 

operalionem,   concedo    quod    agere  potentiasua  hoc  medio,  lamen  ali 

supernaturale  praesupponit  formam  ter  facit  Deus  de  potentia  ordinata. 


DIST.  XIV.  QUiESTlO  11.  351 

Isle  co^nioscil   omnes   eirecliis   vir- 
SCHOLUM  IV  tualiter  coiileiilos  iii  caiisa  ;    i^itiir 

coiiiprehendit  causain,    quia  cogno- 

Sententia  D.  Thorn.e  ,    p.    .,u..st     li.   nH.  8.  ^^.^^^^    pn.,,in(niilis  cauScC,    plus    CO- 
et  3.  p.  qu.est.    10.  uil.  2.  animam  thnsli    non  i       i        i  '    i 

videre    omnia,    quic    v.del   Vcrbum,    quia    hic  gUOSClt    (lo    causa   (lUaiU  COgnosceilS 

coniprehendiTf^t    illud,    refulalur    |irinio,    (juia  reniolillS,    si     ueutruni      COgnoscitur 

plus  est  videro  infinitum  intensivo  quam  e.xten-  jjj^i         .  -^^.^^^^  caUSaiU.  Scd    inrillitas 

sive,  ot  tamen  iila  visio  non  comprehendit.  Se-  .  .  .  i-      • 

cuudo,    cognoscens    unum    etrecium    Dei,    non  IHlcnSlva   CSt    ininiediatlLlS    esseutia} 

coniprehendii  euin  ut  causam   iilius  eirectu8.     diviua?,  quani    iutiniturn  exteiisive, 

Terlio.  rejicit  o.\emplum  I).  Thoma.'.  Vide  Fab.       ^^[.1    inliuitllin    illtensive    iucluditlir 
disl.  U.  c.ip.  I.  et  2.  ct  Pilii^ian.  artic.  i.   rcfu-      .  ,  •      .       *•  • 

,    .        rru       .  lu  eodein   instanti   naturae,    m  (nio 

lantes  solut-.oncs   Ihomistaruin.  '        .    ^    . 

essentia  est  ens,  cuin    essentia  sit 


19.  Ad   secundam    qucestioneni,  cum  pelagus  infinitum,   et  illud  instans 
)ccisio    (\uivnluv  an  aninia  C/irisli  nnvit  in  nalurcG    prcecedit    omne    infinitum 

i^uu.iae!    Vcrho   onuiia,   quoi   novit  Vcrbiun,  extensive.  Similiter  illud  est   ''Dine- '^''y,J?,„^p®' 

dislinguilur  de  nolitia  \'erbi.   Quce-  diatius    essentia}    divinai,    cuin    sit ,  ^°"''"".^' 

.         .  .  ...  neusio   m 

dam  novit  notitia  simnlici,  sic  eiiim  nrius  in  lalione  cognoscibilis  quam  visioue  lu- 

.     f.         ,  r.         I  1  ■     i>     ■  ...  .  fiuiliintea- 

novit  lienda  et  non  lienda  ;  qucedam  inlinitum   extensive  ;    igitur  si   co-      sivi 

.......  „  •     r>     •,  •  •  (iiiam 

novit  scientia  visionis,    quffi    lacta  gnoscens     iniinitum    intensive,    ut  exiensivi. 

sunt,   et    qua3  sunt    fienda.    Primo  infinitum,  non  comprehendit  essen- 

modo  intellectus  animcT3  Chrisli  non  tiam,   neque  si   cognoscat  quod  im- 

novil  omnia,  qU(i>  Verbum  ;  secundo  perfectius  est,   ut  infinitum    exlen- 

modo  novit.  Patet  primum,  quia   si  sive,     propter     hoc     comprehendit 

sic,   essentia   comprehenderelur  ab  essenliam,    quia   comprehensio   est 

inlelleclu     aninice,    quod    probatur  quando     tanla    est     intellectualitas 

dupliciter  sic  ab  aliis :  potenticC,  quanta  est  intelli^ibilitas 

Primo    sic,    quanto     principium  objecti. 
perfectius  cognoscitur,  tanto  plures         Item,    videns    uuum    causalum,    Oiii'i  e=<i 

'  _  "  '  1  '  '     conjpre- 

conclusiones  in    ipso    videutur,    et  non  propter  hoc  comprehendit  cau-   heusio. 

per  consequens  si  omnes  conclusio-  sam,  ut  causa   hujus   effectus    per- 

nes  videntur,  igitur   et  principiuin  fecte  ;  neque  videns  efTectum  secun- 

pertecte  cognoscitur  et  comprehen-  duin,    propter    lioc    videt    causam 

ditur.  illius  effectus,  ut.  causa  est  perfecte  ; 

Secundo  sic,  qui  cognoscit  uiium  neque  plus  de  causa,  inquanlum  est 

eirecluni,  aliquam   habet    cognilio-  causa  primi  ellectus,  cum  ista  sint 

nem  causcC,  et  qui    ])Iures  effectus  disparala  ;   igitur  non   propter    Iioc 

ejusdem  causcc,  i)lus  de  illacausa;  quod  videt   omnes  eflectus,   ])erfec- 

igitur    qui    omnes     efTectus    videt,  tius  cognoscit   causam    inquanlum 

causain  tolaliter  com])rehendit ;  non  hujus  effeclus  ;  igilur   non    propter 

igitiir  videt  intellectus  aninicT  Cliris-  hoc,  quod  videl  oiiines,  comprehen- 

ti  in  Verbo  oinnia  quae  videt  Ver-  dit  causam  inquantum  causa. 
biim.  Dico  igitur  ad  i^robationem,  qiiod       o] 

20.  Dico    quod  ista  ralio    iion  valet,  cognoscens      princij)ium,     perfecte 
primo,  isla  consequentia  non  valet:  cognoscit  conclusionem,  sed  e  con- 


352 


LIRHI  III. 


tra  cst  fallacia  coiiscqucnlis,  cori- 
vertcndo  consequcnliani,  quia  cau- 
sasccunduin  quod  est  causa  cfFcc- 
tus,  non  capil  aliqurun  j)erfeclioneni 
ab  iilo  cllectu,  quia  sic  idcm  esset 
causa  siii  ipsius,  sed  principium,  ut 
notum,  causat  notiliam  conclusio- 
nis;  igitur  non  propter  hoc,  quod 
conclusio  est  nola,  perfectius  co- 
gnoscitur  principium  intensive. 
Ex  perfec-  Nuuc   autcm  liccl  pcrfeclius  coo^no- 

tioricogni-  ...  .  . 

tione  prin-  sccrc  Drincipium  inlcnsive,  conclu- 

cipii  00-  *  . 

gnoscun-  dat  conciusioncs    plures   extensive 

tur  phires 

coufusio-  cognosci,  nunquam'  tamen  e  contra 
ex  pluralitate  conclusionum  cogno- 
scitur  principium  intensius,  qiiia 
accipiatur  principium  in  gradu  A 
et  sit  nonus  gradus,  sit  decimus 
gradus  comprehensivus  principii, 
quairo  an  cognito  principio  sub 
gradu  A,  possit  cognosci  aliqua  con- 
clusio,  vel  non  ?  Si  sic,  qua  ratione 
una,  sic  secunda  et  tertia,  cuin 
queelibet  ffiqualiter  conlineatur  vir- 
tualiter  in  principio.  Si  non  possit 
cognosci  aliqua  conclusio  cognito 
principio  in  gradu  A,  vel  igitur  sic 
cognoscere  ipsum  non  erit  aliqua 
cognitio  principii,  et  tunc  nulla 
conclusio  posset  cognosci  citra  gra- 
dum  ultiinatum  comprehensivum 
principii,  si  non  possit  aliqua  notitia 
haberi  de  conclusione  per  princi- 
pium  in  illo  gradu.  Vel  si  sub  illo 
gradu  possit  aliqua  cognitio  liaberi 
de  conclusione  una,  potest  aliqua 
haberi  de  qualibet  conclusione  vir- 
tualiter  contenta  ;  igitur  ex  pluribus 
conclusionibus  cognilis  non  habetur 
perfectior  cognitio  extensiva  princi- 
pii,  sed  solum  quod  ad  plura  se  ex- 
tendit,cum  ex  pluribus  conclusio- 
nil)us  homo  considerat  perfcctius 
quidditatem  terminorum  simplicium 


principiorum,  cl  tunc  iiilensius  co- 
gnoscitur  principium,  qiiia  pcrfcc- 
tius  cognoscitur  quiddilas  incom[)lc- 
xorum,  et  ha^c  est  ppfCcisa  cognitio 
principii,  ut  princij)iuin. 

SCHOLIUM  V. 

Ponit  qualuor  modos,  quibus  intelligi  potest 
animam  Ghrisli  videre  omnia  in  Verbo,  et  tenet 
quartum  modum,  scilicet  videre  omnia  habi- 
tualiter,  id  est,  aclu  primo,  quia  in  hoc  quod 
videt  Verbum  formaiiter,  videt  '  omnia  iiiia 
habiluaiiter  in  eo,  quod  aliis  animabus  non 
conceditur.  De  quo  vide  eum  in  Oxon.  hic  a 
num.  20.  et  ibi  Schol.  quo  ex  variis  locis  ojus 
ostenditiius  hanc  esse  propriam  ejus  scnlen- 
'iam,  quam  hic  expresae  habet,  et  sic  eum  in- 
telligunl  et  sequuntur  Faber,  Pitigian.  Ovand. 
et  alii  Scolistae  hic.  De  aliis  modis  vide  eum 
ibidem  a  num.  9. 

Dico  igitur  ad  qucBstioncm,  quod 
posset  poni  quod  intellectus  animtE 
Christi  omnia  videt,  quse  Verbum 
videt,  quadrupliciter;  vel  aclualiter, 
vel  habitualiter  et  utrumque  dupli- 
citer  actualiter,  quod  videat  omnia 
actu  eIicito,itaquod  habeatpropriam 
visionem  cujuslibet  visi ;  tamen  in 
Verbo,  sicut  multa  videnturin  spe- 
culo,  quae  habent  propriam  visionem 
ibi,et  secundum  hanc  viam  sequitur 
quod  intellectus  animae  Christi  aclu 
videtinfinita,  et  quod  habet  infinitas 
visiones  distinctas  in  actu  sirnul, 
quod  tamen  negatur  communiter. 

Secundo  potest  intelligi,  quod  om- 
nia  videat  actuallter,  non  per  pro- 
prias  et  distinctas  visiones,  sed 
quod  illa  visio  sit  una  formaliter, 
et  inulta^  virtualiter,  et  habet  unum 
objectum  adcequatum,  ut  essenlia 
divina,  et  infinita  secundaria.  Sed 
illa  opinio  ponit  quod  est  una  in 
actu,  et  infinitorum  intellectorum. 
Et  licet  non  ponat  infinitas  visiones 


I 


22. 

Anima 

Chrisli  vi 

del  omni 

in  Vcrbo 

quadrupli 

ciler. 

Primu» 

niodus. 


Secundus. 


f 


V 

re 
Qum. 


DIST.  XIV.  QUiESTIO  II.  353 

i8io-  iii  aolii,  lamen  ponit  unani    infini-  videnli  Verl)uin.  Setl  opposituni  est 

(Vi".  lani  iii  aclii  inlensive,  (juia  illa   una  <le  aniina  (Ihrisli,  ([uia  essenlia  divi- 

eininenler  conlinet   oinnes  illas  \  i-  na  uhjicil  (»muia   intellectui   anim<e 

siones  proprias,  quas  posiiit   opinio  rdiiisti,  ita  ({iiod    |)er  conversionein 

prior,  et  noii  videtur  probahile  (juod  inlellectus    animie  (Ihristi    per  im- 

ali^pia  sit  visio   in  actu   infinita  in-  perium  voluntalis,  <id  qiiodnimque 

tensive  alicujus*creatiircr.  quod  Verbum  videt,  potest  illud  vide- 

i3.  Tertio  posset  i)oni  quod  videt  oin-  re,itaratio  liahet  suuin  objeclum  pri- 

''vs.    nia   habitualilcr,  ct  hoc   dupliciter.  inum,  ut  Verbum  ;  ergo  simul   ohji- 

n'o-    Primo   per  hahitum   sibi    concrea-  ciunlur  sibi  omnia,  sed  non  intellec- 

tum,    quod   oiniiia    videt  in    Veibo  tui  aliarum  animarum. 
hahilualiter.    Sed  iste     habitus  est        Dices,    quid    habet  ex     hoc    ista  Quid  habet 

^•^^- prius    improbatus,  quia   non  posset  anima  ultra  animas    alias    ex   hoc  chrisii  ia 

esse  unus  habitus,  quo  possent  oin-  quod  qucjelibet  alia    anima     potest  "^ira^anas" 

nia  videri,  qua3    videntur  a   Verbo,  quodcumque    videre,  etsi    non    si-  *"'™'^^- 

nisi  esset  unum  objectum   ada3qua-  mul  ?  Etsi  enim    specialiter    reprae- 

tuin  habitui,  in  qua  omnia  visa  eini-  sentet  essentia  divina  sibi  omnia,  et 

nenter  conlinentur,  et  tunc  iste  ha-  alteri  animai,  tamen  ipsa  non    po- 

bitus  esset  respectu     Verbi,   quod  test  siinul   intelligere  infinita.  Dico 

prius  est  improbatum.  quod  sicut  est  de  speculo  volunta- 

"1118.       Quarto  polest  intelligi,  quod  videt  rio,  quod  ponit  Avicenna  G.   Xatu- 

omnia  habitualiter,  hoc   est,  in  actu  ral.  part.  4.  cap.  G.  quod  si   omnia 

primo,  sicut  habens   scientiam    re-  reprccsentet  simul    cui    vult,  alleri 

ducitur  primo  de  potentia  essentia-  vero  non   omnia,  et  si   ille  cui  re- 

li,  et  tamen    dicitur  scire  habitua-  pra^sentat,  non  simul   omnia  videt, 

liter,  cum  est  in  polentia  accidentali  hoc  non  est  nisi  ex  defectu  videntis. 

ad  actum  considerare  cum  vult.  Nunc   autem    experimur    in    nobis 

i.         Istascientia  est  actus  primus   in  quod  quanto  plura  simul   intelligi- 

ioiia  memoria,  etistum  modum  teneo.Sic  mus,  tanto  ea  indistinctius  cofjnosci- 

enim  intellectus  animae  Christi  videt  mus  ;  ideo   cuin   anima    Christi    sit 

in  Verbo  omnia,  qua3  habet  virtua-  ejusdem  naturai  cuin  anima  nostra, 

liter,  hoc  est,  actu  primo,  quiain  hoc  si  infinita  simul  videt,  indistinctis- 

quod  videt  Verbuin  formaliter,  videt  simeea  videt.  Tamen  ista  habet  ul- 

omnia  habitualiter,  quai  videt  Ver-  tra  alias  animas,  quod  videt  futura 

bum  isto  modo,  etillud  quod  est  sibi  in  Verbo,  si  ad  ea  se  convertat,  per 

ratio  videndi  Verbum,  est  sibi  ratio  Damascenum  lib.   3.  cap.    G.     non 

videndi  oninia  alia  in  Verbo  in  actu  auteiii  alia  creatura,  nisi  ex   revela- 

priino.  Et  isto  modo  non  est  de  aliis  tione  speciali,  aut   ex   verisimilibus 

animabus,  quia  alia3  animae   videii-  conjecturis. 

tes  Verbum,  nunc  vident  hoc,  nunc        Ad    primum     principale,   dicitur      OH 

vident  illud,  secundum  quod   Ver-  quod  videt  infinita  habitualiter  modo  Ad  arg  i 

bum  vult  objicere  hoc  illi   videnti,  prius  dicto.  Ad   auctoritatem   Philu- ^",V°.*^®^- 

et  iUud  alten  videnti  ;  sednon  ohji-  sophi2.  Metaplnjs.   dico    quod  non  °°'^'^''°^^- 

cit  simul  omnia  quae  videt,  cuilibet  convenit   infinita   perlransire,    inci.  transire. 

exponitur. 
Toa.  XXIII.  23 


354 


Linni  III. 


piondo  al)  uno,  ct  capicndo  iioc 
post  lioc,  neque  Deus  posset  sic  in- 
telligere  infinita,  quia  si  nunc 
inciperet  inlelligere  hoc  instans,  et 
scjnper  intelligcret  ununi  post 
aliud,  nunquam  pertransiret  omnia 
instanlia  fuluri  teniporis  infiniti.  Et 
sic  ifltelligit  Philosophus,  cum 
scientia  sit  rei,  cum  causas  ejus 
cognoscimus;  si  dependeret  ex  infi- 

nitis  causis,  ipsa  non  posset  co- 
gnosci.  Nec  sequitur  quod  virtus 
infinita,  et  finita  possunt  in 
sequalia,  quia  virtus  infinita  potest 
actu  simul  intelligere  infinita  dis- 
tincte.  Virtus  autem  finita  tantum 
habitualiter,  et  esto  quod  actu 
intelligeret  infinita,  adhuc  intellige- 
ret  ista  finite,  et  non  distinctissime  ; 
exceditur  igitur  causa  finita  ab  infi- 
nita  in  modo  intelligendi,  et  non  in 
hoc  quod  potest  actu  in  plura 
simul. 
duin^Ai?"  ^^  aliud,  dico  quod  absolute  lo- 
A°g^'"?    quendo,  Angelus   posset  illuminare 

possit  iUu-  ^  '  ..... 

miQareani- animani  Chrisli  inspiciendo   ad    na- 

mam  Ghn-  .         .  r>,,     •      • 

turam,  si  anima  Lhristi  non  se  con- 
vertit  ad  videndum  futura,  posset 
Angelus  loqui  sibi,  si  revelatio  fiat, 
tamen  si  convertat  se  ad  omnia  re- 
velata,  illa  potest  videre.  Item,  de 
potentia  ordinata  Dei  non  fit  revela- 
tio  secundum  ordinem  nalurae,  sed 
secundum  ordinem  Hierarchise, 
quamquam  aliter  posset  fieri  de  po- 
tentia  absoluta  Dei. 

Ad  aliud,  concedo  quod  anima 
Christi  est  primum  in  Hierarchia  su- 
prema,  et  quamquam  esset  infimum 
in  natura  bealificabili,  adliuc  esset 
capax  cujuscumque  visionis  Dei  su- 
prema^,  quia  non  difTcrunt  visioncs 
hominis  ct  Angeli  specie  ;  et  anima 
Chrisli  influit  in  alias  animas  et  in 


Stl. 


Secui 
dum 


Ad  tertium 

Anima 

Cliriftiillu- 

minat  An- 

geios. 


Angclos  habentes  superiores  naturas 
in  gradu  naturai,  quia  istaest  supc- 
rior  ingradu  gratia^,  et  influxus  est 
sicut  revelalio  secundum  ordinem 
graticje,  non  autem  secundum  ordi- 
nem  naturaj  de  potentia  ordinata 
Dci. 


QU/ESTIO  III. 

Utrum     anima    Christi    verfectissime 
7iovit  omnia  in  fjenere  proprio  ? 

Aleng.  3.  p.  q.  13.  m.  7.  D.  Thom.  3.  p.  q.  II. 
arl.  6.  el  Idcq.  3.  D.  Booavent.  arl.  2.  q.  2. 
Richard.  arl.  3.  d  4.  Capr.  quaesl.  i.  Durand. 
q.  3.  Suar.  3.  p.  lom.  i.  d.  \1.  sect.  i.  et  2. 
Vasq.  d.  54.  Vide  Scot,  de  pritno  Princ.  c.  4. 
concl.  9. 


Quod  non.  Luc.  2.  Jesus  proficie-  j, 
bat  setate  et  scientia;  igitur  accepit  Argum 
oognitionem  dc  novo. 

Item,  adHebr.  5.  diciiuv  didicisse 
obedientiam. 

Item,  Christus  fuit  rationalis,  Tertiir 
quantum  ad  animam  ;  igitur  cum 
rationalis  sit  discurrere,  ipse  potuit 
per  discursum  novam  noliliam  ac- 
quirere. 

Item,  Christus  fuit  viator  ;  igitur  Quartt 
vere  competebant  sibi,  qua3  vialori 
debent  competere,  et  per  talia  ac- 
quircre  notitiam  ex  sensibilibus  ; 
certum  est  cnim  quod  Christus  ha- 
buit  novas  sensationes. 

Oppositum,   Magister  in   littera  :     cont 
Nullam  ignorantiam  Christus  acce- 
pit. 

SCHOLIUM  I. 

Sentenlia  D.  Thomae,  animam  Chrisli  novisse 
omnia  scieQlia  infusu,  non  lamen  acquisita, 
seJ  in  hac  profecit,  refulatur  quoad  utramque 
partem.  Primo,  quia  secundum  ipsum,  non 
dantur  duo  accideDtia  ejusdem  ralionis  simul, 
et  islaj   duae  scienti®    sunl    talia.   Secundo,   si 


DIST.  XIV.  QU.^STIO  III. 


3.^5 


habet  scientiam  infusam  omniuin,  videtnrquod 
nullam  acqiiirero  potest. 

Dicitiir  ad  qiitostiononi,  quod  no- 
lilia  in  gonoro  proprio  tliciliir  diipli- 
cilor,  qucodain  infusa,  (jutudain  ac- 
quisila.  Aniina  (ilirisli  iion  liabuit 
noliliani  acquisilain  oniniuin  in  go- 
noro  proprio;  habuit  tainen  oinniuin 
nolitiain  infusani,  qiiia  Deus  con- 
creavit  sibi  lantain   gratiam,   quaii- 


tiiin  sj)ocio  proj)lor  diversa  agonlia 
qiiia  sj)ocios  eaidoin  nuinoro,  ([iiaj 
nunc  causanlur  ab  objoctO)  possont 
fuisso  iininodiato  croatiii  a  Doo  ; 
igilur  cognilio  iii  gonere  projjiio  iii- 
fiisa  ot  acquisita  ojusdoni  objocti 
non  (lin'oruiit  specio,  (luia  divorsitas 
causa3  officiontis  spocio  non  arguit 
divorsitatoni  efrocluuin  specio.  Iloc 
declarat  Augustimis  'A.de  Trinitate 
0.  de  genilis  per  proi^agationoin   et 


lam  potuit  creare  ;  igitur  pari  ratio-     putrofaclionem,  quaj  dicilposse  esse 


ne  notitiam,  etc.  Hoc  vidolur  por 
per  illam  auctoritatem,  Isaiae  2. 
Kijredietiir  virga,  etc^  et  subditur, 
spiritus  scientise,  etc,  et  saltein  lia- 
buit  habitualom  oinnium,  lioc  est, 
notitiain  in  actu  priiiio  ;  non  autem 
babuit  notiliain  acquisitain  oinniuni, 
(Iiiia  ipse  habuit  inlellectum  possibi- 
lein  et  agentem,  et  notitiam  ])rinci- 
piorum  in  actu  primo,  in  quo  vir- 
tualiter  continentur  conclusiones ; 
igitur  potuitacquirere  scientiam  no- 
vam  in  genere  pr(jprio. 
3.  Sed  contra  istum   Doctorem    est, 

ugna-  quia  ipsemet  tenet  quod  duo   acci- 

11  r 

donlia  difrorentia  solo  nuinero  non 
possunt  simul  esse  in  eodem  ;  sed 
cognitio  acquisita  et  inf  usa  in  gene- 
re  proprio,  sunt  ejusdem  speciei, 
quia  licet  cognitio  in  Verbo,  et  co- 
gnitio  in  genere  proprio  differant 
specie,  non  tamen  cognitio  infusa 
et  acquisita,  quando  utraque   est  in 


ojusdom  speciei.  Idom  vult  Augusli- 
nus  in  epistola  ad  Deo  gratias.  Idoin 
vult  Ambrosius  de  Incarnatione. 

Conlra  conclusionem  in  sc:  Ejus-  4-. 
dem  objecti,  et  sub  eadein  ratione 
formali,  non  sunt  simul  dua3  cogni- 
tiones  perfecttfi,  quia  alia  super- 
iluoret ;  sed  cognitio  in  genere  pro- 
prio  infusa  et  acquisita  sunt  ejusdem 
objecti,  et  sub  eadem  ratione  formali 
objecti. 

Item,  quod  dicitur,  quod  potest  ^^ZTc- 
novam  notitiam  acquirore,  quia  ha-  J^"™^- 
bet  intellectum  agentem  et  possibi- 
loin,  non  concludit,  quia  augmonta- 
tiva  potentia  fuit  in  Adam,  quan- 
do  fuit  in  summo  aucto  esse.  Sic 
Sancti  habent  intelleclum  el  possibi- 
lem  etagentem;  nec  posita  causa, 
quee  quantum  est  ex  se  possit  in 
efTectum,  oportet  quod  causet  clTe- 
ctum,  quia  potest  praeveniri  a  causa 
fortiori   dante    terminum    in    quem 


genere    proprio,    quia  cognitio   re-     posset,  si  non  esset  pivTvonta;  igilur 


rum  in  Verbo,  et  in  genere  proprio 
differunt  formaliter  ratione  objecti 
ormalis,  quamquain  idem  sit  oljjec- 
tum  materialiter.  Sed  quailibet  co- 
gnitio  in  genere  proprio,  sive  sit 
infusa,  sive  acquisita,  est  objecti 
formalis    unius,  quia  est  ejus   sub 


non  oportet  quod  causa  causetter- 
minum  nisi  careat  termino.  Simili- 
tercum  quis  considerat  principia,  et 
omnes  conclusiones  inclusas,  non 
oportet  quod  exeat  in  plures,  quia 
datur  terminus.  Sic  si  anima  Chrisli 
babuit  notitiam  oinnium,  non  poluit 


propria  ratione.  Nec  variatur  efToc-     ulterius  aliquid  acquiroro,  noc  prop- 


356 


LinRi  m 


5. 

Mens  Auc- 

toris. 

Cogno- 
scere  rem 
in  proprio 

genere 

quid  sit. 

Aa  Deus 

ita  cogno- 

scat. 


ler  hoc  ibi  frustra  poncbaliir  inl(!l-  (^hristi  habuit  nolitiani  reruni  in 
lectus  a-enset  possibilis,  quia  sunt  Verbo,  et  tamen  in  genere  proprio. 
(le  perfectione  naturcB  aninicje  intel-  Potest  igitur  qu.-estio  intellij,n,  quod 
lectiva;.  anirna  Christi  novit  omnia  in  genere 

proprio  habilualilcr  vel  actualiter, 
et  utrumque  dicitur  abstractive  vel 
inluilive,  et  utrurnque  dupliciter, 
vel  de  cognilione  quidditalum  vel 
singularium. 

Dico  igilur,  loquendo  de  cogni- 
tione  actuali,  anima  Christi  non  no- 
vit  omnia,  nec  abstractive,  nec  in- 
luilive  actu  elicilo  uno,  nec  phiribus 
simul ;  quia  si  actualiter  videret  in- 
finita,  simul  excederet  in  infinitum 
intellectum  nostrum  ;  hoc  est  impos- 

orania  individua  cognoscit,  qiiiaessentinfinitae,      sibilc,     CUm     siut    ejusdcm     Specici. 

Experimur    enim    quod    intellectus 

noster  non  se  extendit  simul  actua- 

liter    in  infinita,  nec  extendere  po- 

test;imo  valde  indistincte  intelHgit 

plura  simul  actu,  si  illa  intelligantur 

per  diversasspecies.  Si  qua^ritur,  an 

Dico  igitur  ad  queestionem,  quod     possit  intelligere  intuilive   sic  om- 

animam  Christi  nosse  omnia  in  ge-     nia?hocpertinet  adaliud  membrum, 

nere    proprio,    potest    multipHciter     an  scilicet  posset  simul  videre  om- 


I 


SCHOLIUM  11. 

Primum  dictum  :  Anima  Chruti  non  novil 
omnia  aclualiter  elicilive,  nec  intuilive,  nec  abs^ 
tractive,  quia  sic  excederet  in  infinilum  intellec- 
tumnostrum.  Secundum  :  Anima  Chrisli  habel 
species  omnium  quiddiiatum,  neque  omnia  per 
unam,  vel  paucas  reprxsenlari  possunt,  de  quo 
in  Oxon.  2.  d.  3.  q.  \0.  et  11.  hoc  modo  novit 
omues  quidditatea  habitualiter.  Tertium  :  i^on 
novit  aclu  simul  omnia  singulariu,  quia  non  per 
species  quiddilaium,  Ae  qno  \h\i&m  q.  11.  quia 
individuationes  aliquid  addunt  super  naturas  ; 
ibidem    q.    i.    et    6.  nec  per   species  proprius 


bene  tamen  aiiqua  per  species  infusas,  et  eliara 
per  proprias  acquisitas,  de  quo  ibidem  q.  11. 
Quartum  :  Singulure  est  per  se  intelUgibile,  ii- 
cet  a  nobis  non  pro  hoc  statu,  explicat   id   :   In- 


iellectus  est  universalium,  etc.  licet].intellectU8 
non  impeditus  singularitatem  capiat,  et  sensus 
non. 


Anima 

Chrisli 

non  poti 

intellige 

infinita 

aclu. 


intelligi,  quia  cognoscere  in  genere 
proprio,  proprie  est  cognoscere  rem 
formaliler  in  se,  non  ut  relucet  in 
aliquo  in  quo  conlinelur  eminenter; 


nia  habitualiter. 

Si  autem  intelligatur  qua^stio  de 
omnibus  quidditatibus,  vel  singula- 
ribus,  dico  quod  simul  novit  habi- 


et  sic  nihil  extra  Deum  potest  a  Deo  tualiter  omnes  quidditates,  quia  hoc 

cognosci  in  genere  proprio,  quia  si  est  de  perfectione  inteliectus.    Sed 

extrinsecum  informaret  ejus  inteUe-  per  quid  novit  omnes  quidditates? 

ctum,  vilesceret  ejus  inteUectus.  Sed  Dico  quod   neque  per  unam  ratio- 

intuendo    se   videt  omnia  exlra   se  nem,    neque  per  multas  acquisitas, 

clarius,    quam  aliquis  alius  intelle-  quia  non  potest  una  ratio  distincte 

ctus   in  genere   proprioj   tamen    in  repreesentare  omnes  quidditates,  ni- 


G. 

Aoims 

Cbrifti  t 

vil  hab 

tualite 

001068 

quiddiU' 

non  pe 
uaam,T 

paucat 
species  < 

quo  2. 

3.  q.  K 


quolibet  alio  inteilectu  a  Deo,  cum 
notitia  rerum  in  Verbo  stat  notitia 
earum  in  genere  proprio,  quia  om- 
nis  inteHectus  est  totius  entis,  et 
nisi  videatur  totum  ens,  non  liabe 
omnem  notitiam,  quam  potest  habe- 


si  istcG  quidditates  conlineantur  emi- 
nenter  in  illa,  secundum  omnem 
rationem  intelligendi.  Sed  nulla 
talis  potest  poni  in  intelleclu  creato, 
nisi  poneretur  quod  inferiora  solum 
distinguuntur  a  superioribus  per 
re  simul;    igitur  stat  quod    anima    negationes,  ita  quod  causa  semper 


DIST.  XIV.  QUililSTIO  III.  357 

su|)i3rior  cuiilineat  lolaiii    (jiililaluiii      i^idir  \v\   niillain  iiutitiaiii  siii^^iila- 
iiifcriuris,  et   iiifeiiur  partein  supe-     liiiiii    lialniil    iiirnsani,    vei   pari  la- 

rioris  cnin  negaliune,  qnod    ost  iin-  tionc!  (ina  (iiiornindain,  et  oinninin. 

possibile.    llahnit  i<iilnr  ista  aniina  Dico   (iiiod  prohaljih^  ost  qnod  niil- 

per    infusionein  nolitiain    (jniddita-  loiuin  sin^nlarium   liabuit  notiliam 

tum  per  species  sibi  concrealas.  infnsam,  poliiit  eniin  acqnirere,  cuin 

<Qo-         Si  intellii;alur  (TUcOslio,    an   novit  occurrorent  snflicionter;   vel   si  lia- 

lare,     oinuia  siniiularia  siinul,  ot  lioc  actua-  buil,  liabuit   alKiuorum,  et    aliquo- 

U      6t 

jexis-  liter  et  abstractive,  vel  aclualiter   et  ruin  non.   Ratio   potest  esse,  qutT- 

•ers^S'   inluitive  ?  dico   quod  nuii,  nec  est  dam  erant  nubiliura,  et  illoruni  no- 

'"'■     idein  cognuscere   sin^ulare  actuali-  tiliam   habnil  infusam,  non   ignobi- 

ter  et  intuitive,  et  cognoscere  exis-  lium. 

tenliam    singularis,    quia  singulare         Dices,  singularia  non  sunl  i)er  se 

non  est  idem  quod  existentia,  cuin  intelligibilia,  igitur  non  habuit  noti- 

abslrahat  ah  existenlia;  si  tamen  po-  tiam    singulariuin  per   se.    Antece- 

neretur  quod    nniversale   sufficeret  dens    patet ;    tuni   quia    sensus   est 

ad  cognoscendum  singulare  perfe-  singularium,    intellectus    universa- 

cte,  et  tunc  per  hoc    quod  cogno-  liuni  per   Philosophum  ;    tuin   quia 

sceret    quiddilates   perfecte   abstra-  nos  non  distincle  intelligimussingn- 

ctive,  cognosceret   singularia,  con-  laria,  igitur  nec  aninia  Christi,  cum 

sequens    esset    dicere   quod    simul  sit  ejusdein  rationis. 
nitio   novit  oninia  singularia.  Sed  nrimuin         Dico    quod    quodlibet    singulare  singuiare 

irsalis  *^  ^  .  *  *  .  persein- 

suffi- est  falsum,  quiannpossibile  est  quod  cujuscnmque   generis,    est   per    se  teiiigibiie. 

d    DO-  •   1    I  •  .  .  •  1  1  •      •!    •  I  1  • 

am     per  quidditateni  cognoscitur  singu-  intelligibile,  licet  non  a  quocumque 

3^qMare   perfecte,  nec  ita  per  hoc  quod  intelleclu  auiualiter,    quia  ex    quo 

cognoscitur,    quia    singulare    addit  intellectus    est   totius  entis,   et    in 

supra  naturam,  et  quiddilalem,    ut  singulari  nihil  est  intrinsece.  quin 

probatum    est    de    individuatione  ;  sit  positivum,  quodlibet  in  eo  est  per 

igitur  addit  in  cognoscibilitate  ;  igi-  se  intelligibile,  et    ipsum   in  se  est 

tur  cognilio  unius  non   sufficit  ad  per  se  unum  ;  igitur  per  se  intelligi- 

cognitionem   alterius.   Si  igitnr  cu-  bile,  quia  licet  pars  entis  per  acci- 

gnosceret  omnia  singularia  simul,  dens  sit  per  se  intelligibile,  non  ta- 

sequeretur  quod  illa  haberet  multas  men  totum,   cum    non    sit   per    se 

rationes  e.jusdem  speciei  simul,  quia  unum. 

rationes  proprias  cujuscumque  in-         Ilem,  quodlibet  est  iiilelligibileab       8. 

dividui,    et    sequeretur   quod    actu  intelleclu  Dei,  ila    singulare   sicut 

essent  infinita  singularia  cognita  per  universale  ;   igitur  et  a  quocumque 

memorias  inactu,  quod  communiler  inlellectu,  absolute  Moquendo,  cum 

negatur;  et  supposito  quod  sit   ne-  quaiilum   est  ex  se,  sitlotius  entis, 

gandum,  dico  quod  non  novit  simul  licet   impedialur    secundum     islum 

omnia  singularia,  nec  proprie  dici-  stalnm    la])sum.    Ideo   de    potentia 

tur  scienlia  singularium,  etsi  noli-  ordiiiata  non  potest  dici   singulare 

tiam  eoruin  haberet.  per    so    iutelligibile    a   quociimque 

Dices,  si  non  novit  oinnia  siinul,  intellectu,  non  quia  objectum   iion 


858 


LIimT  IIl. 


SiDgulari- 
las  noa 

movet  io- 

telleclura. 

Intelleclus 
Doster  a 

quo  move- 
atur. 


9. 

Sensus 
quomodo 
est  singu- 

larium. 


Secsus 
singulari- 
talem  nou 

capit. 
Intellectus 
est  univer- 

salium, 
eiponitur. 


sit  ii)  jiolcnli.i  pmpinqua,  quanUiin 
ex  partesui,  scd  quia  inlollcctus  non 
moveliir  nisi  a  phanlasinate  vel  a 
natura,  quac  ^ignit  pliantasma,  quo- 
rum  neutrum  est  hoc  ut  hoc.  natura 
enim  est  prius  natura  quam  sit  ha3C 
ut  haec.  Ideo  singularitas  non  ino- 
vet  intelleclum  nostrum,  quia  illud 
est  principium  movendi,  quod  assi- 
milat  sibi  efTcctum.  Ideo  singularilas 
se  habet  tantum  concomilanler  ex 
parle  moventis  intellectum,  quia 
niliil  movet  intellectum  noslrum  nisi 
natura,  vel  phantasma,  et  ideo  in- 
tellectus,  qui  sic  movetur  a  re,  non 
capit  hoc,  ut  hoc  ;  sed  respectu  in- 
tellectus  Dei,  non  sic  est,  quia  ab  illo 
immediate  cognoscitur  haec  ut  hffic. 
Et  cum  dicitur,  sensus  est  sinfjula- 
rium,  dico  quod  impossibilius  est 
singulare  per  se  sentiri,  quam  per 
se  intelligi,  quia  principium  immu- 
tandi  sensum  non  potest  esse  nisi 
natura,  ut  natura  ;  igitur  non  immu- 
tat,  utA«c,  ideosensusnoncognoscit 
per  se  singulare,  niJwc.  Quiasisint 
duo  corpora  in  eodem  loco,  nullus 
sensus  judicabit  ibi  dualitatem  acci- 
dentium,  estoquodilladuo  sintalba; 
igitur  solum  refertur  sensus  per  se 
in  naturam,  et  non  in  naturam,  ut 
haic.  Quomodo  igitur  intelligit  Aris- 
toteles?  Dico  quod  dicit  quod  intel- 
lectus  est  universalium,  quia  intel- 
lectus  sicut  potest  in  universale,  sic 
potest  in  singulare,  et  sic  potest  in 
utrumque.  Nunc  autem  sensus  sic 
potest  in  singulare,quod  nullomodo 
potest  in  universale;  Philosophus 
enim  accepit  naturam,  ut  commu- 
nicatur,  et  in  illam  naturarn  potest 
sensus,  quam  singularitas  concomi- 
tatur,  et  ista  natura,  ut  natura  non 
est  universalis. 


Et  si  igitur  nullus  sensus  discernit  ,« 
diversitatem  inter  duo  accidentia  q^, 
ejusdem  speciei  posita  in  eodem  ubi, 
proprium  estsensui  cognoscere  sin- 
gulare,  hoc  est,  naturam  communi- 
catam,  nullo  modo  universale  ;  in- 
tellcctus  vero  potest  in  utrumque 
per  se. 

Et  cum  dicitur  postea  quod  nos 
non  dislincte  cognoscimus  singulare, 
dico  quod  hoc  est  exordine  ad  phan- 
tasmata.  Vel  esto  quod  inlellectus 
noster  accipiat  notiliam  immediate 
a  re,  quia  tamen  in  statu  isto  non 
potest  moveri  a  natura  ut  haec  per 
se,  liinc  est  quod  non  intelligimus 
nunc  singulare  directe  et  per  se.  Si 
tamen  intellectus  esset  separatus  ab 
istis  impedibilibus,  per  se  cogno- 
sceret  singulare  uiJioc. 

SCHOLIUM  III. 

Primum  diclum  hujus  lilterae  :  Anima  Chrisli 
non  novit  omnia  intuitive  in  genere  proprio,  nec 
simul,  nec  successive,  quia  non  crani  ei  oi/inia 
prsesenlia  et  cxislentia.  Secundum  :  ^on  novit 
omnia  intuitive  per  memoriam,  quia  hgec  suppo- 
nit  omnia  nola  intuitive  in  sCj^  de  quo  late  4. 
disl.  45.  quaest.  3.  ubi  de  utraque  memoria  in- 
teilectiva  et  sensitiva.  Tertium  :  Chrisius  hac 
scientia  intuiliva  in  proprio  genere  profecit, 
Lucae  2.  profecit  etiam  scientia  abstractiva  ac- 
tuali.  In  discnrsu  hujus  qu.Tstionis  videtur  non 
admittere  scienliam  per  se  infusam  in  proprio 
genere  in  anima  Christi  ;  quod  tenent  Durand. 
hic  q.  3.  el  4.  Alm.  et  Gabriel  hlc,  Richard.  art. 
3.  q.  1.  ol  2.  et  Alens.  3.  p.  q.  13.  ra.  i.  et  2.  el 
D.  Bonavent.  quia  admiflentes  infusam  tantum 
loquuntur  de  inTusa  per  accidens.  Medin.  3.  p. 
q.  9.  art.  6.  haec  censurat,  nuUo  aut  futili 
ni.xus  fundamento. 

Ulterius,  si    intelligatur  qua?stio       .^ 
de  cognilione  intuitiva  animai  Chris-  ^g  j,oii 
ti,  dico  quod  cognitio    intuitiva  no-   'oiuiii^ 
test  esse    universalis  et  naturae,   et    *^'>'"'**' 
ipsius    singularis  ;   et  ista   cognitio 
potest  esse  actualis,  vel  derelicta  ex 


I 


DIST.  XIV.  QUy!':STIO  III.  359 

acluali,    qiiain   habet    niemoria    (.'x  Eiju  sum   vilis   ocra.  Sed  illa,  qutC 

c         pra^lerilis  secunduin  lioc,  quod  ali-  Evaufielisla'     narrant    liistorialiliM", 

^k      quiuido  erant   prtTsentia,  sicut  post  sein|)er  siiiil  vein  .ul  litteram. 

^^      visionem    actualem    liabet    meino-  (lonlradidio  esl    i^ilur  quod    sit       12, 

emoria    i-iaiu,   quod    tuuc  vidit.    Nisi   eniin  cofiuilio  intiiitiva  in  genere  proprio,     species 

le  gene-                                                              .         •     i      i  ,              i                    «.   •,           •                •                  iiou  reiirai- 

ur,  de-  talem  cofinitionem  posset  quis  liabe-  et  qnod  res  no.n  sil,  quia  speciesnon  gentat  rem 

.  q.'3.'   re  post  actum  per  lioc  quod  derelin-  potest  sufficere  ad  co^nitionem  in- je"h"oc  ^*; 

quitur   ab    aclu,  non    posset   liomo  tuilivam    sine   praesentia    rai,    quia '^•^- ^- ^*- 

])a'nitere   de    prcnpteritis,    quia   non  species  (Tqualiter  potest  repraesen- 

recoleret  quod  talein  acluin  coinmi-  tare  objectum    re  existente   et  non 

sit ;  et  dictum  est  prius  quod  actus,  existente  ;    i^ilur    non    sufficienter 

ut  aliquando  prcTsens,   est  primuin  causat  cognilionem  intiiitivam  exis- 

objectum    memoria^,   cum  quis  me-  tentia^  rei. 

moratur  de  j)rcieteritis,  et  ista  cogni-  Item,  multas  veritales  contingen- 

tio  habitualis  estderelicta  ex  actuali,  tes  novit  illa  anima  intuitive  pos- 

hruu    T"*^  aliqiiando  infuit.  Actualem  au-  tea  ;  illoe  non  potuerunt  esse   notae 

a  novit  [Qxn   cognitionem  et    intuitivam    de  ex   notilia   terminorum,   ciuia    tunc 

nia  m-  ,       *^  .  .     . 

•li^e,    omnibus  non  polest  aniina   Christi  non  essent  contincentes  ;  ii^itur  vi- 

profe-     .                                                                   ,         .  <_j                ^      tj 

inhac  siiuul    Iiabere  ;  nec  successive  infi-  ditlales  veritates   inluitive,  quando 

entia.        .,  .  ..... 

nitorum,  quia  cognitio  intuitiva  non  actu  erant. 

est  nisi  quando  res  est  pra^sens.  Sed  Primo  igitur,  neque  habuit  actua- 

nunquam  erunt  omnia  sibi  prgesen-  lem    cognitionem    intuitivam    om- 

tia  in  tali  dislanfia,  in   qua  nata  est  niuin   singulariuni,    neque   derelic- 

videre  ea  intuitive.   Ideo  secundum  tam  ab  inluitiva    actuali,  quia  illa 

istam  cognitionem  intuitivam  profi-  non  est  nisi  ex  hoc  quod  prius  infuit 

ciebat  Jesus,  quia   contradiclio   est  cognitio  intuitiva  actualis,  et  inul- 

quod   ipse  habuisset  siiiiul  infusam  torum  tunc  non  habuit  notitiam  ac- 

cognitionem  intuilivam  omnium,  et  tualem,  nec  derelictam  ex  actuali. 

quod  multorum  habuit  postea  cogni-  Ad  auctoritates  Evangelii  et  Apo-       ^3 

tionem    intuitivam,    quce.   tunc  non  stoli,  dico  quod  ita  verae  sunt  litte- Ad  1.  et  2. 

erant.  Unde  glossare  sic  Evangelia,  raliter  secundum  hunc  intellectuni,    Q,f"3"'g 

quod  ipse  proficiebat  similitudina-  sicut  quod  ego  didici,  ila  euim  vere  P^^fj^j^'^'^ 

rie,  et  coepit  trislari  et  moestiis  csse,  incepit   pavere,   el   acquirere   noti-    tuiiiva. 

est    subvertere    totam    Scripturam  ti;un  intuitivam,  sicut  ego. 

Evangelicam.  Sicut  enim  vult   Au-  Ad  aliud,  concedo  quod  Christus      Ad 

gustinus  83.  q.  q.   9.  sic   glossare  potuil  ratiocinari,   nec  lamen  opor- 

Scripturam,  quod  ipsa  non   habeat  tet  quod  propter  hoc  acquisivit   no- 

veritatem,    reddit   Scripturam    siis-  vam  cognitionem  abstractivam  con- 

pectam,  quiasic  posset  dici  ad  aliain  cliisionis,  qiiia  priiis  habuil  cogni- 

auclorilatem,  glossando  eam  simili-  tionem  saltem  de  quidditatibus,  ct 

ludinarie,  ideo  dictaEvangelica  sunt  esto  quod  aliquis  cognosceret  unum 

)icia     vera  historialiter.  Dicta  tainen  Chris-  principium    partiale,    quanlum    ad 

l°£to-  li,  et  aliorumbene  habent  ali({,uando  oinnes  conclusiones,  quanHjuam  ij)- 

*"^''"    alium   sensum,  quam  littcralem,  ut,  se    ratiocinaretur,    iion    acquiieret 


tertium. 


360  LIBRI  III.  j 

Non  opor- plures  conclusioncs.  Ncc  tamen  dl-  illas,  quomodo   fccil   anima  Clirisli. 
^''inlma    ccrc  opoiict  proptcrea  quod  ilLi  ani-         Ad  aliud,  dico  (juod  Christus  ha-       14. 

dii^omn^es  ^^  vidii  omucs  quiddilatcs  ct  prin-  buit  veras  conditioncs  viatoris  quaii-  Ad^qua 

tes^ltiion- <^'P'^^    conclusionum,     quin     potuit  tum  ad  aliqua  ;  in  nobis  aulem  est 

ciusiones.  addiscerc    aliquam     conclusionem,  absolule    necessario    processus    ex 

quia  causa  potest  cognosci  virtua-  sensil)ilibus   ad   causandum   cogni- 

lilcr,  et  tamen  non  omnes  conclu-  tionem  intuitivam  ;  et  quantum  ad 

siones,  et   sic  anima  (>hristi  habi-  aliud,  esl  cognitio  sensitiva  in  nobis 

tualiter  omnem  scientiam,  quse  est  necessaria    propter   dcfectum    nos- 

actus  primus,  habuit.   Sed  ista  co-  trum,  ut    per   hoc   fiat  abstractiva. 

gnitio  non  proprie  est  cognitio  con-  Nunc  auteni    quantumcumque    fiat 

clusionis,   quia   talem    cognitionem  abstractio,    nunquam    scitur    quod 

de  princii)io  habct  quis,  cum  habet  hsec  herba  est  calida,  et  illa  frigida, 

habitum  scientialem  in  actu  primo,  nisi  pcr   experimentum,  et  sic  quo- 

tamen   adhuc  non   tot  conclusiones  ad  aliquid  est  simile  ;  sed  quantum 

habuit  Adam;  non  enim  novit  omnes  ad  hoc  quod   intellectus   suus  non 

conclusiones    deductas,  quamquam  fuit  paralogizabilis,  sicut  noster,  est 

sic,  si  actualiter  convertisset  se  ad  dissimile. 


DIST.  XV.  QU/ESTIO  UNIC. 


361 


DISTINCTIO  \A . 


1. 


QU/ESTIO  UNIGA. 

Utriim  in  Christo  fuit  passio  secimdum 
porlionem  superiorem  ? 

Alens.  3.  p.  q.  5.  m.  2.  art.  2.  Henric.  quodl.  8. 
^.  7.  D.  Thom.  3.  p.  q.  15.  art.  5.  et  hic  q.  2. 
url.  2.  D.  Bonuv.  ((//.  2.  ^.  2.  et  di.U.  10.  (ir^ 
I.  7.  1.  et  2.  DuramJ.  ibi  q.  i.  e<  3.  Gabr.  q.  3. 
Suar.  3.  p.  q.  15.  d.  5.  et  tom.  2.  dist.  33; 
Vasq.  diip.  02.  Scot.  in  Oxon.  Iilc. 

Circa  distinctionem  decimani 
quintam  primo  qucKritur  :  Utrum 
in  CJiristo  fuit  vera  passio  secun- 
dum  portionem  superiorem  ?  Quod 
non,  quia  secundum  Ililarium  10. 
de  Trin.  Christus  non  habuit  timo- 
rem,  nec  sensum   doloris. 

Item,  contraria  non  possunt  ines- 
se  eidem  ;  sed  gaudium  in  summo 
fuit  in  superiori  portione  rationis, 
quia  fruebatur  intensissime  ;  igitur 
non  potuit  ibi  esse  dolor  vel  tristitia. 

Item  7.  Etliic.  cap.  1.  delectatio 
vehemens  expellit  omnem  tristi- 
tiam,  non  solum  contrariam,  sed 
contingentem  ;  et  ratio  hujus  pro- 
positionis  videlur  secundum  Avi- 
cennam  6.  Naturalium.  parte  ^). 
cap.  2.  Potentiffi  impediunt  se,  ita 
quod  si  est  vehemens  in  parte  sen- 
sitiva,  non  potest  esse  vehempns  ad 
contrarium  in  parte  intellectiva, 
quia  vel  potentiae  erunt  occupatio 
circa  idem,  etsi  una  est  summe 
occupata,  alia  non  erit  pccupata  in 
contrario  summe  ;  igitur  multo  ma- 


gis  eadem  potenlia  nun  siiinil  ha- 
bebit  summam  delectationem  et 
summam  tiislitiam. 

Item,    ad  ^^audium  sequilur  dila-  Quartum 
tatio  cordis,  ad    trislitiam   constric- 
tio  ;  idem  non  potest  simul  moveri 
motibus  contrariis. 

Oppositum,  Isai.  5.  Vere  lamjuo-  Raiiones 
res  noslros  ipse  tulil.  Et  Thren.  I.  0  ^'^  sT°" 
vos  omnes,  attendite  et  videte  si  est 
dolor,  sicut  dolor  meus.  Sed  dolor 
major  potest  esse,  quam  quicumque 
dolor,  qui  non  est  in  poitione  supe- 
riori;  igitur  sic  doluit  in  superiori. 

Item  Augustinus  super  illud 
Psalm.  87.  Repleta  est  malis  anima 
mea,  exponit,  pcenis,  non  culpis. 

Item,  Christus  meruit  in  passio- 
ne  ;  meritum  non  est  nisi  in  supe- 
riori  portione. 

Item,  Adam  peccavit  in  superiori 
portione  ;  igitur,  qui  eum  redemit, 
fuit  passus  in  superiori  portione, 
aliler  non  fuisset  convenienter  re- 
demptus. 

Dicitur  ad  quoestionem,  quod  su- 
perior  porlio  potest  considerari,  ut 
portio  superior,  vel  ut  natura.  Pri-  "«'^'■'<='- 
mo  modo  non  potest  in  ea  esse  do- 
lor  propter  gaudium  summum  de 
fruitione  ;  secundo  modo  potest, 
quia  in  anima  polest  esse  dolor. 
Sed  ista  distinctio  potest  dupliciler 
intolligi  :  Uno  modo,  considerando 
voluntatem  quantum  ad  celle  ua- 
turale,  vel  ut  aflecta  volitione.  Alio  Quando 
modo,  quod  ipsa  ut  nalura   posset  uuSur"5i- 


2. 

Opinio 


362 


LIBRl  III. 


cuiper  ac-  trislciri,  quia  scilicet  cssentia  animfc 

*"dSrr  polest  Iristari.  Sed  non  est  proposi- 

dSmTiiud'  l>'^  vera  in  hoc  sensu   quod   secun- 

^*'^'      duni    porlioncrn    supcriorem  polesl 

esse   dolor  in    anima   (^liristi,   quia 

quando     aliqua    duo   conjun^ainlur 

secundum  accidens  respectu  alicu- 

jus   praedicati,   non  proprie  dicitur 

quod  hoc  secundum  illud  est  tale  ; 

ut  si  album  conjungitur  ffidificatori 

per  accidens,  ista  est  falsa  :  Ilomo 

secundum  albedinem  sedificat.  Sed 

portio  superior  et  essentia  respectu 

hujus   preedicati  per  accidens  con- 

junguntur  ;  igitur  non  potest    haec 

esse  vera  :   Anima  doluit  secundum 

portionem  superiorem. 

Confirmatur,  quia  si  sic,  pari  ra- 
tione  posset  dici  quod  volo  secun- 
dum  intellectum,  quia  intellectus 
concomitatur. 


SGHOLIUM   I. 

Post  rejectam  sentenliam  Henrici,  primo  de- 
iinit  dolorem  et  trislitiam,  de  quibus  late  agit 
in  Oxon.  hic  a  num.  8.  Secundo,  docel  veruni 
dolorem  fuisse  in  Christo.  Constat  ex  illo  Je- 
rem.  33.  Vere  dolores  nostros  ipse  tulil.  Vide 
Scholium  in  Oxon.  hic  num.  t8.  el  Patres  cila- 
tos  apud  Suar.  et  Vasq.  ubi  supra.  Hilarius, 
qui  conlrarium  sensisse  vidclur,  pie  explicatur 
a  D.  Thoma  "supra,  Scoto  et  aliis  hlc.  Tertio, 
docet  hunc  dolorem  pertigisse  ad  rationem 
propter  ordinalionem  potentiarum,  qua  ratione 
ex  dolore  impeditur  quandoque  usus  rationis. 
Quarto,  habuit  Ghristus  iristitiam,  eliam  in 
porlione  superiori,  de  peccatis  prsesentibus  et 
futuris.  "Vide  Doct.  ibid.  num.  20.  Quinto,  ad 
trifetitiam  simpliciter  non  requirilur  Irislabile 
esse  simpiiciter.nolitum,  sed  suflicit  esse  noli- 
tura  secundum  quid,  et  potest  esse  simpiiciler 
volitum,  ut  de  projiciente  merces  tempore 
naufragii,  et  hujiismodi  tantum  habuit  Chris- 
tus  respecti)  susp  passionis,  quam  simpliciter 
voiuil.  Vide  Doct.  ibidem  num.  17  .  Sexto,  in 
portione  inferiori  Chrisli  (iil  est,  non  respicienle 
aeterna)  non  fuit  absoluta  rolitio  passionis, 
alioquin  esseril  duo  aclus  simpliciter  contrarii 
simul  in  eadem  polentia,   quia  istae    duae  por- 


tiones  in  re  non  difTerunt.  Vide  eum  de  his  ad 
nuui.ZO.  et  ibi  Schol.  Halins  mirain  el  variam 
doclrinam  circa  has  asseriiones  fuse  iruditam  a 
Doct.  hlc.  An  vero  irislilia  ?upponat  necessario 
actum  elicitum  voluiitatis,  necne,  vide  eura 
illic  num.  tG.  17.  el  22.  Mulli  putant  illam,  quaj 
est  ox  naturHli  disconvenitntia  objecti,  et  ex 
connpxione  cum  appclilu  sensitivo,  non  suppo- 
nere  nolitionem. 

Dico  igitur  ad  quaistionem,  quod 
in  (^hristo  erat  verus  dolor.  Qua3 
autem  sit  differentia  inter  dolorem 
et  trisliliam,  declarat  Augustinus 
14.  de  Trinit.  13.  Dolor  est  passio 
anim^K  ab  objecto  disconveniente 
mediante  virtute  sensitiva.  Sed  tris- 
titia  est  immediate  secundum  vo- 
luntatem  ex  his  quee  accidunt  nobis 
nolentibus.  Erat  igitur  ibi  passio 
realis  contra  appetitum  scnsitivum 
ab  objecto  disconveniente,  et  per 
consequens  verus  dolor,  et  major 
quam  fuisset  in  alio  homine,  quia 
melius  disponebatur  suum  corpus, 
et  quanto  tactus  est  melior,  et  com- 
plexio  reducta  ad  medium,  tanto 
magis   sibi    repugnat   extremum. 

Sed  quomodo  pertingebat  isle 
dolor  ad  rationem  ?  Dico  quod  com- 
muniter  sunt  potentiae  ordinatae,  ita 
quod  vehemens  passio  in  parte  in- 
feriori  alicujus  nocivi  retrahit  ap- 
petitum  a  vehementi  delectabili, 
quia,  ut  vult  Auguslinus  lib.  83. 
qq.  q.  9.  plus  impedit  vehemens 
tristilia  movens  ad  oppositum, 
quam  alliciat  vehemens  delectatio 
ad  contrarium,  et  posset  tantus  esse 
dolor  vel  tristitia,  quod  impediret 
usuin  rationis.  Dolor  enim  aliquan- 
do  sumitur  indifferenter  pro  tristi- 
tia  vel  dolore. 

Dices,  si  vehemens  passio  impe- 
diat  usum  rationis,  igitur  Marlyres 
non   deberent  se   exponere   talibus 


3. 

Dulor  et 

tristitia 

quomodo 

difTeruDt. 


Dolor  quo 
modo  ad 
rationem 
pertiDgit. 


4. 

Dolor  a!i- 
quando 
impedit 


DIST.  XV.  QUiflSTIO  IJNIC.  363 

8um  ra-  passioiiibus,  CLini  magniini   mnlum  rospicit  ailerna,  infciior  vero  tem- 

''""'*■     sil    j)rivare   se    usu    ralionis.    Dico  poralia.  Nunc  aulcni  superior  por- 

quod  aliquando  non  esl  lantus  tlo-  lio  V(tlunlalis  non  polest  tristari  ab- 

lor,  quod  impedial   usum  lalionis  ;  solule  ;  imo  nec  diaboli,  nec  alicu- 

et  esto  quod  sic,  adliuc  per  miracu-  jus,    quia    respiciendo     ad    aiterna 

lum    polesl    pra^servari    ralio.    Vel  nihil  inveniemus  disconveniens  vo- 

esto  quod  non  prii3servelur,  adliuc  lunlati,    nec   ralioni.  Sed  ul  porlio  '!°J"Jj'°p^Jt 

meritorie  naliuntur,  quia  illa  eiectio  inferior  resi)icit  temiioralia,    ijotest '"espicii  *ie 

i  '    »  ...  .  temporalia 

pra^scedens  est   valde   meritoria,   et  tristari,  et  porlio  superior  referendo  potest  tris- 

actus   sequens  est  bonus   materiali-  temporalia  ad  aderna  potest  tristari. 

ter,  etsi  nunc  careat  Marlyr  usu  ra-  Sed  non  fuit  in  ('hristo  de  carenlia 

tionis.  Sicut   exponens  se  maximis  fruitionis,  quia  illa  actu  infuil  ;  de 

voluptalibus,  in  quibus  absorbetur  peccatis  vero  doluit  accipiendo  do- 

ratio  in  actu  peccandi,  eleclio  pr(e-  lorem  pro  iristarl,  non  pro  peccalis 

cedens  est  maximum  malum,   quod  in  ipso,  sed  in  peccatoribus  i)ra'sen- 

ibi  fll,  et  actus  sequens  est    malus  tibus  et  futuris  pra^visis  in  Verbo. 
materialiter ;  sed  in  Cbristo  non  sub-         Sed  potuilne  Iristari  de  aliquo  in       o. 

vertebatur  ratio,  quia  summe  frue-  illa    persona  ?  Dico   quod    si    non 

batur.    Tamen    nata    fuit    voluntas  potest  esse  trisWtia  simpliciter,  nisi 

Christi  subverli   a   tanta    passione,  pra^cedat  simpliciter  nolilum,  tunc 

et   forte  solum   illa  porlio  inferior,  in   anima  Christi  non    fuit   tristitia 

quee  respicit   temporalia,    vel   forte  simpliciter  de  tali,   quia  non  posset 

utraque  porlio,  nisi  quia  miraculose  aliquid   esse   simpliciter  nolitum    a 

erat  prajservata.  voluntate  Christi,  nisi  superior  por- 

5.  Sed  quomodo  fuit  in  eo  tristitia  ?  tio  rationis  dictaret  hoc  esse   sim- 

Proprie  non  potest  esse  tristitia  nisi  pliciter    nolendum.    Sed     voluntas 

ex  hoc  quod  displicet  voluntati,  seu  Chrisli  fuit  conformis  voluntati  Tri- 

ex  hoc   quod  accidit  nolitum  a  vo-  nilatis  ;    i^itur  superior  portio  vo- 

luntate,    quia  nihil    est    simpliciter  luntatis    simpliciler   voluit    passio- 

triste    voluntali,  nisi   ex   hoc  quod  nem    Christi,   et   omnia    necessario 

est   ibi  nolitum,  et  quamquam  ali-  annexa,  et  tunc  sequilur  quod  non 

quid  esset  il)i  conveniens  secundum  simnliciter  tristabatur.   Si  autem  ad  ^^^J^^''^'''^' 

^  '^  tilia  esse 

se,  tamen  non  delectatur  in  illo  nisi  simpliciter  tristari  sufficit  nolle  hoc  simpiiciter 

'  etium  sine 

illud   sibi    placeat  ?  Dico  quod  du-  sccundum   se,  quamquam    sit   sim-     uoiie 

pliciler   potest    intelligi    tristilia    in  pliciter    volendum    inspiciendo    ad  couvemea- 

volunlate,  vel  in  inferiori  portione  inajus  bonuin,  quod  verius    credo, 

rationis,  vel  in  superiori  ;  in  supe-  dico    quod    simpliciter    tristabatur 

riori  prout  respicit  ffiterna  tantum  ;  voluntas  Chrisli,  quia  secundum  re- 

in  inferiori  dupliciter,  vel  proul  res-  gulas    aBternas    debuil    ista    natura 

picit   lemporalia   secundum  se,   vel  plus  diligi  sic  rejjleta  gratia,  quam 

prout  refert  temporalia  ad  ceterna.  qutECuinque   alia    crealura  ;    igilur 

riiosu-  Augustinus  12.   de  Trinit.  2.   ponit  inaior  deberet  esse    tristilia  nronrie 

•lor  non  ,  ^        , .  .         '        .  ,  .        ,  .  ,      .    *        ^ 

istatur.   quod    nou  est   alia  polentia  portio  voluntatis   de  passione  hujus  nalu- 

inferior  et  superior,    sed    superior  ra^,  quam  cujuscumque  alterius,  si 


364                                                    LIBRI  111. 

cfletcra   j)ossent   «pqiialiter   fieri,    ut  distrahil  quod   hoc  est    finis    voli- 

peccatores  redinii,   et  cuni  hoc  pla-  lionis,    sed    nohiit   conditione    dis- 

ceret  Trinitati  ;  i^^itur  hoc  nolle  se-  trahente  si  poluit  aliter  iieri  ccque 

cundum  se  suflicit  ad  trislitiam  sim-  hcne,  et  placeret  Trinitati  ;  sed  hoc 

plicitcr,    quamquam  inspiciendo  ad  non  fuit  possihile   de   potentia   Dei 

aliud  sit  simpliciter  volitum.   Kt  il-  ordinata.  Tristahatur  igitur  voluntas 

lud    proho    per    Philosophum,    3.  Christi  simpliciler  quantum  ad  por- 

Elhic.  projiciens   merces   in    mare  tionem  superiorem,  referendo  tem- 

simpliciter   tristatur,  et  tamen  illud  poralia  ad  a^terna,  ut  ad  finem. 

est  nolitum    secundum   quid,   quia  Sed   quid    secundum   voluntatem       8. 

inspiciendo  ad   illud    secundum  se  quantum  ad  portionem   inferiorem  ?  Ponio  in- 

,.                                    ....             .  Vr-  1                         11-               •        I                 ferior  qod 

est  nolitum,  tamen  simpliciler    in-  Videtur   quod    plenius    tristahatur,     hahuit 

...           ,            .          ,                          •!•       1  •      •                     •       •   r    -1         77                        •     Bimclicitei 

spiciendo  ad  majus  bonum,  scilicet  quia  in  supenori  luit  ?2o//e  concomi-  noiie  pa». 

ad  salutem,  est  simpliciter  volitum.  tans  conditionatum,  quod   causavit 

7.          Dices,  illud   est    secundum   rpiid  tristitiam.  Sed  in  inferiori   portione 

volitum,  et  sic  Christus  secundum  fuit  nolle  simpliciter,'quia   inferior 

quid  volens.  portio  rationis  considerans    tantum 

projiciens       Contra,  illud  est  simpliciter  voli-  inferiora,  non  invenit  unde  fuit  ho- 

merces  in                          '                                 ...  . 

naufra^io,  tum,   Quod   sinc   conditionc  distra-  num  (^hristum    mori  ;   imtur   portio 

Bimpliciter                  ^                                                     ...  .... 

voiuDtarie  heutc   cst  volitum  ;   scd   projiciens  inferior    habuit     simpliciter    nolle. 

merces  nulla  conditione  distrahente  Cum  igitur  tristitia  sit  major  conse- 

vult    projicere    merces.    Probatio,  quens   nolle  simpliciter  et  absolu- 

quia    determinatio   secundum   quid  tum,  quam  consequens  nolle  condi- 

in  superiori  non  necessitat  inferio-  tionatum,  major  tristitia  simpliciter           j 

rem  ;  igitur  cum  inferior  facit  ali-  fuit  in  portione  inferiori  quam  supe- 

quid   solum  ex  imperio  superioris,  riori.  Dico  tamen^sicut  de  porlione 

prius  natura  simpliciter  determina-  superiori,   quod  fuit  hic  nolle  sub 

tur   superius  ;    sed    iste    projiciens  conditione,  et  t^e//e  simpliciter,  quia 

merces  per  imperium  voluntatis,  et  eadem  potentia  est  portio   superior 

ex  deliberatione  projicit ;  igitur  vo-  et  inferior.    Sed  non  potest  eadem 

luntas  simpliciter   est   determinata  potentia  simul    esse    in  simpliciter 

ad  velle.  Sed  alia  conditio,  ut  velle  oppositis  actibus  ;  igitur  nec  potest           j 

salvare  merces  distrahit,  quia  vult  eadem  voluntas  simul  de  eodem  ha- 

sub  hac  conditione,  si  posset  aliter  bere   simpliciter  nolle,  et  non  sim- 

salvari,   sed  illa    conditio  expressa  pliciter  nolle  ;  cum   igitur  superior 

est  falsa.  Unde  Aristoteies  ibidem  :  habeat     non    simpliciter    nolle,   et 

Ilujus  operatio  mixta  est  secundum  inferior  idem    habebit  de  eodem. 

quid  et  in  universali  involuntaria  ;  Iteni,   impossibile   est  duo  oppo- 

simpliciter  autem   et  in   particulari  sita  simul   demonstrari,   quia  ratio 

voluntaria,  quia  hahet  in  potestate  probans  alteram  parlem   contradic- 

christus   sua  movere   organicas    partes.    Sic  tionis,    erit  sophistica  ;    sed    ratio- 

simphciter                                   ....  . 

voiuit  pas-  Christus  voluit    simpliciter  passio-  ne    recta   demonstrabitur  a    causa 

sionem    et 

secundum  ncm  suam  propter  voluntatein  Dei  finali  tunc  Christum  debere  pati,  et 

"iuit°°    implendam,  ideo   determinatio  non  illud  esse  a  volunlate  recta  simpli- 


Disr.  XV.  QUi*:sTio  unic. 


3(J5 


citer  volondimi  ;  i^itur  iion  poluit 
opposituiu  (lenionslrari  nisi  sopliis- 
tice.  Sed  ratio  inferior  intellectus 
Cliristi  non  soj)liislicatur  plus(juani 
superior,  denionstrando  voiuntati 
superiori  lioc  esse  siinj)liciler  voleu- 
dum. 

Ilein,    ralio    politica    indicat  civi 
pro  bouo  j)ublico  esse  inorienduni, 


soluliones  sinjjulas,  quia  singularem  continent 
doclrinam,  de  quibus  fusius  Uoct.  in  Oxon.  h!c, 
a  num.  32.  Vi.Je  Schol.  ad  num.  33. 

Ad    i)riinniu   jjrincij)ale,    Ililarius       lo. 
videtnr   ibi  nc-are  diio  iu   Christo,  a.j  arRu- 
veruin  dolorem  el  lin.oro.n  ;  lainen  Pi?e"x"o-- 
Augustiuus  7.   de  TnuU.  cap.   uUi-  "£,;!'■ 
mn,  cominendat  eum,  ideo  e.xponen- 
dus  est  primo  in  iioc,    (juod    negat 


ponens  nnem    sub  fine,   quui  non  seusum  doloris.  Verumest    ut  corn- 

potuit  meliorem  finem  ponere  sub  petit  nobis,  quia  necesse  e'st  hoini- 

fiue.  Dicoigitur  quod  ratio  inferior  nem  praecise  sic   palieutem,   dolere 

ludicavit  passionem  istam  esse  vo-  quaulum  ad  tolum  quod  iu' eo   est 

lendam,   sed   non   omni  modo  quo  quia  nihil  est  de  uatura  humana  in 

ratio  superior  ;  non  enim  potuit  dic-  cujus  j)otestale  sit  nou  pati,  si  talia 

tare  illud  simpliciter  nolendum,  nisi  sibi  inlerantur.   In  Christo'  aliquid 

errasset    simj)liciler.    Igitur    voluit  fuit,  unde  non  fuit  necesse  sic  pa- 

portio    superior  voluulatis,    et   j)er  tientem  dolere,  et  in  poteslate  alicu- 

consequensinferiorvoluit  simplici-  jus    e.xistentis    in  Chrislo   fuit    non 

ter,  vel  saltem  non  eliciebat  actum  pati,  quia  Christus  fuit  Deus   et  sic 


oppositum 

Item,  secundum  Augustiuum  13. 

deTrinit.  o.    Beatus  est,  qui  habet 

quidquid  vult,  et  dicil  7io?i  beati,  qui 

passi  sunt  mala,  quia   mallent  non 

pati,  si  aequaliter  possent  finem  at- 

tinc^ere.  Et  ibidem  7.  cap.  hi  pas- 

b  1  r  — -"•  ^^  -..iwic  cAjjumiur,  iiinor  Uu- 

sione  tnstatursanctus,  cum  altenim     ple.x  esl  :  Unus  difhdentice   qui  uon 
t.l:,.^P^^^-  '^^"^^-  ^^'^'^-  ^^P-  *^-  ^'^''^     c^^^lit   in   constantem    viruru  ;    alius 


sensuin  poena}  non  necessario  ha- 
bere  consequentem,  quia  posset 
non  consensisse,  si  voluisset  quem- 
cumque  dolorem.  Alia  glossa,  quod 
nou  habuit  talem  causam  patiendi 
sicut  nos,  quia  non  culpam  oiio-ina- 
lem.  De  timore  exponitur,  timor  du- 


forti  est  eWjenda  propter  virtutem; 
in  morte  tamen  luagna  tristitia 
est. 

Ilem,  objectum  j)atientiffi  non  est 
omnibus  modis  eligibile,  quia  non 
est  patientia  de  eo  quod  est  eligibile 


est  timor  imminens.  Primus  non  fuit  Q"'  ^^or 
inChrislo,  quia  (imor  diffidentia^  est    cSiislS. 
in  eo  qui  desperat,  quamquam  pos- 
sit  vincere,    et  habeat  justam  cau- 
sam  ;  talis  non  fuil  in  eo,  quia  cum 
di.xit  :  Efjo  sum,  statim   cecideruut 


secundum  se,  cum  hoc   possit   sine     adversaiii.   Similiter  dixit  :  .Yo nn e  Mauh   26 


dilficultate. 


SCHOLIUM  II. 


Ad  primum  ob  reverontiam  Hilarii  dat  duas 
beni|jrnas  interprelationes  ad  eju3  verba,  declu- 
rans  quo  sensu  non  fuil  dolor  in  Christo,  sicut 
ipse  dicit,  et  quo  liinore  caruit,  de  quo  Aleos. 
3.  p.  q.  17.  m.  i   D.  Thom.  supra,  el  alii.  No'a 


possum  rof/are  Patrem  meum,  etda- 
bU  duodecim  leyiones  ?  Poluit  igilur 
non  subdi,  si  voluisset,  et  super-are  ; 
timor  lamen  secundus  fuitin  eo. 

Adaliud,dico  quod  o-audium    de       n 
friirtione  et  tristari   de  morle    per-  au  secun- 
soncc     non   sunt    contr-aria  ;   uude  drm  f';" 
sunt  forma3  contrarice  quaidam    ab-  'Siul' 


3G0 


LIBRl  IIF. 


non  BUDt  soliile   contrariic,    ut  albedo  et   ni- 

conlrana.  ,  i  i      • 

greclo  ;  qua^dain  i'elalive,  quoe  vi- 
dentur  contraria,  ul  magnurn  ct 
parvum  ;  qua^dam  videntur  simpli- 
citer  absoluta,  sunt  tamen  includen- 
tia  respectus.  Pra^terea  qua^dain 
non  sunt  simul  in  eodem,  alia  si- 
mulstant,  sicut  ignorantia  disposi- 
tionis  de  una  conclusione,  et  scien- 
tia  de  alia,  sicut  amare  sumine 
unum,  et  odire  summe  aliud  non 
sunt  contraria,  imo  unum  oritur 
multoties  ex  alio. 
Ad  aliud,  dico  quod  delectatio  ve- 


hemens  excluditomnem  contrariam 


Ad  ter- 

tium.  De- 

lectatio  ve- 

hemeuBex- 

ciudit  om- contingentem    tristitiam    secundum 

nem  tnsti-  ~ 

tiam.  naturalem  dispositionem  hominis  ; 
et  hoc  propter  hoc,  quod  su])erior 
redundat  in  inferiorem,  vel  propter 
naturalem  colligantiam  potentia- 
rum,  vel  quia  una  non  operatur 
contrarium  alteri,  quando  est  in  de- 
lectatione  vehementi.  Sed  sic  non 
fuit  anima  Chrisli,  et  hoc  fuit  per 
miraculum,  imo  miraculum  tuitma- 
gnum,  quod  cum  vehementi  frui- 
tionepotuit  stare  vehemens  tristitia 
in  eadem  potentia,  licet  ratione  al- 
terius.  Et  similiter  quod  delectatio 
in  potentia  superiori  summa  non 
impediebat  dolorem  intensum  in  po- 
tentia  inferiori. 


Ad  aliud,  dico  quod  vel  major  fuit 
delectatio  quam  tristitia,  et  tunc 
magia  dilatabatur  cor,  vel  esto  quod 
illa  es.sent  «qiialia,  nec  constrin- 
geretur,  nec  dilataretur.  Unde  ea- 
dem  ralio  concluderet  quod  homo 
non  posset  simul  gaudere  el  tris- 
tari  de  diversis  objectis  in  nullo 
gradu. 

Adauctoritates  ad  oppositum,  dico 
quod  unum  concludunt. 

Ad  priinam  rationem,  dico  quod 
non  sequitur  :  Christus  meruit  in 
passione  ;  igitur  patiebatur  in  su- 
periori  portione,  quia'  potest  esse 
meritum  in  portione  inferiori  dum 
descendit  asuperiori. 

Ad  aliud,  non  sequitur  :  Adain 
peccavit  in  portione  superiori  ;  igi- 
tur  redemptor  potuit  ibi  tristari, 
quia  quando  satisfaciens  est  nobi- 
lior,  passio  in  inferiori  posset  redi- 
mere  passionem  inordinatam  in 
portione  superiori  peccantis  ;  sed 
accipiendo  Christum  secundum  ple- 
nitudinem  gratia?,  dolor  excellens 
secundum  tactum  excederet  tristi- 
tiain  in  portione  superiori  Adae  in- 
quantum  peccator  ;  licet  igitur  con- 
clusio  sit  vera,  non  taraen  sequitur 
ex  antecedenti. 


Ad  quar 

lum. 
Utrutii  d 
latabalur 
velrftBlrir 
(ffcljatiirc* 
Chrifli  i[ 
pasHione. 


Ad  ratio 

nes   iu  o 

positum 

Potest  68 

merituu 

in   portii 

ne  inferi' 

ri. 


i 


DIST.  XVI.  QUyESTlO  I  ET  II. 


3G7 


DISTLNCTIO  XVT. 


QU.ESTIO  I. 

Utriim  Christus  assumpsit  necessitatem 
moriendi  ? 


fuisset  niortuus  senio.  Item  (>.  Met. 
text.  7.  Onine  corruptibile  de  ne- 
cessitate  corrurnpetur.,  el  j)riino 
Phys.  text.  80. 


<ecun- 
dum. 


Aleiis.  3.  }■>.  q.  18.  m.  3.  arl.  3.  U.  Thom.  3.  p. 
g.  14.  art.  2.  et  hic  q.  i.  art.  2.  D.  Bonav.  art. 
I.  q.  3.  Richard.  ari.  i.  q.  2.  Durand.  q.  i. 
Major  q.  i.  Suar.  3.  p.  tom.  i.  dist.  32.  seci.  i. 
Vusq.  itisp.bd.  VideScot.  9.  Met.  q.  14.  2. 

1  Circa  haiic   distinctioiieni   quaeri- 

ument.  tur  primo  :  Utrum  Christus  assunip- 
*■  sit  necessitatem  moriendi  ?  Quud 
noii.  lloman.  8.  Corpus  mortuum 
estpropter  peccatum,  et  Genes.  2. 
Die,  qua  comederis,  morte  morieris ; 
Cliristus  nec  comedit  deligno,  nec 
aliud  peccatum  commisit. 

Item,  anima  Christi  luit  omni- 
sciens  ;  igitur  et  omnipotens  ;  igitur 
non  potuit  mori.  Antecedens  patet 
in  quaestionihus  prioribus.  Conse- 
quentia  prima  patet,  quia  non  magis 
est  esse  omnipotens  quam  omni- 
sciens,  quia  scientia  est  perfectio 
simpliciter  et  ahsoluta  ;  igitur  po- 
tentia  non  est  major  perfectio  quam 
scientia. 

Item,  quanto  forma  est  perfec- 
tior,  tanto  plus  privationem  excludit 
a  perfectibili,  ut  patetde  coelo,  quod 
excludit  omnem  privationem  a  ma- 
teria  sua ;  sed  anima  Cliristi  est 
perfectissima  forma  creata. 

Oppositum,  Augustinus  lih.  2.  de 
Baptismo  parvulorum  :  Si  Christus 
non    fuisset   occisus  in  Juventute, 


rtium. 


ODtra. 


QU^STIO  II. 

Utrum  in  potestate  animx  Christi  fuit 
non  mori  tunc  ex  violentia  passio- 
nis  ? 


Ooctores  citati  quxsl.  prxced.  Suar.    ibi  d.  37, 
secc.  3. 


Quod  sic.    Joan.    10.  Potestatem       2. 
habeo  ponendi  animani  meam,  etc.  Arg.  pri- 
Aut  igitur  hoc  dixit  inquantum  ho-     '""'^' 
mo,  aut  inquantum   Deus  ?   Si   in- 
quantum    homo,  habetur    proposi- 
tum,  quod  eam  deposuit  voluntarie  ; 
non   inquantum  Deus,    quia  dicit  : 
Mandatum   enim   accepi  a   Patre  ; 
nunc    autem  Verbum    non    recepit 
prfficeptum   a  Patre,  quia  prt^cepta 
solum  sunt  respectu    creaturarum. 
Nec    etiam  Verbum   loquitur,  quia 
nunquam   post    assumptionem  ani- 
mam  deseruit;  similiter  non  recepit 
animam  secundum  quod  Deus. 

Jtem,  Luc.  23.  Clamavit  clamore    «ecun- 

dum. 

magno,  et  statim  expiramt ;  sed  non 
est  in  potestate  hominis,  ut  possit 
emitlere  itaaltam  vocein,  et  imme- 
diate  mori,  quia  nalura  prius  erit 
lantum  debihtata,  quod  cum  est  in 
puncto  morlis,  non  habebit  potesta- 
tem  clamandi  ;   igitur  potuil  luiic, 


3G8  LIBRT  IIT. 

quando  einisil  spirilum,  non  fuisse  j)roximalurn  ad  agens,  quia  non   est 

mortuus.  in  ejus  poteslate  non  pali. 

Teriiuui,       Item,  aiiima  Cliristi  magis  domi-         Loqueiido  i^^lur  de  morte  a  causa 

nalur  corpori,  quam   appetitui  sen-  extrinseca,  talem  necessitatem  con- 

siiiy o,  primo  Poltticor.  cap.-i.  quia  ditionatam   assurnpsit    Cliristus,    si 

corpus  animoe  in  nullo  potest  resis-  occurrerit      extrinsecum     aclivum, 

tere  ;  sed  anima  Cliristi  totaliter  do-  quod  redderel  corpus  improporlio- 

minabatur  appetitui  sensitivo  ejus  ;  nale  anima?.  Ktadliucin  corpore  est  1 

igitur  et  corpori  ;  igilur  potuit  re-  aliquod  principium,  etiam  intrinse- 

mansisse    in    corpoi"e   quando  exi-  cum,     ratione    cujus    necesse    fuit 

vit.  Christum    corrumpi,    etsi     non    ex 

Contra.        Oppositum  .*  Corpus    Christi   ha-  causa  intrinseca.  Quod  decIai'o,  puta  j^^J^^j^^'"' 

buit  necessitatem  paliendi,  si  fuisset  primum  personale,  et  iirimo  assuiii- cessitateo 

'  p    •  I  r»  moneudi, 

exterius    corrumpens  ;  sed    ex    illa  i)liim  luit  lota  naturahumana.  Potest  et  quomo 

:    .  ...  ilo  ' 

passione  facta  est  tanta  indispositio,  igitur  considerari    in  primo  instanti 

quod  necessario    sequeretur  mors  ;  naturae,  in  quoVerbumillam  assum- 

igitur  non  est  in   potestate  animoe  psit.  In  secundo  instanti  potest  Ver- 

Christi,  Christum  tunc  non  mori.  bum  comparari  adqualitates  conse- 

quentesnaturam  humanam  in  Chris- 
to.  In  tertio  instanti   potest  conside- 

SCHOLIUM  I.  ...  ,  /  ,.,    , 

rari  ista  natura,   ut  per  qualitates 

Expiicat  quomcdo  corpus  christi  (supposito  comparalur «f/ «^ere  et  pati.  Si  con- 

miraculo,  quod  gloria  in  illud  redundavil)  fuit         •  i^   ^„^i       •         '•         •      i      .•  i 

,,    \^       °,.,      ,    ...  .   \.  siderareturin  pnmo  instanti,  ex  hoc 

mortale   et    passibiie   ab    intnnseco    et  extrin-  ^  '  a 

seco,  sicut  caciera  humana  corpcra.  Quod  assumitur  natura  humana,  nul-  f 

la  est  causa  necessitatis  moriendi, 

3.  Ad    primam    quaestionem,     dico  quiacum  naturahumana  sitmodo  in 

Necessitas  quod    necessitas    dupliciter    potest  Christo,  ipsa  esset  modo   causa  ne- 

Tupkx.'  accipi,  vel  pro  necessitate  absoluta  cessitatis  nioriendi.  In  secundo   in- 

moriendi  secundum  se,  vel  pro  ne-  stanti  est  qualitas  partis  perfectioris, 

cessitate  moriendi,  si  approximetur  scilicet  anima  plena    gloria,  et   ad- 

agens  ipsum  corr*umpens.  Si  consi-  huc  non  fuisset  aliqua  potentia  mo- 

deretur  passum  quod  tantuni  est  in  riendi  in  Christo,    nisi  miraculose, 

potentia   contradictionis   ad  pati  et  quia     ad    plenitudinem   gloria?     in 

non  pati,  nullum  lale  habet  necessi-  anima  Christi   sequitur   giorificatio 

tatem  absolutam   ad  corruptionem,  corporis,  per  Augustinum  in  Epis- 

quia  passum,  quod  est   in   potentia  tola  ad  Dioscorum;  igitur  si  ad  ple- 

contradictionis  ad  utramquepartem,  nitudinem   glorise    animoe   non    se- 

ad  neutram  habet  necessitatem.  Lo-  quebatur  plenitudo  gloriae  corporis, 

quendo  de  secunda  necessitate,  sic  hoc  fuit  per  miraculum  subtrahens 

potest  passum  habere    necessitatem  gioriam  corporis.  In  tertio  instanti 

corrumpendi,    si   approximetur   po-  potest  considerari  anima,  ut  plena 

tenti  ipsum  corrumpere,  et  non  im-  gioria,  et  corpus  non  glorificatum  ; 

pedito,  donec   compleatur  actio,  et  et  tunc  concipiendo  Verbum,  ut  ha- 

dicitur  necessario    pati    statim  ap-  bens  naturam,   et  tales   qualitates, 


DIST.  XVI.  OU^STIO  II. 


309 


4. 


licalur 

toiodo 

oluit 

rislus 

ab  &■'- 

nseco 

stria- 

seco. 


cuin  corpus  non  sil  gioiiliciitnin 
sil)i  (loreiiclum,  poliiil  j)ali  sil>i 
derelicluui  ab  extriiiseco  et  inliiii- 
seco. 

Sed  unde  eral  isla  necessitas,  ex 
quo  coipus  liabuit  opiiine  coiiiple- 
xionaluin,  praiserliin  cuin  ijise  fiiit 
oninisciens,  ipse  potuit  considerare 
quioerant  convenienlia,  ct  sic  cor- 
pus  suuin  semi^er  conservasse.  Et 
confirmatur,  ([uia  ijise  fiiil  ma^is 
temperatus,  (iiiam  Adain  in  innocen- 
tia,  et  Adam  iii  illo  temperamonto 
non  potuit  niori  ;  igitur,,etc. 

Dico  quod  ista  natura  subsistebat 
in  Verbo,  et  tanien  ista  passio  fiebat 
ab  extrinseco,  et  ab  intrinseco  mayis. 
Potuit  pati  priino  ex  aliquo  assuinp- 
to,  per  quod  debuit  corpus  nulriri, 
secundo  ex  debilitale  virtutis  nulri- 
livco.  Primum  contingebat  propter 
impuritatem  aliinenti,  quia  semper 
caro  sequens  g-eneratur  impurior, 
quam  fuit  caro  praicedens,  et  sic 
tandem  tam  impura,  quod  non  sta- 
bit  proportio  ejus  ad  animam.  Se- 
cunda  causa  est  ex  defectu  virtutis 
nutritivai,  quia  illa  virtus  agit  Pliy- 
sice  ;  igitur  in  agendo  debilitalur  a 
conlrario,  et  ila  reparatur  tandem, 
ut  non  possit  agere,  et  tunc  natura- 
liter  sequitur  raors.  In  tertio  igitur 
instanli  natura^  potuit  Cbristus  pati 
ab  extrinseco  et  intrinseco. 

SGHOLIUM  II. 

Sententia  D.  Bonavent.  el  videtur  D.  Thomae, 
corpus  fuis.se  mortale,  quia  ejus  materia  fuit 
privalaaliis  formis,  quia  habuit  diversas  partes 
organicas,  contrarias  qualitales,  et  elementa  in 
mixto,  refutalur,  quia  conclu(iunt  i&lae  raliones 
eodem  modo  de  corpore  glorioso  ;  refulal  sin- 
gillatim  singulas  raiiones,  de  quo  in  Oxon.  htc 
quaest.  2.  num.  5.  Ad  primam  instanliara  expli- 
cal  illud  :  Quoci  semel  assumpsit,  elc.  non  intel- 

ToM.  XXIII. 


igi  de  parlibus  fluentibus,  neque  de  lola  natu- 
ra,  quuin  in  morle  de|i<tsuit,  sed  de  partibus 
principulibus.  .\d  secundam,  explicat  quoinodo 
sine  novo  miraculo,  parles  ag^eneratae  per  nu- 
tritionem  unianlur  Vorbo.  Quomodo  autem 
aggeotTatio  fiat  pcr  nutritioiiom,  optime  expli- 
cal  4.  dist.  i'i.  quflcst.  i.  Dillicile  valde  explicatu 
est,  si  tantuin  ponatur  forma  intellectiva  in 
homine  ;  at  facile  est,  ponendo  formum  corpo- 
reitalis,  quam  fuae  probat  Doct.  ■'<.  d.  11. 
•lua^st.  3. 


Alii  ponunt    rationes  universales       5 
ad   roddendum   causas    necessitalis  D.Thomas. 
moriendi.  Prima,  talis  materia  cuni 
privatione   est  causa   coiru])tionis ; 
in  Christo   fuit  materia   cum  priva- 
tione  aliarum  foiinarura. 

Secunda  ratio,  in  Christo  fuerunt 
qualitates  contrariae  inter  se,  et  di- 
versitas  parliuin  organicarum  ;  igi- 
tiir  ratione  illaruni  fuit  actio  etpas- 
sio. 

Tertia,  in  Christo  tunc  erant  ele- 
menta  in  mixto  ;  igitur  si  mansissent 
ibi,  perpetuo  mansissent  aliqua  ex- 
tra  suas  sphreras,  et  sic  violenter; 
nulluni  auteni  violentum  perpe- 
tuuin. 

Quarta  ralio,  cujuslibel  viventis 
est  aliqua  certa  periodus;  igitur  in 
terinino  illius  necesse  fuit  Christum 
niori  naturaliter. 

Sed  tres  prima3  rationes  cpqualiter  6. 
concluderent  quod  Christus  nunc 
esset  corruptibilis  sicut  lunc,  quia 
nunc  in  Christo  est  materia,  et  non 
potest  privatio  alterius  formcc  tolli, 
qua3  nata  est  formaliterperficere  ma- 
teriam,  nisi  per  pra3sentiainsui  con- 
trarii.  Similiter  in  Cbristo  nunc  ma- 
nont  qualitates  contraritc,  et  diver- 
sitaspartium  organicaruin.  Simililor 
inagis  essent  eleinenta  in  Christo 
violenternunc  quam  erant,  quando 
eral    in    torra ;    tum     (juia     (juod- 

24 


370  LIBRI  III. 

libcl  esl  niinc  exlra  sphtBram  suam  ;  (piam  dimisil,  de  paitihiis  inlegrah- 

lum  quia  muLus  naluralis  mixti  est  hus  principalibus,     non    autem    de 

secundum clementumpra^dominans.  j)arlil)us    secundum  materiam,   sed 

Terra  aulem  est  in  corporibus  nos-  secundum  speciem  ;   neque  de    tota 

tris  per  pra^dominium  ;  igitur  natu-  natura,  sciiicet  humanitate,  quia  il- 

rahus  debent  esse  in  terra.  larn  dimisit  in  triduo,  alias  non  fuis- 

do  esicer-      (Juarta  ratio  non  valet,  quia  si  po-  set  vere  mortuus. 

vwShim?  »<itur  quod  aliquod   mixtum   ex   se  Ad  aUud,  dico  quod  iterum  assu- Nov*^par 

Videhicin 


nlnn  n^"  iion  tendat  in  ?io?i    esse,   sed  soluin  niere  partem  secundum   materiam,     poris 

"*^°-  ^-^-  .  „    ,  .  ,  .  '      Christl 

sit  coriuptihile  ab  extrinseco,  ut  si  non  fuit  novum  miracuiuni  ;  imo  si    assume- 

aurum    sit    tale,   vel    aliquis  lapis,  ista  virtus  non  ageret  ad  generan-  factanu- 

ejus  nonest  darealiquam  periodum,  dum  sibi  partem  novam,   esset  no-   ^"^'°°^- 

si  non  habeat  actu  aliquod   extrin-  vum  miracuUim.    Et    cum    dicitur, 

secum   corruptivum;   et    si  corpus  nova  assumptio  esset   novum  mira- 

Christi  fuisset  tale,  semper  potuisset  culum,  dico  quod  non,   quia  eadem 

durare.  Modo  autem  est  certa  perio-  unione  unilur  totum  Verbo,   et  par- 

dus  viventium    propter    hoc,    quod  tes   quae  sunt    aliquid  ejus;   igilur 

contrarium  potest   vincere    contra-  non  esl  miraculum  si  per  hoc,  quod 

rium   tam   intrinsece  quam  extrin-  sit  nova  pars  totius  assumpti,  qua3 

sece.   Ideo  teneo   causam    priorem,  uniatur  Verbo  de  novo  inquantum 

quod   facta  una   parte  gloriosa,    ut  pars  totius,  quia  sicut  naturaliter  fit 

anima,  et  non  alia,  ut  corpore,  fuit  pars  primi   assumpti,    sic  miraculo 

necesse  Ghristum  corrumpi.  antiquo  unitur  Verbo,  quia  quidquid 

7.  Contra,     miraculum    videtur,    si  est  pars  hujus,   est  pars  totius. 

objectio.  ahqua  pars  corporis   Christi   fluat ;         Et  quomodo  potuit  hoc  fieri?  Dico       8. 

igitur  non  potuit  corrumpi  exlrinse-  quod  si  tantum  ponitur  intellectiva  j^^jj'"^  ^* 

ce.  Antecedens  palct,  quia  quod  se-  in  homine,  difficile  est   videre  quo-  ,  "^'  ^^ 

.  ^  forma  co 

mel  assumpsit,  nunquam  deposuit ;  modo  nutritio    terminetur   ad   sub-    poreiia- 

igitur  si  non    esset  miraculum  no-  stantiam  in  aho,  cumsitaggeneralio, 

vum,  nuila  pars  flueret ;   igitur    vi-  quia  tunc   eadem  virtute,   qua   ali-  [ 

detur  miraculum  si  aliquid  assump-  mentum  fit  sub  forma  carnis,  statim 

tum  postea  flual.  animaretur  anima  intellectiva,  quae 

Item,  si  aliqua  pars  flueret,  opor-  induceretur  in  illam  partem  ab  alia 

teret  iterum  assurnere  aliam  partem;  virtute  activa,  cum  tamen  solum  sit 

sed  in  prima   assumptione   fuit   mi-  a  Deo.  Sed  si  ponatur  quod  cumin- 

raculum ;   igitur  et  in    quacumque  tellectiva    sit     forma    corporeilatis 

riova  assumptione.  (quod  verius  credo),  per  se  terminus 

Responsio.      Ad  primuni  horum  dico  quod  non  nutritionis  non  est  nisi  compositum 

Quod  ^  -i-n  •  f  • 

semei     crat  novum  miraculuni,  si  pars  llue-  ex   materia  et   lorma  corporeitalis, 

m)°aTmi-  Tct,  quia  cx  quo  ibi  est  passivum  se-  et  iste  terminus  non  excedit  agens, 

ponit^ur.    cunduiu  sc   approximatum    activo,  et  tunc  concomilanter   est  illa  pars 

et  sibi  derelictum,  miraculum  esset  animata,  quia  pars   totius,   et  tunc 

sinon  pateretur.  Et  est.  intelligen-  simileestin  proposito,  quod  per  se 

dum,  quod  semel  assumpsity   num-  terminus    esset  ibi  compositum,  et 


DIST.  XVI.  QUiESTIO  II. 


371 


forma  cor|)()r('italis.  Et  conconiitaii- 
ter  assnMiilur  illa  i)ars  a  Vorbo,  ol 
sil)i  uiiilui-,  quia  pars  lolius;  non 
autciu  esl  por  sc  torininus  illius  nu- 
tritionis  caro  unita  Vorbo. 


SCIIOLIUM  IIF. 

Ad  secundum  optimc  explicat  quare  onini- 
scientia  cominunieabilis  csl  anim;t!  Cliristi,  el 
non  omRipotcntia.  Ad  secundum,  quodflniilla 
forma  toUit  formHliter  privationem  aliorum, 
ncque  virUialiler,  nisi  eas  contineat  eininenter. 
Unde  ccclum,  quidquid^dicat  Aristoleles,  in  se 
corruplibile  est,  sed  non  est  agens  sufTiciens  ad 
alleralionem  corruptivam  ipsius,  de  quo  in  2. 
d.  14.  q.  I. 


sa. 


9. 

urs.  1, 

BSt.   1. 


Ad  priniuin  [^i-incipalc,  dico  quod 


10. 

Ad  ter- 


secuQ- 
dum. 


\  per- 

'Ctior 

ieotia 

produ- 

di  po- 

iutia. 


foriiialitor  in  principio  [iroductivo, 
contraria  formaliter  erunt  siniul  iii 
oodoiii  ;  i^^ilur  oporlot  (juod  siiit  iii 
oodoni  por  ali^iuain  unain  forniam 
«oquivocam  proplor  div^jrsilatom  of- 
focluum  ;  i^itur  illud  orit  perfoclius 
omni  producibili,  ot  per  consoquens  ^j,".^"^";.'' 
non   potost   iioc  conforri    crealurcU,  nipoteni*, 

^  .  esset  per- 

quia  sic  perfoclior  esset  se  ;  et  ideo  lectjor  ip- 
non  potuit  Dous  communicare  ani- 
nicv  (ibristi  quod  esset  omnipotens. 
Potuit  tamen  conforre  quod  essot 
omniscions  babilualiter,  quia  im- 
porfoctius  i)otest  esse  principium 
cognoscondi,  ut  species,  sed  non  po- 
test  imperfectius  esse  principium 
producendi  porfoclius. 

Ad  aliud,  cum  dicitur  qnanlo  for- 
corpus  mortuuni  ost  propler  pecca-     ma,  etc.  dico  quod   non  potest  ali- tiu^i'.  n'u1- 
lum,  boc  est  tanquam  e.\   causa  de-     qua  forma  tollere  privationem  alte-  toi^iit^^pH- 
meritoria,  et  sic  quacumque  die,  elc.     rius  quam  sui  formaliter,  licet  pos-  ^ni?IIui? 
lioc  est,  i^ropter  domeiitum,  morie-     set  tollere  eminontor,  et  boc,  si  'iifi"  ^°^iJiii''dY 
ris  :  non  sic  Cbristus,  etc.  teria  estreceptiva  illius  formae  ;  ideo  se  est  cor- 

'  '  .  ruptibile. 

Ad  aliud,  ne^o  banc  consequen-  contradictio  est,  quod  coelum  sit  ne- 

tiam  :  Aniina  Gbristi  fuit  oinnisciens;  cesse  esse  ex  se,  et  tamen  quod  ba- 

igitur   omnipotens.   Et  cum  dicitur.  beat  matoriam  ojusdem  rationis  cum 

magis  vel   cTqualis  est  sciontia  po-  inferioribus ;      igitur   Commentator 

tentiffi   producendi,   dico    quod  lo-  ibidem  babuit  intentionom  Aristote- 

.  .  •  Iq  2    d 

quendo  de  respectu,  neutra  est  por-  lis,  ut  dictum  est   prius  ',    ponondo  u.  q.'  i.' 

foctior  alio ;   tamon     fundamonlum  coelum  simplox ;    secundum    tamen 

unius  potentiai  est   perfoctius    alio,  veritatem  nunc   est   ibi  materia,  et 

saltem  quanlum  ad  boc  quod  requi-  ideo  non  est  necesse  esse,  sicut  p(3- 

rit  perloctibile   perfoctius,  quod  sit  suit  Aristoteles. 

principium  omnium  producibilium,  Dicos,    igitur  vel    saltem  corpus 

quam  principium   cognoscendi  oni-  (^lbristi  foret  ita  incorruptibile,  sicut 

nium  cognoscibilium.    Quia  princi-  nunc  est  ccclum  por  maloriam.  Dico 

pium  omnium  producibilium  vel  est  (piod  non,  quia  si  coelum  non  babet 

unum  contentivum     omnium    cini-  principium    intrinsecum    corruptio- 

nentor,  vel  plurificalum  tot  modis,  nis,  nullo  inodo  potest  corrumpi ;  si 

quol  sunt   pruducta  formalia  ;  et  si  tamon    babot    principium    intrinse- 

hoc  sccundo  inodo,    tunc  iioii  pos-  cum,  quo  posset  corrumpi  ab  extrin- 

sunt  omnia  esse    in  eodom   siinul,  seco  approximato,  adbuc   est  in  po- 

quia  forincB  productce  forinalitor  ro-  lontia  tantuin   romota  ad  corruptio- 

pugnant   sibi.    Si   illa3    continenlur  nem,  quia  nibil  creatum   potest  ip- 


372 


LIBRI  III. 


sum  altcrare  ad  disposilionefn  dis- 
convenientem  sum  formae. 

SGHOLIUM  IV. 

Noa  fuitin  poleslale  animae  Ghrisli  non  mori, 
posilis  causis  pas-sionis  morlalis,  quia  nulia 
crealura  polest  impedire  actionem  causaj  natu- 
ralis  dehite  applicatae,  nisi  id  habeal  ex  Doi 
privilegio,  quod  non  fuit  concessum  quoad  vi- 
tandum  Ghrisli  mortem,  quia  Deus  voluit  eam 
poni  in  esse. 

11,  Ad  secundam   quaestionem,   dico 
Ad  queest.  primo    quod  non  fuit   in    potestate 

animse  Christi  nunquam   mori ;  se- 

cundo,  quod   nec   tunc  credo  quod 

potuit   diutius   manere   in  corpore. 

Ghristus  Primum  patet,    quia  ex  institutione 

non  potuit  '  ,  r    •,  i 

non  mori.  divma,  vel  naturse  luit,  quod  cum 
a^^ens  et  patiens  sunt  appro.Kimata 
in  debita  dispositione,  necessario 
erit  actio  et  passio,nisi  impediantur. 
Et  ista  actio  non  subest  voluntati 
creatffi,  quin  aliquid  excessive  exce- 
dens  passum  in  activitate  potest  ip- 
sum  alterare  excessiva  dispositione 
ad  contrarium ;  igitur  talis  passio 
vehemens  in  tantum  alteravit  cor- 
pus,  quod  reddebatur  improportio- 
natum  aninite ;  igitur  non  fuit  sub 
potestate  ejus  tunc  non  mori,  et  per 
hoc  patet  secundum. 

12.  Contra  illud,  anima  intellectiva  a 
objectio  1.  solo  Dco  cst  pcr  creatiouem  in  cor- 

pore;  igitur  a  solo  Deopotest  sepa- 
rari,  cum  ejusdem  potentise  sit  efTec- 
tum  destruere  etcreare,  ut  patet  de 
creatione  et  annihilatione. 

objectio2.  Itcm,  si  uou  fuit  in  poleslate  ani- 
ma3  Christi  tunc  non  mori,  igitur 
fuit  sibi  necessarium,  tunc  igitur 
non  fuit  meritorium. 

objeciio  iLem,  si  nullo  modo  fuit  in  potes- 
tate  ejus,  igitur  illa  mors  fuit  simpli- 
citer    violenta;   igitur    nullo  modo 


meriloria,  quia  simj)liciter  violen- 
tum  nullo  modo  est  volilum. 

Ad  primum  horum  concesso  an- 
tecedente,  quod  anima  sit  a  solo  Deo 
immediate,  quod  tamendubium  est*, 
nego  consequenliam.  Cum  inferlur, 
quodasoloDeo  separetur,  negatur, 
quia  ignis  potest  corrumpere  mixtum 
perfectum,  et  tamen  non  potest  ip- 
sum  producere.  Causa  est  ista,  quia 
ignis  potest  agere  in  unam  partem, 
donec  ducatur  ad  excessum  et  im- 
proporlionem  respectu  alterius  par- 
tis,  et  tunc  accidit  corruplio  mixti. 
Sed  non  potest  sic  alterare  aliquod 
corpus,  ut  necessario  sequaturani- 
matio  ;  nec  est  simile  de  annihilatio- 
ne,  quia  ibi  nihil  remanet,  sicut  nec 
ante  creationem. 

Dices,  similis  ratio  videtur  esse 
utrobique,  quia  ignis  potest  agere 
ad  denudationem  omnium  usque  ad 
materiam  pritnam,  et  in  materia  se- 
cundum  se  estsumma  dispositio  ad 
omnem  formam,  dico  quod  in  ma- 
teria  sola  nunquam  est  summa  dis- 
positio  necessitans  ad  formam  ;  tum 
quia  materia  secundum  se  est  po- 
tentia  contradictionis  ad  formam 
quamcumque  ;  igitur  ad  nullam  est 
summa  dispositio ;  tum  quia  non 
potest  esse  aliqua  dispositio  neces- 
sitans  ut  Deus  agat  ad  hoc,  quod  in 
ultimo  instanti  inducatur  forma, 
quia  supposita  omni  aclione  causae 
secundee  prajvia,  potest  Deus  non 
agere  in  instanti  ultimo  de  potentia 
absoluta.  Imoerrant  hic  simul  theo- 
logizantes  et  philosophantes,  tenen- 
tes  quod  non  potest  Deus  non  indu- 
cere  formam  summa  disposilione 
praevia,  quam  potest  agens  creatum 
causare,  quia  a  dispositione  preevia 
non  estilla  forma  substantialis,  sed 


Begp.  a 
objecl.  ] 


•  Dubiui 
est  juxt 

PhiloBOp 
de  quo 

d.  8.  q. 

et  4.  d. ^ 
q.  2. 


13. 


la  mate 
□  ulla  e 

disposi 
neces: 

tans  ab 
lute  a 
foruiai 


DIST.  XVI.  QUiESTIO  II.  373 

taiituiii  iu'cossilas  rondilionatii^  con-  tioneni  naluialeiii   ;  sed  violciilum, 

coinilaiitia',   suj)|)osit()    (jiiod    Deus  quod  oppoiiiliii-   \  (duiilario,  iioii   est 

coaftat.     IJnde     quod    IMiilosopIius  ineriloriuiii. 

posuit    dispositionein    laleiii,     qua3         Ad  jniinuin  jnincijiale,  dico  quod       15. 

est    suinina     necessitas,     (lua    iio-  Christus  aliquando    lo^juilur  de  se,  Ad  arg.  i. 

L  sita,  necessario  inducitur  forina,  j)o-  ut  lioino,  aliijuando    iit   Deus.  Unde    quaest. 

^  suit  soluin  j)roj)ter  lioc   j)rincij)iuiii,  \\{  i\'\c\{,e<]0  ponatn  animnm   mcam, 

quia  j)osuit   quod    oninia  a^aiit    ex  ibi  includilur  virlus  sejiarans  et  ter- 

■  necessitate  iiatiuce,  et  quod  disj^osi-  iiiinus.  Unde  cuin  dicitur  e(jo  ponOj 

'  lione  inducta  ad  agenle  j)articulari,  etc.   dicitur   ego  ratione  Verbi ;    et 

ex  necessilate  natura^   Deus   causat  cuin  dicitur  «?»*??2am  meam,  non  ut 

suain  actionein,  et  si  hoc  principiuin  Verbuin  loquitur,  sed    ut  honio.  Di- 

ne^asset,    negassel    conclusionein  ;  cit  i^itur  e/yo  de  Verbo,  et  meam  de 

igitur    Tlieologi.    reputantes     illud  hoinine  ;  et  cuin  dicitur,  e/ /??V7^ce/?- 

-  principiuin  erroneuin,   concedentes  ^?m,etc.  non  est  nisi  secunduin  quod 

'  tainen  conclusionem,  qucB  solum  est  homo  ;  et  cum  dicitur,  et  iterum  re- 

concedenda  propter  hoc  principium,  cipiendi  eam,  \ev\\\n   est,  nam  non 

nec  theologizant,  nec   philosophan-  esset  impossibile  pcrsonoe,  sed  forte 

tiir.  impossibile  esset  anima}.  Vel  potest 

14.         Ad  aliiid,  concedo  quod  non  erat  (\'\q,'\,  pono   animamy  acceptando,   et 

d  object.  in  potestate    sua  non    mori,    el  ta-  habeo  polestatem  ilerum  suscipiendi 

cceptHtio  iiien  fuit    meritorium,  quia    volitis  pro  Verbo,  ut  unitum    toti    naturse 

o"uTusse  naturaliter,  vel  necessario  non  me-  humange. 

iiuutana.  j.g,i^m.^  i^  j^oc  quod  suut  mere  nalu-         Ad  aliud   de  clamore  valido^  dico      ig. 

raliter  volila,  sed  in  actu  elicito  me-  quod  facta  tali  passione  non  potuit  Ad  Becun- 

remur,  quia  ille   est  mere  volunta-  tunc  diutius  anima  manere,  et   ta-       """" 

rius,  hoc  est,  liber.  Et  licet  volitum  men  potuit  tunc   clamare,  quia  vel 

in  se  sit   necessarium,  et  quod   ali-  clamor  ille  erat  exnovo  miraculo,  ut 

quis  casus  nobis  contingat  necessa-  declararetur  quod  esset   filius   Dei, 

rio,  adtiuc  possumus  multum  mere-  qui  ita  possit  in  puncto  mortis  cla- 

ri  in  actu  elicito  circa  volitum,  quia  mare,  et  propter  hoc  dicit  Centurio  : 

in  potestate    nostra  est  complacere  Vere  ftlius  Dei  eratiste  ;e{  iunc  [^ev 

in  adventu,  vel  non  complacere  ;  sic  hoc  oslenderetur  quod  anima  fuisset 

in  potestate  Christi   fuit  complacere  recommandata  Deo,  quia    ad    litte- 

tunc  in  actu  necessario  sibi  contin-  rain    hoc   fuit   ultimum  quod  dixit, 

gente  tunc.  in  manus  tuas,  Domine,  etc.  et  tunc 

lobject.       Ad  aliud,   dico    quod    violentum  potesl  dici    quod    8j)iritus  sanctus 

Passio    accipitur  dupliciter ;  aliquando  enim  operabatur     ad     lianc    vocein.   Vel    ciamor 

Knta!  opjjonitur  naturali,  aliquando  oppo-  polest    dici   qiiod    hoc    erat    lactiim  c^SSWit 

Don  vio- jiitui.  voluntario.   Primo  modo    fuit  per    anticiuiim      miraculiim,    (luod  '""'^^"**^- 

lenta.  .     ^  .  i  i  '       i  sus. 

passio  Christi  summe  violenta,  quia  tunc   de   iiovo  suspendebatur,  qiiia 

summe  contra    inclinationem  natu-  perpetuum  fuit  iniraculum  quamdiu 

ralom,  ot  tamen  fuit  meritoria,  quia  vixit,  quod  aniiiia  fuit  glorificata,  el 

absolute  volita,  otsi  contra  inclina-  gloria  non  redundabat  in  corpus,  et 


374  LIBIll  III. 

in   illo    temjjorc    emissionis     vocis  tum  ad  motiim  localcm,  non  tamen 

suspcndchatur     antiquuin     miracu-  quantum  ad  quomcurNquc  motum  in 

lum,  ct  slalim  rcdundavit  gloria  in  corporc,  quia  quantum  ad  potcnliam 

corpus,  et  tunc  potuit  clamare  abs-  vcgelativani  totam,   non  tantum  do- 

que  novo  miraculo,  et  statim  post  minatur  anima  corpori,  sicul  apj)Cli- 

rediit  antiquum  miraculum,  suspen-  tui   sensilivo,    quia   appctitus   scn- 

dendo  gioriam  corporis,  ct  tunc  na-  sitivus     rationalis     est  per     parti- 

turaliter  moricbatur.  cipationem,  et    in    hoc    natus    est 

^tium.        ^^^  aliud  cum  dicitur,  anima   ma-  obcdire  anima) ;  potentia  vero  vcge- 

dimiS-  ^''^  dominabatur  corpori  quam  aj)-  tativa  quanlum  ad  naturalem  poten- 

tur  anima  petitui  sensitivo,  dico    quod   veruin  tiam   suam,  nec   est   rationalis    per 

Cliristi,ap-  1  .  • 

peiitui    est,  quantum  ad   hoc  quod    corpus  essentiam,  nec  per  participationem. 

SGDSitlVO  .  ^  1  1  1 

vei  corpo-  ^on  potcst  resistcrc  animoe,  ouan- 

ri?  '   ^ 


DIST.  XVII.  OU^STIO  I  ET  II. 


375 


DISTINGTIO  XVII. 


^  QU.ESTIO  1. 

Utrum  ?n  Cfuisto  sint  dux  voluntates  ? 


Alens.  :-.  p.  q.  15.  m.  i.  arl.  1,  2.  D.  Tbom. 
qusest.  18.  art.  i.  el  hlcq.  i.  arl.  i.  Durand.  q. 
I.  Gabr.  9.  1.  Suar.  3.  p.  lom.  i.  disp.  37.  Vasq. 
d.  37.  Scot.  in  Oxon.  hic  q.  unica. 


l  Circa  hanc  distinctionem  quaeri- 

irg.  pri-  tur  prinio  :  Utrum    in    Chrislo  sint 

"""■    dude  voluntaies  ? 

Quod  non.  Probatio,  quia  tunc 
altera  voluntas  non  esset  domina 
sui  aclus.  Probatio,  quia  voluntas 
liumana,  vel  regulabatur  a  volunta- 
te  divina,  vel  operabatur  libere  ?  Si 
primo  modo,  ita  quod  non  possit 
aHter  velle,  igitur  non  est  domina 
sui  actus,  et  per  consequens  non 
est  voluntas.  Si  secundo  modo,  igi- 
tur  potest  elicere  actum  contrarium 
voluntati  divinee,  et  per  consequens 
ipsa  erit  non  recta;  consequens  est 
inconveniens. 

secun-  Item,  in  Christo  est  voluntas  hu- 
mana  duplex  :  Voluntas  inquantum 
natura,  qua3  naturaliter  vultea  quce 
vult,  et  illa  determinatur  ad  com- 
moda  lantum  ;  voluntas  libera, 
quffi  potest  velle  juste  et  injuste. 

:onira  Opposilum  :  Cliristus  liabet  duos 
intellectus  tantum  ;  igituret  lantum 
duas  voluntates,  quia  non  est  in- 
tellectus  sine  voluntate,  nec  e  con- 
tra,  nec  in  Deo,  nec  in  creatu- 
ris. 


QUiESTIO  II. 

Utrum  Cliristus  aliquid  voluit,  vel  ali- 
quid  oravit,  quod  non  fuit  factum  ? 

Doctores  citati  pro  quajst.  prfficed. 

SCHOLIUM  I. 

In  Chrislo  suut  duae  voluntates,  patet,  quia 
duse  naturae,  defioitur  in  6.  Synodo  act  4. 8.  el  7. 
Synodo  act.  7.  et  in  Later-  Can.  12.  Explicat  quo- 
modo  volunlas  sumi  potesl  dupliciter,  el  quali- 
ter  dicitur  tripliciter  naturalis,  de  quo  in 
Oxon.  hlc  num.2. 

Ad     primam     qua3stionem,    dico       2. 
quod  sic,  quod  dcclarat  Damascenus  ResoiuUo 
c.  G.  quod  Christus  habuit  duas  vo-       nis. 
luntates,  ex  quo  habuit  duas   natu- 
ras,  quoddeclaratper  tredecim  ratio- 
nes,  et  deinde  per  duas  rationes  pro- 
bat  (juod  ex  his  non  potuit  fieri  una 
voluntas.  Uhid  sequitur  ex   articulo    Duai  vo- 

„  ,    .  ,  .    .  .,,  luntates  in 

fidei,  secundum  opmionem  illam,  christo. 
quffiponit  quod  potentia  non  est  res 
alia  ab  essentia,  quia  tunc  contra- 
dictio  est,  quod  sint  duoe  naturai,  et 
non  duce  vohintates.  Etiam  esto 
quod  sit  quoddam  posterius,  et 
quod  de  potenlia  Dei  absoluta  pos- 
sit  naturaesse  sine  voluntate,  tamen 
non  sic  fuit  de  faclo,  quia  talis  na- 
tura  non  fuisset  congrua  ad  actus 
merondi.  Non  enim  plus  moruit 
(^hrlstus  actu  Verbi  in  creando  ani- 
mas  in  lerris,  quam  actu  Patris  et 
Spiritus   sancti   ;    atlamen    dicilur 


376  LIBHI  III. 

qnod    (^hrislus  meruit,  non    lainen  volunlcilern  humanam  ila  lihere  eli- 

Pater  et  Sj)irilus  sanclus.  cere    aclum    suuiii,  sicut    permillit 

3.  Sed  hahuitiie    aliquo   modo  duas  ahas  voluutales    elicere  suum   ;   et 
Voiuntaa  vohiiilates    humauas  ?   Dico    quod  dictum  est  yirius  '  quomo(h)  vcjlunlas  * '"2.^-2 

ponit.    communiter  vo limtas  acci\)\iuT    pro  divinase  haheat  ad  actuui  voluntalis 

appetitu  cum  ratione  ;  et  sic  appeti-  creata},  utruin  sit  causa  mediata  vel 

tus  dupliciter  polest   accipi,  pro  ap-  immediata? 
pctitu  cum  ratione,  et   pro  appelitu         Dices,  Verhuin  dicitur  volens  vo-    Verbun 

*  .   .  '         .*  '  '  .  '  non  plu 

sensilivo  pro  tanlo,  quia  est  appeti-  litione  aniinae  Christi,  et  Pater  non,  facitvoii 

...  ^       .    .         .^  *  r.     •    •  •    •  1     lionemai 

tus   rationalis   per  participationem.  neque  Spirilus  sanctus  ;  ij^itur  sal-nosechri 

Si  accipitur  primo  modo,  potest  ali-  tem  specialius  se  hahet    ad    illain     nTtas.'^ 

quo  modo  concedi,  extendendo  vo-  volitionem,  quam  tota  Trinilas. 
luntatem   ad  quemcumque    appeti-         Dico  quod  haec  est    ])rima  propo- 

tum   cum  rationali,  quod    sunt    in  sitio  vera  in  ista   materia  :    Verbum 

Christo   dua3   voluntates     humana3.  esthomo,etes.  hac  est  isla   vera  : 

Si  accipitur  voluntas   proprie,   tan-  Filius  Dei  est  mortuus  qua  homo  ] 

tum    hahet     unam,    quia    voluntas  et  Filius  Dei   est  volens  voluntate 

creata  secundum  portionem  inferio-  humana.  Si  igitur  primai  propositio- 

rem  et  superiorem  est  tantum  una  nis  veritas  non    requirat   specialem 

potentia.  efficaciam  Verhi,  nec   denominatio- 

voiuntaB       Dices,  voluntaseslalia,  utestnatu-  nem,    ad   hoc  quod   haec  sit  vera  : 

tripliciter  .,  ,.  i     •  i  tt-      7  i    i  i-  i^ 

dicitur  na- ra,  et  ut  estlibera,  dicoquod  siloqua-      Verbum  cst  homo,  wec  aliqua  alia- 

mur  de  voluntate  ut  natura,  praescri-  rum,  qua3  sunt  solum  verae  ex  veri- 

bendo  supernaluralia,  sic  adhuc  non  tate  primae,  sed  ad  istam  :    Verbum 

est  nisi  una  voluntas.  Si  accipitur  ut  esthomo,  non  est    aliqua    specialis 

inclinatio  naluralis,  adhuc    non   est  actio    quae    non    sit    totius  Trinita- 

aliud  a  voluntate  primo  modo,  quia  tis. 

sic   non   est  actus  elicitus,  sed   vel         Quomodo  igitur   dicitur  volens  ? 

ipsa  voluntas  secundum  se,  vel  ipsa  Dico  quod   sicut  Filius   Dei  dicitur 

inclinata  in  commoda.  Tertio,  si  ac-  coloratus,  quia    corpus    Christi   est 

cipitur  ut  elicit  actus  naturales,  ad-  coloralum,  ita  dicilur  volens    quia 

huc  non  est   nisi  ipsamet  potentia,  anima  sic  est  volens,  et  quia  natura 

ut  inclinatur  ad   actum  eliciendum,  subsistitin  Verbo,  ideo  sic  denomi- 

et  idem  est  ipsamet  ut  libera  reali-  nalur. 
ter.  Ad  aliud,  dico  quod   voluntas,   utAdsesui 

...  dum. 

4,  Ad   pnmum    principale,    concedo  natura,  non  dicitur   principium  de- 
Ad  arg.  1.  quod  uou  potcst  cssc   voluulas,   nisi  terminalum   ad    unum,  sed    ut  eli- 

sit  doinina  sui  actus,  et  ita  est  donii- 
na  voluntas  sui   actus    in    Christo. 


primfie         ...  .  .  ... 

quifist.    sit  doinina  sui  actus,  et  ita  est  donn-     ciens  actum. 


'j 


SCHOLIUM  II. 


sicut  in  alio  homine,  quia  non  alio 
modo  causavit  voluntas  Verbi  voli- 
tionem  Christi    secundum    naturam        AiMTin.o  qnod  cbristus  spcundum  «ppeti- 

i....^,r.„..  .  i    I      rr   ■    -t  tudi  ialcriurem,  voluit  quaedam,    quas   non  sunt 

humanam,  quam  tola  Irmitas  i^es-  .   ,      ,     ,  •,        ,  ,r,a 

'     1  lacta,  et  aoluil  quaedam,  quce  sunl  facta.  Secun- 

pectu  volitionis  mea3,  quia  permitlit  do,  nihil  faclum  estconlra  velle  vel  nolle  por- 


DIST.  XVII.   QUiESTIO  II. 


377 


tionis  supcrioris  ejus.  Terlio,  nihil  cst  faclum 
coiitra  uclum  iibsoluluiii  porlionis  inferioris 
ipsius,  alioquin  esseni  duo  uclus  conlrarii  si- 
iiiul  in  eju8  voiunlale.  Quarlo,  explicalur  opti- 
nie  quoinodo  oralio  Ciiri!.ti  :  I'atcr  si  pos.ubile 
est,  o.xuudita  est. 

3.  Ad     qiia'sli()iKMii      aliain,    (licilur 

esoiuiio   (juod  iiuilla  vohiil  Clirislus,  et   ora- 

quicstio-      .  ... 

nis.  vil,  (lo  qiio  iioii  csl  ('xaiKJiUis  111  re 
pelila  proi^ter  illiul  Maltli.  2o.  J^ater 
sipossibile  est,  trauseat  a  me  calix 
iste.  Dico  lanieii  quod  loqueiulo  de 
volunlale  divina  beneplaciti,  sic 
omiiia  Hebaiit,  licet  non  omnia, 
qua^  vohiit  volunlale  si^ni,  vel  vo- 
nhristus   iiiniate  aiilecedeiile.  Sed  de  volun- 

ippetitu 

ensiiivo   tjite  (^lirisli  distiimuo,    primo,    quo- 

)lult(|UiP-  .  .  . 

am  quaj  ad  annelitu  111  sonsitivum  dico  quod 
miilla  voluit,  quflc  non  erant  imple- 
ta,  ut  fugere  passiones,  et  bona 
commoda  illi  natura}.  Nisi  ponatur 
quod  appetitus  sensitivus  in  eo 
magis  inclinabatur  ad  obediendum 
appelitui  regulato  ratione,  quain 
ad  fugiendum  nocivum  sibi,  quod 
non  videtur  probabile,  remanente 
natura  appetitus  sensitivi.  Si  loqua- 
mur  de  volunlate  Cliristi  ut  natura, 
sic  non  habuit  actuin  elicitum,  sed 
solum  inclinationem  in  boiia  com- 
moda,  et  sic  multa  noluit  Christus, 
qutp  tamen  eveniebant,  quia  incli- 
natio  naturalis  fuit  in  Christo  ad 
bonuni  esse  personae,  cujus  erat  ma- 
ximus  aj^petitus  propter  hoc  quod 
per  naturam  maxima  bona  conve- 
niebant  tali  naturie  ;  ijiitur  contra 
talem  inclinationem  naturalem  mul- 
ta  contingebant. 
6.  Loquendo  de  voluntate,  ut  libera, 

uidquid  distin"uo    dc  iiortione   superiori  et 

voiuit      .     »      .       .        TA  •  •       • 

-hristus  inferiori.    Ue     portione      superiori 

'ortione  ,  ,         .  ,.    .,  •         i- 

jperiori  qiiantum  ad  actum  elicitum,  simpli- 

''actuiu,        .,  ,     •,  •  , 

uod  no-  citer  voluit    j)assionem,    et    omnia 


qu.-e  voluit,  eranl  imph^ta,  ila  (juod  luit  iufec- 

1  '  I  '  •  tuui. 

iiiliil  ahsolute  mduit,  (juod  passus 
esl,  (juia  qiii(hjuid  V(duit  tola  Triiii- 
las,  \ oluil  C^hrislus  quanlum  ad  |)oi'- 
tioiiem  sujieriorem  voluntalis  hii- 
maiue.  Si  auteiii  loquamur  de  j)oi- 
tioiie  inferiori,  sicut  de  j)ortione  su- 
periori,  mullanoluil  nolitione  condi- 
tionata,  hoc  est,  si  possent  aliter 
fieri.  Sic  secundum  portionem  infe- 
riorem  adhuc  nihil  simjiliciter  no- 
luit,  quod  eveiiit,  quia  portio  supe- 
rior  rationis  arguebat  quod  quidli- 
bet,  quod  sibi  conlingebat,  esset 
simpliciter  volendum  ;  igitur  infe- 
rior  portio  rationis  non  arguehat 
quod  aliquid  eorum  esset  simplici- 
ter  nolendum.  Ideo  secundum  por- tiine  ^iSfe- 
tionem  inferiorem  voluntatis  "ibil  "'chrS' 
quod  eveniebat,  simpliciter  noluit ;  Jjjjfd^^^e^^. 
sed  aliqua  non  voluit,  quia  j)ortio  ^'^^- 
inferior  rationis  illa  non  considera- 
vit,  tamen  si  potuisset  aliter  fleri, 
illud  non  voluisset. 

Quid  igitur  de  oratione  ?  Videtur      7. 
quibusdam    pro    auctoritate     prius  „  o/aiio 

1  '        ,        ,  .        *  Lhristi:Pa- 

posita,  quod  aliquid  oravit,  quod  ter  si  pos- 
non  fuit  impletum.  Dico  tamen  quod  an  exau-" 
nihil  oravit  Christus,  quin  simj^lici- 
ter  fuit  impletum.  Unde  Joann.  17. 
oravit  pro  discipulis,  et  exauditus 
fuit;  etiam  rogavit  pro  Lazaro,  et 
fuit  exauditus.  Sed  quod  dicitur 
MattJi.  2^).  illud  non  ligat,  quod  ter 
oravit.  Primo  dixit  :  Sipossibile  est, 
transeat  a  me  calix  iste,  sed  non  si- 
cut  e(}0  volo,  sed  sicut  tu.  Piimum 
rogavit  volilione  condilionata;  se- 
cundum  volitione  absoluta,  et  in 
hoc  informabat  iios,  quod  debemus 
j)etere  commodum  volilioiie  condi- 
tionata,  et  debemus  petere  velle 
Dei  impleri  volitione  absoluta.  Se- 
cundo  oravit,  dicens  :  Pater  si  non 


378 


LIBRl  III. 


ipsiruxit  pntesl  fieriy  ut  iranseat,  nisibibam, 

quomodo  //«/  voluntas  tua.  Ideo    quod  ])Cliit 

est.      primo  sub  conditione  non  recitavit. 

nec  nos  debeinus  in  orando  recilare 

quod  volumus  volitione   conditiona- 

ta,  sed  quod  debemus  velle  volitione 


absoiula.  Tertio  oravit  eumdem  ser- 
monem,  boc  est,  bunc  sermonem, 
et  ideo  dico  quod  universaliter 
fuit  ejus  oratio  exaudita  in  re  pe- 
tita. 


0 


niST.  XVIII.  QILESTIO  I. 


379 


DISTINGTIO  XVIII. 


arg.  1 


!CUD- 
UUl. 


QU-ESTIO  I. 

Utrum  Cliristus  meruit  in  primo 
instanti  sux  conceptionis  ? 

Alens.  3.  p.  q.  16.  m.  2.  art.  i.  2.  D.  Thom.  3" 
p.  quxst.  10.  art.  3.  et  hicq.  i.  art.  2.  D.  Bo- 
navent.  art.  i.  quxst.  2.  Richard.  ar^  i.  quxst. 
2.  Durand.  q.  2.  Gabr.  q.  i.  Suar.  3.  ;;.  lotn. 
I.  d.  39.  sed.  3.  e<  rf.  41.  Vasq.  rf.  74.  e/  75. 
Haec  qua?3tio  huc  translata  est  ex  Oxoniensi. 

(iirca  distinctionem  decimam  oc- 
tavam  qua?ritur  :  Utnim  Christus 
meruit  in  primo  instanti  conceptio- 
nis  sux  ? 

Videlur  quod  non,  quia  tunc  non 
potuit  peccare  ;  ergo  nec  mereri. 
Antecedens  patet  dist.  12.  quod 
Cliristus  peccare  non  potuit.  Proba- 
lio  consequentiffi,  quia  voluntas 
existens  in  termino,  non  potest 
mereri,  quia  oportet  merentem  dis- 
tare  ab  instanti,  vel  termino  pra3- 
miationis,  aliter  enim  Beati  mereri 
possent,  quod  falsum  est ;  sed  vo- 
luntas  Ghristi  fuit  in  termino,  quia 
tunc  beata  fuit;  ergo,  etc.  Peccare 
enim  ct  mereii  sunt  voluntatis,  ut  a 
termino  distantis. 

Secundo  sic,  fruitio  et  meritum 
non  stant  simul  in  eodem  ;  sed  in 
primo  instanti  conceptionis  fuit 
beatus.  Probatio  antecedentis,  quia 
fruitio  et  meritum  vel  sunt  duo 
actus  vel  unus.  Si  duo,  non  possunt 
esse  simul  in  eadem  potentia,  quia 
respectu  ejusdem  objecti    non  pos- 


sunt  in  eadem  potentia  esse  duo 
actus,  quorum  unus  sit  in  summo, 
et  alius  non,  quia  primus  adccquat 
totam  capacitiitem  potentiffi.  Iteni 
non  sunt  idem,  quia  actus  merili 
est  contingens,  et  contingenter  eiici- 
tus,  et  j)otest  non  elici ;  sed  actus 
fruitionis  est  semper  stans  et  ne- 
cessarius,  et  non  potest  non  elici, 
quia  aliter  posset  esse  non  beatus, 
quod  est  inconveniens. 

Tertio  sic,  prfTniium  excedit  me-  Tertium. 
ritum,  quia  meritum  ordinatur  ad 
praimium,  sicut  ad  finem  ;  sed  actu 
quo  Cbristus  fruebatur,  non  potest 
esse  melior  in  creaturis  ;  ergo  per 
ipsum  non  merebatur. 

Quarto  sic,  quia  omne  quod  est,  8. 
quando  est,  necesse  est  esse  ;  ergo  Quartum. 
nullus  actus,  quando  est,'  est  contin- 
gens,  ut  est  in  potentia,  quffi  est 
prior  actu,  et  potest  illum  elicere'et 
non  elicere.  Sed  si  in  primo  instanti 
meruit,  non  prrecessit  voluntas  ac- 
tum  illum  ;  ergo  non  fuit  contingens 
hujusmodi  actus,  et  per  consequens 
nec  meritorius,  et  per  idem  probatur 
quod  Angelus  non  peccavit  in  primo 
instanti  suae  creationis. 

Praiterea,  quando  sunt  duae  mu-  Quintum. 
tationes,  quarum  una  praesupponit 
abam,  et  terminus  pra3Supponit 
terminum,  et  e  converso  ;  ergo 
terminus  meriti  praisupponit  termi- 
num  creationis  ;  ergo  Christus  pri- 
mo  fuit  conceptus  et  formatus, 
quam  meruit. 


380  LIBIU  III. 

Sextum.       Pjcolorea,   si  Clirislus  poluit  mc-  in  polontia,  cujusmodi  esl  grali.i,   ct 

reri    in     |)riuio     inslanli,    Anf;elus  praisenlia  objecti  jier  inlcllectum,  et 

potuit    peccare   in     nrimo     inslanli  usus   potenlicC  circa    illtid.    Oniiiia    .^e  hoc 

creationis,  quod  falsum  est.   (^onse-  ista    fuerurit   iii   (^hristo   primo   in-    5.  q.  2. 

quentia  patet,  quia  eadem   inensura  stanti,  gratia,  ohjeclum   apprehen- 

mcnsuralur  meritum   et  peccatum.  sum,  et  usus  potentia^.   De  duohus 

Falsitas  conscquentis  prohatur  pri-  cerlum  est ;  de  lerlio,  quod  potentia 

mo    sic,     quia    si    Angelus     poluit  potest  uli  gralia  eliciendo    actum, 

peccare  in  primo  instanti,  tunc  Deus  patet  sccundum   Augustinum   cita- 

esset  causa   mali    et  peccali,    quia  tum  :  Splendor  (jeniluH  ah  ifjiie  esset 

quidquid  convenit  effectui  a  primo  deternus^  sl  i(jnis  essel  iBternus  ;  qy^o 

instanti  suffi  crealionis  ct  sui  esse,  res  ct  opcratio   sua   possunt  simul 

^^tio^'"*' convenit  sihi  a   Deo.    Conlirmatur  esse  pro  quocumque  instanti. 
hoc  pcr  Anselmum  G?e  Casudiaboli^ 

ubi  dicitur  ex  intentione,   quod  An-  schomum  l. 

Gfclus   non   potest    hahere    primum 

^  ,  Ponit  pnmo  descriptioncm   merili.  Secundo, 

Vette   a    Se,     quia    Omne    movens    Se,  christum  nneruisse  pcr  actum  voluntatis,   el  cx 

prius  vult  moverc  SC  quam  moveat  ;  afTectione  justitise,   non  commodi  ;  et  expiicat 

ergO     Si     AngeluS     VUlt     aliquid      in  bas  afTectiones,  dequn  inOxon.  ?.  d.  6.  qujpsl. 

?.,,..,  1   .,,     1     •.       1  2.  Tertio,  quomodo  Christus  (quia  fuit  aecun- 

primo  instanti,  ita  quod  illud  sit  ah  ^^^  ^^^^^^  ^-^^,^^^  p^^^i^  ^1,^^^  ^^n^  ^^^^^^ 

ipSO,    ergO  prius  vult  SC   velle  illud,  affectionem  commodi,  quod  alliBcatinequeunt. 

Aliacon-  q^  [^g^  j^q^  est  primum  vette.    Et    itC-  Quarlo.quoi  meruit  per  aclus  porlionis  infe- 

firaiatio.  /.  ,    •.  ,•  i     ,  rioris,   id   est,   qui   sunt  circa  ea  quce  sunt  ad 

rum  falsitas  conscqucntis  probatur  ^^„^,^^  ^^  ^^.^^^  ^„p^^  ^.^^  ^.  ^^\  ^^^^  24. 
sccundo  sic  :   In  primo  instanti  fuit 

motus  naturalis  rectus,  qui  prfficcs-         In  ista  qusestioneprimo  vidcndum       4. 

sit  motum  liberum  saltem   natura;  est  quomodo  Christus  meruit?  Dif- 

sed    motus    naturalis    rcctus    non  ficilc   tamcn   videtur  posse    salvari 

compatitur  secum  motum  inordina-  quod  meruit,  cum  fuerit  heatus,  et 

tum  libcrum  ;  ergo  non  potuit  An-  perfcctioni  conjunctus.  Si  cnim  se- 

gclus  in  primo  instanti  pcccare.  cundum   voluntatcm    in  primo   in- 

3.  Contra,  in  primo  instanti  in  quo  stanti,  vcl  in  aliquo  alio  posset  me- 

Ratio  ad  fuit  vidtor,  hahuit  principium    me-  reri,     vidctur    quod    alii     possent 

opposit.  ,.  ...  .  -.  ...p.  . 

rcndi,  scilicct  gratiam,  et    non  tuit  mcrcri  in   mnnitum,  et   ita   eorum 

impcditus  ;  crgo,   ctc.    Confirmatur  prsemium  nunquam  suam  perfectio- 

pcr  Augustinum  0.  de  Trin.  cap.  1.  nem  haberct. 

si  ignis  fuissct  ab  aetcrno,  splcndor         Scd  tamen    in   primis  vidcndum  Meriti  c 

fuisset  cosevus,   ita  quod  in  primo  quid    sit    meritum.     Et    dico   quod 

instanti  in  quo  fuit  ignis,  splendor  merilum   est  aliquid  acceptum,  vel 

difTundehatur  et  causabatur  ab  eo  ;  acceptandum   in    alio  pro    quo    ab 

ergo  similiter  in  primo   instanli   in  arceptante  est  aliquid  retribuendum 

condi-    quo  fuit  voluntas  Christi.  Et  hoc  est  itli,  in  quo  alinuid  acceptatur,  quasi 

Uones       A  ,       .  ^   ,  j    1  .,  'ij-  •^7       7 

meriti.    sic  argucrc,   ct  plauius  :   Ad  actuin  deoitum  illi  pro  suo  merito  vet  at- 

merilorium    sufficit   potentia,    quai  teri  pro  cpio  meruit.  Et  tunc  meri- 

potest  mcrcri,  et  dispositio  gratuita  tum  scmpcr  dicit  actum,  qui  est  in 


DIST.  III.  QU^STIO  I. 


381 


poteslate  illius  cui  lil   iclrii^iilio,  ut 
hoc    est    cerluiii     (iiiaiulu    aliqiiis 
meretur  sibi  ipsi ;  sed  qiiaiido  uiius 
merelur   alteri     per  oralioues,    vel 
alias     aillictiones     acceptas      Deo, 
quamvis  ista   siut    iii    polestate    fa- 
cientis,  non  tainen  in  potestate  illius 
pro  quo  facit.  ISic  er^o  mcritiim  dicit 
formaliler   ordinem  alicujus   operis 
laudabilis  iu  merente  ad  acceiilan- 
tem,   quod   acceptans    acceptat,  ut 
retribuat  ei  pio  quo  acceptatur.  Ex 
hoc  arguitur   quod    unus    pro   alio 
potest   mereri  ;   quia  tainen  iiiliil  in 
Deo  est  acceptandum,  quod  non  est 
acceplatum,  ideo  in  meriti  descrip- 
tione  non  oportet  addere  acceptaii- 
dum  in  ordine  ad  Deum  ;  Deus  igi- 
tur    acceptans    bonum    suum,    vel 
bonum  re//e  alicujus,  retribuit,  sci- 
licet  volenti,   si   indigeat.  Si  tamen 
sit  ila  perfeclus,  quod   non  indiget 
perfectione,  sicut  Christus,  retribuit 
alteri,  pro  quo  meretur. 
5.  Tunc  ad  proposilum  loquendo  de 

lixme-  inerito,  prout  consistit  in  bono  velle 

in  quo  .  . 

isisiit.  voluntatis,  dico  quod  Gliristus  me- 
ruit  nobis,  et  hoc  polest  exponi  uno 
modo  sic  :  Radix  omnis  meriti,  lo- 
quendo  proprie  de  merilo,  consistit 
in  yffeclione  justitiai  voluntatis,  non 
aulem  in  affectione  commodi.  lloc 
patct,  quia  primum  objectum,  circa 
quod  aliquis  meretur  primo,  est 
ipse  Deus,  secundum  quod  afTec- 
lione  justitiai  vult  Deo  bonum,  ut 
esse  et  bene  esse,  scilicet  juslum  ct 
omodi  sapientem.  Sed  afTectio  commodi 
istitiae.  i-espicit  proprium  bonum,  et  ideo 
meritum  iion  consistit  primo  in 
affectione  justitiffi,  ut  ordinat  et 
moderatur  atreclionem  comuKjdi 
circa  bonum  propriuiii.  Sed  sicut 
demeritum  primum  Angelorum  fuit 


iiiordiuatus    inotus,    et   desiderium 
beatitudinis  citra  Deum,    ita  meii- 
luin  est  ordinalus  motus  circa  Deum 
volendo  sibi  bonuin,  et  volendo  cum 
debitis  circuinstaiiliis  sibi  conjungi 
ipsum  in  se  etin  aliis  ;  et  ideo  velle 
allectione  commodi,  si  non   ordine- 
tur,  et  moderetiirafreclione  jusliticje, 
est  demeritum.    (Juia  immoderatus 
affectione  justitiffi  noii  merelur  se- 
cundum  quod  pra3venit  afTectionem 
justitiffi,  et  ideo  in   affectione  com- 
modi,    nisi    referatur    ad    ullimum 
finem  affectione  justitia},   non  con- 
sislit  [meritum.    Sed    alii    Beati   a 
Ghristo,   quia   secundum  tolain  vo- 
luntalem  conjuncti  sunt  Deo  aflec- 
tione   justili<e   perfectissime,  eliain 
habent   similiter    commodum    sibi, 
quod  appetifur  afTectione  commodi, 
scilicet  conjunctionem  cum  summo 
bono,  ideo  non  possunt  habere  ac- 
tum  opposilum  aflectioni  commodi, 
ut   libere   velint   quod  non    sil   eis 
commodum     afreclione     commodi. 
iXuIIum  enim  esl  objectum  in  patria, 
quod  sit  incommodum  eis,  ul  pos- 
sint  id  velle,   quod   aflectione   com- 
inodi  nolunt. 

Sed  Christus,  quia  secundum'ali-       6. 
quid  fuit  viator  et  passibilis,  secun-  Modus  quo 
dum  virtutem  sensitivam  et  portio- pSu^Pme- 
nem    inferiorem     voluntatis,     ideo      '^"' 
habuit  multa  objecta  sibi  prcesentata 
sensibus,  et  portione  inferiori,  circa 
qua3  poluit  libere  velle  aliquid  citra 
afTectionem  commodi,  qua3  semper 
est  ad  conveniens  illi  cujus  est ;  ideo 
jejunando,  vigilando,  orando,  et  in 
inultis  talibus  meruit,  vel  exercendo 
hujusmodi     exterius,    vel    interius 
volendo   talia  proj)ler  Deum    exer- 
cere. 

Tunc    dico    quamvis    Angeli   ha- 


382 


LIBIU  m. 


Cur  An- 

geli  et 

Saucti  DOD 

mereatur. 


Christus 

meruit 

secundum 

portionem 

inferio- 

rem. 


7. 

Objectio  1 


1)0(111 1  bonas  opcralioncs  circa  nos, 
vcl  alii  Hcali,  quia  lamcn  illi  aclus 
siiiitinclusi  in  bcatiludino  isloruin, 
hoc  cst  rationc  bcaliludinis,  ct  cx 
ejus  plciiiludinis  coUatione  nobis 
ol)ligaiitur-  a  Dco,  potcst  dici  quod 
ipsi  non  mcrcntur.  Scd  liujusmodi 
operationcsChristi  non  includuntur 
in  sua  bcatitudinc ;  ideo  pcr  istos 
actus  meruit,  quia  quanlum  ad  lalcs 
actus  fuit  vialor,  non  comprchensor, 
ita  quod  radicaliler  includantur  in 
bcatitudine  sua. 

Secundum  igitur  istam  viam, 
Chrislus  meruit  secundum  portio- 
nem  infcriorem,  sed  non  sccundum 
omncs  actus  portionis  infcrioris, 
se'd  secundum  illos,  qui  contrarian- 
tur  affectioni  commodi,  et  ideo  poni- 
tur  meiitum  Christi  communiter  in 
passionibus. 

Si  non  placet  ista  via,  quod  me- 
ruit  istis  actibus  partis  sensitivse 
imperatis  a  voluntate  secundum 
primam  opinionem,  ita  quod  non 
potuit  secundum  partem  inlellccti- 
vam,  tunc  potest  dici  quod  quantum 
ad  omnes  aclus  portionis  inferioris 
potuit  mereri,  dico  de  ihis  actibus, 
qui  respiciunt  ea  quse  sunt  ad 
finem.  Sed  quomodo  ?  Dico  quod, 
etsi  porlio  superior  fuit  perfecte 
conjuncta  Deo  secundum  actum 
beatificum,  fuit  tamen  eadem  volun- 
tas  passibilis  secundum  porlionein 
infcriorcm,  quia  ut  sic,  fuit  viatrix, 
et  potuit  per  conscquens  mcreri. 

Scd  contra,  illud  quod  cst  in  ter- 
mino  simpliciter,  non  potest  mereri ; 
sed  portio  inferior  (uit  sinipliciter  in 
termino,  quia  non  potuit  habere 
actum  inordinatum  circa  aliquid  ad 
fincni  ;  ergo  fuit  quieta  et  beata 
quantum    potuit,    quia  non  est  ip- 


sius,  ut  j)()rtio  inforior,  Inibore  ac- 
luin  circa  objectum  ailernum  imme- 
diate,  sed  circa  alia  ordinata  in  illud 
objcctuni. 

PiTi^terea,  sicut  moritum  in  nobis 
resi)icit  parlcm  intellectivam,  sic  in 
Cliristo  ;  sed  in  nobis  non  est  ineri- 
tum  in  portione  inferiori  complete, 
sicut  nec  peccatum  ;  ergo  Christus 
non  potest  mereri  secundum  por- 
tionem  inferiorem  tantum,  nisi 
mercatur  secundum  portionem  su- 
periorem. 

Ad  primum,  cum  dicilur  quod 
portio  inferior  fuit  in  termino,  et 
ideo  non  potuit  mereri,  dico  quod 
esse  in  termino  est  dupliciter  ;  uno 
modo  quantum  ad  affectionem  justi- 
ticB  ;  alio  modo  quantum  ad  affcc- 
tionem  commodi.  Primo  modo  infe- 
rior  portio  conjungebatur  Dco  per- 
fecte,  ila  quod  affcctione  justitiee 
non  potuit  velle  nisi  ordinatum  et 
justum,  et  ideo  non  potuit  peccare. 
Sed  tainen  non  fuit  secundum  por- 
tionem  inferiorem  in  termino  sic, 
quod  habuerit  impassibilitatem, 
quia  nec  tunc  omne  quod  potuit 
habere,  habuit  secundum  affeclio- 
nem  commodi,  quia  non  habuit 
commodum  conjunclum,  quantum 
potuit  conjungi,  sicut  est  in  lieatis 
simpliciter,  et  in  Christo  modo 
cxistente  in  pati-ia.  Quia  igitur  sic 
fuit,  potuit  aliquid  pati  contra  afTec- 
tionem  conimodi,  quod  tamen  ac- 
ceptavit,  et  ita  mereri  ;  fuit  igitur  in 
termino  secundum  afTcctionem  jus- 
tiliae,  licet  non  secundum  affectio- 
nem  commodi,  et  portio  infcrior 
meruit  eliciendo  circa  creaturas,  ut 
dilig-endo  matrcm,  et  alios  bonos  in 
Deum,  et  nialos  propter  Deuiii ;  idco 
quando  diciturquod  fuit  in  termino 


Secuoda 


8. 

Resp.  ai 
primam 
esse  in 
tennino 

8tat  dupl. 
citer. 


\ 


i 


I 


Meruit  pe 
actus  bo- 
Dos  circf 

alia  a  Deo 


DIST.  XVni.  QUyESTIO  I. 


383 


9. 

secun- 
n  ob- 
:ct. 


stusan 
uit  iic- 
^ealili- 
co. 


secunduin  poiliouiMn  iuferioreni,  si 
iutelli^alur  oiuui  luodo  iii  terniino, 
falsuiu  est. 

SCHOLIUM  II. 

Non  reputul  improbabile  Chrislum  meruisse 
actibus  beatiticis,  quia  sunl  laudubiU'8,  et  eii- 
cieiis  luil  viutor,  licel  lueril  in  lcriiiino,  quoud 
impeccabiliialom,  seu  ;ul  loquilur  Doclor)  quoad 
efTectionem  justiliae.  Secundo,  in  nobis  mcri- 
tum  eal  seeundum  portionem  superiorem.  Ita 
Aliis.  iib.  3.  Summ.  tract.  i.  cap.  7.  Gabriel  hic 
quiEst.  unic.  arl.  2.  Major.  quaest.  2.  Holchot  el 
Alin.  hic.  Capreol.  quaesl.  i.  dicens  fuisse  sen- 
tentiam  D.  Thom.  hlc  Pitigianis  hic,  arl.  3.  et 
Vnh.  d.  44.  respondent^arjiumentis  Vasq.  i.  2, 
disi.  214.  contra  Scolum,  quatenus  ail  accepla- 
tionem  esse  ralionem  completivam  raeriti,  et 
merito  reprehendunt  immodestam  ejus  censu- 
rum.  Uoctor  nihil  asserit  de  merito  per  actus 
beatilicos,  sed  tanlum  quod  hoc  potest  dici, 
quod  tamen  (inquii)  valde  difficile  videlur.  Ad- 
mitlil  consequentpr  fruitionem  qualenus  lendo- 
bat  in  alia  relucentia  in  Verbo,  ut  in  Matrein  et 
alios,  fuisse  meriloriain  ;  el  hoc  minus  habel 
difiicultalis. 

Propter  secundum  ar;^unieutuni 
polest  dici  alia  tertia  via,  quod 
Christus  meruit  etiani  secundum 
portionem  superiorem,  etsecunduni 
omneni  actum  ejus.  lloc  tamen  est 
difficile  tenere,  propter  alios  Sauctos, 
qui  tuuc  vidontur  posset  inereri  in- 
finitum.  1I(JC  tamen  dico,  et  probo, 
quia  omnis  actus  alicujus,  qui  ac- 
ceptatur  aDeo  tauquam  actus  bonus 
et  laudabiiis,  pro  quo  Deus  vult  ali- 
quid  retribuere  illi,  cujus  actum 
acceptat,  vel  alteri  pro  quo  sic  ac- 
ceptatur,  est  meritorius;  hujusmodi 
est  omnis  actus  Christi  secuudum 
naturam  humanam,  etiam  actus  bea- 
tificus,  quo  secuuduin  })ortiouem 
superiorem  fruitur  Deo,  quia  per- 
sona  illa  secundum  omuem  condi- 
tionem  sui  non  fuit  simpliciter  iu 
termino.  Ideo   potuit  Deus  oinnein 


actuiii  crealum  illius  persoiia'  ac- 
ceptare  taiHjuam  di{.;num  r(!trilju- 
tioiie  alicujiis  boiii  pro  eo  illi  per- 
souie,  si  iudi^iiissct,  vel  alleri,  scili- 
cet  nobis  pro  quibus  ineruit.  l']t  hoc  Actus  bea- 

I  .    .     I-  I     •  torum  aa 

teneudo,  oportel  dicere  quod  siactus     possent 

b,/.  /M     •    .•  I  .•        esse   meri- 

eatilicus  (.hristi  secuiidiim  porlio-  tohiiicet 

neiu     superiorem     fuit    meritorius,  nolfs^nt." 

quod  iion  includit  coutradictiouem 

quare  actus  beatilicus  INIichaelis,  vel 

alterius  Saiicli  nou  posset  acceptari 

lauquam    aliquid    di^nuin    retrilju- 

tione,  quod  retributum  esset  datuin 

proptei    meritum,  scilicet  ut   daret 

aliquid  Michaeli  propler  meritorium 

actum  custodicC,  queni  exercet;  ta- 

inen  de  facto  iiou  sic  acce[)tat  Deus 

actum  illuin,  quia  persona   illa  est 

totaliter  extra  statuin   merendi   se- 

cundum  totum  sui;  nou  sicChristus, 

sed  secuudum   aliquid  fuit  in  statu 

viatoris,  et  propter  Iioc  omnis  actus 

illius  persona)  creatus  fuit  acceptus, 

et  meritorius  illis  pro  quibus  offere- 

batur  Deo. 

Sed  quomodo  fuit  hoc   possibile,       10. 
ex  quo   fuil  extra   viam  secundum 
portiouem  superiorem  ?Non  videtur 
quod    secundum   illam   plus   possit 
mereri,  quani  Beatus  alius  in  patria. 

Respondeo,  quod    sicut   merituin    ^^iristus 

.      .         ^  ,  actu  beati- 

non  consistit  solum  in  actu,  sed  in  fico  mere- 

.....  ,.  ri  potuit, 

coudiliouibus  aliquo  inodo  personaj    non  aiii 

!•    •       ,•  •  ,.        ...  beati. 

elicientis,  sic  acceptio  divina  uon 
soluin  respicit  actum,  sed  condi- 
tiones  accidentales  suppositi  elicien- 
tis.  Exemplum,  aliquis  olTeudit  nie 
inodo :  duo  veniuut,  et  logant  ve- 
niam  pro  ofTeusa  tertii  ofTendeulis, 
pono  quod  uterque  supplicando 
aeque  gratiose  et  aaque  aflectuose 
roget,  et  quod  sint  ccque  pulchri, 
tantuni  quod  unus  sit  inimicus,  et 
alius  uon  ;   rogatio  est  causa  quare 


384  LIBRI  III. 

diinillo  ofTensaiii,  furiiuilitcr  loquen-         Sefuiido  vidonduin  est,  si  potnit       11. 

do,  famen  alia  potest  essc  acciden-  niereri  in  prinio  instanti?  Ki  videlur  ^^'"'*'"'.' 

*  ....  .  pnmo    II 

talis  conditio  suppositi,  ouare  citius  mifii  quod  sic,  nec  video  oppositum,  Btami  su 

.      ,.      .  «.  ■  11  •  conceplif 

et  magis  diinittain  oliensam   propter  quia  omiie  naf)ens  me  priinum  per- nis  meru 

rogationem  unius  quam  alterius,  ut  fectum,  etof)jectum  approximatum, 

quia  est  amicus,  vel  aliquid  tale,  et  et  non  impeditur,  et  actus   ejus  sit 

ideo  supplicatio  est  causa  pra3cipua  permanens,  et  non  successivus,  po- 

quare   olTensam   dimitto.    Sic   acci-  test  agere  pro  quocumque  instanti, 

dcntalis  conditio,  scilicet  quod  per-  si  ista  omnia  concurrunt,  quia  non 

sona  sit  exfra  terminum  simpliciter,  plus  requiritur  ad  actum  in  uno  in- 

et  viator,  est  causa  quare  actus  ejus  stanti  quam  in  alio.  Sed  omnia  fia3C 

est  meritorius,  quamvis  sit  beatifi-  fueruntin  primo  instanti  conceptio- 

cus,  non  alterius,  scilicet  Angeli,  vef  nis  in  Cfiristo,  quia  potentia   perfe- 

animae  Petri,  et  maxime  cum  tales  cta,  objectum  ostensum  per  intelfe- 

dependeant  a  libertate  divinaaccep-  ctuin,    scilicet  tota   Trinitas,   posse 

tante  unum  actum,  non  alium ;  ta-  velle  bonum  propter  se,  et  non  im- 

men  non  est  contradictio,  si  uterque  peditur,  et  actus  volendi  est  perma- 

acceptetur,  et  sit  meritorius  secun-  nens,  quia  actus  beatificus  est  stans. 
dum  viam  istam,  quod  tamen  diffi-         Sed   dices,   quod  adhuc  omnibus  oi.jecUo 

cile  videtur.  positis,  non  tenet  actus  meritorius, 

Fruitio        Sed  tunc  ultra  potest  cssc  dubium,  quia  ad  talem  actum  requiritur  de- 

erat  meri- an    fruitio   rcspectu  Verbi  in  se  sit  fiberatio  et    electio;    efeclio  autem 

**^"^"     meritorius   actus,  ul   tendit  in  afia  preesupponit    sylfogismum    practi- 

olijecta  refucentia  in  Verbo,  scilicet  cum,  et  discursum  et  moram. 
ut  ditexit  Malrem  visam  in  Verbo,         Respondeo  quod  discursus  et  syf- Responsi 

et  aliquos  electos  visos  in  Deo,  et  fogismus   practicus  est  ad  rioc  quod  gismi  pn 

inimicos  propter  Deum?  Et  posset  habeatur  actus  efectivus  voluntatis, 

dici  quod  utroque  modo,  et  maxime  quo  facto,  per  consequentiam  pra- 

ut  actus  tendit  in  alia  a  Deo  visa,  et  clicam  voluntas    eligeret.     Quando 

dilecta  ibi ;  sic  igitur  patet  primum,  voluntas   eligit,  ratio  practica  non 

quomodo  polest  teneri  quod  Chris-  discurrit,  sed  sentenliat,  facta  quae- 

tus  meruit.  stione  practica  de  eligendo.  Si  igitur 

ista  sententia  ultimata  possit  haberi 

scnoiiUM  III.  sine  discursu  praecedente in  instanli, 

^,  .  .  .......  ita  perfecte  posset  voluntas  elieere 

Christum  meruisse  in  primo  instanti  concep-  *         ^  ^  uo  v.i  g,v^  v.. 

tionis,  quiahabuit  tunc  omnia  requisita,  sciii-  Hbere,  sicu t  CUm  tali  disCUrSU  ;    per- 

cel  gratiam    perfeclam,   objectum   prassens,    el  fectus  iu  COgnoscendo  non  discurrit 

nullum    impedimenlum.    Pro   hoc    faciiint  ea,  ^-       n.^(,'n/.;nlU/^..  .    ..,-,.1/^    .^uu^^^A.,  ^ 

.,     ,,    ^ .    „        o  j  r  I  «        1  !  sic    artilicialiter     unde   citharaedus 

qinbus  Oocl.  in  Oxon.  2.  d.  5.  quaest.  2.   probal 

Angelum    potuisse    peccare    in   primo  instanti,  peiieClUS     111    percutiencio     CllOruaS, 

consentit  D.  Thom.  3.  p.  quaest.  4.  art.  3.  et  non    sylfogizat,   ct   deliberat,   aliter 

consequenter  idem  deberel  dicere  de   peccalo  iniperfecte  Opcraretur,    ex  2.  P/wsi- 
Angeli.  Richard.  hic  art.  2.    quaest.  2.  Magister  .       ,    an    m  •    •  r^,     • 

htc,  D.  Bonuvct.  Gabr.   Rub.    Bassol.  Alm.  et  ^Omm  texl.  86.  Cum  Igltur   ChriStUS 

communis.  fueril  perfectus   in   cognitione  om- 

nium  agendorum,  saftem    a  princi- 


mST.  XVin.  OU/ESTTO  I.  385 

pio  perfecte  agnovit,  sine  tali  syllo-  quod    snnimn   (jrutia  val^   quod  ho- 

^izalione,  et  ideo  in  inslanli  prinio  nio   iu    unitutr  pcrsonie  ronjunclus 

poluit  esse  electio,  unde  eleclio  est  ^'6-/    Deo.   Quanivis    lociuiliii-   ihi  de 

aclus  siniplex  de  se.  f;ralia    unionis,  id   est,  ^ratnila   Dei 

volnnlalci  uniente,  tanien   ad    unio- 

nein  istain    concomilanter  seciuitur 

SCIIOLIUM  IV.  .•      f      •.•       •       I      f     .        •  I         <•    •, 

gratia  Irnilionis  <le  laclo,   ideo  Init 

Chrislura    non    ineruisse   suam     fruitionem,  snninia     j;ralia    sine    nieritis    j)raH'e- 

quia  luil  primus  actus  ejus  ;  cst.conlra  Albert.  dentihus,  vel  nierito  aliquo. 
hic,  art.  4.  el  uiios.  Tenent  Alens.  3.  p.  quaesl.  /,       ,  i      •      •  .  ■     i 

17.  memb.  3.  artic. ..  u.  Thom.  3.  p.  qu^st.  19.         <'Ontra,  gloriosius  cst  Iiahere  pra}-       i;3. 

arl.  3.  D.  Bonavent.  Uichard.  titali,  et  commu-  niiuin  e.X  mcrito  (|Uam    sinc  meriloj  Objecllo  1. 

nis.  An  vero  potuerit  Je  potentia   absolula   me-  ergo  hoc  maxiniC    ponendum    CSt  in 

reri   fruitionem  ?    Alii    aiunt,    alii   neganl  ;  et  /11    .•    , 
secundum  Doct.  af(irmandum  vidclur.    Vido  '"  _         ' 

0.xoa.  schol.  hic  num.  12.  Prseterea,  prioritas  natune  videtur  objectio  2. 

sufficere    ad    meritum  ;    ergo    cum 

2^  Hoc  viso,   secundo  videndum^esl  inter  voluntatem  et  acluin  elicituni 

io  est  quid   Christus   meruit?  Dico    quod  possit  esse  prioritas  naturcJB,  videtur 

quffi"  non  meruit  sihi    fruilionem,  quia  si  quod    hoc  snfficiat  ad     merendum 

'la^Di?  sic,  aut  operatione   elicita  circa  ea  fruitionem,  vel  idem   actus  ut  prior 

qua3  sunt  ad   finem,  aul  operalione  seipso  natura,  potest  esse  meritum 

circa  finem  ipsum.  Non  primo  mo-  respectu  sui  ipsius. 

do,  quia  primum  actum  hahuit  circa         Ad  primum  quando  dicitnr  quod  Resp.ad  1. 

finem  fruendo,  et  priusquam  hahuit  gloriosius  est  hahere,  etc.  Verumcst 

circa  aliud,  et  si  meritum  fuit  circa  de   j^rccmio,  quod   potest   haheri  ex 

aliquod   ohjectum  visum  in  Verho,  meritis,  sed  ha^c  conjunctio  aninue 

vel  mulla,  secundum  viam   praice-  Christi    per  actum   heotificum    fuit 

dentem,  utcircaMalrem,  vel  electos,  tanta,   et    tam   excellens,  quod    ad 

volendo    eis    beatitudinem,    adhuc  istam   non   potuit  preecedere    meri- 

prciecessit  operatio   circa   finem  ip-  tum,  et  nobilius  est  habere  ex  lihe- 

sum,    scilicet  essentiam    in    tribus  ralitate  dantis  acturn,  ad  quem  non 

jg';."^j*jj  personis.   Nec  actu    fruilionis,    quo  polest    pra^cedere    merituin,    quain 

itio-    fpuebalur  Trinitale,  meruit  eamdem  actum  dehilem  cum  merito   prcece- 

fruitionem,  quia  hoc  non  est  dicere,  dente.  Unde  hoc  non  est  vilificare  ^^^^iJj.J'^'^'' 

nisi    quia    meruit    fruilionem  quia  heatitudinem  Christi,  sed   e.xaltare  ^P.'"'*^- 

.  .  .  ...  '  '  ulonosius 

habuil  fruitionem,  vel   meruit,  quia  quod  fuit  tanta,  quod  non  potuit  me-  iiaberegio- 

Tx  II-.         ,  I      •!  •!         i  •  •  1  -    .  riam  sine 

Deus   dedit  actum,  quod  niiiil   est;  reri,  et  ideo  non  fuisset    gloriosior,    merito 

idem  enim  actus  non  potest     esse  si  fuisset  hahita  ex  meritis.  Et  hoc  ^'luSudo' 

meritorius  sui  ipsius,  quamvis  pos-  videtur  ralionahile,  quia  sicut  in  6'6^5e 

sit   esse  alterius.  Deus  igitur  libe-  uaturce  Deus  creavil  ali(iuam  natu- 

raliler  sine  merito  prcecedente  con-  rain,    scilicet    Angelum,   ad    quam 

junxit   voluntatem  fini,  vel  termino  creandam  non  potuit  cooperari  cau- 

per  fruitionem,   ita  quod  non   me-  salitas  causae  secunda},  sic  propter 

ruit   sibi  fruitionem.  Unde   Augus-  perfectionem   talis    rei  in    esse    in 

tinus   13.    de    Trin.   cap.   19.   dicit  genere  inoris,  Deus  creavit  aliquem 

ToM.  XXIII.  o-i 


caruifse 
ca. 


386  LIBHI  111. 

aclum  hoalincum,  ad  quorn  non  po-  nisi  in  actu  ;ili(|uo,  vel   in   pfissione 

test  esse  actus  moritorius  prior;  ot  accei)tata.  Sod  voluntas  ut  prior  na- 

liujusmodi  fuit  aclus  beatificus  ani-  turanon  habet  aliquom  actum,  nec 

ma)   Chiisli,  ct  hoc  ])ropler  nol)ili-  passionem  accoptatam  a  voiuntato, 

tatom  et  excellentiam  actus,  ot  modi  rationc   cujus   polost   mereri  actum 

habondi  actum,  quia  immodiate  erat  beatificum,  quia  isto  actus  prcccessit 

circa  finein  ultimum,  antoquam  ha-  omnom   alium.  Nec  idom   ^clus  est  jjJ^^^^g^^^J, 

beret  aliqucm  actum  circa  ea  quae  morituin  et  praemium,  quia  allerum  pr«f»'U' 

suntad  finem.  excedit  ut  pra^mium  ;  tum  quia  hoc  ritum  aii 

14.  Aliter  polest  dici,  ponendo  quod  essetdicere  quod  meruit,  quia  Deus 
actus  ille  posset  cadere  sub  merito,  dedit  meritum,  quamvis  idom  actus 
quod  etiamsi  gloriosius  fuisset  ha-  potest  esse  praemium  Christo,  et 
benti  actum  meruisso,  quam  non  meritum  alteri,  ul  supra  dictum 
meruisse,  non  tamen  simplicitor  est*;  sod  quod  idem  antecedit  re,  el '^^^"^^^^' 
gloriosius,  quia  decet  porfectionem  sit  reale  prius,  et  posterius  se,  ut  est 
curiae  coelostis,  quod  ibi  inveniantur  reale  moritum,  nihil  est  dictu. 

omnes  gradus   possibiles  in  actibus         Itom,  talis  distinctio  est  rationis 

beatis,  ut  accidentalis  beatitudo  om-  considerantis  actum   illum  diversi- 

nium  sit  major.  Sunt  onim   ibi  ali-  mode,  quae  non  sufficit  ad  realitatem 

qui    beati,    qui     aliquando    fuerunt  meriti    et  praemii ;   sic  igitur  patet 

inimici,  vol  propler  peccatum  origi-  quod  non  meruit  fruitionem  beatilu- 

nale,vel  propter  peccatum  mortale,  dinis. 
et  post  poenitentes  ;  est  et  ibi  Virgo 

Beata,  quie   nunquam  fuit    inimica  scholium  v. 

actualiter  respectu  peccati  actualis, 

„  ,  •    •       1-  Christus    meruit    sibi    eloriam    corporis,   ad 

et    forte    nec  pro    peccatO    originah,  p^.,.^  ^.  HumiHavit  semeUpsum,  elc.    et  Luc. 

quia  fuit  praesorvata,    ut   supra  di-  2^..  oportutt  paii  Chnstum,eic.  kagn^t.hh.  m. 

*  Suprad.  ctum    OSt'.   Igitur   decens    fuil  Ut    ibi  in  Joann.Chrysost.  Ambros.  Anselm.  el  alii   in 

'■'•'•     fuisSOt    boatitudo    alicujUS    personae  Phil.  2.  Sed  mernit  ind.rec.e,    scillcet   amotio- 

"^  *  nem  impedimenti,  ut  gloria  animae  reduntlarel 

Sine    omni  meritO    praecedente,    nec  ]„  corpus.  Haec  pars  est  contra  D.  Thom.  supra 

ideo     fuit     anima     illa    ingioriosior,  art.  4.   =,ed  esl  Cyrilli  llb.  3.   Thesaur.   el  qui- 

quia   Si   aCtUS  istO    potuisset     Cadere  ^''"'^  ''^^^"S  inconsiderale  eam  reprehendit.  Ad 

^  .  .  .  .  secundum,    tangil    triplicem    dicendi    modum, 

Sub     meritO,  tunc  anima   ISta    potuit  ^^-^^^^  ^^^-^^^  raeruit,el  nuHum  eorum   firmi- 

moruisse    illum,     nisi     fuisset     prae-  ler  asserit,quia  non  reperit  certiludinem.   Pri-  * 

venta  eius  bealitudo,  ot  sic  praive-  ^nus  est,  quod  christus  n.eruit  actibus  tauium         I 

...         ,.,    ,       I       ,•         .  non  beatiticis  seu   porlionis   inferioris.   Secun-  5 

niri  ox  liherahlate  dantis  est  magna  ^^^^^  ^,  ^^^^.^  ^^^  ^^,^^  p^^^.^^i^  superioris,         I 

nobilitas,  sicut  si  mihi  darelur  modo  seu  tendentes  in  Deum   immediale,  id   intelli- 

quod    in    fine    totius     laboris   niereri  gendum,  quatenus  illi  actus   versabanlur  circa 

,    •11      1  -^    i„^:j  „.i    ,1^  crcala  in  vorbo  relucentia.   Tertius,    quod  mc- 

possem,   et  illud  magis  lacit  ad  de-        .  ...  a  ■     r^.  ■  *  i 

1  '  ^  ruit  per    ipsam    fruilionem,    quod    in     Cnristo  e 

COrem    StatUS    bonorum,    ut    dlCtum  peculiare  fuH,  nulli  alii  beato  conveniens.  ' 

est. 

15.  Ad  secundum,  dico  quod  prioritas         Sed  numquid  meruit  sibi  impas-      16 
Ad  object.  naturae  potentiae  praecedontis  aclum  sibilitalom  aniinae  et  corporis  ?  Ma-  Qiiomo 
secuDdam.  ^^^^^  gufflcit,  quia   non  est   meiitum  gisler  in  liltora  dicit  quod  sic.  meruiff 


DIST.  XVIII.  QU/ESTIO  I.  387 

P«s*ii)i       (-oiitra,   illiid  qiiod   (lchiiissol  in-  afrectione   voro    conniiodi    ikui    lia-    nem.  at 

liiisso,  iiifuissct ;  scd  ^^loria  C()r|K)ris,  lical  sumimmi  bomiiii    suiiiiiio  C(jii-  'poS 

et  impassihililas  ciim  j;Ioria  aiiiiiwu  juiicliim,    cl    in  laiitiim  possil  pali. 

iiifiiisscl   iii   iiiiiiio  iiislaiili  visioiiis,  Priiiio  iiiodo  coiijiiii^^iliir  jiorlio  su- 

nisi  j)or  miracuhim  fuissol  jiroliihi-  j)orior    IJci   iii  Clnisto,   jior  ^Horiain 

lum  ;  or^o,  etc.  quioldiilom     islam     itortionom,     ot 

iirisius        Potost  dici  i)ie  glossaiido  Ma^is-  j)or  afroclionom  misliliiu    lolus    ho- 

directe  '  .  .  "' 

iDiuiu    truiii,    (juod    (jiiainvis    non    merml  mo,  ul   jioccare  noii   jiossil,  sed  la- 

U6ruit  ....  . 

loriuiu    directe   imjiassihililalcm    utrius(juo,  mon   jxilost  j)ati,  quia    aliijiiid    jio- 

'^''°"*'   moruit    tainon    amolioiiom    imjiodi-  lost     accidoro     contra    allcctionoiu 

nienti,  qu;u'e  non  infuit  statim,  sci-  commodi,    ol  illud    jjotost   (liirislus 

licol    dositionem     miraculi    j^rolii-  vello  ordinate,   et  accejjtare,  ol    ila 

bonlis  roduiidanliam  gloriai  in  [lov-  merori.    Patet   igilur  quod   noii  ost 

lionoin  inforiorem,  et  in  corj:)us.  siinile  de  (^hristo,  et  aliis  boalis. 

Sed    quia    non    j)otost    declarari         Ad    aliud,   lonendo    quod   moruit      j^. 

quid  ineruil,  nisi  declaretur  quihus  socundum     jjortiononi     inforiorem,     Ad  se- 

uicruil,  ol  hic  ost  quartus  arliculus,  tunc  dico  quod  duo  sunl  actus,  sci-   ''"°'^"°'- 

qui    jiertinet    ad  dislinclionem    se-  licot  actus  beatificus,  et  actus  nieri- 

qiiontem,   uhi  qu<oritur,   an  nioruit  lorius,  quia  unns  resjjicit  (Cternuin, 

nobis  omnihus   firatiam  et  gloriam,  ot   aliiis     tomjjoralo    in    ordine    ad 

idoo  omillondus  est  hic,  el  quieri-  finom    ullimum  ;   nec  oj)ortet  quod 

tur  111  distinctione  sequenti.  omnes  sint  immediate  in  executiono 

17.         Ad  jjrimum  argumontum  princi-  circa  Deum,   sed  in  inlentiono   ro- 

argum.  nalo,  quaiido  dicitur  quod  non  po-  quiritur,    sed  in  executione    potost 

priuci-  *         .  .  *  ,  .....  ... 

paie.     test  mereri,  quia  non   potest  pecca-  aliqmd    immediatius   diligi,   sed   in 

re,  nego  consoquentiam,  quia  per-  Deum  finaliter. 

fecta  conjunctio   secundum  omnem         Et  quando  dicitur  quod  duo  aclus  Cumaciu 

modum    perfecte    quietat    conjunc-  non  sunt  in  eadein  potonlia,  quorum  pot"eTS 

tuin,  et  secundum  afTectionem  com-  aller  adcoquat  polentiam,  dico  quod 

inodi,  et  secundum  affoctionem  jus-  licet  duo  aclus  ajquo  intonsi,   quo- 

titia3,    quia   afToctione  justitiffi   vult  rum  altor  adcTquat  potontiam,   non 

Deo  priinum   honum,   et  affectione  sunt   simul,     tamen  cum    aclu    ad- 

justiliae    peccator    vult    secundario  cTquante    j)otcnliam    potost    habere 

sibi,    et   afrectione    commodi     vult  aliuin   actum  secundum  potentiam, 

semper  sihi   bonum.   Sancti  autein  quia    aliter   nunquam    posset  aliud 

alii  a  Christo    utroque  modo   con-  volle,  aut   inlelligere    a   Deo,    cum 

junguntur,  scilicet  utraquo  afToclio-  actus  beatificus  sit  sempor  stans. 
ne,  quia  hahent  summum  comnKJ-         Si    auteni    tonotur    quod    mcruit    Tripiex 

dum  ideo  ;  sicut  non  possunt  pecca-  secundmn    portionem    suj)eriorem,     moTus', 

re,  sicnec  mereri,  quia  sunt  totaliter  tunc  potost  dici  (jiiod  Iioc  fuit  circa    Jciibut 

ii  beati  extra  viam,   et  in  termino.  Tamen  ohiocta  reluconlia   iii   \'orho,    sicut  (TJ^tlL 

tiil  pos-  .  ...  c^iinsius. 

nt  veiie  afrectio    iustitiffi    et  commodi    pos-  diligendo  eleclos,  ot  volendo  eis  bo- 

inc  vei  sunt    soparari   sic,  quod   atiectione  niim.   Aiit   si    dicatur  quod  moruit 

illaui        .         .   .        *        .  ^  .  ,  ,  ,  r       •!•        . 

iiectio-  juslitiai   quis    suinme   conjungalur,  secundmn    acluin    truitionis,    lunc 


se 

alius  adus 
siuiul. 


d.  4. 

UD. 


:m  Miuu  iii. 

oporlet  (lic(3ro  quod  eodem  aclu  (juo  pro  seipso,  Deus  comimiiiiler  prae- 

fruiUir    meruil   ;    unde   talis  aclus,  mial    ullra    coiidi^nuni,    ideo   pne- 

quia  persona,  cujus   fuit,  erat  via-  mium   excedit  meriturn  taie. 
tor,  potest  acceptari  pro  merito,  iit         Ad  aliud  quando  arguitur,  quod      20. 

pra3dictum  est.    Et  secundum   pri-  non  poluit  mereri  in  primo  instanti,  ^'J^l^* 

mum   membrum  illius  responsionis  quia   omne   quod  est,   quando   est, 

dico,  quamvis  actus  beatificus  fuerit  necesse  est  esse,  ad  hoc  responsum 

adaiquatus   intensive,  ut  perfectior  est    in  secimdo  libro  '.  Unde   dico 

eo    haberi  non   possit,    non   tamen  quod    actus  in    primo  instanti   fuit 

extensive,  aliter  Beatus  non  posset  contingens,  unde   contingens  nun- 

cognoscere     res    in     genere     pro-  quam  formaliter  est  contingens,  nisi 

prio,  quia  eadem  potentia  cognoscit  quaiido  est ;  quando  enim  non  est, 

Deum  visione  beata,  et  aiias  res  in  non  est  conlingens,  nec  tunc   con- 

genere  proprio;  nec  tamen  est  de  tingenter  est,  [quando  non  est  ;  sed 

ratione   talium    potentiarum    intel-  nisi  esset  contingens,  quaiido  con- 

lectus   et  volunlatis,   adffiquari   sic  tingenter  esset,  distinctio  necessarii 

per  unum  actum,  quin  posset  alte-  et  contingentis  non  esset,et  ita  lunc    ^°°5iS 

rum  habere,  recipiendo  fortiter,  si-  non  esset  in  genere  contingentium,    ?"*" 

cut  superius  in  isto  patet.  sed  necessariornm,  et  ideo  contin-  tiugen 

19.  Ad  tertium,  si  tenetur  quod  Cliris-  gens  quando    est,    contingenter  est 

Adterti-  tus   tautum  meruit  secundum   por-  dictum,  sicut  non  entia  antequam 

tionem  inferiorem,  tunc  potest  dici  sint,    qua^dam    sunt    possibilia,    et 

quod  prcemium  aiiorum,    quod  re-  quaBdam     impossibilia  ;     sic    etiam 

ceperunt    pro    merito    Christi,    fuit  cum  sunt,  quaedam  sunt  contingen 

melius  forte  quam  aliquis  actus  me-  ter,  el  qusedam  necessario.  Quomo- 

ritorius   portionis  inferioris  Christi,  do  autem  propositio  Phiiosophi  vera 

et    potuit    meritum    Christi   sic    ad  est,  patet  «:*;«  1. //^/*o  *.  Voluntasergo    'd.  3 

prflemium  aliorum  ordinari  sicut  ad  in   primo  instanti,   ut  prior  natura 

Aa  prse-  fmem   sub   fine.   Si   autem    tenetur  actu  suo  ita  contingenter  elicit  ac- 

excedit    quod  uieruit   secundum    portionem  tum  suum,  sicut  si  praecessisset  ac- 

semper      ^  /  '  .       * 

meriium.  supcriorem,   et  hoc  vei  circa  objec-  lum  suum  per  diem.  Unde  non  est 

tum  a3ternum  in  se,  vel  circa  ol)jec-  ratio,  quare  contingenter  siint,  quia 

ta    alia    relucentia    in    Verbo,    vel  causa  duratione  prsecessit,  sed  quia 

utroque  modo,  ita  quod  omni   actu  causa   quando  causat,  contingenter 

sic  meruit  secunduin  modum  supe-  causat. 
rius  factum,   tunc  potest  dici  quod         Ad  aliud  quando  dicitur,  mulatio-  ^dqu 

non  oportet  quod  pra^mium  aliorum  nes  siint  ordinatee  secundum  prius 

excedit    meritum,     nec     requiritur  et  posterius,  elc.  verum  est  si  tem- 

quod   prsemium    excedat    merilum,  pore  et  tempore,  si  natura  et  natu- 

nisi  quando  illud  meretur  pro  seip-  ra  ;    hic   autem    tantum    est    ordo 

so.    Sed    si   nobilior    meretur    pro  naturse  inter  mutationes,  et  talis  est 

ignobili,  potest  tunc  meritum  nobi-  inter  terminos. 
lioris  excedere  prsemium  ignobilio- 
ris.   Quando  autem   aliquis  meretur 


DIST.  XVIII.  OU/ESTIO  I.  :]b\) 

voni,  osl  (1l'   posilivis,  iion  do  pri- 
scnuLlLiM  VI.  valivis.     Pcccatiiiii    est     foriiialiter 

.\ngolnm  putui.M.  prccare  in    primo    in.fan.i       ixi)'»''"     iMMli,  (|Uo.l    (leiiercl    i.iesse 
suce  crrationis,  sii-ut  et  niereri,  hoc  hite  probat       ijisi     acllli    clicilo,     (J..ail(lo    clicilui-, 
con.ra  I).  Tlioin.  2.  d.  .'^.  q.  J.  et  hul^el  htc  pro      (»(   nou    inesl. 
.se  evidenlem  locuin  D.  Aucuslini  1 1.  Civit.  cai».  ii-.^  i„    •     i-    •  i  -i-  r^^ 

^  ^  Aliter  polesl  dici,  (juod  jirojiosilio       22. 

est  falsa,    scilicel  q.iod    o.iine  coav  nou  (inme 
•)1  Ad   aliiid  quando  arfiiiilur,   (juod     viini  ellccliii    iiiest   sibi  eilective   a    effectui 

"*.-,,.,  ,       ,  ...  .  ,  ,        ,.        inest  sibi 

Ad  661-   si  Llirislus  potest   inereii   iii  jirimo     causa  siia,  (j.iia  non  esl  conlradic-   a  causa, 
aSus   iiistanti,   ergo   et    Angelus    jieccaie     tio  deopposilo,  ITnde  si  Deus  faceret 
re'iVi)rt  *"  j>riino  iiistaiili.    Dico  pro  nunc,     suhslantiain    ignis,    et  ignis  creatus 
J'°^J"°'quo(l    potest  peccare    in   priino    iii-     a  Deo  crearel  in  se  quanlitalein   et 
2-       staiili,    et    libere,  et   voluntarie,  ut     calorein,  et  alia  accidentia  sua,  aut 
volunlas  est  jirior   natura  actu  eli-     si  generans  naturale  generarel  tan- 
cilo;  nec  video  in  Iioc  aliquani  con-     luni  subslantiani,  ignis  liaberet  cau- 

tradictionein,  qi.ia   liabens  esse  pri-  salitatem  in   se   in    eodeni   instanti 

nuiin  perlectum,  et  objectuin  apj)ro-  in   qno  esset  generatus  et   calidus, 

ximatuin,  si  iion  iinpediliir,  et  actus  quamvis    non     in    eodeiii     instanti 

ejiis   sit   permanens,  potest  habere  naturae,  in  eodem   tamen  temporis, 

actum,  Omnia  isla  pote.-ant  esse  in  posito  quod  generans  ignem  anni- 

Angelo  in  priino  instanti,  ut  supra  hilaretur,  quando  creavit   substan- 

dictum  estde  inerito  Ghristi  in  prin-  tiam  ignis.  Unde  quando  isti  dicunt 

cipali   aiiiculo    quaislionis,    et    hoc  quod  generans  dans  forniam,  dat  et 

est,  quod    dicit  Augustinus  11.    de  ea  quse  consequuntur  forniam,  licet 

Cicit.  Dei,  c.  13.  quod  qui  sentiunt  veruin  sit  de  facto,  qiiia   ignis   ge- 

iiialum  Angelum   peccasse  a  priiici-  neraiis    sufficiens    est    ad    causan- 

j)io,    hoc   est,    quod    semper   fueiit  dam  substantiam  istam  ignis,  et  ca- 

sub   peccato,  non  ex  hoc  cuiii  Ma-  lorein  in  igne,  tamen  licet  non  cau- 

nichffiis  sentiunt  ponenlibus   iinuni  saret  calorem,  igiiis  generatiis  ha- 

Deum  malum,  et  ita  non  esset  Deus  beret    efficaciam    respectu    caloris. 

auctor  illius  mali  ;  sic  igitur  tenens  Et  f.indamentum,  super  quo  fundat  ^dem  po- 

t6St  t^S£*6 

oppositum,  quando  Angelus  pecca-  se,  falsuni   est,  quod   idein  non  esl   simui  iu 

vit,  non  fuit  peccatum  a  Deo  elTec-  in   potentia    et    in   actu,    Iloc   enim  p^o^^te^nfia, 

tive,  quia  tunc  induceret  peccaluni  solum    veruin    est    in   generatione, 

ejus  in   Deuin.    Sed   dicendo   quod  et  motu  univoco,  nec  est  contradic- 

peccavit  in  primo  instanti,  diceretur  lio  quod  in  eodein  instaiiti  in  quo 

quod    peccavit    inquantum    est    de  generatur  ignis   calidus,  quod  cau- 

nihilo,  et  non  ut  est  a   Deo,  sicut  sel   iii  se   aliuni  calorem,  nisi    qiiia 

dicunt  dicentes  quod  peccare  j)otuit  secundiim  oj)inionein  eoriim,    con- 

iii  alio  instanti.  Kt  quaiido  dicitur,  tradictio   esl  quod  diio  ejusdem   ra- 

quod    omnis   elTeclus,  qui   sequilur  tionis  sint  in  eodein  subjecto  ;   sed 

rem  a  principio  secundiim  esse,  est  hoc    ftindamentum  sic  est    falsuni, 

a  Deo,  et  sic  peccatum  Aiigeli  esset  nisi  forte  in   illi^-.,  q..a'  i..(liic..iiiu.- 

a  Deo  ;  dico  quod  si   j)ropositio  sit  per  inotuin.  Dicere  autein  quod  ve- 


300  LlliHI  III. 

rilalem    lialjcat  iii    itroposilo,    iiiliil  esl  si  accipialiir  v(;llc  |)ro  actii  jtii- 

valet,  qiiia  |)(jtcst  esse  a  Dco   siih-  iiio,    qiiia  si    accijiiliir    volitio    j)io 

slaiitia  actus,  licet  qiiantuiii  ad  ij)sam  poleiilia  Noliinlalis,   eadom    latione 

dcrormitalem  sit  a  volnnlate  tantiim.  potest  velle  m'A'\\n  j)ro   actii   j)rinio. 
23.          Ad    illiid   de   Anj^^elis,    dico    quod         Ad    aliiid   quando   arf^niiliir,  (jiiod       24. 

Adprituaui  ijisc  fin^il  uniim  Angelum  in   aHec-  in    piimo     inslanti    fuit    in    Angelo  Ad  seci 

confirma-    ,.  i-  •  /*      ••  ,  <  i-  ,•      •  k  dum. 

tionem.     tione    commodi,   non    iii    allectione  motus    naliiialis    rectissimus,    dico 

justitice,  ita  quod   deficiat  sibi  esae  quod    si    ista   ratio   conclurleret  de 

j)rimum  afTcctionis  justitiflc,  et  tunc  priino  instanti,  concluderet  de  quo- 

dicit   quod    potest  habere    primum  jibet  alio,    quia  motus  naturalis  est 

velle  de  se,  vocando  primum  velle  prior  ipso  actu  libero  elicito,  saltem 

alTectionis  justitice.  Nec  mirum,  quia  natura,  et  ul  sic  prior,  est  rectissi- 

talis  Angelus,  si  esset,  non   posset  mus,  et  ila  non  potest  simul  in  eo- 

plus    mereri.quam    bos.    Sequitur  dem    instanti    habere    actum    obli- 

enim   eflra^nate    intellectum,    sicut  quum   liberie  voluntatis,   et    ita  in 

appetitus  sensilivus  sensum,  et  hoc  niillo  instanti  peccabit.  Unde  eadem 

affectione  commodi ;  ideo  in  Angelo  ralione,    quare   non   possunt   simiil 

et  liomine  ipsa  voluntas  secundum  esse   in  primo  instanti,  nec  in   ali- 

afTectionem  justitiffi,    et   secunduin  quo  alio  sequenti. 
afTectionein    commodi,     est     totale         Dico  ad  ar^-umentum,   quod  mo-  inciina^ 

„  .  .  ,.  ,•        •  natura 

pnncipium  periectum  in  esse  prrnio  tus  naturalis  non  est  aliquis   actusestipsa 

respectu  actus  volendi.  elicitus,  sed  solum  dicit   inclinatio- 

Et  ad    rationem    ejus,   dicendum  nem    natiiralem    voluntatis   in   bo- 

quod  concedenda  est  quanlum  con-  nuin,  et  illud  nihil  aliud  reale  dicit 

cludere  potest.  Quando  enim  argui-  ab  ipsa  voluntate,  sed  si  est  relatio, 

tur,  quod   hic  habet  priinum  de  se  est  idem  per  identitatem  voluntati, 

velle,  dico  quod  si   dicas  quod  vo-  quia   non  potest  separari  sine  con- 

lendo  actu  elicito,  ita  quod  non  po-  tradictione  ;    et  ideo  in  dffiinonibus 

test  habere  aclum  volendi  elicitum,  manet   iste    motus   rectissimus,  si- 

nisi  prsevia  alia  volitione,   qua  mo-  cut  natura,  quia  secundum  Diony- 

vet    se    ad    volendum,   falsum   est,  sium,  naturalia  manent  integra.  Si 

imo  iretur  in  irifinitum,  et  non  esset  autem    accipias   motum    naturaleni 

dare  aliud  velle,  sicut  nec  primum  pro  actu  elicito  conformi   tali  incli- 

velle.  Sed  si  vult  aliquid   actu  eli-  nationi    naturali,    iste    potest    esse 

cilo,  prius  nalura  saltem  vult  liabi-  inalus  et   iinmoderatus,   stante  na- 

veiie  aii-   tualiter     se    sic    velle  ;    virtualiter  tura  integra,   nec  actus  malus  mi- 

quaudo  _  ...  ... 

pro  voiua-  oniin   jjriiis   habet    jjrincipium   vo-  nuit  inclinationem  naturalem,  sicut 

late  8U-  ,.     !  •II., 

uiiinr.     lendi  in  esse  primo   quod  vult  actu  nec    naturam. 

elicito.    Iste    est   sensus    verus,    et  4 

quia  Angelus  a  seipso  hoc  non  ha-  j 

bet,  ideo  dicit,  et  bene,    quod  non  \ 

potest   habere   primum  velle   a  se,  | 

accipiendo    velle    pro  perfecta   vo-  j 

luntate  in   esse  primo.  Nec  mirum 


DIST.  XVIII.  Qr.ESTIO  11 


301 


(JU/KSTKt  11. 

Itruni    Dcifs  iiolvst   remittcri'   culjKini 
sinc  infusionc  t/ratiiv  ? 

Doclor  dp  hac  agil  2.  ilht.  28.  q.  i.  et  3.  dist. 
23.  et  4.  d.  25.  7.  i.  et  disl.  16.  </.  2.  Suar.  7. 
degralia  c.  22.  Va^q.  1.  2.  </.  27.  Scotus  4.  </. 
15.  (/.  I.  Bellarm.  de  Juslific. 

1.  ^ecundo  qu.ncritur  :   Utrum  Dcus 

juiuent.  y;^,f.s//  rcmi/lere  culpam  mortalcm 
sinc  infusione  f/raticV  ?  Arf^uilur 
(juod  sic,  quia  lalis  culpa  non  vi- 
(lclur  nisi  duo  iuiportaro  :  Uniiiii 
pi»r  comparalioncni  ad  animaui  in 
se,  scilicet  ])rivatioiiem  niloris,  vel 
cujusdam  pulcliriludiuis  refulgen- 
li<i?  ;  aliud  iu  C(unparatione  ad 
Doum,  scilicet  realuni,  quo  quis 
oblijratur  ad  poenaui;  sed  Deus  po- 
lest  ulrumque  istorum  t(jllere  sine 
gratia  ;  erjio,  etc.  Probatio  minoris 
quanlum  ad  primum,  quia  illa  pri- 
valio  non  est  nisi  privatio  alicujus 
niloris  naturalis  in  anima,  quo  ani- 
ma  mafiris  illuminata  esset  disposita 
ad  rocii)iendum  refulgentiam  super- 
naturalem,  scilicet  graliam,  et  non 
est  privatio  alicujus  supernaturalis, 
quia  talis  privatio  est  eliam  in  ho- 
mine  in  puris  naturalibus  existente, 
in  quo  tamen  non  esset  peccatum  ; 
sed  Dous  potest  restituere  hujus- 
modi  nitorem  naturalom  sine  gratia; 
ergo,  etc.  Nec  propter  reatum  ne- 
cessario  est  simpliciter  gralia,  quia 
talis  reatus  non  dicit  nisi  habitudi- 
nom  ad  Deum,  ul  punitorem  ;  Deus 
aulem  polest  puniro  et  non  puuire. 
Unde  nihil  absoluluni  })onit  in  Deo, 
nec  in  peccatore.  Sed  talem  liabi- 
tudiuem  lollore  potest  Deus  sine 
gratia3  infusione,  qua3  est  quid  ab- 
soluluni  ;  ergo,  etc. 


Secundo  sic,  in  quociimque  slalii  2. 
potest  Dous  homin(Mn  nroducoro,  Secun- 
ad  ouind(Mu  slaliim  polest  roducere, 
quia  anuihilalum  vol  coi-ruplum  po- 
test  repararo ;  sod  Dous  polest  ho- 
niinoin  in  puris  naturalibiis  creare 
sine  gratia ;  ergo  ad  illuni  statuin 
potost  reducere. 

Terlio  sic,  quia  si  Dousnon  potest  Teriium. 
hoc,  sequilurqiiod  luuno  viator  po- 
terit  esse  obslinalus,  quia  Deus  non 
necessilatur  ad  inlusionem  gratiae, 
nec  ad  aliquid  agondum  extra  se ; 
ergo  existens  in  peccato  mortali 
quanlumcunque  se  disponat,  cum 
ad  hoc  se  disponere  non  possit  sine 
gratia,  ut  dicis,  sequitur  quod  erit 
obstinatus,  quia  noii  poterit  ab  illo 
resurgere  sine  gralia,  quam  Deus 
non  necessario  infundit;  ergo,  etc. 

Ilem,  si  Deus  non  potesl  culpam  Quartum. 
romittere  sine  gralia  propter  obsta- 
culum  maculae,  aut  ergo  illud  impe- 
dimentum  ponit  aliquid  in  anima 
privativum  aut  positivum ;  modo 
non  privat  aliquo  dono  supernalura- 
li,  quia  nunquam  infuit  gralia  exis- 
tenli  in  peccato  originali;  si  vero 
privat  aliquo  dono  naturali,  illud 
potest  restilui  sine  gratia;  ergo,  etc. 

(^ontra  hoc  videntur  esse  dicta  UppogiT 
Sanctorum  et  Doctoriim,  et  praeci- 
pue  Augustini  lihro  de  natura  et 
<iratia  in  fine,  ubi  dicit  quod  dicens 
aliquom  sibi  posse  cavere  a  peccato 
sine  infusione  grati»,  ore  omniuni 
anathematizandus  est ;  sed  non  est 
majus  posse  cavere  a  peccalo  com- 
mittendo,  quam  resurgere  acommis- 
so  ;  ergo,  etc. 

SCHOLIUM. 

Potest  Deus  fte  polentia  aii?oluta  mnr^ilo   re- 
miltere  siae  gralia,  quia  talem    potesl   repaiare 


392 


Llimi  III. 


horainem,    qualem    polesl  creare  ;    sed    potosl      jnsluill  GSSet  ;  secundlim   tainon    oi-    tale  sii 

creare    hominf.n    in    pnris    nulurHlibus,    al  de      ,i;„,.,„   ;^,,,,„    „,,,,     ,.,.,,,^,     !)..,.«  p..1_  ..  K^atia 

emo  p 


potentia  L)ei  ordin.iria  iil  re()Ugnal. 


dinein  istiini  non    potest   Deus  cul- j^ 
pam  remittere  siiie  gratiae  infusio-  ^^^1^^^ 

o            llcspondeo,  o|)inio  IMaLnslri  Scn-  ne.  IIoc  etiam   necessariiim  est  Iki- i'*'^'^'^'*'" 

3.                       '             .          '          .          .                      ...  ue    nn  . 

lentiarum  videtur  fuisse  1?«  </«ar/o  u-  iniiii  jiro  slalii    natiiraj   laj)s<c,  qnia            j 

^ro,  quod  Deusnon  solum  potestcul-  utsic,  nec  potest  proficere  homo  in            | 

pamremittere  sine  gralia,   sed  quod  bono,  nec  diu  a  i^eccato  sibi  cavere           [ 

facil,  quia  per  Circumcisionem  gra-  sine  auxilio  gratiae,  quia  naturalalis 

tia  non  dabatur,  et  tainen    peccatum  infirma  est  propter  peecalum,   licet 

dimittebatur.    Sed  non   videtur    ve-  forte  in  statu  innocenliaB  posset  sta- 

rum,  quiatales  salvabantur,    nullus  re,  et  a  peccato  sine  gratia  sibi  ca- 

autem  salvatur  sine  gratia;  ergo  etc.  vere. 

Poiest        Dico  ergo  quod  Deus  hoc   polest  Ad  auctoritatem    Augustini,  dico       5. 

^'remiui'"  de  potcntia  absolula,  sed  non  de  po-  quod  loquiturde  statu  naluraelapsfle,  Ad  ra 

^'"^^'"'^^'^' tentiaordinata.  Probatio  primi,  quia  et  verum  est  quod   talis  homo  sine     opp 

non  includitcontradictionem,  pecca-  gratia  non  potest  diu  stare,  maxime 

tum    dimitti,  et  gratiam  non   dari,  quando   mortaliter   peccavil,     quin 

quia  quando  aliqua  duo  habent  me-  iterum  peccet,    nisi   gratia  adjuve- 

dium,  non     est    necesse  quod  fiat  tur. 

transitus  ab  extremo  in    extremum  Contra,  dona   Dei  ordinata  sunt, 

sine  medio,  imo  potest  fieri  status  quorum  primum  est  dilectio  ;  dilec- 

super  medium,  ut  in  coloribus.  Sed  tio  aulemDei  reddit  liominem  sibi 

inter  statumculpeeet  gratieemedium  acceptum  ;  at  acceptus  non  est  nisi 

includitur,  scilicet  quod  homo  sitin  per  gratiam ;   ergo  ante  omnia  dat 

Adam     puris  naturalibus,  sicut  Adam  con-  homini  gratiam  ;  non  ergo  potest  ab- 

sZTgTa-  ditus  fuitsineomni  peccato,  et  sine  solute  peccatum  remittere,  quod  est 

^^cSe""  gratia  gratum    faciente  ;     ergo     ad  magnum    donum,   nisi  fuerit   prius 

eumdem  slatum   potest  reduci  ille,  gratus  Deo. 

qui  est  in  peccato  mortali  sine  con-  Respondetur   id  verum    esse  se- 

tradictione,  quia  faclibile  est,  et  non  cundum  potentiam   ordinatam,  non 

repugnat  rei  in  se  ;  ergo  nec  Deo  re-  vero  secundum    absolutam  ;  posset 

pugnat.    Et  pro   hac    parte    faciunt  enim  Deus  ita  statuere,  ut  homo  li- 

argumenta  posita  in  principio  quees-  ber  a  peccato,    etiamsi  gratiam  non 

tionis.  haberet,  sibi  esset  acceptus,  et  po- 

4            Secundum  probatur,  quia  non  de-  tuisset  eum  in  suam  gratiam  admit- 

cel  Dei    sapientiam,    bonitatem   et  tere. 

justitiam,  secundum  ordinem,  quein  Contra,  si  non  potest  fieri  secun- 

instituit,  quia  oidinavit  quod  nullus  duin  potentiam  ordinatam,  ergo  nec 

beatificetur     nisi     gratia,    tanquam  secundum  absolutam,  quia  sicutnon 

veste  nuptiali  vestiatur  ;   ergo  om-  potest  fieri  contra  bonitatem  et  sa- 

nem  hominem,    cui  remittit  inorta-  pientiam  Dei,  sic  nec  contra  ordina- 

lem  culpam,  vestit  tali  vesle  graticC.  tionem  suam.    Ordinavit  autem  sic 

De  facto  Tameu  si  aliter  fecisset,  vel  facere  ab  aeterno ;  ergoabsolutenon  potest 

titur^^S-  vellet,  eo   ipso  quod   sibi   placeret,  aliter  ordinare,  vel  potuit.  Deinde, 


DIST.  XVIII.  QU.ILSTIO  III.  •'^■'3 

quia  aiil  lioc  potnit  qiiando   onliiia-  fiviilcr  el  iiisoparabililor  sc  haboiil, 

vil,  aul  |)osl(iiiaui  oidiiiax  il.  et  iduo  rarefaclio  est  a  calefactione, 

(5  Dico  (juod  cuiu  Deus  libere  ordi-  v(d   utia(iue   a   calefacieiite  aerein  ; 

unruou   navil,  cl   ab    celerno,    in  ffiternilalc  sed  visi<.  l)eala  el   fniitio    sunt  iiis(> 

leKdi-anleiu  nihil  Iraiisit,  ita   iiuuc  p.desl  luirabiliter    oidiuala';    eip)    fniilio 

jTam'ar'»'»l^^'"  <^'<'i'''>''^'  pro   quolibet  iiislan-  est  a  visioiie,  vel  ainkc   ab  (d)jecto 

leruo,  iQ  (i  |„(„,.,,   sicut  iii    i)riiuo.    In  uriiuo  beatilico  visio  ;  sed  sive  sic,  sive  sic, 

5U8U  com-  1  I  1         •<     1  M  -f 

osiiioa.9.  aulein  inslauli,iueodein  scilicet,  iu  n(jn  est   a   charitale;    ergo  uon   csi 

quo  sic  ordinavit,   notuit   aliler  sub  necessaria. 

/-.       .  .  •  t    ,l,.l/.r.i.i      Ratio  ad 

distinclione,    id   est,    aliain   parteiu         Contra,  operalio   iion  est  (lelccid-    ^^^^^^ 

postponere,  ainota  ista,  sicnl  in  oin-  bilis,  nisi  sit  a  poteiilia  proportiona- 

nibus  actibus   voluntariis  est  in  no-  la  objeclo  ;  sed  fruilio  est   operatio 

bis,  quia  qiiando  curro  cuin  volun-  inaxiine  deleclabilis,  objectuiu  bea- 

tate  currendi,  possuin    non  currere  lificuni   est    supernaturale  ;  oportet 

disjunctiin,  id  est,  potest  poni  alte-  eip)  voluntatein,   quee  est  poteutia 

rapars  contradictionis,  cessante  al-  naturalis,    peiTici    per    charitatein, 

tera,  et  e  converso ;  ideo  in  quibus-  habituui  supernaturalein,  per  quain 

cumque   talibus,  et  pro  quolibet  in-  proportionatur  objecto  lali. 
stanti,  et  in  Deo,  et  in  nobis  est  so- 

phisina     cornpositionis    et    divisio-  SCHOLIUM  i 

nis. 

Animam  Chrisli   habuisse  charitalem   iiihae- 
rentem,  probat  tribus  ralionibus  clnris,  el  sol- 

QU^STIO   111.  vit  argumenla. 

Ufrwn  sit  neceasarium  ponere  habUnm         Res|)ondeo  exponendo  inl(illectuin       2. 

ckaritatis  in  anima   Christi  propler  qutEslionis,  quod  non  quaerit  de  po- 

aclifm  fniitionis  verse?  tentia  absoluta,  quia  sic  Deus   pos- 

set  causare   in  voluntate  Chrisli,  et 

Doct.  3.  d.  \3.  q.  4.  Suar.  3.  p.  rft.s;>.54.  Vasq.  cujuscumque  alterius  actum  fruitio- 

5  '  *  ^  nis  sine  ouini   habitu    nieciio,    quui 

voluntas  secundum  se  est  receptiva 

j  Videtur   quod  non,  quia  effectus  fruilionis,  sicut  et  charitatis  ;  inlel- 

Ugument.  nobilissiiuusestacausa  nobilissiina  ;  ligiturergo  de  necessitate   indigen- 

*•       fruitio  est  talis   elTectus;  ergo  est  a  liije,  utscilicet  auiina   sit  perfectior 

Deo  immediate.   Major   patet,   quia  et  efficacior    in    actu    fruilionis.   J'^f  fu^*;''^"^;. 

debet  esse  proportio  inter  causas  et  secundum     hoc    dico,    quod   auiiua  muCbriBti. 

efTectus.  Probatio  minoris,  quia  frui-  (^hristi  indigel  habitu  chaiitalis  res- 

tio  conjungit  et  unit  subjecto  nobi-  pectu  fruilionis  verfle,  cujus  ratio  est, 

lissiino.  quia  omuis  potentia  nata  est  habere 

secuu-        Secundo  sic,  quando  ali(|ui  eirec-  habitum  disponentem  ad  actiiin  ;  sed 

dum  '     ^  ^  .      .  .  ('     •      I 

tus     sunt  inseparabiliter     ordinati,  voluntasChristi  esl  nata  perlici  clia- 

unus  est  ab   alio,  et  anibo  a   causa  rilate  disponente  ad  acluiii  perfec- 

cominuni,   ut  palet  de  calefactione  tuin  fruitionis;  ergo,elc.  Major  palel 

et   rarefactione  aeris,   quia   contiii-  2.  Ethiconim  cap.G.  qmn  \'niyis  \ni- 


394 


I.IHHI  III. 


benlciii  porficil,  el  opus  ejiis  boiiuiii 
reddit. 

Item,  viiUis  est  dispositio  perfecli 

ad  opliniiiiii,  id  est,  potcntiae  ad  ac- 

tum  perfectum  ;  omnis  autem  poten- 

tia,  quae  est  nala  perfici  aliqua  per- 

fectione,  ex  qua  omnis  operatio  red- 

diturinclior,  indiget  illaperfectionc; 

ergo  etc.  Minor  patet,  quia  perfecti- 

bilia  unius  ralionis  indigent  perfec- 

tione  ejusdem  rationis;  sed  fide  tc- 

nemus  voiuntatein  Christi  esse  ejus- 

dem  specici  cum  nostra ;  nostra  au- 

tem  indigct  chaiitate  ad  merendum, 

ut  fidc  tenemus,  quia  dicit  Apostolus 

primae  ad  Corin th.  3.  Si  linguis  Jiomi- 

nmn  loquar  et  Anrjelorum  etc.cfiari- 

tatem  auiem  nonhabuero,  nihil  sum. 

3  Item,    eodem   cap.    dicitur    quod 

Fides  cur  charitas  nunquam  excidit;   ergo  in 

normlT.  patria  manct ;  sed  non  manerct,  nisi 

°^*'-      essct  nccessaria  ad  actum  fruitionis, 

quia  propter  hoc  dicitur   quod  fides 

non   manet  in  patria,    non  propter 

incompossibilitatem   cjus   ad  visio- 

nem,  quia  per  nullum  actum  in  no- 

bis  possumus  corrumpcre   habitum 

supcrnaturalcm,  undc   nec  charita- 

tem  corrumpimus,  nisi  demeritorie  ; 

scd  idco  non   manet   fides  in  patria, 

quia  non  cst  necessaria  ad  aliqucm 

actuin  qui  sit  ibi.  Unde  si  csset   ibi, 

frustra  esset,  quia  non  posset  exire 

in  actum  propter  incompossibilita- 

tem  cum  visione  clara,   quae  semper 

ibi  est,  cuin  qua  non  stat  actus  fidei, 

licct  possit   starc  habitus  ;  non  ergo 

manet  fidcs,  quia  si  esset,  essetotio- 

sa;  sed  charitas  manet;  ergo  est  ne- 

ccssaria    propter    actum     fruitionis 

beatse.    Si    igitur  necessaria  est   in 

aliis,   ita  et  in    anima  Christi,    vel 

voluntate    ejus,   cum  sint   ejusdem 

speciei  omnes. 


Nec  valet  si  dicalur  quod  iioii  iii- 
diget  j)ro[)ter  unionem  ad  Verbum, 
qU(D  omnia  siipplet,  (juia  Iwec  unio 
est  naturae  liumanai  ad  suppositum. 
Suppositum  autem  divinum  ex  hoc 
quod  terminat  istam  unionem,  nul- 
lam  perfectionem  absolulam  ponitin 
anima  Christi ;  et  ideo  cujuscumque 
perfcctionis  est  receptiva  secundum 
se,  si  non  esset  Verbo  unila,  sic 
ejusdcm  est  receptiva,  ut  est  Verbo 
unita. 

Ad  primuin  argumentum,  respon- 
deo  secundum  duas  vias  :  Primo  si 
voluntas  esl  pure  passiva  respectu 
fruitionis,  tunc  dico  quod  tam  visio 
quam  fruitio  est  immediate  a  Deo 
agcnte,  ut  a  causa  nobilissima;  sed 
non  scquitiir  quin  charitas  sit  ne- 
ccssaria  propter  fruitioncm,  quiasi- 
cut  agens  naturale  non  solum  indu- 
cit  formain  ultimam,  vel  perfectio- 
ncm,  scd  et  dispositionem  necessa- 
riam,  vel  congruam  ad  hoc  ;  ita 
agens  supernaturale,  constituens 
bcatum  in  esse  perfecto  beatifico  et 
supcrnaturali,  non  soium  inducit 
actum  bealificum,  qui  est  actus  se- 
cundus,  sed  etiam  dispositionem, 
id  est,  charitatem,  quae  est  actus 
primus,  quo  natus  est  perfici  beatus, 
cum  sit  omnino  pcrfectus,  sicut  na- 
tus  est  perfici.  Perfectior  enim  est 
habens  ulrumque,  quam  alterum 
solum. 

Si  autem  voluntas  eliciat  actum 
fruitionis,  tunc  charitas  necessaria 
est,  ut  informata  ipsa  mclius  agat. 
Et  cum  dicitur,  effectus  nobHissimus, 
etc.  vcrum  est  de  effectu  perfectissi- 
mo  simpliciter,  qualis  est  supremus 
Angelus,  qui  non  potest  esse  nisi  a 
Deo  ;  sed  fruitio  nonest  nobilissimus 
elTectus,  nisi  ?,QmuAumcfiid,  id  est, 


4. 

Ad  arg.  1 


Ponenda 

estcharita 

eliamsi  vc 

luDlas  DO  I 

efficeret 

fruitio- 

nem. 


Fruilio 
DOD  estao 
bilissimaf 

effecluB 
Dei. 


DIST.  XVIll.  QU.ESTIU  III. 

qui  polesl  convenire  croatiirtu  ralio-     el     a|)j)lic;iUir      olijcclurn 


395 


lionuiii 
j)cr  osleiisioneiii  ejus  ;  idco  la- 
meii  iioii  se^iuilur  (luod  iiilfllc- 
cliis  vel  iiiteiicclio  sil  causa  volilio- 
iiis,  iiec  etiam  ohjecluiii,  siciil  dic- 
tuin  est  de  reinovente  iirohibcns, 
ct  applicante  ignein  li^iio. 

SGHOLIUM  II. 

Adducil  Pl  «inlvit  duo  arf;umonla  .^'^gidii  ; 
item  tria  argumenta  Magistri  Alani  contra 
concliisioneni  positam. 

Sed  contra  hoc  arguit  frater  -'Egi- 
dius,  priino  sic  :  Illud  quod  coiitinet 
emiueiiter  j)erfectionem  charitatis, 
iiiolu  gravis,  qui  sequilur  remolio-  conjunctum  illi,  potest  in  commu- 
nem  j)rohibentis  ;  motio  gravis  et  nem  ojierationem  sine  charitate;  es- 
remotio  proliibenlis  sunt  effeclus  sentia  divina  esl  hujusmodi,  et  ani- 
ordinali  inseparabililer,  et  lamen  ina}  Ghrisli  conjuncla  ;  ergo,  etc. 
removens  prohibens,  ut  frangens  Secundo  sic  :  Nulla  forma  super- 
trabein,  non  movet  grave  nisi  per  naluralis  j)otesl  ab  agente  creato 
accidens,  ex  8.  Physicorum  cap.  4.  produci,  quia  nulluin  agens  natura- 
nec  efTectus  primus,  scilicet  reino-  le  potest  in  efrectum  sujiernatura- 
tio  prohibenlis,  inovet  grave.  lem;  sed  fruitio  est  supernaluralis; 

Alia  est  instantia  in   applicatione     ergoestasolo  Deo  ;  ergo  charilas 


iiali.  Talis  eniiii  esl  accideiis,  siib- 
slanlia  eiiim  nobilior  est  accidenle  ; 
ergii  friiilio  esl  ojxiralio  nobilissima 
conveniens  crealurie,  (juia  unit  ob- 
jeclo  nobilissimo. 
5^  Ad  secuiidiim,  juxla  jirimam  viam, 

d  seeun-  sciliccl,  si  volii  11  tas  sit  jiassiva,  coii- 
cedo  quod  visio  el  fruilio  sint  a  I)eo 
immediale  agenle;  sed  non  se(juiliir 
ulteiius  (juin  charitas  requiralur 
propter  causain  dictain,  ut  scilicet 
anima  sit  magis  perfecla;  si  vero  vo- 
luulas  sit  activa  respeclu  fruitiouis, 
tunc  esl  falsum.  Ilabentur  ad  pro- 
positum  duai  instanlice  :   Priina   in 


alil)!  lioc 
u<liiiitlit.  4. 
d.  4rj.  q.  2. 


non  est  animcje  necessaria  propter 
hiijiismodi  actum,  cuin  ipsuiii  non 
elicial.  Major  probatur,  (juia  sujier- 
naluralis    actus,  vel    creatur,  et  sic 


activi  ad  passivum,  nain  ad  inotum 
local jin,  quo  applicatur  ignis  ligno, 
sequilur  calefactio  ligni,  iion  tamen 
motus  localis  generat  illum  calorem 

in  ligno  ;  motus  enim  localis  soliim  habetur  proposituin;   aut  de   j)olen- 

adducit  generans,  cx  secundo  de  Ge-  tia  sui  subjecli  educitur,  et  tunc  vel 

?ieralione,      et    applicans      lignuni  de  ejus  potentia  naturali,   et  sic  ei 

igni,    non    generat    calorem,     nisi  corresponderet  polentia  acliva  nalu- 

per   accidens  ;    ergo  illa  inajor    est  ralis,  quod  falsum  est ;  aul  educitur 

falsa.  de  potentia  obedibili,  et  sic  solum  a 

Et  ad   pr()j)ositum  sunt  istfle  ducC  Deo,   quiii   nulluin  crealum    jiolest 

instantice,  qiiia  non  cousiderare  est  suj)ra  j)oteiiliam  obedibilem,  sed  so- 

imjjedimeiituiii  voluiUatis,  ut  sit  in  lus  Deus  cui  oinnia  obediunt. 

actu   volendi,  et    necesse   est  quod  Contra  arguil  ideiii  .Egidius  sic  : 

objectum  voluntatis   applicetur   vo-  Subjecliim  j)erfeclibile  forma  dispo- 

luntali,    ul   ipsa  possit    agere.    Per  nente  ad  ojieralionem,    indigel    illa 

hoc    autem    qiiod    intellectus    con-  forina  vel  disjiosilione  ;   sed    chari- 

Sm^  siderat,    amovetur    impedimentum,  tas  disponit  voluntatem  ad  fruitio- 


6. 


(i.le 


396  LIBKI  111 

nem,  qiiia  facit  niiiinain  Deo  gralain.      dilcctioncni    j)ra!sup[)(»situ 

viatorc,  sic   virlctiir   haiicr 
tuin  friiitionis  pr.osupposita    perfcc-  tia  ciaij 

.  ...  ttuii  no 


! 


|,j  Arp.  Alao 
primuni. 

Esscnlia    autcni   divina,  licct    iinila     viatorc,  sic   virlctiir   hai)cre   ail   ac- ArKumen- 

sit  animcT,  quia  non  est  dispositio 

aiiimte  (^hrisli  fcjrinalilcr  inhiErciis,     la  visione  patrico  ;  scd  voluntas  via-   Luiiui.se 

toris  non  reqiiirit  lial)ilum,  ut  friia-  lem  io- 
tur  bono  ostenso  sibi  pcr  fidcm,  sed 


sine  cliaritate  potest  frui  tali  bono ; 
ergo,  etc.  Major  est  evidens  ex  pro- 


nec  potest  esse,  non  potest  animam 

Christi  disponere  formalitcr  tali  dis- 

posilione ;  ergo  charitas  cst   ei   ne- 

cessaria  ad  talem  operationcm. 

7.  Ad   primuin,   dicitur   quod   Dcus  portione  actus  ad  actum.  Probatio 

Ad  argum.  continet  emincnter  omnem  pcrfec-  minoris,   quia    nisi    voluntas     sine 

unde  ne-  tioncm,  idco  possct  active  clicere  in  charitate   posset    ferri    in    bonuin, 

cc3s&rifi 

voiuntati.  voluntatc  quidquid  posset  cum  cJia-  vcl  frui  bono  sibi  ostcnso  per  fidcin 

ritate.  Id  autem  absolute  dico,  quia  informem,    posset  quis   habere  cer- 

cum  essentia  divina  non  potest  esse  titiidinem,  qiiando  est  in  charitate, 

princi})ium  agendi   formale  ipsi  vo-  et  quando  non,  qiiia  quando  aliquis 

luntati,  et  Deus  sic  res  administrat,  actus    non  potest   haberi  sine    ali- 

secundum  Augustinum  7.  de  Civita-  quo    principio    elicitivo,   sciens  se 

te  Dei,cap.  30.    ut    proprios  motus  posse  exire  in  illuin  aclum,  scit  se 

eas  agere   sinat,  ideo  charilas    ne-  habere  principium  clicilivum,   quia 


Ad   secun- 
dum. 


cessaria  est  voluntati,  ul  sit  ei  for- 
inalis  ralio  agendi  talem  operatio- 
nem  beatificam,  quia  voluntas  non 
esset  omnino  perfecta  sine  charita- 
te. 

Ad  secundum  dico,  si  ille   aclus 
beatificus  sit  a    voluntate   clicitus. 


8. 


non    potcst   scin    utrum   aslra  sint 
paria,  vel  imparia,  sine   medio  de- 
monslrativo,  ideo  percipiens  se  non 
posse  in  illum  actuin,   scit    se   non 
habere  medium,  et  si  perciperet  se 
posse  exire   in  actum  sciendi  illam 
conclusionem,  sciret  se   habere  rne- 
educitur  de  potentia  naturali  volun-     diuin;  ergo  si  nuUus  posset  frui  bo- 
tatis ;  nec  sequitur  quod  sit  natura-     no  sibi  ostenso  perfidem  informem, 
lis,  quia  summe   inclinatur    secun-     nisi  haberet  charitatem,  cum  possit 
dum    naturam    suam    in    surnmam     scire  quando  elicit  actum  fruitionis, 
perfectionem,   quain   tamen  habere     et  quando  non,  posset  scirequando 
non    potest    ex  puris    naluralibus,     est  in  charitate,  et  quando  non. 
hanc  tamen  summe  naturaliter  re-         Secundo  arguitur  quod  ratio  posi- 
cipit.  Sed  dicitur  actus   supernatu-     tionis  non  concludit,  quia  secundum 
ralis,  ut  distinguitur  a  nalurali,  ut     Magistrum  Sententiarum,  primo  li- 
per    compai^ationein    ad    potentiam     ^ro  *,  charitas  necessaria  in  via  non  *  ^'st-" 
in     quam    recipitur,    sed    non    in     est  nisi   Spiritus   sanctus,    et    non 
comparatione  ad  objectum;  et  quia     aliquis  habitus. 

forte  ad  actum  illum  indiget   poten-         Terlio   sic  :  Inter  formam  et  ejus  Teriium. 
tia,  auxilio  vcl  habitu  dato  supor-     inclinationem,  non  roquitur  habifus 
naturaliter,  quo  tamen  habito  utilur     medius;  sod  velle  non  est  nisi  incli- 
polentia  naturaliter  :  nalio  voluntatis  in  actum,  ut  dicitur 

Tunc  arguit  Magistor  Alanus  pri-     communiter,    ut    patet  in    appetitu 
mo  sic  :  Sicut  se  habet   voluntas  ad     sensitivo  ;  oi"go  proptor   actum  vo- 


9. 

Secun- 
dum. 


DIST.  XVIII.  OU.lilSTIO  III. 


397 


londi  quemcuinqiie  non    lequiiilur 
liabitus  inedius  cliaritalis. 

Coiilra,    operatio    supernaturalis 

sequilur  supposituin  rationealicujus 

forina»     suj)ernaluralis  ;  fruilio    est 

operatio   supernaturalis  ;  erj::o,  etc. 

10.  A(l  priinuiu,  dicenduin  (juod   \'o- 

d  argum.  iiijjtjjv-    i,i   yia   pivesupposita  cofjni- 

l.  AlUQl.  '  '  '  *- 

^oiuuias   tione  lidei  polesl   iii  actuin  aliquein 

oe  chari-  '  .  .      . 

iie  posset  fiiiiiionis,  sed    iinperlecluin    nimis, 

ui  objec-         ,     .  r      .  •  . 

)ciarevi.  sed  lu  perfeclioreiu  j)ossel  cuni 
mperfec-  charitale  ;  sic  eliam  lu  palria,  viso 
le  qJo  1.  l)eo  ciare,  voluntas  possel  frui  ipso 
'•'^•''-  sine  charitate,  sed  non  asque  per- 
fecle,  sicnt  si  esset  informata  chari- 
tate,  et  per  consequens  talis  aclus 
non  esset  proprie  beatificus,  quia 
non  est  adapquatus  cognitioni,  ila 
quod  tantum  ametur  summum 
bonum,  quantum  proportionaliter 
cognoscitur. 

Sed  contra,  si  voluntas  sine  cha- 
rilate  Deo  viso  clare  posset  frui,  illa 
fruilio  esset  naturalis  vel  superna- 
turali3?Si  supernaturalis,  ergo  pro- 
pter  actum  supernaturalem  non 
oportet  ponere  habilum  supernalu- 
ralem,  quia  lunc  per  actuin  natura- 
lem  posset  atlingi  ol)jeclum  super- 
nalurale,  quod  falsum  est,  quia  ac- 
tus  elicilusex  puris  naturalibus  non 
est  nisi  respectu  objecli  proportio- 
nati,  quod  non  est  objeclum  super- 
naturale. 

Dicitur  quod  si  poneretur  lalis 
hypothesis,  ille  actus  partiin  esset 
su[)ernaturalis,  partim  naturalis  ; 
naturalis  (piidem  in  comparatione 
ad  potentiam,  in  qua  est ;  superna- 
luralis  in  comparatione  ad  objectum, 
quod  nuUus  ex  puris  naluralii)us 
potestfacere  illud  objeclum  sibi  pra^- 
sens,  ut  est  in  se. 
^'^dS""'      Ad       secunduin,      dicitur     quod 


opinio  Magistri  non  lenetur,  si  sic 
inteliexil,  ut  videtur  lillera  so- 
nare. 

Ad  terlium,  dicenduni  (piod  iiicli-  '*ifu[J|"* 
nalio  forina'  iiiliil  absoiulum  addit 
supra  forinam  ipsain,  ul  inclinatio 
gravis  deorsiim  non  esl  nisi  forina 
gravilatis.  1^1  (|uia  operatio  forinae 
est  a  forina,  ideo  o|)eratio  forinfe 
non  est  ejus  inclinalio  nalura- 
lis. 

SCHOLIUM  111. 

Qualuor  argumentd  GofTicdi  (suadenlia  nul- 
luin  hahiluin  poncndum  in  volunlale  proiiter 
aclu?)  soivunlur  per  optimam  doctrinam. 

Deinde  arguit  GofTredussic,  quod       H. 
in     voluulate     niilius    est    habilus    ^'"*?,"°^; 

(jollretl. 

propter  actum,  quia  ad  illuin  aclum, 
qui  necessario  et  quasi  naturaliter 
sequitur  actum  altcrius  potenliie, 
non  requiiitur  habilus  ;  sed  actus 
volunlalis  sequilur  necessario  ac- 
tumintellectus,  el  quasi  naturaliler; 
erg(j,  etc.  Major  patet,  quia  ad  ea 
quffi  necessario  insunt,  non  indige- 
mus  haijilibus,  2.  Ethicorum,  cap. 
4.  Minor  probatur,  quiasicut  actus 
ai)pelitus  sensitivi  sequilur  naturali- 
ter  et  necessario  actum  sensus  ap- 
prehensivum,  quia  non  habet  appe- 
titus  sensitivus  aliquid  unde  impe- 
diatur,  quin  feratur  concordiler  in 
apprehensum  per  sensum,  ut  con- 
veniens,  ila  aclus  voluntatis  neces- 
sario  et  inseparai)iiiter  se({uitur  ac- 
tuin  inlellectus,  quia  non  habet  vo- 
luntas  unde  impedialur  a  tali  actu. 
Qiiia  si  dicfitur  (juod  in  voliintate 
est  impedimentum  a  foinite  peccati, 
et  pro  corpore  corrupto  aggravante, 
saltem  iii  hoinine  existente  in  puris 
naluralibus,  actus  voluntatis  neces- 


\mlL. 


308                                                    LIRRI  III. 

sario     scquilur     acluui   iMlclloctus,  /?^o  ,*  ejgo  dicit  lccliliarn  sive  delec- 

cuni  iii  illo  non  sit   iuipedirnonluni.  lalionorn.  IstcC  autem  passiones  con- 

Et  cum  volunlas  liorninis  oxislen-  soquunlur-    operalionom   beatificam 

tis  in  i)uris  natur-alibus  sit  magisjvel  princij^alitcir   intontam   ;  erj^o,    otc. 

saltem  non  rninus  liber-a  quam  rnodo  Tum,    quia  actrrs  amoris   tendit   in  fj"^^°e"ig 

est,  non  erit  de  ratione  libertatis  vo-  alium  actum,  nam  amicorum   idem   ><iemque 

'  '                                                                  nolle. 

lurrlatis  quod  non  moveatur  necessa-  est  i)e//e  ot  idom  7zo//c  ;  idoo  aliquis 

rio  ad  actum  suum;  tuirr  quia  si  aclus  diligit   alium,    ut   idem  sapiant,    et 

voluntatis  non   nocessar*io  soquitur  idem  agant   vol    operentur ;    actus 

actum  intcllectus,  tunc  Dous  possot  autem  intollectus  non  sic  tendit  in 

videri  ab  intollcctu  clare,  et  non  di-  aliam  operationem,  sed  est   ullimus 

lif^i  a  voluntate,  quod    falsum  est  ;  siiirplicitor,  et  per  consequens  bea- 

tum  quia  volurrtas  non  potest  alitor  tificus,    ot     principaliter     intenlus. 

eligere,  nisi  quia  intellectus  potest  Fruilio  autem,    seu   anror,  cuin  sit 

alitor  sontontiare,  quod  non  esset,  pi^opter  aliud,  idco  operatio  est  non 

nisi  actus  voluntatis  necessario  se-  principaliter  iiitenla;  tum  quia  ac- 

quitur  actum  intclloctus.  tusquicumquo   modiante  virtute  in 

12.         Secundo  sic,  quod  non  sit  habitus  appolitu,  est  effectivus,  quia   omnis 

^cfoffred^'  ^"   voluntalc    fruonlis,   quia  secun-  habitus  in  appetitu  est  electivus,  4. 

dum    Philosophum,  2.    Ethioorum,  Elhiconim,  cap.  9.  ^ed  omrns  habi- 

cap.  ii.  Finessuntin  agibilibus,  si-  tus  olectivus  est    propter   alterum, 

cut  principia  in    demonstrabilibus .  quia  electio  est  eor'um,  quse  sunt  ad 

Sed  pr'opter  actum  speculandi  prima  finem  ;  sed  amare  ost  hujusmodi  ac- 

principia  non  indiget  intellcctus  ha-  tus  ;  ergo  est  proptcr  aliud,   et  per 

bitu,  quia  statim  assentit  intcllcctus  consequens  non  principaliler  inton- 

apprehensis  tcrminis,  sicut  si  consi-  tus  ;  scd  intcllcctio  et   contcmplatio 

dcrasset  ea  centum  annis  ;  ergo  si-  cst  finis  omnium  bonarum  operatio- 

militerad  fruendum  ultimo  fine  non  num  vel  actionum,  et  rcquies  sem- 

indiget  voluntas  habitu.  pitcrna  ;    contemplatio  autem    per- 

Argum.  3.       Tcrtio    sic,  ad  illum  actum,    qiri  tinet  ad  supcrior'cm  rationis  porlio- 

non    est  principaliter  iritcntus,  sed  nom  ;  ergo,  etc. 

consequens  operationcm  principali-  Quarto   arguit    spccialiter,    quod  Quariun 

ter  intentam,   non    oportct    ponere  anima   Christi    non  irrdigct   habitu 

habitum  ;   fruitio    est     hujusmodi  ;  propter  fuilionem,  quia   cx  unione 

ergo,  etc.  Major  patet ;  minor  prolia-  natura3  ad  Verburu   sufficienter  ele- 

tur,tuiu  quiafruitio  imporlat  quicta-  vatur  natura    assumpta  ;    sed    non 

tionem  satiantem  et  Isetitiam.  Unde  potost  natui^a  olevar^,  nisi  oleventur 

Augustinus  12.  de  Trinit.  cap. /^/7«'-  potonlia3    ad    operationem   ;    ergo, 

murcofjnitiSy  in  quibus  voluntas  de-  etc.  aliter  enim  filius   Dei   potuisset 

lectata  conquiescit  ;    ei^go  importat  assumpsissc    natur^am    irrationabi- 

quietationem.      Unde       Psalmista,  lem,  vcl  rationalem  pcccato  subjec- 

VsaUn.  \(j.  Satiabor,  cum  apparuerit  tam,   et  pcr    consequens    Chrislus 

gloria  tua.  Idcm   Psalmista     Psal.  posset  damnari. 

i^.  Adimptebisme  laetitia  cumvultu  Ad  primum,  dicitur  quod   major     43/ 


DIST.  XVlll.  QU.KSTIO  III.  399 

(1  arKum.  est  falsa,  quia  seciindum  (loiriediiiii  i"eUir  acluiu   inlelleclus,    requirilur 

Vir^iuies"  virlutes    inorales    suiit    in    appelilu  iiahiliis  ad    iiia^is    inclinandiiin,   ct 

'p^fvo."  sensilivo,  qui   laineii  naluraliter  se-  proinplins   et    nndius  ;  de  se    eiiiin 

quilur,  ut  dicil,  actuin  appreliensuin  noii  j^otesl   dici    ila    delenninala  ad 

sensus  ;  er^^o  licel  aclns   voluntalis  unuin,  sicut  grave  deorsuin;  sic  igi- 

necessario  sequeretur   actuni   inlel-  tnr    falsa     est    iiiajor     quocuinque 

lectus,  tainen  adliuc  esset   necessa-  niodo  sumpta.  Ad   ininorem  posset 

rius  hahitus  in  voluntale,  ul    poten-  dici  quod   falsa  esl,  (jiiia    actus  vo- 

Uiii    sinl     perfecte    in    aclibus   pi'i-  lunlatis  noii  necessario  sequiturac- 

niis.  tuni  intellectus. 

8ed    contra    lioc   dicit  Goirredus,         Ad  secunduin,  dicilur  quod   pro-      ., 

quod    iion    valel,    quia    in  appetitu  posilio  Pliilosophi  dehet  inli^lli^i  de  j^j  gecun- 

sensilivo  |)onuiilur  virtutes   propler  principio  j)riino    in   speculahilihus,      <^"™- 

rehellioneni  ad  rationem  ;  voluntas  et  line  ultimo  in  universali   in   a^i- 

autem  non  est  sic  rehellis;  ideo  non  hilihus  ;  et  tunc  concedo,  quia  sicut 

lequirilur     hahitus     in     voluntate,  non    indigcmus   ad    cognoscendum 

licet  in  aj^petitu  sensitivo    requira-  principium  primuin  universale  sim- 

lur.  plex   vel   incomplexum,  sic  nec   ad 

Conlra  primo,  quia  sicut  rehellio  diligendum  linem  in  universali,  sci- 

est  in  appetitu  sensitivo,  ita  iii   vo-  licct  i])sum  hoiium;  tamen  sicut  in- 

luntate  est   difhcultas  ad  honum,  et  tellectus   indiget    hahitu    gloriae  ad 

ideo  sicut  hahitus  lequirilur  in  ap-  videndum  primum    principium,    ut 

])etitu   sensitivo,    sic   in    voluntate.  est  in  se,  clare  et  perfecte,  sic   indi- 

Vel  dato  quod  in  solo  appetilu  sensi-  get  volunlas   hahilu    charilatis    ad 

tivo,  adhuc  est  falsa  major   univer-  perfecte  fruendum  eo  in  speciali  et 

salitersumpla  ;  sed  si  sumatur  quod  clare  viso. 

ad  illum  actuin  non  requiritur  hahi-         Ad  tertium,  dicendum   quod  frui-   Adterti- 

tus,    qui    necessario   sequitur,    etc.  tio  dicitur   proprie   operatio  princi-      "°^* 

maxime  quando  est  a  potentia   re-  paliter   intenta,  iion  propter  aliud, 

belli,  tunc  dicitquod  in  potentia  non  quia  secundum  Auguslinum   lib.   i. 

delerminata  non  requiritur  habitus.  de  doct.  Christ.  cap.  4.  frui  est  amo- 

Uude  grave  nuUo  hahitu  indiget,  ut  re  inhderere    alicui  propter    se.   Si 

deorsuin   moveatur,     nec   ignis    ut  vero  quandoque    extendatur  nomen 

sursum,  quia  nunquam  assuescit  de-  fruitionis  ad   delectationem  sequen- 

cies  millies  projectus,  2.  EtJiicorum,  tem,  tunc  est  cBquivocum. 
cap.  Unde  in  aj^petilu  sensitivo  non         Sed  cum  dictur  quod  actus  amo- Amor  finis 

est  determinatio  totalis   ad    alteram  ris  est  ])ropter  aliud,  dico  quod  fal-    proprer 

j)artem,  sed  indeterminalio,  et  ideo  suin  est,  iino  ainicus  priino  et  per  se      ^''"'^' 

ponitur  ihi  hahilus,  ut  melius  et  fa-  vult  amico   honum  ;    (juod    autem 

cilius  moveatur  secundum  dictamen  concorditer  idem  operanlur  et  sen- 

rationis.  A  simili,  cum  polenlia  vo-  tiunl,  et  hujusmodi,  hoc  est  ex  con- 

liliva   non   sit   determinata   ad  hoc  sequenti    retlectendo    ad    amorem  ; 

vel  illud,  et  licet  inclinationem  nia-  uiide  amor  non  ordinatur   ad  aliain 

jorein  Iiaheret  ad  hoc   quod  seque-  quancumque  operationem,  siv(^  in- 


magia  es 
in  voliin 


400  I  TRRl  III. 

leriorem,   sive   cxtoriorerii.     Amor,  corum,  sed    potiiis  qujiiiidam  com- 

dico,  pcrfcclus  per  modiim  finis,   sic  jilacentiam  ;     nos    autem     ponimus 

quod  ali(iuid  aliud  sit  finis   amoris,  hahitum   charilatis    et    amicitici'   in 

scilicel  per  modum  efficientis  et  iin-  vf)luntate  respeclu  Uei,  et  piincipa- 

perantis,   ct  hoc  est   nol)ililalis   in  lius  quam  respectu  eorum  qua3  sunt 

amore.  Ex   quo  etiam     patet    quod  ad  finem,  ut  proximorum. 

scientia  non  dicitur    proprie  practi-  Ad    Augustinum,  dico  quod   per  ^l°lt^ 

ca,  quia  actio  intelleclus  ordinatiir,  contetnp laliojiem  non   solum  intelli- 

ut  ad   finem   ad  opus  extrinsecum,  git  actum  intellectus,  sed  voluntalis,      ^ate 

cum  muito  nobilior    sit  intellectio,  ut  patet  13.    de  Trinil.    ubi   ponit 

vel  speculatio   quain    quodcumque  contemplationem  in  superiori  parte 

opus  extrinsecum  ;  sed  magis   dici-  rationis,  quae  comprehendit  intellec- 

tur  scientia  practica,  quia  ordinalur  tum  et  voluntatem,  ut  patet   ibi,  et 

speculatio  ad    regulandum  volunta-  parum  valeret   contemplari   Deum, 

tem,  ut  recte  velit.  nisi  contemplando  diligeretur. 

15.          Ad  aliud,  quod  non   omnis  actus  Ad  quartum    dicendum  quod    ex      16, 

voluntatis  est   electivus,  sed    solum  illa  unione  non  elevatur,  non  quia  ^\^^^^ 

ille,  qui  est  circa  ea    quse    sunt  ad  decet  quod     talis    sit    beatus,    sed 

finem,   loquendo    proprie    de   elec-  non  ex  necessitate    absoluta.  Unde 

tione  ;  sed  loquendo  stricte,  sic  vo-  concedo  quod  Deusde   potentia  ab- 

luntas  dicitur  esse  ipsius  finis.  Sicut  soluta  posset  assumere  naturam   ir- 

enim   respectu    principiorum    habi-  ralionalem,  et  etiam  naluram   ralio- 

tus  dicitur  intellectus   positive  ten-  nalem  peccabilem,  non  tamen  opor- 

dens,    sic  respectu  finis,  actus  vel  tet  quod  peccaret,  quia   confirniata 

habitus  potest  dici  voluntas,  et   res-  esset  per  gratiam  et  gloriam,  sicut 

pectu  finis  bene  est  habitus,  ut  sil  Angelus  beatus    non    potest   modo 

perfectior,  sicut  principiorum  bene  peccare,  sed  amota  gratiaet  gloria, 

est  aliquis  habitus,  qui   dicitur    in-  et  remanente  natura.  Igitur  sicut  et 

Habitus    tellectus.  Non  ergo  est  verum  quod  Angelus,    ita   et     natura     humana 

tum  esT  omnis    actus  elicitus   a    voluntale,  Christi  posset  peccare   de   potentia 

^lofum"   mediante  habilu   sit  proprie  elecli-  absoluta,  si   sibi  derelinquitur,  nec 

fffinem.  vus,  quia  dicere   hoc  quod  tantum  sequitur  conveniens,  quia  illi  defec- 

eorum  quae  sunt  ad  finein,  sit  habi-  tus    non     convenirent    Deo,    puta 

tus,  et  non  respeclu  finis,  est  pete-  peccare,    damnari,    et    hujusmodi, 

re  ;  hoc  enim  quserit  qua^stio.  Phi-  nisi  ralione  naturae  assumpta?,  sicut 

losophus  tanien  non  posuit  in  appe-  pati,  mori,  quae   nunc    dicunlur    de 

titu   habitum  nisi    electivum,  quia  Deo  tantum  ratione   naturse   huma- 

respectu    finis     ulliini,  non    posuit  nse,  et  sic  de  aliis. 

amicitiam  virtutem,  ut  patet  8.  Ethi-  Et  sic  (inis  dispiitationis  in  aula. 


DIST.  XIX.  QU/ESTIO  UNIC. 


101 


DISTINGTIO  XIX. 


DE   MERITO    CHRISTI. 


luieii- 


QU.ESTIO  UNICA. 

Utrum  Cliristtis  meruit  omnibus  nobis 
gratiam  et   (jloriam  ? 

Alen3.  3.  part.  qu/Bst.    16.  memb.  4.  nrl.  2.   D. 
Thom.  3.  part.  quxst.  19.  art.  3.  el  hic  quxxt. 

1.  arl.  5.  D.  Bonuvenl.  nrl.  i.  quxst.  \.  23.  et 
diat.  18.  art.':i.  quvest.  ;<.  llicharri.  ibi  art.  2. 
qujest.  4.  et  liic  nrt.  i.  Henricus  quodl.  10. 
quxst.  I.  Suarez3.  part.  tom.  i.  d  41.  .seci.  i. 
et  3.  Vasqiipz  rf.  77.  Driedo  de  Caplivit,  friirt. 

2.  cap.  2.  part.  3.  Ilaec  quaeslio  paucis  muta- 
tis,  huc  translala  est  e.x  Oxoniciit-i. 

Circa  tlisliiiclionem  deciinain  no- 
ri.'ri  nani  qnieriliii- (le  efficacia  passionis 
Clirisli  ad  nos  :  Utruni  meruil  om- 
nibus  nobis  (jraliam  et  (jloriam  ? 
Quod  non  videUir,  quia  i^riiiiniuin 
excedit  ineriluin,  cum  meritum  or- 
dinetur  ad  prccmium  sicut  ad  finem  ; 
sed  proemium  aliorum  omnium  non 
excedit  meriliim  (^hristi,  nec  meri- 
tum  Christi  ordinatiir  ad  id  sicut  ad 
finem,  cuni  sit  nol)iIius  quam  id 
praemium.  Unde  gloria  el  gratia  in 
omnibus  non  fuit  niajus  uno  actu 
Christi,  quia  habuit  gratiam,  quai 
est  principiummerendi  in  summo  ; 
ergo,  etc. 
odum.  Praeterea,  merilum  Christi  fuit 
bonum  quoddam  finitum,  cum  fue- 
rit  ejus  secundum  naturam  huma- 
nam  ;  ergo  non  potuit  inereri  omni- 
bus  pnemium,  quod  est  bonuin  in- 
finitum.  Similiter  peccatum  aliorum 
fuitinfinitum  malum,quia  tanta  est 
olTensaet  peccatum,  quantus  est  ille 

ToM.  XXIII 


9 

M   ■ 

Tertium, 


m. 


qui  ofTendilur,  qui  est  infinitus  ; 
ergo  cum  finitum  non  sit  propor- 
tionatum  inlinilo,  videtur  (piod 
nullum  meritum  (ihristi  potuit  iiie- 
reri  deletionem  oHensJB. 

Praiterea,  per  idem  jjatet  quod 
non  ineruit  deletionem  pnena;  pro 
reatu  infinito  aliorum,  quia  pdjna 
qutcdebetur  tali  ])eccato,estinfinita, 
cum  sit  aiterna,  et  meritum  Christi 
estfinitiim;  ergo,  etc. 

Praiterea,  de  possibili  possunt  Quariu 
esse  homines  infiniti,  si  inundus  et 
generatio  semper  duraret,  et  qiiili- 
bet  nalus  est  contrahere  originale 
peccatum  ;  ergo  tunc  foret  infinita 
culpa  ;  cuin  ergo  meritum  Chrisli 
sit  finitum,  sequitur  quod  prius, 
quod  non  sufficit  pro  remissione  cul- 
pa;,  et  collatione  gratiae  et  gloriae 
omnium. 

Prccterea,  si  sufTecisset  ad  meren-  yuiniu 
dum  gratiam  et  gloriam  pro  oinni- 
bus,  omnibus  conferretur  gratia  et 
gloria,  quod  falsum  est ;  multi  enim 
sunt  vocati,  pauci  vero  clecti^  et  Matih.  lo 
paucus  est  numerus  fidelium  respec- 
tu  infidelium,  nec  omnes  baptizati 
salvantur. 

Contra,  Leo  Papa  insermonequo- 
dam  de  Nativitate  Domini  :  Sicut 
nullum  a  reatu  liberum  reperit,  ita 
pro  liberandis  omnibus  venit. 

SCHOLIUM  I. 

Sententia  D.  Thom.  meritum  Christi  fuisse 
infinitum   quoad  sunicientiam,  non  quoad  effi- 

26 


m. 


402 


LIBIU  111. 


3. 

Opinio   I). 

I).  Ttiom  . 
ct    Meiiric. 

An  nit;ri- 
m  i.liris- 

li  iii  iii- 

liLiilani. 


meruil  Chrislus  quam  gr.iliaui  secuudam. 


caciam,  rcjicilur  primo  parsprima  qu;a  seque-  ailiahilis,  fiuaril  peccala    SUIll    0(lil)i- 

relur  velle  crealum    Chri.ii     es8e    .-fiquale  ..//.  y       ^^  infillitonnil  ll.Hnillum,    si  CSSe 

incrcalo,  ot  utrumquc  aeqiialiter   a    l)i,'0    diligi.  '                                               _               . 

Secundo  anima  Christi  icque  ac  Verbum  Iruere-  pOSSUIll  ;    idco    lliors  OJUS    fuil    sulli- 

tur  Deo.    Tertio,   omnia  prmcipia    per    se  me-  ci«US  |)ro  l"edeni[)lioue  Oinniuin     llO- 

rendi  Christi  fuerunt  finila,  ut   voluntas,  iutcl-  ,„i„^,„,     ^,,;.^      lanluui       acceulatur 

loclu?,  gratia.  RojJcit  eliam  iiliam  partcii),  (|ua3  ,     .        .        .       '            , 

ait,  non    meruisse     Chrislum    omnihus    secun-  inors,  quauluiU  vallilt  Vlta  ista  ;    SCd 

dum  efficaciam,  quiii  non  erant  disposili,   quia  vita  luit  ila    auiahilis,   llt    llOIIIO    |)0- 

hinc  sequeretur  non  meruisse  ipsam  disposilio-  lius  eligeret    omnia    peccala    lliundi 

nem,  seu  urimam  Kraliam,  quam   tamen   magia  ,          '                                                  ,. 

'       '            "^  cadere  su])er   eum,  quam    aliquaiu 

violentiam  intulisse  in  corpus  illius 

Ad  istam  qua^slionem  dicunt  qui-  sccundum  doctrinam  suam. 

dam  quod  meritum  Christi  conside-  Quantum  vero  ad  efficaciam,  non 

ratur  duplicitcr,  quautum  ad   suffi-  meruit  omnibus.  quia  2.  de  Aniina, 

cientiam,  vel   quantum     ad    effica-  lexi.  2^.  actus  acilvorum  suiit  in  pa- 

ciaui.    Quantum    ad     sufficienliam  iienlc  prsedisposiio  ei  unito  afjenli, 

mcruit  omnibus  deletionem  culpae,  sicut  patet  in  agentibus  et  patienli- 

et  collationein  gratitc  et  gloria?,  sed  bus  corj)oraliter  ;  ergo  sic  erit  in  ac- 

non    quautum    ad   efficaciam,    quia  tione  meritoria  quantum  ad  influen- 

non  omnes  consecuti   sunt  redemp-  tiam  in    alios.  Sed    conjunclio  cuin 

tionem.  Quod  probant  sic  :  JMeritum  Christo  requisita  ul  meritum  valeat 

Christi  habet   infinitatem  quamdam  illis,  et  per  fidei  coguitionem  et   di- 

ex  supposito  Vcrbi,  quod   eliciebat,  lectionem,   secundum    quod    homo 

et  exercuit  operationes   illius  natu-  disponit  se  ad  gratiam  cognoscendo 

rse  assumplcc  ;  quia  ergo  elicit  om-  et  diligendo  Deum;uon  omnes  au- 

nes  actus  convenientes  utrique  na-  tem  disponunt  sic  se;  ideo  non  me- 

tura3,  ideo  virtute   illius    naturae   et  ruit  omnibusquantum  adefficaciam. 

suppositi  operationes  sunt  infiuitum  Contra  liunc   modum  dicendi   ar- 

bonum;  ideo  mors  et  passio,  et  aliae  guo,  quod  dicta  illa,  quibus  dicitur 

operalioues    habuerunt   infinitatem  quod  vita  Christi  fuit  ita   excellens,   Tiio 

quamdam  ;   et   sic    sufficerent    pro  ut    haberet    quamdam    infinitatem, 

inlinitis  peccatis  delendis,  et  gratiis  etc.   videntur  esse    hyperbolica,   et 

et  gloriis  conferendis.  Similitcr  me-  exponenda,  quia  loquimur  pro  nunc 

ritum  pensatur   secundum  dignita-  de  bono  re//e  Christi,  quo  meruit  et    si 

tem  persoucjc  merenlis,  quce    est,  et  acceptavit  Deus  passionem  pro  oin-  ^1™,^, 

fuit  infinita  ;  ergo  infinitatem  mere-  nibus  quantum  ad   sufficientiam,  ut  ^'  ^''' 

batur  ;  ergo  quanlum    ad  sufficien-  dicunt.  Si  bonum  velle  Chrisli   lan- 

tiam  satisfecit  pro  omnibus.  tum  fuit    acceptatum,  quantum  erat 

Quod  confirmatur  per  Anselmum  persona  Verbi,    tunc   cum  persona 

2.  Cur  Deus  homo,  cap.  li.  qui  vult  illa   sit  iiifinita  simpliciter,  infiiiite 

qwod  homopotiusdebetelif/ere  omne  fuit  bonum  veile   ejus  :acceptatum. 

aiiud  a  Deo  desirui  ei  perire,  quam.  Sed  Deus  non  acceplat   ali({uid  nisi 

scienier  morlem  inferre  illi,  vel  ali-  quantum  de  acceptabilitate  . ;   ergo 

cjuam  l^sionem.  Et   quia    vita  ejus  bonum  velie  illius  natune  respectu 

erat  tanla,  ut  in  infinituui  esset  plus  suppositi  habuit  infinitam  rationem 


t. 


Ar 

co 


in  D 
(■  'l 


DIST.  XIX.  QUyi:STI(>  rNlG.  403 

accoplabililalis,  cl    liiiic  iii  accopla-  iiiiila    coa^eiUc.    Dico,    ikhi     polcsl 

Itililalc    lutii   i's.scl    diircrcnlia    iiilor  cssc/ilid/ifcr     (Irpcnilcrc,    ila     (jiiod 

vcllc  Vcihi,  cl  vcllc  illiiis  iiatiira'  iii  ci-caliiiii  iiaitcl  cssonlialcm  cansaiila- 

\'orb(),  (jiiia  c\  pailc  acccjitaitililalis  lciii  iioii  acciduntalcin    laiilnin,  siciil 

noii  csl  niajor  acco|)lai)iii(as  ;    ciiio  liahnil  sii|ior  rcllc  Vorlii   nalnra  as- 

Norbnin    vojnnlalo    boiia,     circnin-  sninjila,    siciil     albodo      in     arlilico 

scri[)la  nalnra  assnmjtla,  jxtlcsl  ino-  snjior  aMlilicio   ;    (m-^o      adliiic    est 

reri,  (jnod   falsnm   esl.  VA    nllra   so-  (jnod  Voibnm    sjxicialilor   o^^cril  ibi 

(jnilur  qnod  si  jiassio  (]|iristi  lanlnm  alitor  (jnaiii  Trinitas,    iion    scijnitnr 

sit  accejttala    a  Trinitate,    qnantnm  (juod  actus  iste  liaboat  nndo    inlini- 

persona  ejus  (lili<iitnr,  (jnod  Trinilas  to   acceptalur,  secnndnin    snnicien- 

tantum  dili<ieret    vcllc    natura?  as-  tiam  valoat  pro  intinilis  ninndis  re- 

sumptio,  sicut    vcllc  Verbi  incroati,  dimondis,  sod    sicnt    moritnin     fuit 

quod  nibil  est  dicere,  qnia  boc   non  rinitnm,    ita    finite     est    retribuen- 

est  nisi  ponere  croatain  dilij^ibiiita-  dnin  ;    er^o    non     nieruit     inlinile 

tcm  sicut  incroatam.  socundum  suf(icientiam   in  accepta- 

^-  Prioterea^non  est  z?e//e  hnjns  plus  tione  divina,  sicut   nec  fnit  intinite 

acceptatum     (juam    est    bonum.   Si  accoptuni,  quia  in  se  rinitum. 
ergo  in  intinitum  sit  accej)tatum  jiro         Praiterea,  non  fuit  liomo   isle   in-       p 

intinitis,  tanc  re//6'    ilhid    cum  res-  finitus  formaliter ;  cuin    ergo  liuma- 

pectu  natune  ad   suppositum  Verbi,  nitasilla  iminediate  unila  illi  j)erso- 

fuit  formaliter    infinitum  ;  ergo  isto  na?    fuit    causa   rneriti,     crgo    nec 

r(?//(?  cum  tali  respectu  jiotuit  anima  meritnm    fuit  in    so   infinitum,  nec 

Christi    frui     Ueo,     sicut    Veii)nm  quantum  ad  sufficiontiam. 
?)e//e  proprio    sibi,   quod   nihil  ost,         Contra       secundum     niembrum,  Rejicii  ec- 

nisi  ponendo  animam  esse  \'erbuin.  quod  scilicet   non    nieruil  omnibus    'jliuu^m 

ierur       Pra3terea,  per  se  principium  illius  secundum  efficaciam,  quia  non  agit  D^Tilom. 

utfinua  ^^^''^  f  u"i  0111  iiibus,  quai  concurruu t  af^ens  nisi  in   disposilo,  qucLM'o  a   te, 

ad  ralionem    princij)ii   illius  actus,  ulrum    tantuni    meruit,  ut  habentes 

est  finitum  ;  nam  gratia  et  voluntas  gratiani    quocumquo    iiiodo,    etiam 

ejus  finita  est,  si  sumitur   cum  oiii-  liaborent  gloriam  ex  merilo  Christi  ? 

nibus    et     quibuscumque    respecti-  el   si  solum   lioc,  tunc    nou    moruit 

bus  ad  Verbum  ;  ergo    et  vclle  fuit  gratiam  primarn  nobis,  nec  gratiam 

finituni    formaliter,  et  liinitatum,  et  bajitisinalem    in   novo   Testamento, 

per  consequens   finile  acceptalum.  nec  gratiam  datamin  Circumcisione, 

Nec  habuitVerbum  aliquam  causa-  et  in  sacrificiis  antiquorum  Patrum, 

litatem     supor     illud    vellc,    quam  quod  falsnin  est,  quia    unde  veniret 

non    habuit    tota     Trinitas  ;    et    si  nobis   gratia   illa    priina  ?    Onortet  P^^r  mcri- 

,     ,      ,       .  .    ,  .  ,  .  '  tum  Cliris- 

doturquod  habuit  spocialem  ofhca-  igitur  (juod  meruit,  ut  noii  coniunc- 1' h-iij''»"^ 

,  ,,  ■     -1  •  •  ,  •  •        ,  priu.nni 

ciain    super    actiim,   adhuc    actiis  ti  sibi  conjungerentur  ei,  et  iii    hoc    j,'raiiam. 

formalitor  infinitus,   et   infiniie  ac-  j)otissime  consislobat  morilum  ejus. 

cejitatus,    non     jiotest    essenlialiter  Non  ergo  solum  moruit  ut  conjuncli 

dependere    ab   aliijuibiis    j)rincij)iis  sibi     ultorius    cooperentur,    et    sic 

linilis   in     perfectione    cum     causa  glorificonlur  tandem,  sed   nieruit  ut 


40i  Liniu  IIL 

iioii  iiiiili  uiiironliir,  cli.iin  qui  nun-         Scionduin   ost  ergo,   qiiod    anirna    Chrisiu 

quain  disposuorunt  se  ;  uiide   niaj;is  Ciirisli  i^nedeslinala  luil  ab  a^torno  degiinai 

nioruil  iiiilii  ^raliam  iiriinain    haj)-  ad  niaxiniain  ^Horiain,  non  quia  alii  gJs''"!,,,^ 

lismalem,  quain  quodcumque  opus  casuri  erant,  sod    iil   fruerelur  Deo,  °'%';'* 

sequens,  poslea  ex  gialia.   Unde   si  i'no   prius  erat   Clirislus  secumlum  \ 

ChrisLus     meruit     tanlain     gratiam  modum  intenigemh    noslrum,    prcE-  ■ 

conversis,  tunc  non    meruit   nohis  destinatus  ad    gloriam,     quain    hiil 

gratias  sacramenlaies,  quia  secun-  pra3visus   a  Deo  casus,     et    lapsus 

dum    lioc    non  meruil  nisi   tantum  liumani  generis,   quia  omnes  prce- 

conjunctis,  ut  prtjemiarentur.  deslinati   prius  sunt     prcodestinati, 

quam  pryr^visum  sit  eis  ahquid,  (juod 
esl  ad  finem,  quia  primo  volitum 
volitione  ordinala  est  finis  ;  et   ideo 

Explicat  primo  quornodo   incarnalio  non  sit  p^ssio    Chrisli,    quai     est     ad     finom 

volita  propter  alios,  de  quo  supra  disl.  7.  quaest.  ,       i         i     , 

3.  secundo,  ponit  instantia,  seu  signa  pr^des-  ordinata,  ut  ad  salutom  animarum, 

tinationis,  quorum  primum  est  electio  certi  posterius  ordinahatur  quam  pnedes- 

numeriad  gioriam.qusefacta  est  anle  lapsura  tinatio  animarum,    Ot    idoo   ChrislUS 
praevisum,    de    quo   i.    disl.    39.  et  41.  Terlio,  .  i      i-       ,  . 

)         ■    ru  ;  ,;  ...ir  oino..-.non  nhi=>.=.  nou     fuil      praidestinalus     propler 

quomodo  passio    Christi    luit    ellicaciter  obiala  J  i       i 

tantum  pro  eiuctis,  quod  aiiier  expiicat,  quara  casum  aliorum.  Sed  omnes  praides- 

prima  opinio.  Quarlo,quomodo  sulficienter  fuil  tinali  prius   fuorunt,    quani    prtOvisa 

oblata  pro   omnibus  scii;cel  data   sunt  propter  ^t  ordinala    fuit    passio    Chrisli  ;     Ol 
eam  media  omnibus  aiiquo  raodo  sullicientia  ad  '  .  .  ,. 

salutem,  de  quo  i.  dist.  46.    Quinto,    ait   ratio-  iJeO,  Ut  OStensum    OSt    l?l  pnmO    ll-  ^  ^_^^ 

nem  compietivam  meriti  e&se  pactum,  seu  pro-  bfO  *,    et     secuildo    *,    primo      voluit    •  d^isI.  i 

missum,  seu  acceptaiionem  Dei,  quod  \erisbi-  j^^^^  gioriam   doterminato   numero 

mum  csS  dc  qiio  vide  Scholium  in  O.icon.  hic  ad  .  ,         .  , 

num.  7.  ubi  multa  pro  hoc  adducunlur.  Sexlo,  eiectorum,  ita    quod    pnmum,    quod 

adiiiitlil  meritum'Christi   esse  secundum   quid  voluit  oiectis,  fuit  uilimata    COnjUUC- 


SCHOLIUM  II. 


infinitum,   respectu    personae    merentis,    et   id  tj^^  ad  se,  ut  ad  finem    ultimum   hea- 

tantum   volunl    Extravat^.    uniqeniLus,    et   aliae  ,. ^  o  i  >•  u  i-  i^^ 

idiuum  vuiuiii  o        y  tificum.  Sccundo,  ordinavit  graliam  prfEdesi 

aucloritales.  o       ,  •     •  i       •  •    niilioni 

finalem,  quasi   in  secundo  instanti 

7  Ad   quffistionem  dicendum,  quod  nalurai,  sine  qua  disposuit  non  dare 

hic  duo  sunt  videnda.  Primo,  quo-  beatitudinem.      fn     tertio      instanti 

modo  Christus  meruit  oninibus,    et  pra3vidit  eos   lapsuros  in  Adam.  In 

secundo,  quid  eis  meruit  ?  quarto  vero  inslanli  prsevidit  reme- 

Quomoda       Quantum  ad  priinum  potest  dici,  dium,     quod     potissime    disposuit 

omilihns  secundum    divisionem   prflemissam,  fieri    per   passionem    Christi,    quae 

Chrislum  meruisse  omnibus  secun-  pius  proe    omnibus    potuit    placare 

dum  sufficientiam,  et  non  secundum  pro  iis  pro  quibus  displicuit  primus 

efficaciam  ;  non   tamen    debet   Iioc  homo,  et  plus  piacuit  ista  quam  ille 

intelli'^''^  sicut    prior     opinio    di.\il.  displicuil.  Unde  Chrislus  prius  fuit 

Primo  ergo  videndum  est  quomodo  prcnevisus  ut  comprehensor,  etpostea 

non    meruit   reprobis,    sed    taiitum  utviator. 

prcncdestinalis    ad    bealiludinem   ab         Ex  hoc  patet  quod  passio  Chrisli 

cTterno,  et  si  non  secundum  effica-  proesupponebat    determinatum   nu-  supponi 


8. 

Passio 


numerui 


ciam  omnibus  meruit.  meruni  pra^destinalorum.  Nam  cum  eieciorui 


-f 


SCHOLIUM  III. 


DIST.  Xl\.  OU.ESITO   UMC.  405 

iiuMitimi  oidiiiclur  ad  i^raMnimii,  vl  laro  :  v\   [(n»   lnl   csl  aclii  siifiicieus,  Accepiaii.i 

iiicrilii/ii    ordiiio   nra^siipiioiial    laii-  nio    (iikiI    a     Mtiiinlalc    (liviiia    aclii  (omiiiitiva 

.  .        .  ,,  I-      I        IV  merili. 

siiiii,  nccossario    incritiiin   |)assionis  acccptalnr.rJ  (|iiia  oiiino  aiiiid  a  l)co 

(lliiisli    |)ra»sn|)|)onil    (lcl(»rniinalnin  est  honiiin,    (jiiia  a  J)eo  esl  voliluiii 

nuiiuM'uni      iiraHleslinalornni,      (jui  et  acccjitaluin,  ideo  jiro  ali(jua  coii- 

erant   iajisuri,    et  dcinde  rejiarandi  dilione  j^ersona^   increntis,  (jUtC  esl 

j3er  inerituni  jiassionis  ejus,  quoruin  forinaliler    conditio  aclus  inerendi. 

erat  restaurator  et  lilorilicalor  nie-  notest  accenlari   iliud  ineriluni  jjro    Meiii«"n 

rilorie  incjuantuin   liomo,   sed  cfTec-  infinitis  ;  el  sic  nieriluin  (liiristi  fiiil   '|iiomo.io 

inliiiiliim. 

tive   iiiquantuin    Deus.     (aiin    ergo  qiiasi  iniiniliiiii,  non  tanien  iorinali- 

oniiiis  ordinate   voleiis  j^rius    veiit  ter  inliniluin,  sed  iil   iniinile  accejj- 

riiiein,  qnain  id  (jnod  est  ad  finein,  tatuiii  ])ro   inilnitis,   quod    non  fiiis- 

priinuin    voluit    Deus  jjriedestinalo  sel,  si  fuisset   jiurus  iionio,  (juia  iit 

nuinero  ijrcedestinatoruni  heatitiidi-  iniinilnin  accejitavit  jjroj)ler   iniini- 

neni  quain    lionum,  quod  ad   iuinc  latem  jjersonai  merentis. 
finem   ordinatur,    et   sic  jjassio  fuil; 
pi\Tvisa  in    ratione    meriti    tantum 
respectu  determinali  numeri  electo- 
rum,  et  nullo  modo  respeclu   repro- 

borum,   et  ideo   illis    cerlis  personis  Meruit  Christus  primo  gratiam    Circumcisio- 

praidestinatis      prcevidit     Deus      re-  nis,  et  Baplismi  sine  noslroconcursu  deper  se. 

demptionem,  non   quia    uniii    essent  Secundo,  graliam  poenitenlialem,  sed  cum  con- 

iA  •  .    I-    -t      I-  ■    •  cursu  nostro.  Terlio,  perpassionem  aclu  e.xhibi- 

cum  Deo  ijrius,  ut  dixit  alia  opinio,  ,  ,.         •         „  i;  „  ..^  „^„  ,v,n..,;» 

i      _     '  r  J  tam,  apertionem  januaR  coeli,  quam  non  meruit 

Sed  quia    prius    erant     pra^deslinati  per  passionem   pr.^visam.   An    meruerit  ipsam 

ad     gloriam,     et     ideo    efficaciter    Se  eloclionem     pra3destinatorum,    necne,    dubium 

ohtulit  pro  pra3destinatis  determina-  ''^'  ^'^' '"  ^^•^°"-  ^^'^"^'""^  ^''  '^  """^-  '-^' 
tis,    sciiicet    electis,    et   tunc    tota 

Trinitas  acceptavit,   et  sic    tantum         Secundo  restat  videre  quid  Chris-      lo. 

secundum    efficaciam     meruit    ele-  tus  per  passionem  suam  nobis  me-   cf^iuis 

ctis.  ruit  ?  Et  dico  quod   Christus   illis,  nobis  me 

I  Ulterius  sciendum,  quomodo  me-  pro  quihus  meruit  secundum  effica-    pa^^io 

lomodo  ruit  ()innihus,quoad  sufficienliam,et  ciam  ut  totalis  causa  meritoria,  ine- 

tiristus  1     1  !•  1  •  •  ,•  •£  I    • 

oeruit    quantuiu  ad    lioc   dico     quod    cum  ruil  primam  gratiam,    ita    quod  in 

luoad^  actus  merendi  Christi  fuerit  formali-  hoc  non  cooperahanlur  (^hristo,  sed 

n&m.^    ter  finilus,  nullus  respeclus  fundatus  ipse,  tanquam  totalis  causa  in  lege 

in  eo  potuit  dare  ei  infinitatem  for-  veteri  (jnoad  (arcumcisionem,  et  in 

maliter,   quia  tunc  non  potest  esse  nova  quoad    JJaptismalem  ^ratiam, 

meritum  pliis  secundum  velle  crea-  merebatiir     omnihiis    jncedeslinatis 

tum  quam  increatum,  Sed  sciendum  tanquam  causa   tolaiis,  ita  qiiod  per 

quod  cum  nuilus  actus  finilus  for-  se  non   requiritur    alia  disposilio  a 

malitcr  hahoat  rationem  merili,  nisi  parte  suscipienlis  talem  ^ratiam,  ut 

voluntate  divina  accoptante,  jiro  tol  moriluin    (Jliirisli    habeat     elTectuin 

potost    esse  sufficiens,   pro  qnol  di-  snum,  licol  hoc  requiralur  do  con- 

vinavolunlas  potest,  vel  vuitaccej)-  {;ruo  in  adultis. 


nem. 


400 


LIHHI   III. 


Mpriiit 

jaaiuE 

apertio- 

nein  per 

passionem 

actualem, 

Don  per 

prseviam. 


II. 

iDstantia 
prinia. 


Oiianliim  vero  ad  f-raliam   |)(iMii-  sol  dari    ois  pi-oj^lor    fnliiiVT.  morila 

teiilialem,  moruil  iit  caiisa  principa-  j)ra!visa,    siciit     (liciliir     in    jjioj^o- 

lis,  iion  ut  tolalis  causa,  quia  ad  hoc  silo. 

rcqiiirilnr  ut  voliinlas  nostra  cooj)0-  l*nr,lerea,    si    alicjnid    pra^visum    Secuo. 

retur  merilo  passionis(^hristi,  ul  sic  moruit  j^ratiam   Patrihns    anliquis, 

mcreatur    illam   gratiam  saltem  de  antoquam  illnd  moritnm  esset  exhi- 

congruo  per  aliquam  contritionem,  bitum,    potuit    igitur  talo   mcritum 

quam  tamen  moruitnohis  passio  de  pranisum  merori  pra'deslinalionem 

condigno.  aliquihus.   Si  enim  illud,  ut  pr<nvi- 

Quantum   vero  ad   gloriam,   dico  sum,     nondum    tamen    exhihitum, 

quod  moruit  januarapertionem,  ut  poluit    esse    ratio    merendi    pra3ci- 

causa  totalis,  scilicet  ut  statim  post  puum  bonum  finitum,  ut  gratiam  , 

passionem  ejus  sinealiquoobstaculo  ergo  prcedestinationom,  cum  simili- 

paloret  ingressus,   quod  tainen  non  tor  sit  bonum   finitum    et  necessa- 

meruit  per    passionom     preevisam,  rium  ad  salutem. 

per  quam    tamen     meruit    gratiam  Uespondeo  sicut  prius,  quod  me- 

pncnitentialem     antiquis     Patribns,  ritum   passionis  Christi  praivideba- 

sed  tantum  per  passionem  actu  ex-  tur,    ut  meritum  passionis   Christi, 

hibitam  ineruit   apertionem  januse.  non  quibuscumqne,  sed  certis  por- 

Et  ideo   sanclis    Patribus    non  fuit  sonis  electis,  et  sic  acceptaa  Deo,  ut 

janua    aperta,    licot     fuerit    culpa  propter  eam  aliquod  bonum  daretnr 

dimissa,  sicut  si   Rox   aliquis   pri-  Patribus,     ut     gratia    ot    remissio 

vasset   aliquos    hcEreditate   propler  offonscc,  licot    non    tanlum  bonum 

offensam    parentum,    licet  prccvisa  daretur    propter   eam,    ut    prajvisa 

et  acceptata  placatione  alicujus  fu-  fuerit,  sicut  postquam  exhibita  erat, 

turide  progenio,  pro  quo  romitterot  et  hoc  propter  reverontiam  personce 

ofTonsam,  non  tainen  eis  restituoret  merenlis. 

ha^reditalom,  nisi   placatione  futuri  Ad  primum  ergo  dicendum,  quod       12 

actu    exhibila.   Sic    illud     inoritnm  non   sequilur    Angelos    posse    me- '^'|/j°JJ'^ 

passionis  Chrisli    pra^visum   a  Doo  ruisse    eornm    boalitudinem,   quia 

acceptante   anlequam  prceexhibere-  nniversaliter  summum  bonum   res- 

tur,  acceptabalur,  ut  pro  eo  dimit-  pectu    cnjus    est  meritum   aliquod, 

terotur  ofTensa,   et    etiam    daretur  non  confertnr  nisi  ipsnm  actu  exhi- 

donum  gralice  omnibus,   qui  crodi-  beatur;  undo  ante  passionem  Chrisli 

derunt  illud  esse  impondondum   pro  romiltobatur  ofTensa,   sed  non   ape- 

remissione  culpcT  vel  oiTonsae,  licet  riobatur  janua.  Sic  enim  fecit  Dcavid,  ^  ^^„  , 

non   acceptabatiir,    ut    pro    ea  ja-  cum   remitterot    culpam    Absalom. 

nna  aperirotur  anteqnam  oxhibere-  Potuit   ergo  passio  Christi  preevisa 

tur.  valere  meritorie  ad  aliquod  bonum 

Contra  illud  arguitur  sic  :  Si  me-  inchoativum,  ut  ad  gratiam,  sed  non 

ritum,  ut  pra^visnm,  sit  causa   pra^-  ad  aliquod  bonnm  ullinuim,  nisi  sit 

mii,  ergo  vidotur  quod  Angoli  po-  actu  exhibila.    Ultimum  autem  bo- 

tuissent  meruisse  beatitudinem  an-  num    in  Angelis   est    beatitudo,   et 

tcquam  illam  habuissont,  quia   pos-  ideo    non    decebat    ut    conferretur 


DISl.  XIX.  QU.i:STIO  UMC. 


407 


13. 

geeiin- 
duiii- 


I  ar^um 
ia  iuitio 


proj)(or  sola  iiierila  ooriim  pivpvisa, 
aiilc'(jiiaiii  (ioreiil  aodi  o\liii)ila. 

Ad  seciiiHluin,  (licoiHlimi  (|(i<i(l 
ii(»n  vitleo  jnaMleslinalionein  alicii- 
jns  esse  occasionalam,  setl  Dons 
(lilij^endo  se,  j)raHles(inavil  alios  ad 
se.  Tainen  si  riinilas  |H(0\  idil  jias- 
sionein  an(e  j)i'a'des(inalionoin,  (jnod 
non  credo,  Innc  hoc  dici  jiosset. 
Sod  passio  (^hrisli  non  luil  j^iiovisa 
anlo  j)ra^(!es(ina(ionom  omniuin, 
(jiiia  post  lapsnm,  ot  j)osl  j^ranlesti- 
nalionem  electorum,  et  post  pra^vi- 
sionem  gralia»  llnalis  j^ncvisa  est 
(juasi  in  (]nart()  instanti  secnnduin 
inodum  inlolligendi  nostrum  ;  ideo 
non  fiiit  causa  j)i7edestinationis  ali- 
quoruin,  quia  so^juobatur  pijedesti- 
nationom. 

Ad  jirimam  rafionem  principalem, 
j)otest  dici  quod  si  (Ihristus  ineruit 
tantum   secundum  portionem    infe- 


luin. 


ot  jieccaluiii  infinidim,  dicondiim  «lum.  .m.?. 
(jiiod  licol  moridiiii  liicnl  (iiiidim  liiiiiuin 
iiilonsive,  ol  c(tnjmi.\it  cum  ol»j('('lo  tive.''giiut 
iiiliiiilo,  ol  fuil  iniinidim  lorniiiia- '^  "'''"""■ 
tive,  et  simililer  ost  dc  aclu  doincii- 
torio,  (jui  avertit  a  l)oii(i  iiilini(o. 
lliide  ac(us  peccati  tanlmii  diciliir 
iiilinilus  ox  ratione  (erinini  a  (jiio, 
sicut  dicoredir  corrnjili»»  hdiii  iii- 
finifa.  Undo  aversio  a  hono  infinifo 
in  actu  peccati,  dicitur  osso  inaluin 
infinifnm,  et  hoc  inqnandiiii  ost 
recessus  peractuma  bono  infinifo, 
non  quia  est  accessus  ad  aliquod 
malum,  quod  de  natura  sua  ost 
nialum  infinifum,  et  hoc  modo  dici- 
fuiotiam  merifum  infinitum,  quia 
ad  terminum  infinidim  aliquo  modo 
conjun^it,  siciit  e  contra  peccatum 
dicilur  infinitum,  quod  a  bono  in- 
finito  disjungit  et  separat. 

Ad     tertium    dicendum,    quaiido 


riorem,  tunc  beafifudo  omnium  fuit  ar<j;uitur    quod    pnma    debita    fuit 

niajus  bonum  formaliter  quam  meri-  infinifa,    dico   quod   verum  est,    si 

tuin  Christi   formaliter    ex   ratione  volunfas    finaliter     permaneret    in 

actns  secundum  se.  Si  vero   dicatur  peccato,  non  quod  injnste  faceret,  si 

meruisse  tantuin  secundum  j)ortio-  jmniret  per  annum,  et  post  annilii- 

nem  superioreni,  et  hoc  circa  creata  laret    j^eccatorem.     Sed   quia  sicut 


A.l  ler- 
tiuui. 
Pwiia 
peccali 
niortalis 
nou  ne- 
cessario 
iufioita. 


r%mium 
OD  sem- 
er  nobi- 
us  meri- 
to. 


14. 

^cl  secun 


in  Verbo,  adhuc  molior  fuit  fruitio 
bonorum,  quai  immodiafe  tendit  in 
finem  ultimum.  Si  autein  merebatur 
fruendo  Deo,  tunc  potest  dici  quod 
meritum  ejus  maximo  respectu  ob- 
jecti  beatifici  est  majus  bonum  omni 
prffimio  aliorum,  et  tunc  potest  dici 
quod  non  est  nisi  ex  mera  liberali- 
tate  Dei,  quod  praemium  alicujus 
excedit  meritum  ejus,  quando  mere- 
tur  sibiipsi  ;  sed  quando  aliquid,  ut 
persona  (lij;nior  merefur  alii,  non 
oportel  jucieinium  excedere  merifum 
persona'  di^nioris  merentis. 

Ad  secundum,  cuin  arguilurqiiod 
merifum  Chrisfi  fiiif  bonum  tinitum. 


quando  aliquis  est  in  termino, 
nianet  eodein  inodo,  sic  quando 
inanet  in  pcEiia  in  fermino,  semper 
inanet.  Rospondetur  ifaque  quod 
illa  i)ciMia  debila  est  infinita  exton- 
sive  de  facto,  non  tamen  ila  (juin 
alio  modo  possit  Deus  punire  ;  unde 
cominutat  Sccpe  istam  in  jicEuam 
lenij)()ralem  illius  personoe. 

Ad    (juartum,   dicendum   quod   si 
prcTinium    j)assionis    dobuif     fribiii 
secundiim  justitiam  commutalivam,  ,„ium  da- 
non  jiosset  tunc  nisi  bonum  finifum  ''aunfjus.' 
retribui,    et  sic   non   posset  mereri  irSvfim! 
j)ro  infinifis.   Sed   cjiiia    Dous  retri- 
buit  secundum  jusfifiam  disfributi- 


15. 

Ail  quar- 


408  LlHKi  III. 

vam,  considcrando  c^HKliliones  non  Ad  ullirnutn,  diccifiduin  quod   ex  ^j  ^^j 

tanluni  fornialcs  ex  parle  actus  me-  parle   merenlis   el    acceplanlis    fuit     '"™- 

rendi,sedex  parle  agentis,ideopoluit  lesi^ectus  ad  cerlas  peisonas,  et  ideo 

acceptari  passio,  qua»  eral  aclus  me-  lanluin    pio   eis    meniit   secundum 

rilorius  finiliis  ad  j^rtcmium    inlini-  efficaciam,  et  ideo  non  omnibus  con- 

tum  propter  infinitam  dilectionem  et  fertur  gratia  etgloria. 
acceptationem  personic  merentis. 


DIST.  XX.  QU/ESTIO  UNIC. 


'm 


DISTINGTIO  XX. 


QU.ESTIO  UNIGA. 

Ulrian    ?iecesse  fuit  genm   hunianuin 
reparari  per  passionem  Christi? 

Alens.  3.  p.  q.  \.  tn.  3.  el  4.  q.  17.  m.  3.  D. 
Thom.  3.  p.  q.  \.a.  i.  etq.  46.  o.  i.  hicq.  i.  a. 
I.  D.  Bonav.  a.  i.  q.  i.  et  0.  Richard.  art.  2. 
q.  4.  Durand.  q.  i.  Gabr.  q.  i.  Suar.  3.  p.  tom. 
I.  rf.  4.  «ecr  1.  2.  g/  3.  Vasq.  disp.  i.  c.  3. 
Veg.  2.  m  Tn(/.  c.  5.  Ha3C  quaestio  verbatim 
ferme  habelur  in  O.xoniensi. 

1,  Circa    distinclionem    vigesimam 

ZTm.'"  qusentur  :    Utrum  necesse  fuit  (je- 
nus  Jiumanum  reparari  per  passio- 
nem    Christi  ?  Quotl    non    videlur, 
quia  si  nobilius  sit  lapsum,  et  non 
necesse  est  ipsum  reparari  per  pas- 
sionem  Christi,  si  ignobilius  lapsum 
sit,  non  necesse  est  ipsum  reparari 
per  eamdem  passionem  ;  sed  Ange- 
lus,  qui  nobilior  est  homine,  lapsus 
est,  et  non  necesse  est  ipsum  repa- 
rari    passione  Christi,  nec  alia  re- 
paratione  ;  ergo  nec  necesse  est  ho- 
minem     reparari     per     passionem 
Christi,  cum  sit  ignobilior. 

SCHOLIUM    I. 

Sententia  D.  Thora.  (convenisse  hominem 
redimere,  non  .Angeius,  quia  non  CBcidit  tota 
nalura  Angelorum,  sicut  hominum)  rejicitur, 
quia  secundum  ipsum,  tol  sunt  spccies  Ange- 
lorum,  quot  individua  ;  et  si  conveniens  sit  tot 
nobiiissimas  species  relinquere  sine  romedio, 
videtur  idem  de  una  specie  huraana.  Alia  ralio 
ejusdera  (scilicet,  quod  homo  ex  tentatione 
cecidit,  non  Angelus)  rejicilur,  quia  prcelium 
raagnum  lentationum  faclum  fuit  in  coelo  ad 
Irahendos  Angelos  ad  peccatum. 


Sed    duplicilor     respondetur    ad  d.  Thom. 
aliud  :  Uno    modo,    quod   non    l<da '')"  J;'^.^- 
nalura  Angelorum  cecidit  sicul  ho-  •^('^'imo" 
n)inum,  et  ideo  ne  lola  spccies  ho- 
minis  ])erirel,  necesse  fuit  liomiiicin 
reparari,  non  Angelum. 

Contra,   si   qutjelibet  Angelus   sit-D.  Thom. 
allerius   speciei  ab  alio,  sicut  qui-'°  q.  t^- 
dam    dicunt  *,  et  qui  dant  respon- '''Sr. 
sionem    dictam,    tot    sunt    species 
Angelorum,  quot  individua,  et  quae- 
libet    illorum    species   est    nobilior 
specie  humana  secundum  se  ;  ergo 
cum    multi  Angeli    ceciderunt,    in- 
conveniens    est  majus   tot    species 
non   reparari,    sed  perire   in  aiter- 
num,  quam   unam  speciem  inferio- 
rem,  cujusmodi   est    species  homi- 
nis. 

Et  confirmatur,  quia  si  essent  duo 
coeli,  et  alterum  annihilaretur,  et 
essent  multa3  muscffi,  et  postea  an- 
nihilarentur,  dicere  quod  necesse 
est  species  muscarum  reparari,  et 
non  coelum,  inconveniens  est,  cum 
coelum  sit  nobilius  ;  sic  in  proposito 
de  reparatione  hominum  et  Ange- 
lorum. 

Aliter  respondetur  ad  rationem,  d.  Thom. 
quod  homo  ceciditalteriustentatione 
ut  tentatione  diaboli;  Angeli  autem 
non,  sed  propria  volunlate  solum  ; 
ideo  homo  debuil  reparari,  non  An- 
gelus.  Ideo  Anselmus  1.  Cur  Deus 
Jiomo,  cap.  1\  :  dicit.  Sicut  Amjeli 
ceciderunt  nullo  alio  nocenle,  ita 
Inulo  alio  adjuvante  suryere  debent. 


in  3.  d 
q.   8. 
Objicilur 
secuado. 


410 


LiHni  III. 


9  Conlra  :  Factum  cst  pi\TJium  mn- 

Apoc.  13.   fjuum  in  ccbIo  ;  or^io  vidolur  ex  lioc, 

dutur.     quod    sicul,     drnco    pufpiacit     cum 

Michaele,  sic  tentavit  peccando.  Si- 

militcr  vidctur  quod   di-aco,  id    est, 

Lucifer  peccando  tentavit  alios  con- 

sentienles   sibi. 

Argumeut.      Pneterea,  actus  quicumque  Chri- 

secunJum.  g|^|    guff,picns   fuit   ad    rcdimendum 

gcnus  liumanum  ;  non  er^o  necesse 
fuit  redimi  per  passionem  Clirisli. 
Consequenlia  probatur,  quia  aclus 
laudabilior  est  passione,  quia  laus 
consistit  in  actu  ;  sed  passio  Christi 
non  habet  quod  sit  sufficiens  meri- 
torie,  nisi  relatione  ad  personam 
Verbi.  Eodem  modo  et  actus  qui- 
cumque,  si  esset  elicitus,  in  rela- 
tione  ad  Verbum,  sufficienter  fuis- 
set  meritorius. 

Tertium.  fdem,  i?i  2.  ElJiic.  dicit  Philoso- 
phus  cap.  5.  quod  passionibus  non 
laudamur,  neque  vituperamur  ;  er- 
go  videtur  quod  passio  non  sit  me- 
ritoria,  sed  agere. 

Quartura.  Prseterea,  Anselmus  2.  Cur  Deus 
homo,  cap.  14.  approbat  dictum 
discipuli  sui,  quod  minima  loesio 
illius  personse  pejor  fuit  quam  pec- 
catum  omnium  hominum  sit  ma- 
lum  ;  sed  quanto  pcena  satisfactoria 
])osset  esse  minor  persona?  satisfa- 
cientis,  dummodo  esset  sufficiens, 
tanlo  convenientior  est ;  ergo  non 
fuit  necesse,  nec  decens,  nos  re- 
dimi  morte  Christi,  cuni  minor  pce- 
na  suffecisset. 
o  Proeterea,  per  passionem  non  po- 

QuiQtum.  luerunt  redimi  ipsi  occidenles  Chri- 
stum  ;  ergo  non  totum  genus  liu- 
manum  per  illam  redimi  potest. 
Antecedens  probntur,  quia  tantum 
malum  erat  actio  istorum  privans 
vitam,  el   inducens  mortem,  quan- 


lum  bonum  eral  vila  Chiisli,  el  lunc 
tanla  erat  iiiimicilia  occidonliiim, 
(juaiila  erat  amicitia  Cliristi  recon- 
cilianlis  ;  vila  ergo,  quain  posiiit 
morieiido,  iion   sufficit,    qiiia  meri-  [ 

tum  debet  excedere  culpam  et  rea- 
tum,  si  salisfactio  dicenda  sit. 

Sed  contra  est  quod  dicit  Ansel-  R-ii'" 
mus  1.  (  ur  JJeus  liomo,  cap.  •>.  iii 
fine  :  Ecce  vides,  r/uomodo  ratio- 
nalis  necessitas  ostendat,  ex  homi- 
nihus  per  fidem  esse  supernam  ci- 
vitatem,  nec  hoc  fieri  posse  7iisi  per 
remissionem  peccatorum,  quam  ho- 
mo  nullus  habere  potest  nisi  per 
hominem,  rpii  ipse  sit  Deus,  atque 
morte  siia  homines  peccatores  Deo 
reconciliet.  Videtur  enim  expresse 
dicere  qiiod  necesse  erat  hominem 
redimi  per  passionem  Christi  ;  illiid 
idem  potest  haberi,  cap.  10.  ejus- 
dem  libri. 


SCHOLIUM  II. 

Sententia  Anselmi  consistit  in  quatuor  diclis. 
Primum  :  Necesse  juit  hominem  reparare.  Se- 
cundum  ;  Hoc  non  potuit  fieri  sine  justa  salis- 
factione.  Terlium  :  Haec  satisfaclio  non  potuit 
fieri  a  puro  homine.  Quartum  :  Oportuit  fieri 
per  tnortem  hominis  Dei  seu  Christi ;  et  afferunLur 
rationes  ejus  pro  singulis  dictis. 

Ad  qusestionem  istam  responden- 
dum  est,  quod  ipsa  sit  mere  Theo- 
lopca,  et  Anselmus  propter  istam 
quaestionem  solvendam  totum  li- 
brum  Cnr  Deus  Jiomo  videtur  fe- 
cisse,  ubi  videtur  istam  qucTstionem 
solvisse  ;  ideo  primo  videndum  est, 
quod  necessarium  fuit  redimi.  Se- 
cundo,  quod  non  poluit  redimi  sine 
satisfaclione.  Terlio,  quod  satisfactio 
facienda  erat  a  l)eo.  Kt  quarto, 
quod  convenientior  modus  fuit  hoc 
fieri  per  passionem  Christi. 


niST.  XX.  ()iiJ^.STio  i:ni(:.  iii 

l)c   prlmo,  osteiuliliir    iiiiod    iic-  reiii  (iiiciii  accoiiil  a  Dco,  cl  idco  si 

cessc    fiiil    lioiiiiiicin    icdiiiii,    (iiiia  pcr  pcccaluiii    lccil   sc  impolciilciii 

fVuslra  cral  lalicuialis  crcaliira,  iiisi  rcddcrc,  iii  hoc  iion  excusalur,  scd 

posscl  sumimim  Ijomim   proplcr  sc  vilupcraUir.  l-:i  |i<»iiil  cxcmplum,    si 

aiiiarc,  cl  ci   iiilwcrcre  pcr  co^nilio-  dominus  pnccipial  scrvo  facere  ali- 

ncm    cl   ainorcm   dilificiido  ipsum.  «luod  opus  l)onuin,  cl  pra'cipial  sibi 

Aut  cr^o  Dcus  dcducit  liomincm  ad  iil    iion    sc  dcjicijil   in  fovcain   sibi 

liunc    lincm,     aul     nou  ?    Si     non,  monslralam,  undc  noii   potcrit  siir- 

fruslra   iacla    fiiisscl.    Si    sic,   cum  gcre,  si  servus  illc  sponlc  sc  piccci- 

jain  lapsa  fucril  per  peccaliim,  ne-  pilet  in  foveam,  conteninens  domiiii 

cesse  esl   ipsam    rcparari.   lloc  lia-  sui    mandalum,   et    sic    non    jiossil 

betur  cap.  I.  ^'/2.  Cur  Deus  lioino,  pcrficcre  opus    a   Domino   impera- 

et  ///  quarlo  capilulo  concludil  :  Kx  tuni,  non  cxcusalur  ex   im|)olcnlia, 

his  est  facile  co(jnoscere,  quocl  aut  quia    impolcnliam   fccit   sibi    homo 

lioc  de  Inunana  perficiat  Deiis  na-  pcr  peccatum  et  injusliliam.  Nulliis 

tura,   quod  incepit,  aut   in    vanum  autein  injuslus  admittilur  ad  beati- 

fecerit  tam  sublimem  naturam.  tudincm,   (luare  oportcl  salisfaccre, 

5.  PraHerea  pro    secundo    articulo,  ut  fiat  justus. 

^.ouiedt*  scilicet  quod  non  potest  redimi  sine         Secundam    etiam     rcsponsionem 

gjQ^g^y^^ig.  satisfactione,  arguit  sic,  25.  cap.  lib.  excludit  sic,  quia  aut  remillit  dcbi- 

faciioue.    j     (;^,i.    De^,s    homo  :    Injustus   est  tum,  ut  non  tcncatur  ad  honorem 

omnis,  qui   non    reddit   Deo   quod  rcddcndum,    scilicct   quod    rcmitlat 

dchet,  quia  injustus  est  Deus,  si  hoc  id,  quod  debet  sponte  reddere  homo, 

non  reddathomini,  quodsihi  dehet;  scilicct   lionorem  Deo,  et  hoc   ideo 

sed    nullus   injustus    admittilur  ad  quia   redderc   non   potest,  hoc  non 

beatiludincm    aiternam  ;    ergo    qui  cst  aliud  diccre,  uisi  Dcum  debituin 

non     solvit   Deo   quod   debct,    non  dimittere,    quia  habcri  non  potest  ; 

salvabitur  ;  sed  omnis  pcccator  ab-  lalem  autem  miscricordiam  Dco  at- 

stulit  honorem  dcbitum  Deo  ;  er^o  tribuere,  derisio  cst.  Si  autem  einit- 

quousquc    satisfecerit,   est  dcbitor,  tal  posnam,  et  faciat  hominem  bea- 

et  injustus  ;  ergo,  etc.  tum,  tunc  beatificat  hominem  prop- 

Q  Sed  dices   ad    hoc   argumentum,  ter    pcccatum,   quia    scilicet    iiabet 

losiauiia  quod  uou  oportct  csse  iniustum  nisi  impotentiam     salisfacicndi   ct    red- 

conlra  ....  ,  ^ 

Vnsehuuiu  salisfaciat,  quia  potest  excusari  per  deiidi,    qiiam    non    dcbct    habcre, 

impotenliam  ;   potcst  eliam   oilensa  quod    est    liabere    peccalum,    (|uia 

remitti  per  summam  misericordiam  scilicet    liabet    impotentiam,    qiiod 

Dci  sine  salisfactione.  fatuum  est  dicere. 

Occurrit     Ansclmus,      excludens         Tcrtio,  ostcnditur  quod  satisfaclio       7. 

utrumque,   primo,  primam   respon-  ista,  quamvis  dctur,  non  potest  ficri  "j^"\°^J^'''^ 

sioncm,  quia  si  impotciitia  excusa-  ab  iiomine  puro,  et  iioc  arf;-uit:  Nou  ^'',5'^J"J^'j.'^'^ 

ret,  ct  tuncsponte  ccciderit  in  illam  satisfacit  aii(|iiis  pro  pcccalo    homi-     '^"'pa- 

impotcntiam,  ipsa  imj)olcnlia  pecca-  nis,     nisi      reddat     aliqiiid     majus, 

tuin  est,  quia  dcbet  eam  non  habc-  quam  sit  illud    j)ro   quo   peccatum 

re,  quia  debct  posse  reddere  liono-  iacere  non  debuerat,  sed  pro  oinni 


412 


MHItl  111. 


eo  qiiod   osf,   vcl   esse  possit  circa 

Deuiii,   iion  debuit  peccasse  ;   er^aj 

noii   jiotest  satisfacere,   nisi   reddat 

aliquid   inajus  onini  creatura  facta, 

aul  possibili  fieri  ;  sed  majus  orniii 

creatura  non  potest  reddere  purus 

homo  ;   ergo  oportet  Deum  satisfa- 

cere  pro  peccato. 

An  tenea-      Pi'tEterea  ad  idein  :  Si  bomo  pec- 

DeoadTm-  ^ator  rcddat  Deo   id  tantum,    quod 

nia  quae  debct    Dco,    si    innoccns    esset,   ct 

potest.  '  ' 

non  peccasset,  non  est  satisfactio 
pro  peccato  ;  sed  omnia  qua3  homo 
potest  facere,sciIicet,Deum  honora- 
re,  cor  humililer  Deo  ofTerre,  mi- 
sericordiam  dandi  et  dimittendi,  et 
quidquid  breviter  potest,  debet  ho- 
mo,  si  non  peccasset  ;  ergo  talia 
exhibendo  non  satisfacit  pro  pecca- 
to  ;  ergo  oportet  quod  ad  hoc  quod 
satisfactio  fiat,  majus  omnibus  his 
Deo  ofTeratur,  quod  non  potest  fieri 
ab  homine  puro  ;  ergo  a  Deo  ho- 
mine. 

Prseterea,  lib.  1  cap.  23.  et  24. 
nullus  satisfacit  pro  peccato,  nisi 
reddat  Deo  totum,  quod  ab  eo  abs- 
tulit;  sed  abslulit  Deo  quidquid  de 
humana  natura  facere  proposuerat 
Deus.  Proposuerat  autem  de  homi- 
nibus  justis  supplere  numerum  eie- 
ctorum,  ad  quem  numerum  perfi- 
ciendum  homo  factus  est  ;  sed 
homo  peccator  hoc  reddere  non 
potest,  quia  peccator  peccatorem 
justificare  nequit,  et  omnis  homo 
in  Adam  corruptus  fuit.  Nec  decuit 
quod  aliquis  innocens,  non  descen- 
dens  de  Adam,  per  mortem  rede- 
misset  nos,  quia  tunc  non  fuisset 
homo  restitutus  ad  pristinam  di- 
gnitateu),  ut  soli  Deo  serviret,  sed 
f  uisset  obligatus  illi  homini  pro  re- 
demptione  quasi   tantum,   quantum 


Deo  pro  creationc,  et  sic  posset 
quis  reputare   ilhjm    Deum   |)ro   re-  ^ 

paratione  ;  et  pr«eter  hoc  i!le  j>urus  \ 

homo   noii    |)o(uit  satisfacere,   sicut  J 

probant  argumenta    in    terlio   arti-  i 

cuh)  posita.De  hac  materia  loquilur 
Anselmus  pennllimo  cap.  1.  lih.  iii 
simili  de  Angelo. 

Quantum  ad  quartum   articulum,       8. 
quod  oportuit  Christum  salisfacere  "e  uifriif 

Chrisli  ne 

per  mortem,  non  tamen  quod  de-  cessitate. 
bitor  fuerit  morlis,  arguit,  cap.  2. 
/.  2.  ratio  docuit,  ut  dictum  est 
tertio  articulo,  quia  oportet  eum, 
qui  satisfacere  debct  pro  homine, 
majus  quid  habere  quam  quidquid 
sub  Deo  est,  quod  sponte  det,  et  non 
ex  debito  Deo,  et  quod  sicut  homo 
peccavit  per  sensualitatem,  se  sub- 
jicendo  diabolo,  itavincat  per  aspe- 
ritatem  ipsuin  diabolum.  Nihil  au- 
tem  asperius,  nihil  difficilius  aut 
majus  sub  Deo  potest  homo  ad 
honorem  Dei  sponte,  et  non  ex 
debito  pati,  quam  mortem  ;  ergo 
hominem,  qui  major  erat  homini- 
bus  sub  Deo  per  mortem,  quam 
non  debuit,  satisfacere  oportuit. 

Idem  patet,  cap.  14.  2.  lib.  quod 
scilicet  mors  sufficit  pro  omnibus, 
quia  approbat  sententiam  discipuli, 
et  responsionem,  dicendo  ipsum 
recte  cBstimare  in  hoc  quod  deberet 
velle  infinitos  mundos,  si  essent, 
magis  redigi  in  nihil  quam  offen- 
dere  Deum,  quod  prius  deberet 
omnia  peccata,  quce  unquam  sunt 
vel  fuerunt,  permitlere  cadere  super 
se  quam  hominem  Christum  occi- 
dere.  Et  dicit  Anselmus  sic  :  Vide- 
mus  errjo,  quod  violationi  vitde  cor- 
poralis  liujus  liominis,  nulla  im- 
mensitas,  vel  multitudo  peccatorum 
extra  personam  Dei  comparari  va- 


DISI     X\.  QU.ESTIO  UNICA. 


413 


y. 

Auctor 
ssiilet  ab 
Vu!«eliiio. 
M)u   fuit 
iccefsilas 
iiipliciler 
uiortis 
Cbrisli. 


Ueparatio 
soerishu- 

•  «dI  con- 
liageus. 


let.  IliPC  isle.  Quia  orj>()  vita  cjiis 
liiil  laiii  iKiliilis,  iiiors;  cjiis  liiit 
imiltLim  aecepta  Deo,  iit  per  illaiii 
salisfacere  |)()ssel.  IIa'c  veraciler, 
iil  i)otiii,  e.\  ilictis  ejus  cullegi. 

SCHOLUIM  in. 

Ostcndit  Doclor  ex  Auguslino  ct  rutione,  noii 
fuisse  necessarium,  hoiiiincm  rcJiuii  per  pas- 
sionem  Cbristi,  ilo.m  reparationein  ipsam  fuisse 
mere  eonlingenteni,  et  nece!=sariam  tanluin  ex 
supposilione  liberi  decreti  Dci.  Vide  niulta  in 
Scholio  posilo  in  Oxon.  n.  7.  an  vero  ad  pec- 
cali  rtmissionem  requir.itur  necessario  salis- 
faclio,  i.  d.  14.  quajsl.  i.  et  d    15.  qufesl.  i. 

Sed  iu  islisdiclis  Auseliui  videntur 
ali^jua  esse  duhia.  1^1  priino  videtur 
diibiuiu  esse,  quod  redeiu])ti()  uou 
putuit  esse,  uisi  per  murteni  Cliristi, 
et  peraliquid  spoute  ublatum,  quud 
excederel  oiuneiu  creaturam.  Et  pri- 
uio  probu  quod  aliter  puliiit  redimi, 
quaiu  per  uiortem  Cliristi,  et  per 
aliquid  spoute  oblatum,  quod  exce- 
deret  omuem  creaturam.  Augusti- 
niis  2.  de  lYinii.  cap.  18.  dicit  quod 
aliiisinodus  redimendi hominem  /)eo 
non  dc/ait,  ciijas  potesiati  cuncta 
subjacent;  uou  ergo  fuit  uecessitas 
sic  rediiui. 

Pra3terea,  non  est  alia  necessitas 
nisi  cousequeutice,  scilicet  posito 
quod  sic  ordiuaverit  ipsum  redi- 
mere,  sicut  si  curro,  moveor,  in 
qua  necessitate  statquodantecedeus 
sit  sim])liciler  contingens,  sicut  con- 
lingens  fuit  ipsum  prcT.videri  passu- 
rum  ;  uuila  ergo  necessitas,  nisi 
consequeulice,  scilicet  quod  si  prtC- 
visus  fuit  pati,  pateretur,  sed  tam 
antecedeus  quam  consequens  fuit 
contingens. 

Prcjeterea,  nulla  esl  necessitas 
quod   genus    liumanum    rejiarelur; 


ergo  nulia  est  necessitas  (juod  Cliris- 
lus  i^atercliir.  Coiisequeutia  i)al(!tde 
se.  Anlecedens  i^robatur,  quia  si  sic, 
iioc  iioii  esset,  iiisi  quia  liomiiies 
praHlestinati  siiiit  ad  gloriam,  et 
Iaj)si  iioii  i)osseut  inlrare,  nisi  [ler 
satisfactioueni.  Sed  pnedestinatio 
hominis  est  contingeiis,  iiun  neces- 
saria,  sicut  ab  (eterno  Deus  cuntin- 
genter  priedestiiiavit  liuminem,  et 
nullu  mudu  uecessariu,  cuiii  niliil 
uperetur  respectu  aliquurum  extra 
se,  ordinaiidu  illa  ad  bouuin,  sic 
potuit  uuii  praHlestinasse.  Nec  est 
inconvenieus  hominem  frustrari  a 
beatitudine,  nisi  pnesupposita  pra?- 
deslinalioue  liominis;  ergo  nulla 
fuit  necessitas  al)Solula  ejus  redemp- 
liouis,  sicut  nec  ejus  preedestinatio- 
nis. 

Circa  ea  quce  dicuntur  in  articulo 
2.  an  scilicet  posset  Deo  liomo  re- 
conciliari  sine  salisfactione,  in  4. 
de  Pceniteniia  tcingetur  de  hoc.  Sed 
dato  quod  satisfactio  requiratur,  non 
requiritur  necessario  quod  satisfa- 
ciens  sit  Deus,  ut  dicit  in  illo  arti- 
culo,  ubi  dicitur  quod  non  satislieri 
potest  Deo,  nisi  per  aliquid  formali- 
ter  majus  quain  sit,  pro  quo  peccare 
non  debuerat,  quod  est  tota  creatu- 
ra.  Ciredo  quod  salva  sua  gratia, 
non  est  verum  quod  oportet  satisfa- 
ctionem  ])ro  peccato  priini  homi- 
nis  excedere  totam  creaturaui  in 
magnitudiiie  et  perfectione ;  sulle- 
cisset  enim  obtulisse  inajus  bunum 
Deo,  (]uam  fuil  maliiiu  illius  homi- 
nis  peccantis  tantum,  quia  si  Adaiu 
per  gratiam  datam  et  charitatem, 
habuissel  uuum  vel  niultus  actus  di- 
ligeudi  Deum  pru])ler  se  ex  nicijuri 
conatu  liberi  arbitrii,  quam  fiiit  cu- 
natus    in    j^eccaudu,    talis    dilectiu 


10. 


An  purus 

homo 
posset   sa- 
tisfacere 
pro  pec- 

calo. 


414 


JJHHI  IV. 


suflccissct  pro  pcccato  siio,  el  redi- 
mcjido,  ct  rcJiiitlcndo,  ct  fuisset  sa- 
tisfactio;  et  tunc  licjcc  p['op(jsitio  est 
falsa,  quod  dchuit  olfcrri  Deo  majus 
omni  illo,  pro  quo  peccare  non  dc- 
buerat.  Sed  sicut  pi'o  arnore  creatu- 
rffi,  ut  ohjecti  dili^ihilis,  non  dchuit 
pcccare,  ita  satislacicndo  ofreire 
dcbuit  Deo  aliquid  majus  attin^endo 
per  actum  objeclive,  quam  sit  crca- 
tura,  scilicct  amorem  attingcntem 
Deum  pi'opter  se ;  el  iste  amor  ob- 
jective,  ut  tcrminaturin  Deum  prop- 
ter  se,  excederet  amorem  crcatuiYje, 
et  sicut  Deus  ci'eaturam.  Unde  sicut 
peccavit  per  amorem  ignohilioris 
ohjecti  in  intinitum,  ita  dehuit  sa- 
tisfacere  per  amorem  nobilioris  in 
infinitum,  et  hoc  fuisset  satis  de 
possibili  Deo.  Sic  amor  ergo,  quem 
ofTerre  debct  satisfaciendo,  dchet 
excedere  aniorem  cujuscumque  ci^e- 
atui^ae,  quod  verum  est,  et  diligere 
magis  objectum  nobilius  satisfacien- 
do,  quam  facit  ignobilius  peccando  ; 
tarnen  iste  actus  convertendi  me 
Deo  per  amorem  in  suo  formali,  non 
est  majus  omni  creatura,  ncc  amor 
ci^eatus  Ghristi  fuit  infinitus,  quo  di- 
lexitDeum.  Unde  ipse  vult  omnino 
habere  infinitatem,  ubi  nulla  est 
ex  formali  ratione  ei. 

SCHOLIUM  IV. 

Possel  purus  homo  (Deo  sic  ordinante)  salis- 
facere  pro  genere  huDiano  sufncienler,  accepla 
ad  id  abundanti  gratia  ;  ratio  est,  quia  posset 
homo  accipere  tantam  a;ratiam  gratificantem, 
quanlam  habuit  Christus.  Vide  rationes  Docto- 
ris  hic,  in  Oxon.  et  4.  dist.  15.  queesl.  i.  con- 
sentit  D.  Thom.  3.  pari.  quaesl.  i.  arl.  2.  Cajet. 
1.  2.  queest.  -114.  arl.  3.  eslque  coramunis  sen- 
lentia.  Negat  lamen  D.  Thom.  cum  suis  hanc 
posse  esse  secundum  aequalitatero.  Doclor  tenel 
oppositum,  sed  loquendo  de  rigore  juslitiae, 
putat  nequo  ipsura  Christum  satisfacere  po- 
tuisse. 


Contra  illud,  quod  dicit  in  quarto 
articulo,  (juod  iion  nisi  iiomo  Deus 
debuit  salisfacerc,  iioc  non  requiri- 
tur  ahsolute,  nec  est  necessariiim, 
quia  unus,  qui  non  est  debitor,  sa- 
tisfecisset  sic,  si  placuisset  Dco. 
Unde  potuit  unus  Angelus  honus 
satisfacere  offerendo  aliquid  \)U\c\- 
tum  Deo  pro  nobis,  quod  Deus  ipse 
acceplass*et  pro  omnihus  peccalis, 
cum  tantum  valeat  omne  crealum 
ohlatum,  pro  quanto  ipse  Deus  ac- 
ceplet,  et  non  plus,   ut  dictum  est. 

Pjccterea,  vidctur  quod  unus 
piirus  homo  potuit  salisfacere  pro 
omnibus,  si  fuissct  conceplus  sine 
peccato,  sicut  potuit  de  possihili 
opere  Spiritus  sancti,  et  matris,  si- 
cut  Christus  fuit ;  et  Deus  dedisset 
sibi  gi^atiam  surnmam  quam  posset 
recipei^e,  sicut  dedit  Christo  sine 
meritis  prcnecedentibus,  ex  liberali- 
tate  Dei,  et  talis  potuisset  meruisse 
dcletionem  peccati,  sicut  et  beatitu- 
dinem.  Et  quando  dicit  quod  tunc 
obligaremur  ei  tantum  quantum 
Deo,  falsum  est,  quia  quod  haberet, 
totum  esset  a  Deo ;  ohligai^emur  ta- 
men  multum  sibi,  sicut  obligamur 
beatcTC  Virgini  et  aliis  Sanclis,  qui 
meruerunt  nobis,  seinper  tainen  et 
finaliter,  et  summe  Deo  tanquam  ei, 
a  quo  omnia  bona  aliorum  prove- 
niunt. 

Praeterea,  videtur  (de  possibili 
dico,)  quod  quilibetpossetsatisfacere 
pro  se,  quia  data  fuit  gratia  prima 
sine  merilis  cuilibet  homini,  quia 
licet  homo  quilihet  sit  filius  irae,  dat 
lamen  Deus  modo  cuilibct  suam 
gratiam  sinc  inerito  primo,  et  tunc 
meretur  beatitudinem ;  ergo  poluit 
etiam  meruisse  deletionem   culpce. 

Respondeo  ergo  ad  qua3stionem, 


11. 

Potuitfilio 
[tro    lio- 
inine  salit 
facpre. 


Purus  lio 
mo  siat 
ficcialo 
cuucipi 

[lOlllil   P 

lilierarc 

genus  liu 

uianuin 


Ad  quili 

possct  l 

sic  volc 

pro 

salisfi 

cere. 


12. 


DlSr.  XX.  QU/ESTIO  U.MC.  415 

Resoiutio  qiiod  oniiiia  hyec,  qua.'  facla  suiit  a  onlinaliono,  qua  sic  ordinaverit  lio- 

'^"ms.'^    Clirislo    ciica     redenij)lionLMn    nos-  niiiiein  r«'diini,  et  ila  videlur  jiroce- 

Irain,  noii    ineruiil  necessaria,   nisi  dere,  quod  iKdueiil  e.\  ordinalione 

proisupposila     «irdinalioni'     divina,  siia   ininus   acceptare   pro    redcinp- 

qua    sic    ordinavil    lacere,    el    tunc  lioiie  liomimiin,  (jiiain   inorlcin  lilii ; 

necessitate    consecjuentiie    necessa-  lainen     iiiiila     necessilas     ahsoluta 

Maiiii.  12.  riuin  fuit  (Ihristo  pali,  sed  tainen  lo-  fiiil,   nnde   in  Psalm.  121).  dicitur  : 

LucflD  G.    tuin  luit  continjiens,  siinjdiciler  et  Apud  eiiDi  copiosa  cslredeinptio. 

oiunia  '  aiitccedens,    et    consequens,     unde  Ad   jjriinuin   j)rincij)ale   dico    se-       J3 

u'geruu't    credendum    est     quod     ish^    liomo  cuiidum    .Vj)osloluin     ad    Jlehr.    2.  Ad  arKum. 

"^iieruui"^  passus   cst    j)rop(er  juslitiam.  Vidit  Annqiiani  Aiujelos  apprehendil,  sed  siufiuius 

Chrf/io     cniin  inalaJudteoruin,quie  fecerunt,  semen  A b ra/ice ;  et  dd  argumentuin,  non"coDs- 

et  qnomodo  inordinata  aifectione  af-  quod  hene  concludit  contra  eos,  qui  spccicm.™ 

ficiehantur  ad  legem   suain,  ut  non  dicunt  singulos  Angelosesse  alterius 

permitterent  hoininem  curari  iUkSah-  speciei  ah  alio,    e(  lioc  credo  esse 

halis,  et  tainen  e.\tra.\erunt  ovein  et  falsum,  et   ideo  non   cecidit  aliqua 

hovem  de  puteo  in  Sahhalo,  et  inul-  species    tota    Angelorum,    quamvis 

ta  alia;  et  Christus    voluit  omnes  ah  forte   de   qualihet    specie    ceciderit 

illo   eiTore   revocare    per   opcra  et  aliquis,  tunc  teneo  illam  responsio- 

sermonem,    et    inaluit   inori    quain  nem  quod  (juia  species  hominis  tota 

lacere;  tunc  enim  veritas  fuit  eis  di-  cecidit,  ideo  magis  dehuit  rej)arari. 

cenda,  et  ideo  pro  justitia  mortuus  Similiter  alia   responsio  ihi  data 

est.  Tanien  de  facto  sua  gratia  pas-  accipilur  ah  Anselmo,   ideo   potest 

sionem    suam    ordinavit  et    ohlulit  etiam  illa  valere,  scilicet  quod  homo 

Patri  pro  nohis,  et  ideo   multuin  te-  peccavit  suggeslione   Diaholi,  qua3 

nemur  sihi ;  ex  quo  enim  potuit  ho-  fuit  alterius  rationis,  et  suggeslione 

nio  aliter  fuisse  redemptus,  et  tamen  uxoris;  et  forte  non  ita   efficaciter 

ex    lihera    voluntate    sic    redemit,  fecit  Angelus  malus,  quialicetaliqua 

inultum    ei    tenemur,     et    amplius  tenlatio   fuerit   aliis  ruina    Luciferi, 

quam  si  sic  necessario,  et  non  aliler  non  tamen  ita  efficax,  sicul  hominis 

poluissemus  fuisse  redempti.  Et  ideo  a  Diaholo. 

ad  alliciendum  nos  ad  majorem  sui  Ad    secundum   principale,  dicen- aj  secun- 

amorern  pra^cipue,  ul  credo,  fecit,  et  dum   quod  per  honum   re//e  potuit   i'|,r[iu,^,^ 

quia  voluit  liominem,  amj)Iius  Deo  salisfacere,  sed   tamen  aliter  voluit -^''^"^ '^"^ 

....  „                                                                                      modo   pas- 

teneri,  sicut  si  aliquis  priino  gene-  Deus.    Et  quando  dicit  quod  actus  ^'""«  *■' 

,     1           •                 ,            ,          .                  .  1         1    .  •■ .                           .                                 laudabi- 

rasset  hominem  et  postea  instruxis-  sunt  laudahiliores   passionihus,  di-      lior. 

set  eum  in  disciplina  et  sanctitate,  cenduin  qiiod  verum  est  loquendo 

ami)lius  ohligatur  ei,  quam  si  eum  de   aclu  virtutum,    ut    distinguilur 

genuisset  tantum,  et  alius  sihi  fecis-  contra  passiones,  quiv  non  accidunt 

set  alia,  et  h<ec   est   congruitas,  et  ex  virtute,  sicut    loqnitur   Pliiloso- 

non  necessitas.  j)liiis.  Tainen  passiones  p(LMiales,  et 

Anseim.       Si  autem  volumus  salvare  Ansel-  piiecij)ue  mors,  quando  est  ex  actu 

B.xpomiur.  iiiijni,  possumus  dicere  quod    riitio-  virlutum    accej^ta  et    impera(a,   est 

nes  suie  procedunt  supposilii  divina  laiidahilior,  quam  aclus  virlutiim  cir- 


41« 


Lium  IV. 


I 


lum. 


ca  dcloctabile  soj)aruliin.  Undo  acliis 
circa  Irislahilo  osl  ma^is  morilorius, 
quam  aclus  circa  rleloclabilc,  ct  pas- 
siones  voluntaritc  concomitantes 
actum  virtutis  acceptatffi  sunt  magis 
mcritorieT  quam  actus  tantum.  Unde 
dixit  Salvalor  do  Paulo  Act.  9. 
Ostendam  ei  quanta  oportet  eum 
pati  pro  nomine  meo ;  non  dixit 
quanta  oportet  eum  agere.  Quod 
ergo  Cliristus  voluit  sic  paLi,  proces- 
sit  ex  amore  intenso  finis  et  noslri, 
quo  dilexit  nos  propter  Deum. 

A(i  qiiar-  Ad  aliud  quando  arguitur,  quod 
minima  la^sio  istius  personee  fuit 
majus  malum  quam  omnia  peccata, 
dicendum  quod  hoc  prohat  proposi- 
tum,  quod  aliter  potuit  redemisse 
quam  per  mortem.  Dico  tamen  quod 
Isesio  alia  valuisset  tantum  pro 
quanLo  fuit  acceptata. 

Ad  quin-  Ad  aliud,  dicendum  quod  pecca- 
tum  occidenLium  potuit  redimi ;  ta- 
men  Anselmus  dicit,  uL  supra  patet, 
quod  scienter  non  potuerunt  occi- 
disse  eum,  tamen  non  credo  illud, 
quamvis  eum  Deum  per  unionem 
scivissent,  potuissent  tamen  ipsum 
occidisse,  et  sallem  si  fecissent, 
adliuc  eorum  peccatura  esset  reme 
diahile  per  passionem,  quia  plus 
dilexit  Deus  passionem  accepLando 
quam  malum  eorum  odisseL.  Unde 


m  0  D  ea 


lutn. 


non  ()oLuorunl  hahuisso  acLum  iLa  d.t! 
(Ioform(!m  in  malitia,  sicut  fuitactus,  "Ji^gj,'",)^'' 
quo  Christus  voliiit  paLi,  honus  in  "^  "^^'"f'^'" 
honiLaLo  morali,  quia  actus  hahuit  «civisgcDt 

.  .   .        qui8  esset» 

honilatem,  non  solum  ex  voliLiva 
poLenLia,  sed  ex  summa  charitate, 
qua  voluit  rnori,  et  aliquo  modo  ha- 
huit  boniLatcm  ex  persona  illa,  sed 
actusaliorum  malus  non  habuissot 
tantam  malitiam  ex  hahitu  praice- 
(lenLe  deordinato.  Et.quod  Aposlolus 
dicit  1.  Corintli.  2.  quod  si  cof/novis- 
sent,  nunquam  Dominum  crucifixis- 
sent,  dico  quod  loquitur  non  de  Ju- 
dfleis,  sed  de  principibus  mundi,  sci- 
licet  da^monibus,  quia  si  primo  sci- 
vissent  ipsum  fuisse  verum  Deum, 
non  insLigassent  homines  ad  ejus 
morLem,  quia  bonum  nolebant  ipsi 
evenisse,  quod  fuit  redempLio  huma- 
ni  generis.  Primo  respectu  quando 
hoc  ignoraverunt,  insligaverunt  Ju- 
dffios  ad  ejus  mortem ;  quando  au- 
tem  sciverunt  ipsum  esse  verum 
Deum,  persuaserunt  oppositum. 
Unde  uxor  Pilati  misit  ad  eum  di- 
cens,  Matth.  27.  Nihil  tibi  et  justo 
illi\  multa  enim  passa  sum  nocte 
ista  in  visu  de  eo.  Bene  tamen  vo- 
luissent  ipsum  esse  mortuum  sine 
redemptione  humani  generis,  si 
fieri  poLuisset. 


DIST.  XXI.  QLI.ESTIO  IJNICA. 


417 


DISTINCTK)  XXI 


DB    CimiSiTI    MORTri    C.ORPORK 


cuu- 
am. 


QUiESTIO  UNIGA. 

Utnim  corpus  Chrhti  fimset  piitrefa- 
ctiim  si  resitrrectio  fuisset  dilata  ? 

Alens.  3.  p.  qusest.  29.  m.  i.  D.  Thom.  3.  p. 
quxd.  51.  arl.  3.  Richard.  h\c  cut.  i.  guxst. 
12.  iletn  Henr.  qnodlib.  12.  quresl.  12.  Suar. 
3.  part.  qua'ft  51.  arl.  3.  Kodem  ferme  modo 
habelur  haec  quaestin  in  O.-ioniensi. 

Circa  hanc  dislinclionem  vigesi- 
mam  primain  (|iiaM'ilur:  Ulriim 
corptis  Chrisli  fuisset  putrcfactum, 
si  resurrectio  non  fuisset  accelerata. 
Quod  sic  videtur.  Natura  niliil  ince- 
|)it,  quod  non  potest  perficere  ex  (). 
Physicorum,  te.rt.  1)1.  2.  Metaplt. 
te.it.  8.  et  accipitur  ex  illa  proposi- 
tione,  quod  impossibite  est  esse, 
impossibile  est  fieri.  Sed  anima  fuit 
dissolutaa  corpore  naturaliler,  quia 
ex  tali  passione  anima  liabuit  nalu- 
raliter  a  corpore  separari ;  ergo  na- 
tura  habuit  illam  dissolutionem 
consummare,  et  iioc  noii  est  nisi 
resolvendo  coi"pus  in  elementa,  et 
medium  per  quod  naturaliter  deve- 
nitur  ad  hoc,  est  j)utiefactio  corpo- 
ris ;  ergo,  etc. 

Prffiterea,  Verbum  assumpsit 
passiones  natura^  vivae,  quando 
(^hristus  fuit  vivus,  ut  esurivit  et  si- 
tivit,  etc.  ergo  similiter  assumpsit 
passiones  naturai  mortuce,  quando 
fuit    mortuus,   et    passio    naturalis 

ToM.  XXIII. 


corporis  mortui  esl,  quod  iiiilrcfiat; 
ergo,  etc. 

Contra,  io  Psahii.   lo.  A'07i  dabis   contra. 
sanctum  tuum  videre  corruptionem. 
Et   Petrus  in    Actil)us  Aposlolorum 
lioc  allegat,  cap.  2.  et  13.  et  Dairias- 
cenus  hoc  \v\\icap.  74. 

SCIIOLIUM. 

Hentenlia  Hcnrici  et  aliorum,  quod  Chrisli 
corpus  secundum  causas  inferiores  fuisset  cor- 
ruptum,  quia  habuil  inlrinsecas  corruplionis 
cau-»as  ;  in  hoc  conveiiil  Doctor,  sed  in  eo  quod 
dicitur  corruplionem  fuisse  impediendam  anti- 
quo  miraculo,  dissentil  clare  conveniens  quod 
novo  miraculo  fieret. 

Ad  quffistionem  dicitur,    et  bene 
quantum  ad    hoc,  quod  aliqua  sunt  opinTo  d. 
fulura  secundum  causas   naturales,  ^o°"aTeut. 
ila  quod  quantum  est  ex  parte   ilia-  (ifr^nr^u- 
rum     causarum,  provenirent,    nisi  irefitrei  si 

,  ,.  sibi   rilin- 

iinpedirentur  ;  et  alia  dicunturesse  qucretur. 
futura  secundum  causas  supernatu- 
rales,  qucC  possunt  impedire  causas 
nalurales,  ne  producant  suos  eflec- 
tiis,  et  si  aliquid  tale  compararetnr 
ad  lias  causas  et  ad  illas,  simj)liciter 
diceretur  futurum  secundum  causas 
supernaturales,  et  non  quod  est  fu- 
tiirum  secundum  causas  inferiores 
impediendas  ;  sicut  si  sunl  (liiae 
causai  naturales,  et  una  superior 
alia,  secundum  virtutem,  qu;e  po- 
test  imj)edire  actionem  alteiius, 
tunc  id  (|uod  est  fulurum  respectu 
causa^  superioris,  dicitur  esse  sim- 
pliciter  futurum,  et  non  illiid  qiujd 

27 


418  MHRT  TIT. 

esl  fiiluriiui  sccLiiKliiin   caiisas  infc-         Qiianluin  ad  lioc,  pulo  quod  vc- 

riorcs,  qua-    iini)C(iiunlur  quanlum  iiiin  dicunl,    quod   iioii   ikjvo  iiiira- 

est  cx   |)arte   sua.   Quia  sicut  unus  culo  fuissct  lioc  faclniii,  j)alcl,    qiiia  i 

l^lancta  respcctu  pluvicC,    ct  sccun-  corj)Us  cjus  fuisset  sic  pra^servaluni 

dum     causalitatem   suam     producit  a    putrcfactionc,    (juia  Vcrljum    as- 

pluviam    adduccndo    liumores     vcl  sumjjsit    matcriarn    indissoliibiliter, 

vaporcs  humidos,  etsi  sit  alius  IMa-  cl  iinivit  sibi  corpus  illud  indissolu- 

neta  in  alio    signo  hahens   conlra-  bililcr,  et  eadcm  unione,  et  non  no- 

riam  virtutcni  et  majorem,    proptcr  vo  miraculo  fuisset  corpus  piveser- 

quam  impediatur  virlus  altcrius,  si  vatuin    a  corrupti(jne  ;    hoc   autem 

tunc    quaeritur    utrum    pluvia   erit  quod  Verbum  univit  sibi  corpus  in- 

cras,    vel    non,     magis    dicendum  dissolubililer  capilur  a  Damasceno, 

quod  non,  (juam  quod  sic.  lib.  3.  cap.  27. 
3.           Et  per  hoc  solvitur  alia  quaistio,         Gontra   illud  ultimum  dictuin  ar-      4. 

qua  qutiM-i  solet,  an  dicatur  esse  fu-  guo  :  Xam  passivum  naturaliter  ap- -^^^^''jjjj 

turuni  et  possibile,  quod  est    possi-  proximatum  activo   naturalilcr  non    ^y.^t^'^ 

bile  secundum  causassuperiorcs  vel  impedilo  per  causam   supernatura-   corpoi 

si  rcsur 

inferiores  ?  Exemplum  ponunt   isti  lem,  naluraliter  patilur,  ita  quod  si  tio  fuis 

de  hac  oiiinione  de  Ezechia,  cui  di-  impedirelur  per  causam  supernalu- 

xit  Isaias,  cap.  38.  quod  moreretur,  ralem,  hoc   esset   miraculum,  sicut 

qui     tamen    postquam    ploraverat,  patct  Daniel,   cap.    3.    de   piieris  in 

dictum  estsibia  Domino  per  Isaiam,  camino    ignis    ambulantibus.    Sed 

quod  ultra    viveret  per   quindecim  hoc  corpus  Christi  per  separalionem 

annos  ;   unde  praemonuit   eum    de  aniniffi    fuit    passivum    naturaliler, 

morte  secundum  causas  inferiores,  quia  non   fuit    glorificatum    gloria 

ut  talis  admonitio  esset  sibi  occasio  animai,  cui  lunc  non  unicbatur  ;  si 

orandi,    ut  sic   propter   merita  sua  enim  corpus  illud  fuisset  glorifica- 

diutius  viveret.  Prsedixit  ergo  mor-  tum,  quando  vixit,  hoc   non  fuisset 

tem  suam  secundum  causas  inferio-  de  novo   miraculo,   imo  miraculum 

res,  et  tamen  fuit  impedita  per  cau-  fuit  quod  gloria  animcE  non  redun- 

sam  superiorem,  et  ideo  simpliciter  dabat  in   corpus   ejus,  sed    quando 

non  fuit  mors  sua  pro  tunc.   Sic  in  anima    separabatur,  et   gloria   ejus 

proposito,  corpus  Ghristi  post  mor-  non  redundabat  iii  corpus,  non  erat 

tem  habuit  causam  intrinsecam   et  miraculum  ;  nec  corpus  tunc  in  tri- 

extrinsecam  putrefactionis,  sic  quod  duo  fuit  glorificatum,  ethabuit  prin- 

Ghristus   fuisset    mortuus  in  senio,  cipium  intrinsecuni  corruplivum,  et 

verum  tamen  est,  quod  non  fuisset  per  consequens  fuerunt  agentia  et 

corruptum  et  putrefaclum,  propler  patientia  naturaliter    approximata  ; 

causam     superiorem    impedientem  ergo  si  non  tunc  egerunt  ad  putre- 

actionem  illam  naturalem,  quia  cor-  factionem,  hoc  fuitper  novum  mira- 

pus    tale  fuit   sanctiricatum  ex   tali  culuin,  ex  hoc,  quia  actio  eorum  fuit 

unione,  dicenle  Propheta,  l^sal.  lo.  impedita  per  causam    supernatura- 

Non  dahis  sanctumtuum  mdere  cor-  lem,  unde  licel  fuerit  unctum  myr- 

ruptionem.  rha  et  aloe,  qua?  diu  potuerunt  ser- 


■  \ 


DIST.  XXI.  QU.ESTK)  l.MCA.  419 

vasse  corpiis  a  corru|)(i(»ii(',   ri<tii    la-  jiriiiio    luissel  iMiiliiiii   sari ^11111!,    ot 

iiicii  sciiipcr.  S('(l  ad   liaiic  lalioiiciii  saii^iiis  pcrliccrclur  naluraiilcr,  si- 

alilcr  (liccrcliir  Inrlc,    laiiicii  rcliiico  ciil    iiiodn    iii    ;iciicralioii(»    alioiiiin, 

catii  iisijiic  iii  fiiipin,  (juod  |»cr  iiiira--  liiisscl     iialiiralis    jiroccssiis,    et     si 

culuin     riiil     iiiipcdili     piilrcraclio,  \'crlmin  impcdisscl  illuin  processuin 

(juia  iioc  fuil  jicr   causam   sujicriia-  iii  asccndciHio,  quo(i  sun^uis  iialjc- 

luralcm,  cl  lioc  conciudil  ralio.  rcl  csse    lixiiin  aiite  lcrniiniiiii  ulli- 

•")•  8ed   es.    iioc    noii    sc(iuiliir    (juod  inum,    fuisset  novuiii   miracuium   ; 

'n\'vje-  novo  miraculo  fuil  illa   aclio  mulua  crgo  sic  in  descendc'ndo,  si  \'crJ)iiin 

uim!"^  iinj)e(iita,  sed  eodein   miraculo,  (juo  impedivisset  iilum  descensum,  et  fe- 

Ta^na-  i'"'^"''  ^''>'  corj)us.  (](tntra,  Verimin,  cissel  aliijuid  eorum,  anlc  ultimuin 

juium      (|uod  assumpsit  C()rj)us,  noii  imj)cdi  l(M'miiium,  haherc    iixuin    c.sse,   hoc 

vil  (luomimis  a^-cntia  per  vioientiam  luil   j)er   miracuium  novum  ;    ergo 

agcrenl  in  iiliid  corj)us  vivum,  non  (jiiod  corj)us  Chrisli  non  tendehat  ad 

ohslante  unione   ad    corpusvivum;  corruj)tioncm,  l)oc  fiiit  j)er   novum 

quod  si  impcdissct,    fuisset   per  no-  miraculum. 

vum    miraculum,     iit    quod  clavus         Piceterea,  in  corporc  Christi  vej-a 

non  extraherel  sanguinem,  ncc   lav  fuit  augmentalio,  el  nutritio  et  diini- 

deret  ipsuin,  nec  etiam  quod  sitirel  nutio,  ita  quod  partes    fluxerunt   et 

et  esuriret  ;  htcc  enim  non   jiossent  refluxerunt  ;  sed  tunc  si   impedisset 

esse,  nisi  per  novum  miraculum;  cr-  quod  partes  noii   lluerent,  Iioc  fuis- 

go  sicut  fuisset  novum  miraculum,  si  selpernovum  miraculum.  Per  no- 

Verhuin  impedivisset  iiias  actiones,  vum    miraculum  hiisset  ergo    quod 

sic   si    Veri)um    post    separationem  corpus  ejus  non  tendehat  ad  corruji- 

aniina?  imj)ediret  ne  pateretur^agente  tioneu). 

naturaii  approximnto,  fuisset  noviim         Piceterea,  hoc  quod  adducunt  de       f». 

miraculum,  nf)n  ohstante  unione  ad  Damjisceno,  non  facit  pro  eis,  quia 

\'erl)um.  l^nmnscenus  in  pri/icipio  illiuscap. 

Prailerea,  in  naturalihus  est   du-  d\c'd  quod  i?ico?ivertibiliter  ei  i?i(ille- 

plex  processus,  sicut  dictum   est  i?i  rabiliter  fuerat  unita,  et  non   dicit 

seciuida  quwstio?ie  de  ratio?nbus  se-  quod  i?idissolubiliter.,  et  loquitur  ihi 

'qmc^t  ^^^^'^^^'^^^^'   't    unus    ascendendo,   et  de  natura   i)umana,  et  divina,  sicut 

^-        aiius   descendendo.    In   ascendendo  ihidem   patet,  si  ergo  veiit  arguere  Exponimr 

proceditur  ah  imperfeclo  ad  perfec-  illa     auctoritate,      ergo     indissolu- ^""'^'^*^°' 

tum,  et   illiid   imperfectum,    a   quo  hiliter    assumpsit   naturam    huma- 

proceditur,  Iiahet  ralionem  seminis,  nam,  et  ita  seinper  fuit   nalura  hu- 

in  quo  quidem  processu  nuliuin  ge-  inana  uiiita   Verho,    el  per  conse- 

ncratiim  iuihet  ess(?  fixuni,  antequam  quens    nunqiiam    fuisset    mortiius. 

perveniatur  ad  uitiinum  terininum  ;  Oporlet  ergo  quod  aiiler  intelii"atur 

et  sicut  illud  dicitur  esse  seinen   in  Damascenus,  unde  inteiligilur  quod 

illo  processu,  a  quo  incijiit  talis  as-  neutrum  in  aliam  naturain  sit  verti- 

census,  ita  dicitur   f<ex,  a  quo  inci-  hilis,  nec  eliain  aitera  ab  alia  esl  al- 

pit  resolutio,  et  e  contrario  in  des-  terahiiis,  sicut  patet  ex  dictis   ejus- 

censu.    Si    ergo    Ciirislus   Verhum  deiii  ibide??i,  non  autem  qiiod  dimit- 


420 


LJiilU  III. 


7. 

Ilesoliilio 
qu;nptio- 

I)i:i. 


iriodi,  iiiliil  prrjruissoiit  nohis,  sed 
])assiones  vivi  assuinpsil,  ut  per  lioc 
])iol)aretur  verus  esse  homo,  et  ut 
nobis  ineruissel. 

A(l  rationein  in  ojjposilum,  qiiando  8. 
dicitur  quod  non  dabis sanctiim  tuum  si  clS 
videre  corruptionem^  etc.  dicendiim  "'n^^puin 
quod  hoc  veruin  est  de    facto,   nec  ^^/f/,  ,*;{« 

1  '  corpus 

dedisset,  ut  credo,  si  mortuus  fuisset 


Ad  arf^iini. 
priniiuii. 


Ad   secun- 

dum. 

Qnare  non 

as-;iirapsit 

[iiis>iones 

coiporis 

iiiorliii, 

sicul  vivi. 


latur  sibi,  el  qiiod  non  posset  sil 
corrumpi ;  imo  dixit  in  fine  63,  cap. 
quod  permittebat  carnem  pro])ria 
passione  Christi  pati. 

Dico  tunc  quantum  ad  istuin  arti- 
culum,  quod  verisimile  est  quod 
eliam  si  iuisset  mortuus  in  senio, 
quod  custodisset  Deus  illud  corpiis 
tam  sanctum  ab   omni   corruptione 

et    putrefactione,    voluntate   divina  senio.  Quando  dicitur  pro  alia  opi- 

prohihente    agentia    naturalia,     ne  nione,    qiiod   pcr  Damascenum   in- 

agerent  ad  ejus   putrefactionem,   et  dissolubiliter    assumpsit,  ut    etiam 

illa   volitio   circa   novum  objectum  cor])us   non   potuisset  corrumpi  ex 

fuisset  miraculum  novum.    Suade-  virtute  illius  unionis,  dico  quod  non 

tur    per  illam    auctoritatem,  Psalm.  dicit  indissolubiliter,    sed  inaltera- 

15,  non  dabis  sanctum  tuum  mdere  biliter.    Unde    si   inveniretur  quod 

corruptioncm  ;  sed  si  non  novo  mi-  illud  quod  assumpsit,  nunquam  de- 

raculo   conservasset   corpus   a  cor-  posuit,  dicendum  quod  hoc  verum 

ruplione,  sequeretur  putrefactio.  est  manente   illo    quod  assumjjsit; 

Ad   primam   rationem    patet   per  sed  si   tolum  illud    quod  assumj^sit, 

proedicta,     quod     natura     terminat  desiit   esse   per  corruptionem  alte- 

quodincipit,  nisi  impediatur,  et   sic  rius  termini,  non  estverum  ;  et  ideo 

est  in  proposito,  iit  dictumest.  licet  assumpsit  naturam    humanam 

Ad     secundum,  diccndum    quod  ct  humanitatem,  quia  tainen   illa  in 

Christus  potuisset  assumpsisse  pas-  separatione  animcE  a  corpore,  desiit 

siones  corporis  mortui,    sicut  vivi,  esse,  quia  tunc  humanilas  non  fuit, 

sed  non  fuit  decens  quod  illai   pas-  ideo  humanitatem  assumpsit,  quain 

siones  infuissent  sicut  alitc  ;  et  ideo  tamen  dimisit.  Sic  quamdiu   corpus 

non     per      iniraculum     impedilur,  mansisset,    nunquam     illud    depo- 

quando  fuit  vivus,    quia    assumpsit  suisset,    sed   si   ponatur    corrumpi, 

illas  passiones  vivi,  quia  tales  pas-  sicut  si  fuisset  in  senio,  et  non  esset 


siones  ejus  profecerunt  nobis,  et  per 
illas  meruit  nobis.  Sed  si  assump- 
sisset  passiones  mortui,  ut  corru]> 
tionem  et  putrefactionem,  ethujus- 


impedita  corruptio  per  novum  inira- 
culum,  deposuisset  corpus  illud  ad 
non  esse  corporis  talis. 


^'^r-^f^mtS^^'*'^'^ 


i 


DIST.  XXII.  QU.l!:ST10  IJMCA. 


421 


DISTINGTIO  XXII. 


1 


mum. 


QU/ICSTIO  UNICA. 

/  truin    Cliristtis  fuil  homo   in    triJtto 
mortis  ? 

Hngo  Viclorin.  lib.  i.  de  sacratn.  part.  2.  rap. 
ult.  Aiens.  3.  /;.  qitwst.  19.  mcmb.  3.  D.  Thom. 
H.  /).  qu.vit.  '?.  art.[5.  et  qiixst.  50.  art.  4.  et 
Richaid.  kic  arl.  i.  Durand.  quxsl.  i.  Gabr. 
qu;csi.  1.  Suar.  3.  parl  toin.  i.  disp.  7.  sert.  G. 
Prtrum  discrepal  textus  h!c  ab  O.xoniensi. 

Circa  lianc  distinclionem  vi^esi- 
um.nt  niani  secundam  qutTritur  :  Utrttm 
Cliristtts  ftterit  Itomo  in  triduo. 
Quod  sic  videlur  :  Cluislus  fuit  Cliri- 
slus  in  tiiduo  ;  ergo  Christus  fuit 
homo  in  Iriduo.  Consequentia  pro- 
batur  ;  lum  quia  arguitur  ab  infe- 
riori  ad  supeiius  affirmando  ;  tuin 
quia  ex  opposito  consequenlis  se- 
quilur  oppositum  antecedentis. 

Piciiterea,  Christus  in  triduo  ha- 
buil  humanitatem ;  ergo  tunc  fuit 
homo.  Anlecedens  probatur  duplici- 
ter  :  Primo,quia  habuit  animain,  et 
anima  est  tola  quidditas  hominis, 
quia  forma  est  tota  quidditas  ter- 
mini,  cujus  est,  sicut  probatur  per 
Philosophum  7.  Metaph.  cap.  De 
unitate  depnitionis,  te.rt.  3i.  et  3o.  et 
per  Commentatorein  ibi,  et  Philoso- 
phum  8.  Ethic.  oportet  atitemnon  la- 
tere,  etc.  per  Commentalorem  ihi- 
dem;  unde  sunt  ibi  muilieauctorita- 
tes  ad  hoc. 

Terlio,  idem  j)robatur  sic,  habuil 
tolam  enlilatem,  qua3    fuit  humiuii- 


!cun 
ium. 


:rUum. 


talis  iii  liiduo  ;  eip)  habuit  Jiuma- 
nitatem.  Consequentia  patet,  quia 
humanilas  non  dicit  nisi  enlilatem 
vel  entitatos.  Antecedens  patet, 
quia  lunc  animam  habuit,  et  cor- 
pus  ;  et  hoc  est  tota  entitas  huma- 
nilalis,  et  hominis,  quia  corruptio 
non  est  nisi  dissolutio  unitorum  ; 
ergo  tanlum  ibi  fuerunt  duo  entia,  el 
illa  habuil  ;  ergo  in  triduo  habuil 
tolam  entitalem  humanitalis. 

Praiterea,  Verbum  subsistens  in  Qnarium, 
alicjua  natura  creata  denominatur 
ab  illa  ;  sed  Verbum  subsistebat  in 
aliqua  natura  creata  ;  sed  Verbum 
in  triduo  non  dicebatur  animatum, 
nec  corpus,  nec  corporeum,  et  de- 
nominabatur  ab  aliqua  natura,  sicut 
a  natura  humana  ;  ergo  tunc  fuit 
homo. 

Contra,  non  habuit  animam   uni-  Ratjo 
tain    corpori,  ul  formam    maleriae  ;     •'^^''^* 
sed    compositum    non    est   uisi    ut 
forina  perficiat  materiam  ;  ergo  cum 
in  triduo  anima  non  perficiebat  cor- 
pus,  non  fuit  lunc  homo. 

SGHOLIUM  I. 

Sentcnlia  Hugonis  et  Magistri,  Christum 
fuisse  hominem  in  triduo  mortis,  suadetur, 
quia  sola  forma  est  quidditas,  quod  muitis 
probatur  argumenlis. 

\(\  hanc  quaeslionem  primo  res-       9 
pondendum  est,  quod  Theologi  non  De  iTac  re 
traclantan  Christus  fuerit  homo  in  p.i.  q.^Ts. 
Iiiduo,  quantum  ad    vim  seriiKmis,  5"  u.  S  p". 
ulriim  scilicet  superius  praHlicetur  ^•^^^^- *• 


422 


iji;i{i  III 


Ilugo  liic 

sequilur 

PlfitODem. 


Opinio  Ma- 
gistri. 


3. 

0[)in.  Hug. 

et  aliorum 
sequa- 

cium.  Ra- 
tio  prima 
Hu"onls. 


Secuuda. 


dc  inferi()i'i,  sivc  inforius  sit,  sive 
non  ;  sed  Iraclanl  an  (Ihristus  in 
triduo  fuerit  houjo  existens  in  edec- 
tu,  ila  (jnod  (^hrislus  tunc  fneril 
liomo  existens  in  actu,  et  dicunt 
Ilu^o  et  INFa^ister,  cap.  ull.  qnod  sic, 
uioli  tamen  diversa  ralione.  Ilugo 
enim  de  Sacramentis  lih.  i.  parle 
secimda,  ponit  quod  (ilirislus  in 
triduo  fuit  lioinoj  quia  dixit  quod 
hoino  non  est  nisi  aniina  utens  cor- 
pore  ;  et  quia  Verbuin  fuit  unitum 
aniina3  post  separationem  aninue  a 
corpore,  ideo  dixit  quod  (Jliristus  in 
triduo  fuit  homo.  Sed  Magister  fiiit 
motus  alia  de  causa,  dixit  enim  quod 
unio  istorum,  scilicet  anima?  et 
corporis  ad  Verhum,  est  formalis 
ralio  quare  Verbum  dicitur  homo, 
licet  non  unianlur  inter  se,  et  qnia 
in  triduo  fuerunt  ista  unita  Verbo, 
ideo  in  triduo  fuit  Cliristus  homo. 

Quantum  ad  Hugonem,  aliqui 
respoudent  cum  eo,  dicenles  quod 
forma  est  tota  quiddilas  rei,  et  quod 
materia  niliil  sil  de  qiiidditate  rei. 
lloc  oslendunt  per  raliones  et  per 
auctoritates.  Per  rationem  primo 
sic  :  JMateria  est,  qua  res  polest  esse 
et  nou  esse,  ex  7.  Metaph.  text.  22. 
Ex  lioc  enim  probatur  materiam 
esse  in  naturalibus,  et  in  liis,  quffi 
sunta  natura,  et  a  casu  et  ab  arle, 
quia  possuntesse  et  non  esse,  cujus 
jirincipium  est  materia  ;  si  ergo 
materia  pertineat  ad  quidditatem, 
tunc  quidditas  potest  esse,  et  uon 
esse  per  se,  et  sic  esset  generabilis 
et  corruptibilis,  quod  est  contra 
Philosophum  ineodem. 

Pra3terea,  quod  qiiid  est  est  prin- 
cipium  cognoscendi  illud,  cujus 
est  ;  materia  aulem  est  se.cundum 
se  iguota>  ex  7.  Metaph.  text.  34. 


4. 


ergo  iion  pertinet  ad  qiiiddilalem  rei. 

Picelerea  lertio  sic  :  illinl  (jiiod 
per  s(!  Iiabet  (piod  quid  est,  liabet 
illud  idem  sibi,  (jiiia  ex  7.  Mctajjli. 
texl.  '.V-').  in  dictis  secundum  se,  idem 
est  quod  quid,  est,  cum  eo  cujus  est. 
Quod  ergo  liabet  ^//or/  quid  est,  ne 
sit  idem  cum  eo  cujus  esl,  prohibet 
ne  illiid  sic  habeat  jier  se  quod 
quid  ;  sed  materia  prohibet  ne  quod 
^/^i^compositi  est,  materia  ct  for- 
ma,  sit  idem  cum  composito  ;  ergo 
prohibet  ne  composilum  liabeat  per 
se  quod  quid,  et  per  consequcns 
materia  non  est  per  se  de  quidditate 
composili.  Minor  probaturper  Plii- 
losoj)hum,  7.  Metaph.  in  fine  capi- 
tulide  unitcde  definitionis,  t.  20.  et 
3i.  et  41.  ubi  dicitur  quod  in  con- 
ceptis  cum  materia,  non  est  idem 
quod  ciuid  est,  cum  eo  cujus  est. 

Prailerea,  ad  hoc  sunt  mull<T  q,j^^j. 
auctoritates  Philosophi  in  7.  Meta- 
physic.  cap.  de  unitate  defuiitionis, 
iext.  '3o.  et  secundo  aninialium  : 
Aiiima  substanlia  est  animali,  et 
species,  et  ciuod  quid  erat  e.^se  ;  igi- 
tur  quiddilas  animalis  est  tantum 
aniina. 

Item,  ibidem,  text.   9.  dicendum    ouiui 
speciem,  et  inciuantum    hahet  spe- 
ciem  u?2umque?nque,   sed  ?nateriale 
?mnciuam  secundum  se  dice?idum. 

Item,  in  eodem  text.  40.  qufficum- 
que  suut  partes,  ut  materia,  et  in 
qua3  dividitur,  ut  iu  maleriam,  sunt 
posteriora.  Sed  illa  quee  pertinent 
ad  definitiouem  suntpriora,  in  taii- 
tum  eliaui  istam  oppositionem  vo- 
lunt  defendere,  quod  si  eadem  ani- 
ma  uniretur  alteri  corpori,  esset 
idem  homo  numero,  quia  manet  in 
eadem  quidditas  numero,  cuin  ani- 
ma  sit  lota  quidditas  hominis. 


Sextt 


DIST.  XXII.  QUyESTK)  UMCA. 


42;{ 


erellit 


SCIIOIIUM  11. 

Pruliat  Christum  non  fuisse  hoiiiinem  in  tri- 
duo  ex  Augnsl.  ct  Damaso.  et  iniiUis  rationi- 
bus  probal  niateriam  esse  de  quidciitale  eompo- 
siti. 

Scd   coiitra  lliiuonoin   ot  Mauis- 


ol  111)11  inaloria,  (jikkI  {aisnin  osl. 
riido  socnndnin  islain  viain,  essot 
(iiooiKiiiiii  (|ii(Mi  inaloria  iiiiiii  csl, 
sod  (juod  sit  oadoin  ossonlia  cnin 
foiiiia. 

Piiolerea,   cnjns   essontia  esl  in-       i; 
creala,   non    lialxd    cansain    ;   er^o 
cnjusm'e  est  incausalnin  a   lorini- 


lu.  Mu- iriiin  arj-uilnr  priino  por  auclorita-     nis    intrinsecis,    non    iial)et   causas 


ugoms.  toin  .Vii^usliiii  l"{.  (lo  (avitato  Doi, 
cap.  '2'-\.  Ilonio  noii  est  corjms  so- 
/i/iN.  iicc  aiiima  sola,  sed  rjuid  ex 
aniiuacoiistal,  et  corpore  ;  etparuin 
posl  :  Cum  csf  ufriimque  coiijunc- 
tiim  liatict  liominis  nomen. 

Prioterea,  Dainascenus  Iit>.  '{. 
cap.  3.  et  24.  soivens  objectionein 
iHorelicoruin,  quterentinin  (luomodo 


5. 


o.vlrinsecas  ;  sod  ilia  essentia,  (jna» 
non  incindit  inateriam  iil  j)artoin 
sni,  est  incausata  a  nialoria  inlrin- 
sece  ;  eri;o  iiia  essenlia  non  iiai)ot 
caiisain  naturalcin  ;  ergo  siii)stantia 
inalorialis  non  liai)et  inateriain  iil 
causain,  qiiia  est  incausata  a  mate- 
ria. 
Praiterea,  ens  compiotum  et  j)er- 


omnesiiomines  sunt  unius  naluroB,     fectuin  iii  aiiqiio  genere  non   unitur 


dicit  quod  iioc  ideo,  quia  oinnes 
haljonl  aiiimam  et  corjnis,  qua3 
pertinont  ad  naturam  iiuinanam. 
Idem  Damascenus,  cap.  o8.  dicit 
quod  Ciiristus  iiai)iiit  verum  corpus, 
et  non  piiantasticum,  quia  aiilor 
non  esset  ejusdem  naturcT  noliis- 
cum  ;  er^o  socundum  ipsuin,  cor- 
puspertinet  ad  naturam  iiumanam, 
et  non  laiilum  anima. 
aieriam  Piielerea,  conlra  eos  speciaiiter 
n%EiT  arguitur,  qui  dicunt  quod  materia 
Jifatis.  |j,j(j  gg^  T^dv^  quidditatis,  sed  quod 
forina  sil  lota  quidditas ;  arguitur 
sic  j)rinio  conlra  :  Qucecumque 
essentia   est    snfiiciens   ratio   aiicui 


aiicui  nisi  per  accidens,  quia  noii 
potest  facere  unum  persecum  aiio, 
nisi  quod  vel  est  potentia,  vei  actus. 
Sed  si  a  qiiidditate  rei  e.xciuditur 
materia,  ita  quod  qnidditas  rei  sil 
tanluni  forma,  tunc  cum  forma  sit 
ens  compietum  in  genere,  ut  lu  di- 
cis,  sicut  et  qniddilas  rei,  qufe  noii 
est  j)or  se  (ieteriniiiai)iiis,  ergo 
forma  iiuili  potest  uniri,  nisi  ad 
constitueudum  uiium  per  accidens  ; 
ergo  hic  ignis  compositus  ex  inate- 
ria,  el  forma  noii   erit  per   se  ens, 


quod  faisuin  esl. 

PrcCteroa,  illud  quod  non  incliidil  ^^    ,.  .. 

;       .  ^  .  Dupliciter 

aiiquam  quiddilatom  alicuius  iirene-    a'''iu'd 

1-         •  •    i  ■  .....  est  iu  26- 

essendi,    circumscrij^to   quocumque  ns,  nec  per  se  inciudilur  m   qiiiddi-     nere 

aiio,   sicut     essentia    albedinis    est  tate   aiicujus  in  genere,   non  (>st  in 

sufticiens  ratio  aiicui  essendi  albuin,  genere  per  se,  noc  per  reductionem, 

ciroumscripto    quocumquo   aiio  ;  si  qiiia  quod  jier  se  est  iii   genere,  in- 

ergo  forma  ignis  sit  lota  qiiidditas  ciudit  quidditatem  aliquam  generis, 

ignis,     ergo    forina    ignis     circuin-  et  quod  est  in  genere  per  reductio- 

scriptoqu(  cumqueaiio,estsufficiens  nein,  includilur  in  quidditate  alicu- 

ralio  ossendi    ignom  ;    orgo  j)osset  juspersein  genere.    Sed    materia 

esse  ignis  maneiite  sola  forma  ignis,  secundum  istam  opinionein,  noutro 


42i 


LUUU  lil 


iModo  se  lialjut  ad  qiiiddilalc^in,  (|ua;  suiit  iiiimen)  divorsa,  sicut   cl  iiio- 

soluiii  osl  por  so  in  goiiero,  quia  noc  vens,  sod   universali    lalioiio     sunt 

includit  illaui,  noc  por  se  includitur  eadom.   Similitor   7.    MeLaplt.    lc.ct. 

in  illa  socundiim   vi;iin    hanc  ;  or^o  -V.).  .scilicet  de    iinilatp  dejinitionia.^ 

maloria  noc  ost  iii    gonere  per  so,  sicul  siinul  tolum  est  ox  hac  maleria 

nec    per  reductionem,  et  ita  si  sit  et  forina  hac  ;  animal  vero,  et  homo 

aliquid,  erit  Deus.  ex  maloiia  ot  f(jrma  uiiiversali  ;  or^^o 

7  Piietoroa,  lationi  inaloria!  iioii  ro-  ralioni  maleriai  non  rcpu;;^nat,  quod 

composi-  |)ui>nat  quod  sit  communo  nlurihus  ahstrahalur, 

liiiii  ex      ,        .     .       \  *        . 

matcriaet  mdividuis,  quaro  ab  hac  materia,  ot         llltorius    do  2.    hro|)osilioiio,    o\ 

fornia,  est   ...  .  .  .  .,,.  .,.  .  „  . 

{ler  se    illa  possit  ahstralii    ratio  communis  illis,  scilicot  matoria    ot    lorma  sic 

materiee,  et  similiter  ah  hac  formn,  ahstractis,  et  in  communi  consido- 

et  illa  communis  ratio  formai!  ;  sed  ralis,   hahent  hoc  per  se,  quod  ox 

materia  ignis  in  communi  et  forma  illis  constituitur  compositum  in  com 

ignis   in  communi    faciunt   por    se  muni,  nec  ex  materia,  noc  ex  forma 

unum,  ita  quod  ox  matoria  ot  forma  ignis  in  communi  constituitur,  nisi 

ignis  secundum    se  considoralis   fit  ignis    in  communi,  quia  ratio,  qiia 

per  se  unuin  ;  sed  omne  unum   per  ex   hac   materia    et   forma    hac    fit 

se  habet  quidditatem  per  se  unam  ;  nnum,   ost,  quia   hoc    est  actus,  et 

ergo    composituin    ex    materia    ot  1^^'C   potentia,    et   h«c   non  habent 

forma  ignis  in  communi  habet  per  se  "is'  per  ralionem  matoria^  et  forinai 

quidditatem  unam  ;  sed  quod  per  se  i»   communi  ;    ergo   hoc  inest  illis 

pertinet  ad  unitatem,  pertinet  per  se  per  rationern  communem  eis  ;  ergo 

ad  ejus  quidditatem  ;  ergo  cum  tam  pnma  ratio  constituendi  unum,  re- 

materia   quam  forma,  ul  ostensum  manot  in   matoria  et    forina  per  se 

est,  pertineant  ad  unitatem  compo-  consideratis.  Et  ulterius  tunc  argui- o^ne  p^e 

siti,   soquitur   quod    pertineant    ad  tur  :  Omne  per  se  unum  hahet  ^^^o^iquod  qui. 

ejus  quidditatem.  (l^M  unuin  ;  hoc  ergo  compositum, 

Propositio    prima    illius    rationis  quod  est  in  genere  in  communi,   do 

est   manifesta,  quia    ratio   matoria»  cujus  ratione  et  unitate  est  materia 

potest    abstrahi    ah  hac  materia  ot  et  forma,  habet  quod  quid  ;  ergo 

illa,  quia  ex  secundo  Pliysicoram,  niateria  pertinet  ad  quidditatem,  sic 

text.  38.  et  sexto  Metaphysicai,  text.  ista  contra  conclusionem. 
3.  causa  et  ofTectus  proportionantiir, 
itaquod  causarum  singulariuin  sunt 
eirectus     singulares,    et     causarum 
universalium   effoctus   univorsales  ; 


SCHOLIU.\I  III. 


Oiicit  ad   oppositurri    rationes,   quibus  altna 
ergO    Causa,     qUtO     Secundum    SUnm       pars  suadebal  materiHm  non   esse  de  rei   quitl- 

universalitatom  potest  abstrahi, 
etiam  in  matoiia.  Non  ergo  habot 
dicore  quod  dictum  Philosophi  est 
Yoruni  in  causis  et  efTectibus  non 
materialihus,  quia,  ut  patet  12.  Me- 
taph.  cap.  2.  materia  in  me  et  in  te 


ditate,  explicando  varia  loca  diffirilia  Philoso- 
phi,  et  resolvendo  in  substantiis  composilis 
materiam  cssc  de  quidditate.  Oplimc  exponit 
quomodo  ex  aBquivocatione  nominis  [maleria) 
el  nominis  (species)  adducilur  Philosopb.  pro 
illa  falsa  senlentia;  fuse  satis  aperit  circa  hoc 
menlem  Philosoplii.  Vide  eum  in  toxlu  ipsius 
7.  Met.  c.  de  delinitione. 


DIST.  XXII.  Ol^  KSTIO  UMCA.  *25 

Priolerea,  ralioncs  facla'  [mo   illa  (///o// Y///V/ rei  itninalorialis  ideiii  est 

\d  raiio-  <»j)iiii(Mie      coiicIikIiiiiI      opposiluiii,  eiim    re   iiiiiiialeriali,   ila  tjuoi/  i/iutl 

"h/.Mipe- M""*'    <»«U'n(liliir   priiiK»    de    ralioiie  rei  iiialerialis  rsl  ideiii  eiim  rc  inalc- 

laitrium   I"'"'*'-    ^><nn   cx  lioc   (luoil  iiialeiia  riali  liaheiile  |iriiiK),  i/iioi/  i/niiI  r-s/. 

^P/}'^ '^'^U^si,  t/ita  7'es  7)o/i's/  essc  e/  /lon   esse,  Qiiod     prohaliir    per     IMiilnsdpliiim 

iidditate.          '    '                  '                                                   .        .  .                        ....          I   • 

se(]iiiliir   qiiod   jierliiieal  ad  (iiiiddi-  sep/imo    Me/iij)/iijsie.   /r.r/.    '.\\.    ubi 

laleiii    rei,    (luia    passio    coinmunis  comparal  |)artes  delinilioiiis  ad  par- 

oslendilur  de  suhjecto  cominuiii  per  les    rei     secuiidum     proporlionem, 

medium  consequenlicT.  llliid   auleiii  (jiiia   sicut    lola    (hdiiiilio    exj)rimil 

medium,    qiiodcumque    sil,    resolu-  lolaiii  (luiddilalem,  ila  partcs  defini- 

hile  est  iii  illud  quo  aliquid  dicitiir  lionis     parles    quiddilalis,    dicenhi 

posse  esse   et   non    esse,  et  hoc  est  ipso,  (iiioniam  dcliiiitio  iali(j  esl,  et 

niateria    secundum    Philoso[)lium  ;  omiiis    ratio  parles    hahet,    op(jrtet 

ergo  ex  hoc  quod  materia  est,   qua  ([iiod  sicut  ralio  et  definitio  ad   rein, 

res  potest  esse  et  non  esse,  sequitur  ila  parles  rationis  ad  partes  rei.  Sed 

quod  est  principium   radicale,  quo  si    in   composito   esset    maleria,    el 

passio  oslenditur  de  tali  subjecto,  el  non  esset  de  essenlia  compositi.  nec 

per  consequens  pertinet  ad  quiddi-  cj  nod  (juid  esseiidem  cum  eo,  cujus 

tateni  suhjecti.  esset  in  malerialibus,  tunc  in  defini- 

Pra3terea  secunda  ratio  non   con-  lione  exiirimenle  quidditatem,  esset 

Jsccun-  '                        '                           '              . 

dain.      cludit,   falsum    est   quod   accipitur,  aliquid    qiKjd    non    respondel  parti 

i.riDci-  quod    materia    non    est   principium  definienti,  et  non  teneret  illa  propo- 

jndi.  coiinoscendi  rem.  Dicit  eniin  Pliihj-  sitio. 


)8cec 


soplius,  secinido   Me/apJt.  /ext.  11.         Praeterea,  aucloritates  pro  oppo-      ^ 

quod    si    species    causarum    essent  silo    sunt    magis    manifeslai.    Dicit  Ad  quar- 

infinitai,    quod  niliil    esset   scibile,  cniin  Philosophus,  octavo  Aietaphy- 

nec   aliquid    posset   sciri  ;   sed  non  sic.    cap,  3.   text.  9.   quod  quid  est 

arguit    hoc   de   speciebus    infinilis,  deliniunt  per  materiam,  et  hi  imper- 

jiraeler    quatuor  causas,    quia    lioc  fecte,  quia  tanlum  definiuut  ens  in 

etiam  prohatur  prius,    scilicet  quod  polenlia  ;  alii    auteni    definiunt  per 

in  iiiilla  specie  causarum  suntcau-  aclum,    sed     tertii     definiunt     jier 

Sffi   infinitte.     Sed    si    materia   non  utruinquc;    et     hanc    definitionein 

pertineret  ad  scire  rei,  noii  teneret  approbat,   sicut  Archytas  approba- 

consequentia,  quia  res  nihilominus  vit.  Iteni,  caj).  3.  i/jidem  dicit  Philo- 

scitur,    licet    non     cognoscatur     id  sojjhus  contra  Platonem,   (juod   du- 

quod  pertinet  ad  quiddilatem  ejus,  hitalio,    qua  Antisthenici   dixerunt, 

et  ita  licet  materiai   essenl  infiniUe,  hahet  ijise   contra  Platonem,   quod 

et  non   cognoscantur,    iiihiloininus  idcte  non  possunt  deliniri,    nec  ali- 

res  cognosci  potest.  qua  suhstantia,    et   hac  definitione, 

PitTterea  tertia  ratio  non  conclu-  qute  compelit  substantitc  materiali, 

leriium  (lit,  falsuiii  eiiim  est  quando   dicitur  qiiia   secundum    Philosoj^hiim,   de- 

quod  materia  impedil  ne  cjuod  quid  finilionem  oportel   esset   oralionem    oeiiuitio 

e.s/  sitidemcum  eo  cujus  est,  scili-  longain,  et  ideo  suhslantia  quie  dt;- loulrquo- 

cet   cuni  habente    materiam,    sicut  finilur,  oporlet  esse  composilorum,     '"^*^'^- 


10. 


42G 


Minu  III. 


12. 


f 


13. 

Spoties 
tripliciler 

siimiliif. 

Exponiliir 

Philosoiili. 


qiiia  ralio  esl  (lelinilio  ejiis,  quod 
habel  7///V/  (!l  '///«/'",  hoc,  iit  mate- 
liain,  illiKl  veru  ut  formain.  Item,  in 
codem  dieit  qnod  substanlia  compu- 
sita  babet  perfeclissimam  rationem 
substantiai ;  sed  boc  non  esset  ve- 
rum  secundnm  banc  viam,  quia 
baberet  aliquid  quod  non  pertinet 
ad  suain  quiddilatem  et  substantia- 
litatem. 

Ad  illum  er^o  articulum  dico  bre- 
viter,  quod  sicut  causala  se  babent 
ad  causas  suas  extrinsecas  diversi- 
mode,  ila  causata  diversimode  se 
habent  ad  causas  intrinsecas.  Quffi- 
dam  enim  sunt  causata,  qua3  habent 
plures  extrinsecas,  ut  quai  non  sunt 
immediate  a  Deo,  sed  mediantibus 
causis  secundis  mediis  ;  et  illa  quffi 
immediate  producuntur  a  Deo,  tan- 
tum  habent  unam  causam  efficien- 
temetfinem;  ita  etiam  sunt  quffi- 
dam  entia  causata  a  causis  intrin- 
secis  pluribus,  ut  composita,  et 
qua^dam  non,  ut  entia  simplicia, 
qusp  tamen  habent  €ausam  forma- 
lem,  non  materialem  :  et  slcut  illa, 
qua3  habent  quidditatem  simplicem, 
habent  causam  intrinsecani  forma- 
lem,  quse  pertinet  ad  quidditatem 
eorum,  ita  quee  suntcausata  a  cau- 
sis  extrinsecis,  essenlialiter  depen- 
dent  ab  eis,  ut  causis  essentialibus 
ad  essentiam/et  tunc  si  causa  ma- 
terialis  intrinseca  sit  materia  prima, 
sive  corpus  organicum,  pertinebit 
ad  quidditatem  rei  materialis. 

Ad  intentionem  autem  Philoso- 
phi,  7.  Melaph.  in  cap.  de  unitate 
(Iefinilio7iis,  est  sciendum  quod 
Philosoi)hus  ('equivoce  in  illo  cap. 
accipit  ista  tria,  specieni,  niateriam, 
et  subjectuni,  cujus  cequivocationis 
ignorantia  facit   ut    illud  capiltilnm 


a  multis  male  exponatur.  Quaiido- 
qiieenim  Pliil()so|)liiiscaj)it  speciem 
pro  forma,  (pia;  est  alt(ua  pars  com- 
posili,  et  quandoqiie  pro  iiniversali 
abstract(^  ab  individiiis,  ciijus  est 
fiuod  quid  est,  jirinio  simpliciler  ; 
quandoque  accipitur  jjro  composito 
ex  iiltima  materia,  et  forma  iiltima, 
quod  est  videlicet  per  se  in  genere 
Substantia?  compositum;  quando- 
que  autem  capit  ibi  pro  composito 
universalia,  secundum  qiiod  di.s- 
tinguuntur  contra  speciem  j)riino 
modo  diclam,  et  non  secundo  mudu. 
Unde  quandu  vocat  hominem  in 
universali  subjeclum,  et  individuuin 
in  genere  Substanliee  existens,  huc 
non  arguit  ex  se  existentiam,  nam 
quidquid  est  illius  coordinationis, 
est  in  genere,  antequam  compare- 
tur  ad  existentiain.  Unde  /lic  liomo 
abstrahit  ab  existentia  sicut  homo, 
bic  tamen  Iiomo  existensnon  estens 
peraccidens  tanquam  aliquid  com- 
positum  ex  rebus  diversorum  gene- 
rum  ;  sed  existentia  formaliler  est 
extra  rationem  essentialem  illius 
hominis,  et  tolius  illius  coordina- 
tionis  in  genere  Substantiae,  et  pro 
tanto  dicitur  existentia  sibi  esse  ac- 
cidens.  Unde  existentia  est  conditio 
necessaria  isti  homini,  ul  terminet 
generationem,  nam  hic  homo  non 
generatur  per  se  et  primo,  sed  hic 
homo  existens,  et  eo  mudo  existen- 
tia  sequitur  ipsuin,  ut  comparatur 
ad  generationem  producentem  ip- 
sum  in  esse ;  unde  sic  hoc  subjec- 
tum  generatur,  et  non  subjectum, 
ut  pra?cise  dicit  individuum  in  ge- 
nere  Substantia},  secunduin  oidi- 
nationem  illius  generis. 

Itein,  accipit   mcderiam    quando- 
que  ut  non  contracta  est,  sed   uni- 


I 


Qiio  scns 
eiisleutia 
ejl  acci- 
dens. 


14. 

Materia 
triplicitei 


ter. 


,/ 


iJiST.  \\ii.  oi'a:stio  TMCA.  Vll 

limitur,   vcMsaliler   j)i'()   piiiicipio    polciiliali,  Ad  priimim  cr^o  arfitiiiiciihiiii  j)io       j;;. 

rlipMcr   '"^"    ('onccriiciulo    lianc    \t'l    illaiii  alia  ojiinioiic,  (jiiaiKlo  dicilur   (jnod   ^jjljug,',"' 

inalcriain,  ol   sic    ca|)it    nid/rriani,  inaleria  est,  nua   rcs  jiotcsl   ossc   ot  f'i'i".  iI"k. 

cuin  (licil    (juod    aulcrrc    nialcriani  ii<»ii  esse,  oslcnsuin   osl  (juod    ralio 

a    rchus,    sujiorlluuni    csl.    |<]t    idoo  concludit  oppositiiin.  l*roj)tcr  laiiicn 

parahola  de  aniniali,  (juaiii    consuo-  iiitonlioncin  Pliilosoj)lii    rosjiondco, 

voat    Socralos    niinor    dicero,    non  fjuod  corriijilihilo  polosl   dicorc  jio- 

bene  se  liahcl,  facil    cnini  snsjiicari  tenliam  romolam  ad  corrujitionem, 

quasi  conlin^ons  sil  liominom  osse  vol  jiolenliam    proj)in(juain  ;  si    j)o- 

sino  jiartihus,  sicut  sine  aMO  circu-  tenliam   romolam,  sic  i^nis    esL    iii 

lum,  ot/sic  nialeria  portinot  ad  quid-  potentia   ad     corrujilionom,   ot    sic 

dilalem  illius  quod  dofinilur.  Aliter  hoc  est  per  se.  Socundo  modo  i^iiis 

enim   suhstanlia    comjiosila   secun-  est  coi-rujilihilis ;  sic  dicit  potentiam 

dum    suam  essontiam,   ut    ignis  ct  j)roj)in(juam,    si      corruj)lil)ile    non 

aqua,  essot  siinj)licilor   sicut  Ango-  inest  alicui,  iiisi  sit  suhslanlia  com- 

lus,  et  homo  simpliciter  sicul  Aiijie-  posita  existens.  Nam  o.xistontia  est -^'""^'''''^^* 

lus  secundum  suam  ossonliam.   Se-  condilio  necossaria  ad  hoc  quod  ali-   i^st  esse 

cundo    inodo  accipilur   maleria,  ut  quid  sil  torminus    a   qao  corruptio-  se,  expo- 

contrahitur  proj^rietato   individuali,  nis,  sicut  lerminus  «c/  (/^«/?m  genera- 

ut  cum  dicilur,  ha^c  materia  est  jiars  tionis;  sic  materia  est,  qua  res   po- 

compositi.    Tertio    modo     accij)itur  test  esse  et  non    esse,  ut   est  in  lali 

?/2«/e/7'a,  ut  contrahitur  accidenlali-  suhjecto  sic  accepto  socundum  con- 

ter,  vel  sicut  pars  inlegralis   dicitur  ditionem    o.vislonticc,  et     sic    qiiod 

hujus  pars  inatorialis,  et  semicircu-  qnid  esl  nec    est     generahile,    nec 

lus   pars    circuli.  Alio   modo  magis  corruptihile.    Unde  de  maleria  isto 

accidentaliler  dicitur     aliquid   esse  rnodo  dicta  loqintur  PhiIosoj)hus  m 

materia   alterius,  in    quo    ost,  licet  ''•  ^ictapli.  quaiido   dicit   quod   est, 

accidit  sihi  esse   in    illo,  et  non  de-  q^^tt   res  potest   esse   et    non   esse, 

terminat  sihi  illud,  secundum  quod  qm<i  sic    ad    intentionem     j)ertinet 

ihi   liltera)   siVQin    vel    cerea3    sunt  il)idein  loqui  de  materia,quia  abeun- 

materia   syllahai,  et    j)artos    circuli  tihus   sensihilibus    a    sensihus,  non 

lignoa?  vel  ffiroco.  Propter  hoc  ergo  est  certum  nobis  an  fuit,  vol    non, 

quod    diversimode   comparal  mato-  Quia  habent  maleriam,  qua  possunt 

riam  ad  subjeclum,  et   ad  speciem,  esse  et  non  esse. 

el  quandoque  uno    modo,  et  quan-         Ad    secundum,    quando  arguiliir      16. 

doque     alio,     quandoque      dicilur  quod  materia  non  jiotest  esse  j)iiii-  '^'^,]u^„V.'°" 

quod  materia  pertinet  ad    qiiiddila-  cipium  cognoscendi,  quia  socundum  ^|J°,"'JJ.'?° 

tem,  et  quandoquo   non,  sicut  patct  se  est  ignota;    dicendum   quod  nia- ^*' 'saota. 

diligenter  intuonti    illud    capitulum  teria,  ut  est  in   potentia  propinqua, 

secundum  modo  dicta.  qua  aliquid  dicituresse  et  non  esse 

SCHOLIUM  IV.  potenlialilor,     non    est    princijiium 

cognoscendi,  quia  sic  est  principium 

Solvil  argumenla  posita  num.  2.  3.  ct  4.  pro-  .  .  ,         .      ,  .         . 

banlia  m.lerium  non  csse  de  .i.ii(l-lil..te,   expo.  COntingOnllcC        Cl        indolormiliatlO- 

nendo  mira  subliiilale  varia  loca  Pbilosophi.  His,     Ct    sic      l*hiIosophus      loquitur 


428  l>ir>|{I  III. 

ibi  de  rnaloria,  ([uia   sic   i)(>rlinel  ad  (li(;il   ([uod    sin^iiliini     non    vidclur 

proposiliiin   suiiin,  quia  dicit  quod  aliud  a  suiinol  suhstanlia,  y//06/ yz/fW 

sin^iilaria   non    discoinunlur,   quia  diciturosso  singuli  sulistantia.  Nec 

cognoscuntur  a  sensu  vel   imagina-  quid  dissiinile  est  ^7e //^7y;  Elcncho- 

tione,  etsic  ipsis  abeuntibus  a  son-  ?'?^??«,sicut  aliqui  dicunt  quod  non  esl 

sibus  non    cognoscuntur,    si    sunt  aliud  hoc  dicere,  quarn  dicore  quod 

et  non  sunt,  et    assignat   rationeni,  singuluin    est    rationi     ipsuin     est, 

quia  materia  secundum  se  est  igno-  quoniain    comparat  qiiod    qiiid  ad 

ta.  Loquitur  orgo  de    materia   indi-  illud  quod  por  accidens  habet  quod 

viduali,  ut  est  in  polentia  propinqua  quid,  ul  Injmo   albus  ;   et  ibi  sicut 

ad  illam  indeterminationom,  sod  ta-  habot  quod   quid   per   accidens,  et 

men  matoiia  in   universali  conside-  non  primo,  nec  per  se   sic  ostondit 

rata  pertinet  ad   quidditatem  roi,  et  quod  non  est  per  se  et  priino  idem 

est  principium  cognoscendi  rom.  cum  eo.   Postoa  autem  in  fine  capi- 

Ad  ter-       -^^  tortium,  quando  arguitur  quod  tulide  unilate  definitionis,  comparat 

Quomod     ^'^  concoptis  cum   materia   ost  idem  fiuod  riuid,  ad  concepta   cuin   inato- 

aiiquid   quod  quid  est,  cum  eo  cujus  est,  di-  ria,  quffi  habent  quod  quid  per  se, 

quid  est.  condum  quod  aliquid  dicitur  habore  licet  non  primo.  Nam  concepta  cum 

do  est,    quod  quid  primo  et  per  se,  et  ali-  materia  sunt  individua,    quae    ad- 

Qu^a^rupii- Quid  per  se,  sed  non  primo,  et  ali-  dunt  indivisionem  supra  illam   rea- 

quidVabet  ^u^^l    por  accideus    tantum,  et  non  litatem,     qua     contrahitur    natura 

^Tem'*^'  P*^''  ^^'  ^^^^  primo.  Et  sicut  aliquid  speciei,  et  illam  realitatem  addit  in- 

habet    quod  quid,   sic     habot   illud  dividuum  supra  naturam,  ut  dictum 

idem  sibi,  si  per  se  et  primo,  habet  est.    lllud    autem  individuum   cum 

illud  idom   sibi,   peu,  se,   et  primo;  quidditate  naturae  in   conceptis  cum 

et  si  per  se,  ot    non    primo,    ha-  inateria,  hoc  est  in  illis,  quce  habent 

hei quod quid  per  se,  sod   non  pri-  condilionem   matorialem  supra  na- 

mo  ;  et  si  non   per   se  nec   primo  ;  turam  speciei,  qudd  hahet  quod  quid 

sod    per    accidens,    eodem      modo  naturae  per  se,  licet  non  piimo  non 

habetillud  idopisibi.  Exomplumpri-  est  idem  quod  quid  primo,  et  per  se 

mi   :  Ilomo    dicitur    habere    quod  cuin  eo  cujus  est,  sed  per  se,  licet 

quidper  se  et  primo,  sicut  homo  est  non  primo. 

homo  primo,  et  sua   quidditas   est  Ad  auctoritatem  primam,  quando       18. 

sibi  primo  eadem,  et  homo  ost  quod  dicitur   quod  anima  est   quod  quid  ^^^,^'^^' 

primohabet  signum  suaequidditatis,  orat  esse    animal,  dicendum    quod 

quod   scilicet   est  deflnitio   sua;   et  illud  est  glossandum  per  hoc  quod 

oodem   modo,  quod  per  se,  et   non  soquitur  post,  si  vero  non  anima, 

primo    habet     quidditatem,     habet  aninial  hoc  quid  dicendum,  hoc  au- 

eam  eamdem    sibi  per  se,  sed  non  tem    non   dicendum,  sicut   dictum, 

primo,  ot  sic   de  eo  quod  per  acci-  quasi  diceret,  quod  dictumestprius, 

dens  habet  quidditatein,  et  sic  varie  quod  non  est  animal  tantuin  anima, 

loquitur    comparando    quidditatein  licet  sit  foima,  ot  principalior  pars 

ad   id  cujus  est,  quod  primo  habot  ejus. 

quidditatem  sicut  in  principio,  cum  Sic  ergo   falsum   dicunt  isti,  qui   faiiunto 


DIST.  XXII.  OU.flSTIO  LINICA. 


120 


luj?o  et 
igidler. 


'uajst.  1 
um.  4. 


10. 

um  est 
itas  iib' 
ita  dis 
icta  a 
irlibus 
iiilis. 


(liciint  qut)d  lorina  ost  tola  quiddilas 
rei,  el  in  lioc  non  veruni  dicil  Ilu^o, 
(IMod  JKinKt  csl  aninia,  cl  falsuni 
tdiain  dicit  liic  Ma^islcr,  (juod 
(Miristus  diccbatui"  hoino  j)roj)lor 
iiniononi  corj)oris  ol  aniinoi  ad  \x'r- 
buin,iianiin  triduo  iion  fuit  lioino, 
licot  aniina  ot  corjjus  unila  fuerint 
Vorbo;  hunianitas  oniin  iioc  ost  ani- 
ina,  noc  corj)us,  noc  isla  conjunc- 
tini,  sicut  dictuni  ost  (li.sti/iclione 
■  secmida  lutjus  lertii  *,  sed  liuina- 
nilas  ost  alia  ontitas  ab  aniina  et 
corjiore  conjuncliin  ot  divisiin,  si- 
ciil  siipra  est  ostonsuin  jjor  rationos, 
noc  hic  ojjorlol  eas  rej^iicare. 

Undo  huinanitas  est  vera  ontitas 
absoluta,  et  noii  aniina  et  corj)us, 
ul  unita  sunt,  ila  (juod  iion  addat 
sujjor  aniinain  ol  corjjus  solani  re- 
lalioncin  (juaindani  unionis  aniiiia) 
cuin  corjjoro,  lunc  oniiii  non  dicero- 
tur  inortuus  Chrislus,  nisi  jjrojjtor 
unain  relalionein  corrujjlain,  et 
projDter  corrujitionem  unius  rclalio- 
nis  ;  sod  ost  vora  ontitas  absoluta, 
nec  cst  hoc,  nec  illud,  nec  ista  si- 
inul  ;  sicut  nuinerus  non  est  hcEC 
unitas,  nec  ista,  sod  cunuilus,  et 
acervus  laj)iduin,  qui  non  habet 
unain  oniitalein,  ost  ipsi  lapidos  ; 
sod  non  sic  humanitas  est  aniina 
el  corpus  divisini  aut  conjunctim. 
Undo  falsuin  dicit  Averroes  super 
primum  Phi/sicorum,  quod  toluin 
non  est  nisi  parles  conjunctiin,  quia 
nec  totum  est  pars,  nec  partes  uni- 
ta3,  si  sit  por  se  unum  ;  et  ita  huma- 
nitas  nec  ost  aniina  et  corpus  divi- 
sim,  nec  ut  conjuncta  sint,  ita  ut 
formaliter  ista  conjunctio  sit  ista, 
licet  humaiiitas  non  sit  sine  illa 
uniono,  sed  tertia  entitas  ab  istis, 
non  terlia,  quoe  cum  istis  constiluat 


loluin,  (juia  lunc  humanilas  essct 
j)ars,  sod  osl  ali(jua  ontitas  formali-  ^ 
tcr,  (juio  noc  est  ista  conjunctim, 
ncc  divisim,  includit  lainen  istas  ^ 
onlilalos.  Quia  ergo  Iioec  enlitas  non 
fuitacluin  liiduo,  quia  non  habuit 
aclualem  onlilalom,  ila  cifzo  dicon- 
tlum  cst,  quod  Christus  non  fuit 
hoino  iii  liiduo,  j)rout  Thooloj^i 
tractant  de  eo. 

SCHOLIUM  V. 

Logice  loquendo,  hfBC  est  falsa  :  Christus  in 
Iriiiuo  fuil  homo,  quiaquando  subjectum  inclu- 
dit  duo,  ul  Ghrislus,  oporlel  ulcju->  ralio  sil  in 
se  vera,  iiuia  de  raliune  in  se  falsa,  nihii  vere 
dicilur,  ex  i.  d.  2.  q.  2.  alioquin  haec  esset 
vi-ra,  ttuijus  Deo  e^t,  si  suflicerol  esse  inesse  alte- 
ri  parti.  Vide  Docl.  i.  Periherm.  q.  7.  et  12. 


Sed  quid  ost  dicondum  secun- 
duin  Logicam  ?  Dico  quod  socuii- 
duin  Logicam  loquendo  de  virtute 
sermonis  non  fuil  htec  vera  :  In  tri- 
duo  Christus  est  homo^  licet  Socra- 
tos  sit  homo  ipscrnon  existento  ;  noc 
est  siniile  de  uno,  sicut  de  alio,  ut 
patobit,  et  ratio  liujus  est,  nain 
ad  lioc  quod  aliqua  ratio  sit  vera 
de  aliquo,  vel  aliquid  do  ipsa,  opor- 
tot  quod  prius  sil  iii  se  v^era.  lloc 
patet  per  Philosophum,  ■*>.  Metaph. 
cap.  de  Falso,  ubi  dicitur  quod 
ralio,  quiE  in  se  est  falsa  et  impos- 
sibilis,  de  nullo  potest  esse  vera,  nec 
aliquid  de  ipsa.  Unde  honio  irratio- 
nalis,  nec  vere  dicilur  do  aliquo, 
noc  aliquid  do  ipso,  quia  est  ratio  in 
so  impossibilis.  Si  enim  de  ralione 
falsa  in  se  possit  esse  aliquod  ve- 
rum  ralione  alterius  quod  potest  ei 
inesse,  tunc  ha3C  esset  vera,  majus 
Deo  est,  quia  esse  inest  altori  parti. 
Unde  quod  haec  ratio  majus  Deo  est 
in  se  imjjossibilis,  et  quod  esseinest 


20. 

Cliristo 

morluo 

quidsit  di- 

ceDduiii  de 

hac  propo- 

sitioue  : 

Clirislus 

est  hoino. 


Ratio  ia  se 

falsa  de 

nollo  vere 

dicilur.uec 

aiiud  de 

ipsa. 


430  Liniu  11 1. 

alleri    pfirli,  inclutlil  iinpossibiliUi-  ul  (licluin  est,  ct  iclcfj  liccc  falsa  fuit 

tein,  et  ideo   niliil    rcale  p(jtest  (li(;i  iii  Iriduo  :   Christus  est  liomo,  sicut 

de  ea.  Ko  ergo  inodo  cst  falsa  in   se,  ha3c  :  llcniio  alhus  est  homo^  si  iiul- 

quia  di(utur  ali(juid  piiino  (h;  ca  ;  si  lus  honio  sil  alhus. 

eniin  sit  iinpossihilis  in  se,  quid([ui(l  Sed  (^.onira  hoc  arguitur  sic  :  Se-      22. 

diciturdeea,  impossihilitcr  dicilur,  qiiilur,  hoino  alhus  currit,  cr^o  ho- tr"?").^  p" 

si  sit  falsa  oralio,   licct   possihililcr  rno  currit  ;  ergo  modiuin  estverum,      "'"• 

possit  aliquid  dici  de  ea,  ut  si  nullus  in  cujus     virtute    sequitur,  scilicct 

liomo  sit  albus,  ha3C  falsa  est,  liomo  homo  albus  est  liomo.lin.  et  sequilur, 

albus  esthofno,\icQi  possit  esse  ve-  Christus  fuit   inortuus,   ergo  homo 

ra.  Quod  sit  falsa  patel,  quia  sequi-  fuit  mortuus;  ergo  medium  est  ve- 

tur,  hoino  albus  est  homo,  crgo  lio-  rum,  scilicct  Christus  est  Jiomo,    et 

mo  est  homo  albus  ;  ct  ultcrius  se-  inedia  sit  consequentia. 

quitur  quod  homo  sit    albus,    quia  Pr<cterea,  diclum  cst  quod  Chris-  ^ecun.i 

alhim  non  est  delerminatio    dimi-  tiis  per  se  fuit   homo,  ita  quod  hsec            | 

nuens,  nec  corrumpens,  scd   conse-  est  per  se  :   Christus  est  homo  ;  ergo 

quens  est  falsum  per  casum.  fuit  vera  in  triduo. 

21,         Et  dico  quod  sequitur,  homo   al-  Ad    primum     horum,    dicendum  Rcspon. 

iiomo  ai-  Ihis  cst  homo,  61*^0  homo  est  albus,  quod  h(Bc  non  est  consenuentia :  IIo-     mmu 

biis  estho-                                     .'         ,.         .                  •              1  ,,                      •                      ,                            • 

mo,  faUa  non  proptcr  implicationem  in  sub-  me  albus  currit,  ergo   homo  currit; 

nullo  ho-    .                     .       .,  .                    ,           !•       ,•           ,  1        .  ,        ,           •,,,••,• 

roiQe  exis-jecto,  quia  ibi  nou  est  replicatio,  ut  sed  est  tantum  illatio,  sicut  si  argui- 

prius  dictum  cst,  sed  hoc  est  propter  tur,  homo  currit,  ergo  homo  currit. 

hoc,   quod    oportet    quod  ratio    sit  Et  ratio  est,  quando  aliquid  ponitur 

vera,  antequam  aliquid  vere  dicatur  in  antecedente,  quod  non  est  causa 

de    ea.  Unde,  quia  homo   albus  est  consequentiae,    idem   sequitur  ac  si 

homo,  est  oratio  in    se   falsa,  cum  non  poneretur,  tunc  autem  illa  non 

nullus  sit  albus,  ideo  nihil  vere  di-  est  causa  consequentife,   quia  ratio 

citurde  ea,  nisi  forteipsum,  et  forte  est  in  se  falsa.  Et  etiam  non   sequi- 

non  adhuc  dicitur  ipsum.  Unde  pa-  tur  propter    implicationem,   ut  dic- 

tet  qiiod  de  ratione,  quaft  in  se  falsa  tum  est,  et  ideo  idem  ac  si  arguere- 

est,  nihil  vere  dicitur,    scd    secun-  tur  ab  eodem  ad  idem  ;  et  ideo  me- 

dum  Damascenum,  c.    4.    Christus  dium   est,    homo   est    homo,   tenet 

importat   supposilum   subsislens  in  eniin  illatio  respectu /z(3?7i2Vz/5,  et  non 

duabus  natuiis ;  unde  Christus  non  respectu    albi,    sicut    et  arguitur  : 

est  aliquid     unum,  sed    est    quasi  Christus  vixit,  ergo  homo  vixit,  non 

christus   uuumper   accidens ;  idem  enim  est  est  consequentia,   sed    illatio,  ac  si 

^uuum.^*^  Christus  et  Verbum  homo.  Etproin-  argueretur,  hoino   vixit,  ergo  homo 

de  ad  hoc  quod  aliquid  sit  verum  de  vixit,  nam  Christus  idcm   est  quod 

eo,  oportet  quod  hoec  oratio  sit  in  se  Verbum  homo,  Verbum  autem  nihil 

vera  :  Christus  est  homo;  sed  haic  in  facit  ad  consequentiam,  sed  tantum 

triduo  non  fuit  vera,  quia  tunc  hsec  Jiomo,  unde   medium  non  est  quod 

fuit  falsa  :  Verbum    est  homo,  quia  Christus   sit,    sed    quod    homo  sit 

tunc  non  fuit  humanitas  unita  Ver-  homo. 

bo,  licet    anima  et  corpus  fuerint,  Ad  aliud,  quando  accipitur  quod      2.3. 


niST.  XXII.  OILESTIO  II.MCA. 


431 


Ad  seouu- li'L'f  esl  vera  por  se  :  (ln-isUis  cst 
^^'^"["■gii //0///0,  (listiii^uilur,  (iiiia  si  ad  |)er- 
(■hri*ui9  s^it'il<^'"i  |)r()|)(Jsilioiiis  iv(iuiriUir 
si  hoiiio.  q„,)d  in  subieclo  sil  i)er  se  causa 
1.1.  q-  ••  iiiliaM('iiti«e  praMJicali,  el  (juod  sub- 
jecluMi  sit  p(;rse  uiiuni,ad  lioc  (juod 
aliquid  jier  se  dicatur  de  eo,  tuuc 
dico  quod  Iwec  uoii  est  per  se  :  C/iris- 
tns  est  lionw,  (jiiia  delicit  una  con- 
ditio,  quia  Chrislus  iioii  est  aliquid 
per  se  uiiuiu,  sicutnec  Verbum  ho- 
mo.  8i  aiitein  ad  perseilaLein  propo- 
silioiiis  laiiluin  lequirilur  quod  in 
subjeclo  sit  causa  inluLMentite  prtC- 
dicali,  liiiic  Iirt3c  est  per  se :  C/iris- 
tns  estliomo^  nain  in  (lliristo  inclu- 
ditur  liuinanitas,  qua^est  perse  cau- 
sa  piaHlicali  inlKereiilia».  Sed  priina 
ralio  plus  placet  iiiilii,  nain  de  eo, 
quod  non  est  in  se  unuin  perse,  non 
potest  per  se  aliquid  ])raMlicari. 


SGHOLIUM  VI 

Solvil  aigumenla  principalia,  ubi  imhet  ex- 
quisila  Logicalia.  A'l  piiinum  oplime  discutit, 
an  lenC.it  :  Chridus  ei>l  Ckristus  ;  ergo  Chrislus 
e^l  homo,  el  an  antccedens  sit  verum  ;  de  quo 
vide  ipsum  i.  Periher.  (].  7.  c-t  12.  Ad  torlium, 
optime  explical  quare  Verbum  in  Iriduo  non 
potuit  dici  corpus,  neque  aniiua,  nec  corpo- 
reum,  neo  animatum,  licet  hajc  habuerit  sibi 
unita  ;  el  Ijreviter,  r.ttio  cst,  qui?.  islae  partes 
deiioiiiiuaiit  ut  sunt  parlcs  lotiiis,  eocjue  non 
exislenle,  non  denominant.  Punil  varias  abs- 
tractiones,  de  quibus  latius  i.  dist.  5  quaest.  2. 
et  quodlib.  13. 

2i  Ad   rationes  principales,   quaiido 

'**.="■""•?•  aruuilur :  Christus  est  Christus,  er- 

'nmuin  in        ^  _ 

'"'i^  (10  C/irislus  est  /lomo,  potest  dici  ne- 
f>ando  consequentiain,  sicut  non 
seqiiitur  :  Uomo a/bus est /lomo  albus; 
enjo  /lomo  albus  est  homo,  quia  an- 
tecedens  esl  necessariuin,  cuin  pra3- 
dicatur  idein  de  se ;  sed  C/iristus 
ideinestquod  Verbum  /lomo.  Sicut 


cifio  non  se(|uilur,VeiI)iiiii  lioiiio  osl 
verbuiii  Iioiiio,  (»r^()  Verbiim  esl  Iio- 
iiio,    ila  itoii    se(piitur,   (llirislus    esl 
(lliiisUis,    er|j,d   (Ibrislus   est  lionio. 
1'iide    licel    /lomo    iioii     sil    ali(|ui(I    chneiu* 

'  est  Cliris- 

uiiiiin    per     accidens,    nisi   (luaiido    tu?.  w^o 

cgt  lioino 

conijiaratur  alteri,    laiiien   respectu  nou  vai^t, 

,      ,      ,        ,•  .  el  quare. 

superioris  non  habet  rationein  unius 
per  accidens.  Sed  inelius  iiiilii  vide- 
tur  csse  dicenduiii,  quod  luec  iion 
est  vera,  /lomo  a/bus  est  homo  aibus, 
quaiido  nullus  hoino  est  lionio  al- 
bus,  et  ita  iiec  ha3C  :  Christus  est  Homoai- 
C/iristus,  sicut  nec  :  Verbum  /lomo  mo  aii.ns-. 
est  Verbum  /iomo,q[nd  Verbum  /lomo 
est  unuin  jier  accidens,  ideo  opor- 
tet  quod  sit  in  se  vera,  ad  hoc  quod 
aliqiiid  vere  dicatur  de  eo.  IJiide 
Pliilosophus,  l.Metap/i.  probat  quod 
quodquid  hominis  albi  non  est  idein 
cuin  homine  albo,  quia  tunc  esset 
ideiii  cum  hoinine,  el  lioc  non  est, 
nisi  quia  oportet  orationein  in  se 
esse  veram,  ad  hoc  quod  aliquid  vere 
dicatur  de  ea  ;  sic  dicenduin  de 
(Jlhristo  et  homine  Verbo.  Et  tunc  ad 
probationem,  dicenduin  quod  non 
sequitur  ex  opposito  arguendo  ne- 
gali\e,  nisi  ratione  alterius  par- 
tis. 

Ad  secundum  argumenluin,  di- aj  sccun- 
ceiidum  quod  anteceden  cst  falsuin, 
l^t  quando  dicitur  in  prima  proba- 
tione,  quod  anima  est  tota  qiiiddilas 
hominis,  dico  quod  est  falsum,  ut 
jialel  ex  dictis.  Kx  quibus  patet  res- 
ponsio  ad  alias  auctoritates. 

Ad  aliain  proliationem,  dicendiim 
esl,  sicut  dictuni  est,  quod  huinani-  ^'^^''^^'' 
tas  non  esl  tantuin  aniina  et  corpus, 
non  tainen  est  tertia  entitas,  quie 
cuiii  istis  constituat  totum,  sed  in- 
cludit  duas  istas  entitates,  tamen 
non  est  formaliter  ista.^. 


diim. 


2:;. 


nin. 


432 


LIBRl  III. 


A(l  quar- 
tiim. 


Ad  quartiiiii,  (luando  arj2:iiiliii', 
fjiiod  (tiiiiK!  siippositum  siibsistens 
in  aliqiia  natura  denominalur  ab  il- 
la  nalura,  dico  quod  haoc  in  triduo 
fiiit  vcra:  Verbum  subsistebat  in 
natara  aniniae  et  corporis.  Non  ta- 
mcn  placuit  Doctoribus  concedere 
quod  Verbum  fuit  anima,  nec  ani- 
matum,  neccorpus,  nec  corporeum, 


in  Iriduo  cum  supposito,  in  quo  siil)- 
sislebat  iialuracorporeaanimo},  non 
concurrebal  ralio  tolius,  ciijus  lia'C 
fueriint  partes,  ideo  non  sequitur 
quod  in  triduo  Verbum  fiiil  corjtus 
aut  corporeum,  non  anima,  aul  ani- 
matum.  Exemplum  potest  esse, 
quod  actus  j^otest  considerari  uiio 
modo,  ut  consideiatur  per  abstrac- 
tionem  concretionis  a  supposito,  et 


et  forte  non  sine  ratione,  nam  natu- 

ra  illius,  qucfi  est  pars,  potest  consi-  sic  praedicatur  de  aliquo  supposito, 

Parsetejus  jj3pn^pj  ^,.|pij(,j^gj,   ^no  modo,  ut  abs-  ut  de  albedine,  si  placet  abstrahere 

naliira  tn-  '  .  ;  ' 

piiciier     iraliitur  natura  a  concretione   sup-  albedinem.  Alio  modo,  ut  abstrahit 

consuie-  ...  ,  •  i         .  i        i-  •,  i 

raripotcst.  positi,    sicut    quando    consideratur  ab  alieno    supposito,    concernendo 

natura  per   modum  naturae  absolu-  tamen  ea,  ut  albedo  propria,  et  sic 

ta3,  ut  carneitas,  et  sic  non  denomi-  praedicatur  de  hac  albedine  et  alia. 

nat  suppositum  nec  proprium,   nec  Tertio  modo,  ut  comparatur  ad  sup- 

alienum.  Alio  modo  consideratur  ut  positum    alterius   natui7R,    in    quo 

abstrabitur  a  propriis  suppositis,  ut  existit,  et  sic  ipsum  non  denominat, 

universale  aparticulari,  et  sic  potest  nisi   in   illo   cum  ratione   suppositi  si  verbu 

concernere   proprium    suppositum,  concurrat  ratio  subjecti ;  et  ideo  si  ^^„^01^1^ 

et  prffidicari  de   illo,  ut  caro  de  hac  Verbum  assumpsisset  qnantitatem,  ^^^'^'^^°J[ 

Qnare  Ver- carne,  ct  illa.    Tertio  modo  potest  non  diceretur  forte  quantum,quia  in     '^"'"- 


bum  iu  .         ,  , .  I 

triduouon  comparan  uatura   partis  ad  suppo- 
ma,  nec    situiTi  alienum,  et  sic  nunquam  de- 

ammatum.  ,^Q,j^i,^.^  \\\\\i\  SUppOSitum,   uisi  CUm 

illo  supposito  concurrat  ratio  totius 
cujus  est  pars.  Nec  hoc  potest  im- 
probari,  quia  sic  videmus  in  omni- 
bus  aliis,  quia  non  dicitur  aliquid 
esse  carneum,    ut   homo,   nec  ideo 


2G. 


ipso  deficit  ratio  subjecti. 

Sed  potestnealiquo  alio  modo  de- 
nunliari  a  natura,  in  qua  subsistit? 
Dico  quod  si  haberemus  denomina- 
tivum  ad  denominandum  aliquid  in 
ratione  suppositi,  licet  non  in  ratio- 
ne  subjecti,  ab  illo  posset  denomi- 
nari.  Unde  et  vere  dicilur  quod  in 
Deus  est  carneus,  nisi  quia  cum  ra-  triduo  Verbum  habuit  corpus,  et 
tione  suppositi  concurrat  ratio  to-  lunc  fuit  hsec  vera  :  Verbum  est  ha- 
tius,  cujus  caro  est  pars.  benscorpus,  etetiam  alio  modo  Ver- 

Et  hoc  ideo,  quia  partes,  quw  ex     bum  posset  tunc   denominari  a  na- 
senataesunt  esse   partes,  non  sunt     tiira,  sed  cum  conditione  distrahen- 
natffi  subsistere  naturaliter  in  aliquo     te,  dicente,  quod  Verbum  est    homo 
supposito,  nisi  in    illo   solo,  cujus     mortuus. 
suntpartes  naturaliter.    Quia    ergo 


i 


DIST.  XXIII.  QU/ESTIO  UMCA. 


i33 


DISTIXCTIO   XXIII. 


aiuui 


QU/ESTIO  UNICA. 

Ltrum  ponenda  sit  fides  infiisa  respectu 
credlbiliuni  ? 


Alens.  3.  ;>.  quijsl.  78.  m.  i.  D.  Thom.  1.  2. 
quxil.  62.  a.  i.  et  2.  et  quxst.  i.  arl.  3.  Ri- 
chard.  Mc  art.  3.  qusest.  i.  Gabr.  quxst.  2. 
«/•i.  2.  Vasq.  i.  2.  d.  18G.  cap.  i.  e«  d.  187. 
Cflp.  2.  D.  Thom.  Anselm.  Theophyl.  in  illud 
llebr.  11.  Sine  fide  i)upossH)ile  est  placere  Deo. 
Vegii.  lib.  y.  de.justilic.  cap.  3.  Aliqua  halen- 
lur  in  hac  quxstione,  qux  non  sunt  in  scripto 
0.vonie))si. 


1_  Circa     dislinclioneni     vigesimani 

iment.  teitiani  qua.M-itnr  :  A?i  in  nohis 
Christianis  credcnlihus  necesse  sit 
ponere  respectu  credihiliuni  revela- 
toruni  fideni  infusam?  Quod  non  vi- 
detur.  Adomnem  certitudinem  actus 
quam  experimur  de  istis  creditis, 
sufficit  fides  acquisita,  quia  historias 
conditas  a  famosis,  ut  clironica,  et 
hujusmodi,  certitudinaliter  fide  ac- 
quisita  credimus  veras,  quia  credi- 
mus  historiog-raplios  esse  veros  et 
soUicitos  fuisse  circa  hujusmodi ;  er- 
go  cum  revelata  nohis,  ut  Evange- 
hum,  et  Scriplura  sit  famosa  histo- 
ria,  et  afamosis  tradita,  videturquod 
sufficiat  nohis  hahere  tanlum  fldem 
acquisitam  sine  fide  infusa,  respeclu 
credihihum  revehitorum. 

Prffiterea,  magis  est  supra  incli- 
nationem  intellectus,  imo  contra 
ejus  inclinationem,  impossil)ilins 
oppositis  j)rincipioruiii  assentire, 
quam  assentire  veris  creditis,  qua3 
ToM  XXIII. 


un- 
im. 


evidentiam  ex  lerminis  non  ha- 
hent,  elsi  vera  sint  ;  sed  intel- 
leclus  hahilu  acquisilo  potest  as- 
sentire  hujusmodi  impossihili- 
hus,  quia  |)er  syllogismum  falsi- 
graphum  potest  assenlire  opposito 
conclnsionis  demonstrahilis,  et  op- 
posito  principii  non  j^rimi,  sicut 
hahens  ignoranliam  disposilionis, 
quffi  est  in  errore,  firmiler  adhairet 
falso  et  impossihili;  ergo  multo  for- 
tius  videtur  quod  inteilectus  sine 
hahitu  infuso  j^er  hahitum  tamen 
acquisitum  firmiter  adJuerere  potest 
credihilihus,  quaj  non  sunt  nohis 
nota  exsensu  ;  ergo  superfluum  est 
ponere  hahitum  infusum  respectu 
eorum  ad  credendum. 

Tamen  dices  forle  quod  talis  non 
assentit  propter  evidentiam  termi- 
nornm,  sed  propter  ralionem  proha- 
hilen,,  quam  non  potest  inteliectus 
naturaliter  liahere  de  credihi- 
lihus  revelatis,  sed  niagis  opposi- 
tum. 

Contra,  ex  hoc  videtur  seqni  j^nj-  Teriium. 
positum.  Ilcereliciis  enim  assentit 
alicui  falso  audito,  quod  ex  terminis 
evidens  esse  non  potest,  nec  hahet 
rationem  prohahilem  ad  illud,  sed 
ciedit  dicenti  illud,  vel  forte  propria^ 
conceptioni,  qnia  ila  firmiler  credit 
quod  proillo  paratus  est  mori  j)rius 
quam  negare.  Si  ergo  per  liahitum 
acquisiliim,  j)otest  inhdleclns  nssen- 
tire  alicui  iHeresi,  vel  alicui  falso, 
in  cujus  oppositum  inclinatur  intel- 

28 


43i 


LIBUl  111. 


lecliis  naliiialllcr,  (3t  lioc  non  prop- 
ter  probaI)il(Mn  lalionein  persnasiis 
sino  omiii  ol)j('cli  evi(loiili;i,  qiiia 
crodil  andidii  istorum,  vel  propri<'e 
conceptioni,  nuilto  fortius  potest  in- 
tellectusalicuicredibili  fide  acqiiisila 
sine  fide  infusa  firmiter  adba^rere  et 
acquiescere  propter  auditum,  ubi 
credit  dicentibus  iioc. 

Quartum.  Pncterea,  si  fides  esset  a  Deo  in- 
fusa,  tanquain  necessaria  ad  credeii- 
dum,  non  potest  quisactu  suo  fidem 
corrumpere,  consequens  est  falsum. 
Consequentia  probatur,  quia  cum 
talis  fides  sit  tantum  a  Deo,  ct  non 
ab  actibus  nostris,  non  polerit  per 
actus  nostros  annibilari,  nec  ali- 
quo  modo  corrumpi,  nec  eliam 
demerendo  etiam  per  maximum 
peccatum,  ut  per  odium  Dei  po- 
test  quis  fidem  suam  corrumpere, 
unde  et  dsemones   credunt   fide  in- 

jacobi  2.  formi ;  ergo  si  ponatur  talis  fides 
infusa,  nullo  modo  posset  cori'umj)i, 
quod  non  videtur. 

Prffiterea,  si  aliquis  habilus  est  ad 
fidcm,  quam  non  potest  tota  natura, 
nec  tota  coordinatio  agentium  natu- 
raliuin  attingere.  ille  erit  simpliciler 
perfectior  omni  babitu,  quem  potest 
homo  ex  puris  naturalibus  acquire- 
re.  Sed  fides  si  ponatur  iufusa,  cst 
hujusmodi,  quianon  potest  ex  oinni- 
bus  naturalibus  suis,  ut  ex  coordi- 
natione  agentium  omniuin  natura- 
lium  et  actuuni  suorum  eum  in  se 
gignere,  neccausare ;  ergohujusmo- 
di  fides,  si  ponatur,  erit  bal)itus  no- 
bilior  omni  habitu  acquisito,  ut  ha- 
bitu  scientice  conclusionum,  et  in- 
tellectu  priiicipiorum  ;  sed  hoc  vi- 
detur  falsum,  quia  sicactus  fidei  es- 
set  perfectior  actu  sciendi  et  intelli-- 
gendi,  cum  perfectior  actus  corres- 


])Oii(ieal  perfectiori  babitui;  sed  hoc 
falsum  est. 

(lontra,  ad  11  eh.  W.  Suie  fidei^n- 
po.s.si/jile  est  placere  Dao.  Nibil  au- 
lem  acqiiisitum  ex  jjuris  naturalibus 
reddit  bominem  placenlem  Deo,  nec 
gratuin  ;  et  quod  loqualur  eliam  de 
fide  infusa,  patet  jier  illud.  I.  Co- 
riiilli.  12.  Ad  lixc  excellentiorem 
viam  voljis  demonsiro  ;  postea  loqiii- 
lur  de  virlutibus 
fusis. 


rbeoiogicis    in- 


QirDtum. 


SCHOLIUM  I. 

Certum  est  dari  in  nobis  respeclu  credencio- 
rum,  fidem  acquisitam  ;  conslat  enim  quod 
puer  non  baplizalus  inler  nos  educatus,  sicul 
alii,  crederet,  et  errans  in  uno  arliculo,  caeteris 
credit  tanlum  ex  acquisiia,  et  probat  cx  Apos- 
tolo. 

Circa  islam  quffistionem  sic  pro- 
cedain  :  Piiino  declarabo  de  qua 
fide  certuin  est  quod  liabemus  eam. 
Secundo,  tangam  aliquid,  qiiod  non 
est  ila  manifestum  nobis,  scilicet 
quod  babeamus  fidem  infusam. 
Tertio,  dicain  ad  qufTslionem. 

De  primo,  dico  quod  cerlum  est 
quod  respectu  islorum  creditorum 
revelatoruin,  nos  Chrisliani  habe- 
mus  fidem  acquisitam,  quia  cre- 
diinus  firmiter  Ecciesiai  testificanli 
hujusinodi  esse  revelata  a  Deo,  et 
ipsain  in  boc  veram  esse.  Unde 
Auguslinus  in  epislola  conlra  fun- 
damentum  iManichcei  :  ?son  crede- 
rem  Evanrjelio,  nisi  crederem  Ec- 
clesise.  Quod  habet  per  hoc,  quod 
aliquos  libros  accipimus,  aliquos 
non,  quia  aliquos  Ecclesia  admisit, 
el  aiiquos  non. 

Unde  libris  Canonicis  non  est 
credeiidum,  nisi  quia  piimo  credi- 
nius   Ecclesiffi  approbanti,  et  asse- 


Vide 
chan 
23.  ai 

e'i  s 


Fideff 

quis 

Labe 

dere 

ti: 


niST.  XXIII.  OU/ESTIO  LI.MCA. 


43." 


'uer  He- 
raeus  in- 
:er  oos 
ilucatus, 
Tederet 
e  acqui- 
la  quae 
u  ioru- 
ea. 


.rrans  m 
io  articu- 
lo  credit 
iliis  tan- 
tucn  fide 
cquisita. 


iciili,  ot  liatlcnli  illos.  Liccl  onim 
aliqiii  lil)ri  auclorilaUMH  liahcnt  ex 
anctoribiis  snis,  non  lainen  cre- 
(lilur  cis,  nisi  (iiiia  l']cclesia'  ai^pro- 
banli  et  leslilicanli  illos  esse  vera- 
ces.  Unde  ibidein  dicil  An^uslinus  : 
PJvanijeUuin  ISazarcnorum  non  ad- 
mitlam,  quia  nec  Ecclcsia  adinisil ; 
lidein  er^o  acquisilain  liabeinus  ex 
tesliinonio  I^cclesia\  Er^"o  si  niilla 
essel  iii  ine  lides  iiifusa,  possein 
credere  quod  Ecclesia  bene  credit, 
et  bene  deterininavit,  sicut  si  cre- 
derein  alias  bistorias  bene  adinissas 
propter  veritatem  eas  credenliuin  ; 
et  sic  audiendo  eas  acquiro  liabi- 
tuin  credendi  istoruin  diclis.  Patet 
er^o  quod  babemus  fidem  acquisi- 
tam  adluerendo  testimonio  Eccle- 
sicO,  et  sic  Evang-eli(j  potest  credi 
ex  sola  fide  acquisita. 

Hoc  etiam  patet,  si  puer  JudtPus 
nutriretur  nobiscum,  potesl  baberc 
fidem  acquisilam  de  omnibus,  qute 
creduntur  in  Ecclesia,  ut  potest 
credere  mundum  incepisse,  et 
Filium  l)ei  incarnari,  et  alios  arti- 
culos  fidei  ex  solo  audilu,  sicut  ego 
credo  Romam  esse,  quam  non  vidi. 

Prffiterea,  ponatur  quod  aliquis 
baptizatus  babens  fidem  infusam, 
et  credens  omnes  arliculos  fidei 
postea  erret  circa  unum  articiilum, 
et  non  circa  alios,  manifeslum  est 
quod  lalis  experitur  in  seipso,  et 
nos  experimur  de  illo  quod  ita 
firmiler  adlhTret,  et  assentil  illis  ar- 
ticulis,  circa  quos  non  errat,  sicut 
prius,  quando  (jmnes  credit.  Sed 
illis  articulis,  quos  credit,  iioii  as- 
sentit  fide  infusa,  cum  ipsa  non  slot 
cum  hfXM'esi,  vel  si  slet  cum  hccresi, 
oporteret  taloiii  prius  babuisso  plu- 
res  fides  infusas,  ut  tot,  quot  arlicu- 


iis  crodidil,  qmid  falsuin  (isl  ;  orgo 
lalis  errans  circa  uiiuin  arliculum, 
et  credens  aiiis,  credil  illis  lide  ac- 
(Iiiisila;  iiaiic  aulciii  iioii  ac^iuisivit 
jMo  inslanli,  pio  (luo  orravit  circa 
uiium  arliculum,  (iiiia  JKoresis  illa 
non  fuit  dispositio  ad  iidoi  genera- 
tionein  pro  tunc,  imo  magis  ad  op- 
positum  ;  ergo  anle  errorem  ha- 
buit  fidem  acquisitam. 

Pra3terea,  Apostolus  ad  Ifoman. 
10.  arguit  sic  :  Quoniodo  crcdcnt 
ci,  qucm  non  audicrunt  ?  Quomodo 
auteni  audient  sinc  pr/edicanic  ? 
et  concluditur,  cryo  fidcs  ex  auditu, 
auditus  aulem  per  vcrbuni  Christi. 
Sed  talis  fides,  qutc  habeturex  au- 
dilu  a  praulicanto  verbum  Dei,  non 
est  fides  iiifusa,  sed  tantum  acqui- 
sita,  quia  non  oportet  talein  credon- 
tem  per  pricdicationem  de  verbo 
Doi,  staliin  habere  bonos  mores, 
quia  nonitur  quod  sit  lunc  in  pec- .'^i' ^','^"' 
calo  mortali,  quando  audit  prtodi-  c^ariias. 
cantoin,  et  ei  assenlit  ;  fides  eniin 
infusa  non  infunditur  a  Deo,  nisi 
quando  charilas  infunditur  ;  ergo 
talis  habet  fidom  acquisilam,  quia 
firmiter  credit  prtodicanli  verlHim 
Dei,  propter  hoc  forte,  quia  videt 
miracula  ipsuin  facere,  qua^  non  po- 
test  facere  nisi  virtule  Dei,  quein 
scit  non  posse  docipi,  nec  velle  fal- 
lero  por  hujusmodi  miracula  ;  ha- 
bet  talis  lidem  acquisitam  qua3 
prfficedit  charitatom,  et  lunc  forle  ' 
hic  Iiabet  volunlabMii  peccandi. 

Ex  his  sequitur  notabilo  corolla-       ^ 
riiim,    quod     propter    crodulitatem  Fides  ac- 
arliculorum  revelalorum,  qua  hoino  "^"ftct^ior' 
firmiter  credit  omnes  arliculos   re- efimpe?^ 
velatos,   non    oportet  ponere  fidem    gcieuiTa. 
infusam.  Ihcc   aiilem   fidos  non  ost 
opinio,   sod  est   certior,   quia   cum 


An  cum  fi- 


m 


LIHRI  III. 


opiiiione  slal  foriiiido  ad  aliaiii  |)ar- 
loiii,  rion  (Miiii  lide  isla,  cuiii  iioii 
duijiletiir  dc  verilalc  asscrcnlis,  nec 
per  consequens  duhilalur  de  diclo 
assercnlis  isla,  et  certior  est  iide, 
quain  haheinus  de  f-estis  ilomano- 
ruin,  et  hujusinodi,  cuin  acquirilur 
ex  hoc  quod  non  duhitatur  dc  vc- 
ritate  Dei  et  I<]cclesia3.  Est  tamen 
ista  fides  imperfectior  scientia,  quia 
non  est  circa  cerlum  ex  evidenlia 
objecti,  sed  quia  non  duhitatur  de 
vcrilate  asserentis,  et  in  hoc  assi- 
milatur  lia3C  fides  fidei  infusffi,  quia 
utrumque  respicit  veritatem  asse- 
rentis,  qucC  est  ratio  assentiendi 
ohjectis  utriusque  fidei.  Tenendum 
ergo  est  tanquam  certum,  quod  in 
nobis  respectu  revelalorum  in  Scri- 
ptura  est  fides  acquisita,  el  ex  acli- 
bus  nostris  generata. 

SCHOLIUM  H. 

Fidem  infusam  ponendam,  qua  assenlianlur 
omnibus  assertis  a  Deo,  eamque  esse  unicam, 
quia  ratio  formalis  assentiendi,  nerape  Dei  re- 
velalio,  vel  dictio  est  una.  Gonlra  hunc  modurn 
dicendi  objicil  quinque  fortissimas  rationes. 
\ide  Scholium  hic  positum  num.  6. 


7.  De  fide  aulem  infusa  non  est  cer- 

Fides  iufu- 
sa  an  si 


sitiQ  ^""^  quomodo  sit  in  nobis  ponenda, 
nobis,  et  tamcn    potest   dici   quod   in   aliquo 

quoniodo.  ...  .  .    .  . 

cst  similis  lidei  acquisitte,  quia  si- 
cul  ihi  assentitur,  quia  creditur  ve- 
rilati  tesliflcantis  non  propter  evi- 
dentiam  objecli,  sic  hic  cum  assen- 
titur  alicui  revelato  a  Deo,  quia 
assentitur  veritati  Dei  asserentis, 
el  quia  Deus  supernaturaliter  reve- 
lat.  Ideo  hcec  fides  infusa  pro  tanto 
est  supernaturalis,  quia  non  creatur 
nisi  a  supernaturali  creanle,  cui 
potissime  assentitur,  quia  credens 
sic  nulli   assentiret,   nisi   quia   Deo 


jiiiiiio    credil.     1*^1     scciiiiduiii     lioc  Quomodl 
patel    quoniodo    hasc   iides  esl  cum  cum  wm\ 

,  ...  ,.  male. 

(cniginale,  quia  iuni  creditur  articu- 
]()    lidei  ex    evidentia    objecti,    sed 
qiiia    assenlilur    verilali   asserenlis     • 
iilum. 

I']\'  lioc  eliam  apparet  secuiidiim  uuitasnd 
unain   ojiinionem  de  unitate  habitiis  'JliiTaie^rl 
fidei,  qualiter  ipsa  polesl  esse  iina    ^■^''''"- 
resjieclu  omniuin  crcdibilium   arti- 
culorum,  quia  scilicet  propler  uiiita- 
lem    asserenlis  et  revelanlis,    qucjc 
est   ratio  assentiendi  omnibus  cre- 
dibilibus  supernaturaliter. 

Si  enim  habeo  habilum,  quo  cre- 
do  te  esse  veracem,  credo  omnibus 
qua)  asseris  propter  illum  habitum, 
non  quia  assentio  illis  priino  se- 
ciindum  propriam  ralionem  cujus- 
libet  illorum,  sed  quia  assentio 
revelanti,  et  credo  veritatem  ejus, 
et  secundum  hoc  fides  infusa  res- 
picit  omnia  credibilia,  ut  revelata 
a  Deo  non  sub  propriis  rationibus  ; 
et  ideo  una  fides  potest  esse  de  om- 
nibus  credibilibus  quantuincumque 
diversis  et  alterius  rationis.  Omnia 
eniin  talia  habent  rationem  objecli 
credibilis,  quia  a  Deo  revelala,  et 
ideo  in  omnibus  est  eadem  ratio 
credendi,  propler  quod  habitus  fidei 
unus  eril. 

Sed  conlra  hanc  viain  arguo  pri-  g 
mo  sic,  si  fides  infusa  respicit  pri- 
mam  veritatein  revelantem  articu- 
los,  et  creantem  assensum  de  illis, 
de  quihus  est  fides,  non  quia  Im- 
bent  ratronem  objecti  fidei,  sequitur 
quod  nunquam  aliquis  assentiet  fide 
huic,  quod  est,  Deum  esse  trinum  et 
wnim,  quia  ipsum  est  revelatum. 
Si  dicatur  quod  ei  assentio  ex  fide 
infusa,  ergo  inagis  assensio  illi,  hoc 
esse   revelatum,  quam    Deum  esse 


DIST.  XXIII.  Qr.ESTIO  lIiNIC.  437 

liiiimii   cl  iiiiiim,  siciil  inii^is  assoii-         Pneteroa,     iii     iiriiiio     reripieiile 

lieinliiiii    esl    medio    proplcr    quid  lidciii   siiriicil   lides   ac((iiisila,   sicut 

(Iiiam  coiicliisioiii.  iii  l*aiil(»  ;  erp)  similiter  et  iii  om- 

Vn  prius       Iiem,    si    asseiilio   isli,   hoc   essc  iiilius  aliis    posleri^jriluis    recipieii- 

reilo  iioc  '  .  •  -1  (•  I  VI •    •      <•   I  •    • 

«e  rove-   rcvelaluiii  pcr  lidcm,   rormalis   ralio  lihiis   lidciii,  sullicil  lidcs  acquisila, 

uam  esse  asseiilieiidi  alicui   ex  hdc  inlus.a  csl,  iil    credaiil    omiiia    credeuda.    l.oii- 

(piia  csl  revelalum  ;    cip»  assciilio  seciueiilia  |»rohalur,   (luia  secunduiM 

liuic,   hoc  esl   revelalum,    (piia    rc-  Au^usliiium   supcr  illud  Psaliu.  77. 

vclalum    csl    hoc    esse    revelalum,  Sasciptanl    monles    pacein,     Jnfc- 

el  erit  ila  processus  iii  innnilum,  et  riores  iiluniinanlur  per  superiores, 

non    erit  dare  primum  ciii  asseulio.  el   idco  ma^is  ipsi.  Anlecedcns  pro- 

Si   dicas   (luod    noii   credilur    ei,  hatur  per  hoc,  quia  ex  naUiralihus 

quia    lioc   est   rcvelalum,    quia   est  puris,   includcndo  hahilum   acquisi- 

revelalum  hoc  esse  revelalum,  scd  luiii,  polest  quis  assenlire  rirmiler 

credilur   ci    fide   acquisila,    et    non  illi,  quem  scit  esse  veraceni  magis, 

fide  infusa,  lunc  fides  infusa  depeii-  quam  aliquem  hominem,  sicut  Pau- 

dcret  ;i   lidc  acquisita,  sicut  a  prin-  lus,  et  priini  qui  receperunt  fidem  ; 

cipio;  non  enim  poleris  dicere  quo(^l  ergo    l*aulus,     et    priini     hahenles 

propler    evidenliarn     ei     adhferes,  fidein  potuerunt  ex  ipsis  naluralihus 

(luia  non  est  evidens  ex  lerininis.  assentire   omnihus   a  Deo  revelatis 

9.  Prailerea,    ratio    formalis  ohjecti  pcr  fidein  acquisitam  ;  ergo  propter 

lionifpC- i^^t^ilisj  "011  vidctur  esse  relatio,  sed  assenlire  non   requiritur   fides  alia, 

Sjecumi  ^ssG  revelatum  in  hoc  ohjeclo,  quod  etiam  si  esse  revelatuni  sit  forma- 

''^'ijg '■^' est  Deum  esse  trinum  et  unum,  et  lis    ratio  credendi   Doum  esse  Tri- 

non   dicit  nisi    relationein   rationis,  num  et  unum,  quia  primus  hahons 

cum   esse  revelalum,  sicut   et  esse  de  hoc   fidein  por  hahitum   acquisi- 

cognitum,  non  dicitultra  hoc,  Deum  tuni   tantuin,   credit    Deum    trinuin 

esse  Trinum  et  unum,   nisi  relatio-  et  unum. 

nem  rationis  ;  ergo  esse  revelatuni         PraBterea,   licet  nullus  liomo  po-      10. 

non  polest  esse  ratio   formalis  oh-  tuit    naturaliter     invenire     sacrain 

jectiva,  qua  pcr  fidem  credis  Deum  doctrinam,  tamen  post  ipsain  inven- 

esse  Trinuin  el  unum.  Si  enim  ton-  tam  et  revelatam  alicui,  et  ordinate 

dis   credcndo    in    Deum   Trinum  ot  tradilam,    potest  -  homo   naturaliter 

ununi,  et  alios  articulos  fidei,  quia  acquirere  eam,  et  revelatte  adhtere- 

est  revelatum,    tunc    ralio  formalis  re  sola  iide  acquisita  ;  ergo  tali    ad 

cujusiibet    credihilis    esset    relatio  credendum   sufficit  fides   acquisita, 

rationis,     quod     est    inconveniens,  qiiia   aliter  infusa  esset   frustra,    et 

cum  hahitus  realis  oljjectum  haheat  ipsa  non  est  certior  fido  acquisita, 

formalitcr  i'eale,  et  rationem  roaloin  ut   prohalur,   quia    non   est    inajor 

formalem  ohjectivam  ;  ergo  esse  ro-  cerlitudo   conclusionis  qu.iiii    prin- 

velatum,  cum  sit  sola  res  rationis,  cipii  ;    sed    quod    credimus    Doum 

non  potest  essc  formalis  ralio  cre-  esse  Trinuin  et  unum,  dopondet  ex 

dendi  hoc,  quod  esl  Deum  esse  Tri-  cortitudine  ejus,  Deuni  esse  Trinuni 

num   et  unum.  et    unum,    esse    revelatum  a   Deo, 


438 


LIBRI  III. 


11. 


ponenda  fides  infusa,  iit  ponit  ])rior 
opinio,  scilicet  liabere  forinalem  ra- 
tionem  objecti  ex  revelatione  divina. 


SCHOLIUM  III. 


nuia    Anostolus    dixil  boc  sil)i   essc  proposilione    iinmediala.    Sed    (uiia    noi.s  ii 

revclalum.    Sed    si    audissem    cum  ni  via  iioii  movent  sic  iiilellcclum,  hit..m  ii 

dicentem    boc   sil)i  esse  revelatum,  ideo  ex  lab  apjircbensione  tcrmino-  'namur^ 

credidisscm  fide    acquisila  boc  essc  riiiii    non   liabemus  assensum    pro- "d'fm 'f, 

revelalum  ;     ergo    fides     acquisila  posilionum    immedialarum,  propter  /J",'j','", 

certior  esset  fide   infusa  ;  ergo  noii  (juod    niliil  movet  inlelleclum  nos- J^g'*;'^™ 

Irum  naluraliler  ad  causandum  as-    ^cimo 
sensum  islis  credibilibus,  quod   se 
tenet  ex  parte    objecti.  Ideo    Deus 
supplel  vicem  objecli  creando  assen- 
sum    per    boc   quod    inbindil    babi- 

Secundu3   modus    ponendi    fidem    infusara,  tum  fidei,  qUiB   incbnat    inlelleclum 

quod  cum  ex  terminislnon  possit  haberi  veritas  .^j    ()|jje^i^j,i^    f^Jei       ^,t    ^i    asscnliat, 
crcdibilium,    raediale  vel  immediate,    infundil  ;"  .  .    .  . 

Deus  habilum   supplentem  vicem  objecli,    quo  Ut,     SiCUt     Sl      termini      arllCUiorum 

credibilibus  assentiamur,  ejus  tamen  objectum  fidei    iinperfecte    moventes    ad    cau- 

primariumestDeusinse,  et  non   ut  revelan?,  gandum       assensum      impcrfectum, 

ul  posuit  primus  modus.  .  »  ,•  i 

^  tunc  ex  trequentia  actuum  imper- 

Secundo    potest   dici    quod    fides  fectorum    terminorum    in    articulis 

infusa     secundum    alium     modum  o-eneraretur  a  nobis    assensus   im- 

ponenda    est    iii    nobis,    quia    licet  perfectus.   Sic  Deus  infundit  iii  no- 

credibilia,  ut  Dcum  esse  Trinum  et  bis    babitum   fidei    inclinantem    in 

imum,  aliqualiter   a   nobis  possunt  assensum     articulorum,    ita    tamen 

naturaliter   cognosci,  ut  in  genera-  quod   fides  respicit   Deum,  de  quo 

libus  conceptibus  entis  veri,  tamen  formantur  articuli,  quibus  ut  objec- 

ex   conceptu  tcrminorum    in  parti-  tis  secundariis,  assentimus  per  ha- 

culari  a   nobis  naturaliler  non  co-  bitum  fidei. 

gnoscuntur,    quia  Deum    bic    non         Sed  iste  assensus  non  est  ex  evi- 

cognoscimus,    ut  est   quffidam   sin-  dentia  terminorum,   sed    ex  babitu  ^eUocl 

gularitas,  sed  solum  secundum   in-  inclinante,   quo    assentimus    oinni- gJYn'^^ 

tentiones  G^enerales,    et   ideo  Deum  bus  credibilibus,  quae   aut  sunt  ne-  '•e^eiat 

c'  '  '    ^  eorucD 

esse  Trinum  et  unum,  non  est  nobis  cessaria,    ut  Deum   esse  trinum  el  quai'' 

cvidens  ex  terminis.  Termini  enim,  unum,    aut  contingentia,  ut  iiicar- 

ut  sic  in  universali  a  nobis  appre-  natio  filii   Dei,  et  resurrectio  mor- 

benduntur,   non   sunt  termini   pro-  tuorum,  et  hujusmodi,  quia  depen- 

positionis    immediatre,    sed    magis  dent  ex  libertate  divina?.  voluntatis, 

propositionis  neutra?,  propter  quod  licet  ut  pra^destinata  jam   sunt  ne- 

in  nobis  ex  apprebensione  termino-  cessaria,  et  sic  necessitas  eorum  est 

rum   non    potest   causari    assensus  condilionata.  Ista  tamen  necessaria 

fidei.  Sed  si  intelligeremus  terminos  et    contingenlia    non    videmus   ex 

in    particulari    secundum    proprias  evidentia  rei,  nec  intuitive,  ut  nata 

rationes,  tunc  moverent  inuUuin  ad  sunt   videri ;   ideo    assensus,  quem 

apprebensionem  simplicem  sub  pro-  causal  in  nobis  fides  infusa,  non  est 

priis  eorum  rationibus  ;  et  secundo  ita  perfectus,  sicut  erit  quando  vi- 

ad   compositionem    terminorum    in  debimus  Deum,  sicut  est. 


12 


i 


DIST.  XXIII.  OILESTK)  IWICA.  439 

ScciiikIuiii     i-iliir    liiiiic    iikkIiiiii  iiI    ailiciilis    rcspiciciUiljiis  pi-iiiiam 

|Mtiieii(li   iidcni    iiifiisam,    csl    (liccii-  vcrilalcm,  iii  (pia   siiiil  (imiics  vcri- 

(liim  qnoil   pcr  camdcm    lidciii  iiirii-  lalcs,  siciil   |irimiiiii    olijccliim,  ii<"i 

saiii  assenlio   liiiic  :  l>ctts  rsl  Irimis  sicnt    i\i'  co   a    (|iio    snnt  cansalitcr 

ct  ttmis,  cl  (inod  hoc  sit  (i  Dco  rccc-  ah\c  vcrilatcs  rcvelala^   Secnndiim 

latiiin,  ncc  crcdo  nnniii,  (iiiia  crcdo  istam    viam,    qnamvis    articnli  iioii 

alind.    Scd    habilns    islc    iiiimcdiale  sint  j)i\csentcs,  iit  oiijccla,  nisi  (luan- 

iiiclinal  iii  uIiiiiikiuc,  cl  iii  alins  ar-  do  prins  revclantur,  cnin  non  lendit 

licnlos,  sicul  si  cx  ohjeclis  causarc-  in  eos,  (jui  credil,  primo  revelalos, 

liir;  et  ijisa  lidcs  sic  inclinans  noii  non  enim  resjiicit  j)ro  formali  obje- 

facit  ohjccta   csse    j)i;csenlia,   sicul  cto  ipsuiii   revelari,   sed  ij)Sos  arti- 

scientia  inclinans  intellectum  in  in-  cnlos  in  re.  Conveniunt  tainen,  quia 

tcllifiihilia  noii  facil  ea  esse  j)rcT.sen-  utraque   est   hahens    ohscuritatem, 

tia    intellcclui   sccnndum    rationem  qnamvis  enim    inclinant   firmiter  in 

hahilus,   ila    qnod   rcj)i\Tsentet   ea,  ohjecla,  iion   tainen  faciunl  ea  essc 

sed  hoc  lit  per  species.  Quod  si  oh-  evidentcr    prccsentia,  nec   inclinant 

jeclum  esset  prccsens   in    specie,  el  propter     evidcntiam     ohjeclorum , 

j)osset  movere,  scientia  adliucmagis  quam  hahent  in  se,   quamvis  incli- 

inclinaret  ad  ohjectum    illud    (jnam  nant  in  veritcitem,  secnndum    quod 

in  aliud  ;  et  homo  faciliusinclinaret,  lirmiler    ohjecti,   inclinant    intelle- 

et  cognosceret  ex  lali  objecto  qnam  cluin  in  talia  ohjecla. 
ex   alio,  cujns    nunqnam    hahitum 

hahuit. 

c-       •                     •,        I-      ,            11  -r  SCHOLIUM  IV. 
13.         Sic   111  proposilo,   Iicet  credihilia 

non  sint    proesentia   per    lidem    infu-  Instat  conlra  modum  positum,   primo,   quod 

sam,  ita  (juod  reprffisentet  objecta,  r.des  esset  poicniia.  Secundo  quod  acius  ndei 

'            ^            •        r        II-         <•      •  acquisila3    ct  infusae    essent   diversae    rationis. 

SlCUt   ncc  aliquiS  alins  hahllns  lacit,  Tertio,   crederel    quis    ante  omnem   inslruclio- 

Sed    aliunde  hahet  homo    quod  fiant  nem.  Quarto.crederetur  ante  actum  volunlatis, 

Sibi    aliquo    modo    COgnita,     Ut    per  etsic  necessario.  Quinto,  oporteret  ponere  duos 

...                ,           .    ,                 ,                ■  habitus,  unum,  quo  arliculi  liercnt  pra^sentes, 

auditum  vel  scnpturam,  tamen  in-  ,„,,„^^  ,j,,  ussentiremureis. 
clinat  in  credihilia  priino,  sicut    in 

ohjecta  siia,   ita  tainen   quod  respi-  Contra  viam  istam  argnit  sic :  Si 

ciat  Deuin,  ut  jirimum  ohjectum  de  fides  causaret  assensnm,  lunc  fides  inftantiae 

quo  sit,  ut  formalein  rationcm  obje-  secundum  hoc  esset  potenlia,  et  non  ^mu^mo-" 

cti,    per    quam    respicit     ohjectum  hahitus.                                                     '^""'' 

suum.  Probatioconsequentia',  illudenim 

Fides  lo-       Etsecundum  Iioc  jiatct  diircrentia  est  potentia,  qno  simjiliciter  possu- 

fusa  ab    \^{qy  fidcm  iiifusam  et  fidem  acqui-  mus  in  actum,  non  faciliter  etexjie- 

acquisita                                                                                    *  '                                         .     ' 

«^''^«''i-    sitain,   qnia  in  fide   acquisita   ratio  dite  ;  sed  lldes  secundum  juaMliclain 

tendendi  in  aliquid  creditnm  est  ve-  viam  est,  (juo   jiossumus,  (juia  lenet 

ritas  testificantis  et  asserentis  illud,  vicem  ohjccli  in  (jnantum  inclinans 

cui   asserenti   ul  vero  credilur;  scd  jier  se,  ita    quod   non  possum    nec 

sic  non  est  universaliter  de  infusa,  assentire,   sicnt  nec  si  ohjeclum  in- 

ipsa  eniin  est   de  ipsis  credihilihns,  clinaret. 


440 


LIBRl  III. 


15. 


8c(l  (lices  forlc  (juod  lidcs  ikjm  cst 
potciitia,  ({uia  potcntia  sc  lcnct  a 
partc  aniiiiiT,  fides  autcm  a  parlc 
objccli,  ut  parlialis  causa  rcspcclu 
allcrius,  idco  non  cst  j)otciitia,  scd 
causat  assensuiii  toliim,  ut  tcnct 
vicem  objecti. 

Contra,  tunc  actus  fidci  ac^juisitie 
et  fidci  infus^e  esscnt  altcrius  ratio- 
nis,  (|uia  haberent  principia  alterius 
rationis,  nam  actus  iidci  ac(juisilcc, 
ut  credere  acquisilum,  causatur  ab 
intcllcctu  et  veritale  assentientis. 
vijei.d.2.  Credere  enim  infusum,  sive  actus 
qujEst.  uit.  f[(\Q[  infuS(C,  causatur  vel  a  sola  vc- 
ritate  prima  de  (jua  est,  vel  ab  in- 
tellectu  et  veritatc  prima  ;  ergo  cum 
ista3  causre  sunt  divcrsa)  specici, 
videtur  quod  actus  prccdicti  sunt 
diversa3  speciei. 

Diccrctur  forte  qiiod  non  est  in- 
conveniens,  sicut  nec  de  actibus  in- 
tellectus  respectu  objectorum  for- 
maliter  diversorum. 

Conlra,  quod  fides  non  habet  a 
parteobjecti  causareassensum,  (juia 
similiter  tunc  gratia  esset  infusa  ad 
creandum  assensum,  licet  non  ad 
prtcsentandum  objecta,  quia  si  ob- 
jecta  sunt  apprchensa,  necessario 
gralia  assensum  causat  de  illis.  Sic 
si  fides  causaret  assensum  in  vice 
objecti,  tunc  de  novo  baptizalus^  si 
habeat  fidem  infusam  et  prtcsen- 
tiam  credibilium,  ut  de  rcsurrectio- 
ne  mortuorum,  necessario  habe])it 
assensum  hujus,  scilicet  quod  mor- 
tui  resurgent,  ante  omnein  actum 
voluntalis,  quia  habitis,  qua3  con- 
currunt  ad  actum  credendi  in  actu 
primo,  necessario  sequitiir  aclus; 
consequens  est  falsuin,  quia  non 
dumi-equi-  plus  crcderct  post  Baptismum  quam 

rilur  ins-  .    .  ,  . 

truciio.     anic,  nisi    esset  edoctus;  crgo  vide- 


Ad  creden- 


tiircjiiod  fidcs  acquisila  sufficil,  nec 
cxj)critiir  (juis  aliam  cum  tali  assen- 
su,  ct  hocsit  circa  j^rincijialc  dictum, 
(jiiod  iioii  sola  lidcs  causal  assen- 
siim. 

Praiterca,  si  habitus  fidei  sic  in- 
clinct  potenliam  in  aclum,  nullo 
modo  actu  voluiitatis  posito,  posset 
crcdcrc,  si  habcrct  habitum  fidei 
ante  omnem  aclum  voluntalis,  cum 
termiiii  articulorum  possent  appre- 
hendi  ante  omnem  actuin  voluntatis, 
et  ila  voluntas  nullam  causalilateni 
habcrct  respectu  illius,  quod  est 
contra  Augustinum  tract.  20.  in 
Joan.  quia  csetera  potest  homo  no- 
lens,  credere  non  nisi  volens.  Unde 
si  habitus  fidei  tantum  inclinet  in- 
tellcctum  ad  credendum,  lunc  prae- 
tcr  habitum  inclinantem  ad  assen- 
suin,  oportelponere  habitum  reprai- 
sentantem  objecta,  cum  non  sint  in 
illo  habitu  credibilia  pi\Tsentia,  et 
oportet  quod  credibilia  aliquo  modo 
sint  ostensa  et  reprccsentata  intelle- 
ctui,  ad  hoc  quod  credantur.Oportet 
ergo  ponere  duos  habitus  in  quolibet 
Theologo,  et  fideli  intelleclu  ;  unum 
quo  occurrant  illa  credibilia,  ut 
neulra  ;  et  alium  quo  assentitur 
illis.  IIoc  ergo  dictum  sit  pro  secun- 
do  aiticulo,  quia  non  est  certum  et 
manifeslum,  ad  quid  ponenda  sit 
fides  infusa  in  nobis,  sicut  fides 
acquisila. 

SCHOLiUM  V. 

Fides  inrusa  ponenda  est,  non  ralione,  sed 
auctoritale  Conciliorum  el  Palrnm,  et  Scriptu- 
rae  ;  pro  hoc  vide  in  Oxon.  in  Scholio  n.  44. 
Secundo,  probabile  ait  simul  infundi  tres  vir- 
tutes  Theologieas,  ex  Trid.  sess.  6.  cap.  7.  pro 
quo  plures  ibi  citavi.  Tertio,  ail  fidem  cum  po- 
tenlia  simul  concurrere  ad  actum,  et  non  ponit 
lantum   propler    graduum    inlensionem.   Vide 


IG 


17. 


iutensio- 

rem  iu 

actu. 


DIST.  XXIII.  QU/ESTIO  r.MCA.  441 

Scholium  citalum.  Ad    sccundum,    favLH  asse-      |K'rlicial,  stMJ  iil  iiilciidal    acliiiu  se- 

renlibus  lidelcin  lidc   infusa  crcdeie   se  habere      ,..,„,i,,..>       i\;(v   ..      i     i    ....v.       '..     i 

.^    .,.,      .,  ,   ,.  ,,  cmulmii.     Dillci  iiiil    laiiKMi     iii    lioc 

fidem,  de  quo  vidc  luidcm  bcholium  n.  1/. 

qiiod      cliarilas     ciiiii      lioc      (jMod 
Sucundo   dicendmn  est   ad  qutos-     facil    aclmn     snuin    acccplmn,  laciL 
Oporiet    (ioneni,  (|uod  oporlet  i)onei'e  fideni     et    acliiin     cujuslibel     allcrius    jto- 
fiSen?^o-  infusain  |)ro|)lci-  auctorilales  sacrtO     teiilia'  acccptum,  qiiod  noii  lacit  ti- 

fd^uiu.    §^.,.]jji^,..^.  ^^i  Sanctorum.  Xec  potost  des. 

demonstrari  inesse  lideli,  nec  infi-         Sed  quomodo  se  lial)et  fides  res- 

deli  ex  nalurali  ralione  prtecise,  nisi  pectu   actus  secundi?  Dico  ([iiod  si-  .,.^    '. 

'  '  '  II-  l"ides  in- 

pra>su|)i)osita  fide,  quod  fidelis  velit  cul  iiec  sola  cliaritas,  nec   sola  vo-    fusa  po- 

.  .  ,  ....    nitur  non 

credere   Scriplura' sacrtc  et  Sanclis,  iunlas  causat  aclum  merilorium   di-    tautum 

et  ideo  infideli  nunquam  ostendetur.  lifiendi,  sed  liabilus  facit  illain  cir-    graTum 

Propler  (juod  sicut  credo  Dcum  esse  cumstanliam,  ut  scilicet  sitacceptus 

trinum  et  unum,  ita  credo  fida  infu-  l^eo,  et  cmn  Iioc  est  causa  partialis 

sa  me  Iiabcre   fidcin  infusam,    quia  respectu  subslantiffi  actus,  ut  patet 

lioc  credo.  supra  ;  sic  liabens  intellectum  bene 

Sed  ad  quid  j)onilur  in  nobis  fides  dispositum    naturaliter,  et    credens 

infusa?  Dico  quod  ponitur  ut  perfi-  fido   acquisita,    si    lunc    sibi    datur 

ciat  animam  in  actu  primo,  et  actus  fi<les   infusa,  ipsa  ut  causa  partialis 

secundus  sit  intensior.   Sicut  eniin  cum  aliis  partialibus   causis  coope- 

Deus  sanans  corpus,  perfecte  sanat,  ratur,  ut  actus  credeudi  sit  certior, 

ita  etiam  sanaiis  animam  secundum  quam  prius  eratsine  fide  infusa.  Nec 

legem  suam,  perfecte  sanat.  Imago  tamen  solum  pono  habitum  fidei  in- 

vero  anima?   consislit  in  intelligen-  fustne  propter  gradum   in   actu,   sed 

lia,  memoria  et  voluntate,  qua3  de-  etiain  propter   assensum,   quia  as- 

formata3  erant  per  peccatum,  et  sa-  sensus  non  est  totaliter  a  volunlate, 

nans  animam  perficit  eam,  et  quan-  quod     patet    experimento.     Aliqui 

tum  ad  intellectum  et    voluntatem,  enim   habent   majorem   voluntateni 

reformans    utrumque    supernatura-  credendi   et    assentiendi,    et  tamen 

inouUa-  liter  ;    et    ideo   sicut   dat   voluntali  minus  firmiter   assentiunt,  ita  quod 

aleUec-  habitum    cliaritatis,   ut  diligat  por-  aliquando  duhitant,  volentes  fidem 

mtaiem' ^^^'-^    Douin,   Hcet    ox   naturalibus  majorem.    Ideo    Apostoli  petierunt, 

'/"fij*^*^"'  possiteum  diligere  ex  parte  objecti,  Lucti3  17.  DomineadaiKje  fidemnos-  ^^^^^  ^ 

ebahta-  nou  tamon  eodem  modo  sine  ciiari-  tram;  hoc  etiam  est  quod  petitur  in  post.  Pent. 


teoi 


tate  et  cum  charitate.  Dat  itaque,  ut  illa  Collecta  :  Omnipotens^  sempiter- 

non  solmn  perficiatur  in  actu  primo,  ne  Deus,  da  nobis  fidei^  spei  etcliari- 

sed  etiam  propter  aclum  secundum,  tatis    aiif/moitiim,    etc.    quod    non 

ut  intensior  et  perfectior  sit   actus  oporteret  petere,   si  dictus  assensus 

diligendi   ex   potentia   et  charitale,  esset  a   sola    voluntate,    noc    fides 

quam  ex  potentia  solum,  ut  dictum  excludit  omnein   dubilationom,  sod 

est  libro  primo  dist.  17.  Sic  perficit  illam,  qua^  vincit  et  traliit  in  oppo- 

intelloctum  habilu  supernaturali  fi-  situm  credibili.  \\\  aliis  non  ila  de- 

doi,  omnino  eodem  modo  proportio-  sideraiitibus  crodere,  assonliro   cre- 

nabili,  non  solum  iit  actum  primum  dibilibus   est    minor   difficultas,    et 


442  MHRl  III. 

iiiajor  .idlia^sio.   Fi(l(!S  lamen  iiifiisa  crodilnr,  qiuT)  vere  vel  falsc  pr<rscn- 

non  ex|)(Miliir  liiijiisinodi  dilficiilla-  laiiliir  inU.dlocliii  jior  liabiluiii  fidei 

tein,  nec  polest  liahiliis   iiiftisns  ini-  inclinantem  ;  er;^o  liocnon  est  prop- 

perfeclior  fide  jioni  in  anima  ad  per-  ier  liabitus  et  assensus,  qui  noii  iii- 

riciendnm  ipsam.  ciinaiit  iion   lialjenles  ol)jecta,  unde 

10.          Item,  proptcr  aliud  ponitur  fides  ulrumque   habentes   naturalitcr   in- 

,,.jIJi"J,'"^j„.  infusa,    nain    ])er   fidem  acquisilarn  cliiianlur,  ot    pcr   modiim    natur<B 

ivnor  lide.  ,|,,,,   acquicscit   aliquis   alicui,    iiisi  assensuni  pivobent,  iii  (pio  assensu 

quem    scit    possc    fallcre    ct    falli,  error  si  sit,  iioii  eritex  parie  liabi- 

quamvis  sciat  ipsum  non  velle  fal-  his  inclinantis,  sed  cx  objectis  falso 

lere ;  sed  nemo  potest   omnino   fir-  occurrentibus ;  crgo  sccundum  lioc 

miter  assentire  dictis  alicujus,  qucm  non  cst   ccrtior  fidcs    infusa   qiiam 

novit  posse  fallere ;  ideo  per  fidcm  fidcs  acquisita. 

acquisitam  non  asscntit  aliquis  om-  Dico  itaque,sicut  dictum  est,quod 

Peracqui-  niuo  firmilcr.   Unde  fides  acquisita  fides  est  propter  actum  priinum,  et 

crediiur   uon   cst   ccrta;    ut  ergo    Christiani  proptcr  gradum  iicrfectiorcm  actus 

firmiter. 


20 


omnino  firmiler  credant,   ct  omni-  secundi,  quem  gradum  non  posset 

modam    habeant    certitudinom    de  intellectus  liabcrc  actu  suocum  sola 

credibilibus,  ponifur  fides  infusa.  fide   acquisita.   Et   si   videtiir   quod 

Contra,  quod  non  oporteat  ponere  oporteat   ponere  ipsam  propter  ali- 

fidem  infusam  propter  jam   dictam  quam  certitudinem  majorem,  solvas 

causam,  probatur,  quia  quando  di-  argumentum  in  oppositum. 

cis  quod  firmiter  assentis  per  fidcm  Sed  quid  dicis   de  fide  infusa,  an    ^^  ,._, 

infusam,  et  noii  per  acquisitam,  aut  possit  demonstrari  inessc?  nam  Au-  jjj'^-^^ 

hoc   est,  quia   infallibiliter   assentis  gustinus   13.  de  Trinit.   cap.   1.  de 

per  fidem  infusam,  et  nonperacqui-  Ma(/?iis,  et  secundo  de  parvis,  ait: 

sitam,  aut  quia  non  possis  non  as-  Fidemporro  ipsam,  quam  videt  quis 

sentire,  aut  dubitaro,  stante  fido  in-  in  corde  esse,  sicredit,  vel  non  esse, 

fusa,  sed  stante  acquisilapossis  Sed  si  non  credit,  eam  tenet  certissima 

utrumque  est  falsum,  nam  loquendo  scientia,  clamatque  conscientia ;  ergo 

secundo  modo,  sic  est  dc  fide  acqui-  fides  infusa  potest  sciri  inessc  ;  non 

sita,    sicut  de    fide    infusa;    stante  ergo  per  aucloritatcs  tantum  credi- 

enim    fide    acquisita,   et    dum    per  turincsse. 

eam  alicui  objectoassenlit  credibili,  Ilem,  secundum  Augustinum  su- 

non  potest  dubitarc,  vcl  non  assen-  pcr  Psalin.  42.  Aninia  semper  novit 

tire,  aliter  de  codem   essct  fides   ct  se,   et  hoc,    quia  sibi  prsesens  est; 

dubitatio.  ergo  a  simili,  cum  fidcs  sit  pra?scns 

Si  vero  dicas  quod  firmiter  assen-  anima?,   ipsa  potest  certissime   co- 

tis  per  fidem   infusam,  quia  inf  illi-  gnosci  inesse  aninice. 

biliter  et  indcceptibiliter  credis  pcr  Ad   primum    illud  de  Augustino,       ^l 

infusam,  et  non  per  acquisitam.  dico  quod  accipiendo  fidem  genera- 

Contra,  dum  aliquisroque  firmiler  litcr  pro  habitu  determinante  et  in- 

assentit,  decipi   et  non    decipi   non  clinante   ad   assentiondum   obscuro 

est  nisi  per  objecta  diversa,  quibus  non  evidenti  tanquam  vero,  sic  ali- 


habere 


DIST.  XXIII.  QILESTIO  DNICA.  ii3 

qiiis  j)()lost    esse    cerlus   se  liahore  se  liabeie  litlcin,  (|iia' cst  raliu  scieii- 

lidciii,  siciil    polesl   esse    eerliis  lia-  di  iii  aclii  seeiiiidi».  Scd    si    impedi- 

here  seieiitiain,  el  hoc  esl  ar^'ueiid()  iiiciiliim    amovealur,   luiie  aelii    se- 

hahilum  iuesse  ex  aclihus  ;  uon  eiiim  cuudo    seireulur    (Uiiiiia    j)ra'seiilia 

uiiiis  8cii  alio  modo  scitur  scienlia  iuesse.  8e(l  iii  aiilma,  sicul  esl  de    aiiima   sepa- 

accij)ieu(lo  fideni,  \\\  esl  lides  vera,  rala.    Sed    hiiiusmodi     (  rcdihilia    a 

et  cerla,  iioii  haheuscrrorem  admix-  iiohis  pro  slalu    via'    uoii   seiuiiUir, 

lum,  iiou    lo(iiicii(lo  ad  lioc  lidc  iii-  (iiiia  auiiua  iulelli^il  ciim    phautas- 

fusa,  sed  de  lide  iii  {.•euerali,  scilieet  malihus,  cl  laliiim  iioii  suiit   phaii- 

ut  est   hahitus  inclinaus  iu   verum,  lasmala ;  ideo  dieo    quod   sicul    per 

sic   nullus  est,  qui  arjiuendo  eliam  fidem  credo   Deuin   esse    triiium    et 

scit  se  hahere  fidem  veram,  et  id,  in  unum,   sic  eliam     credo  me   tidein 

quod  inclinal,  scial  esse  verum,  ita  Jiahere,  et  siciil  iinum  iioii    possuin 

quod  facial  assenlire   vero.  Et   hoc  demouslrare,  ita  nec  reli(iuuin. 
prohaliir  per  hoc,  quia  non  possum 
scire  ine  assenlire  vero,  nisi   sciaiii 

.  ,  .  ,.  ,   •  ,  SCIIOLICM  VI. 

id  esse  veruin   cui  assenlio  ;  sed  id 

Cuiassentio,  credilur  esse  verum,  et  Sohit  argumc^nla    principalia    pcr   optima.Ti 

.,  '  doctrinam  exolicans  suum   diccndi   modum   in 

non  scitur ;  ern-0  non   possuin  scire  ,      j-,r    n-  ' 

\       ^  ...  .  hac  difdcillima  quoeslionc. 

nie  assentire  vero  credihili,  et  ideo 

non  potest   sciri   vera  lides    inesse         Ad    primum    principale,  quando       .^^^ 

nohis ;  prius    enim  oporteret    scire  arguitur  quod  ad  omnein   cerlitudi- ^^  argum. 

id    esse    verum   cui    assenlitur,    ut  nem    sufficit    fides    acquisila    suffi-  *' ^X!'" 

{[[\i){\.  Deus  est  Triniis  et  nnus,  ante-  cienter  ad   actum,  et  eliam    ad  as- 

quam  sciam  inc  hahere  fidein  veram  sensum  certum,contraduhitationem 

de  illo.  et    opinionem,   non    sufficit   tamen 

22.         Ad   seciindum    locum   Augustini,  ad  omnem  perfectionem,  qiiam   dat 

dico  quod  loquilur  de  scienlia  fidei,  fides    infusa.  Actus   eniin  ille,  licet 

non  quia  scitur  actu    secundo  ines-  possit  esse    certus,    non  tameii  ita 

se,  sed  actu  primo.  Sicut    enim  ve-  perfecte  certus,  sicut  pei'  fidem  infu- 

ritatem   hahet,   quod    anima    novit  sam,  quam  pcrfectionem  non  hahe- 

se,  ita  semper  novit  omne  intelligi-  mus  sine  ea  ;  ideo  non  sufficit  quan- 

hile  sihi  per  essenliam   prtnesens,  et  tum   ad   aclum  secundum   ad   cau- 

hocestactu,  et   in  hahitu  ;   sed   ta-  sandain  tanlam  perfectionem,  quan- 

inen  non   sunt   oinnia  in   hahilu   et  tain  potest  dare  fides   infiisa   ;  nec 

actu    primo   ihi,  qii.T  sufficiunt  ad  etiam  oninino    quanturn  ad   acluin 

eumdem   aclum    secundum    ;    ergo  primuni,  quia  inlellectus  non   esset 

actu  non  potest  cognoscere  et  scire  supernaturaliter    perfectus,  nisi  lia- 

Aocredo^^   hahcrc   fidem.   Unde  dico  quod  l)eret  fidem  infusam,  el  ideo  oportet 

^^fidem^"  ^^^^  primo  semper  novit  anima  se,  jjonere  utrumque. 

et  omnia  qua3  sunt  per  essenliam  in         Ad  secundum   j^rincipale,   dicen- ^^j  jecun. 

ea,  non  aclu  secundo,  et  sic  anima  diim  quod    aliquis    potest  assentire  De^!]"";^ 

actu  primo   cerla   scientia  tenet  se  per  syllogismum  falsigraphum   op- q"'*  p'"''"° 

hahere  fidem,  quia  scit    aclu   primo  posito    conclusionis   demonstrahilis  pyiiog'*""'- 


444 


LIBRl  III. 


proplor  ajjparenliam  syllo^isiiii,  ila 
quod  caiisa  adlhcsionis  est  api^aren- 
tia  syllogisini,  sed  causa  priiiia  d(!- 
ceplionis  est  defectus  iii  roriiia. 
Unde  alicpiis  sic  deceplus  jiriino  de- 
cipilurin  fornia  sylloj^isini,  et  noii 
esl  falsa  j)r<Tniissa  ;  sed  ex  islo  non 
sequitur  quod  irninediale  j)ossit 
aliquis  assenlire  alicui  conclusioni 
non  oslenSfC  probabiliter,  ncc  ex 
terminis,  el  boc  propler  se. 
f>^  Ad  illud    quod   postea    arguilur, 

Ad  ter-  quod  ba^rotici  assenliunt  falsis  sine 
nishaeresis  ivilione,  dico  quod  uon,  (j^ropric 
Scdpfu^ra  loquendo  de  btx^reticis,  vel  de  falsis 
•^^^jg^"'^'"  (^bristianis),  sed  faciunt  argumen- 
tum  ab  auctoritate,  et  per  argumen- 
tum  decipiuntur,  et  boc  quia  auclo- 
ritas  est  male  inlellecta.  Unde  nulli 
falso  assenliunt  propler  se,  sed 
propter  argumentum  factum  ab  auc- 
torilate,  quo  decipiunlur,  sicut  si 
aliquis  intelligatillud  Aposloli,  Rom. 
14.  Qui  infirmus  est,  olus  manducet, 
de  infirinitate  corporali,  inferendo 
ex  boc  quod  anatbema  sit,  si  quis 
infirmus  olus  non  manducet,  nam 
decipitur  quod  Apostolus  intellexit 
de  infirmitate  [spirituali,  ut  de  illo 
qui  babet  conscienliam  infirmam  ad 
manducandum  quod  alter  mandu- 
cat. 
,,  Ad  aliud,    quando   arguitur  quod 

Ad  quar-  _  "      i  ~  ^ 

tum.     fides  infusa,  si  ponatur,  non  posset 

Fides  toUi-  ,  •  , 

lurperde- corrumj)i,  dico  quod  verum  est,  ac- 

meritum       .,  ,    . 

lantum.  tibus  uoslris  non  corrumpilur,  nec 
aliquidsupernaturaliter  creatum  po- 
test  corrumpi  a  nobis,  et  ideo  fides 
non  corrumpitur  a  nobis,  sed  non 
manet  cum  illa  bccresi,  quia  lota 
corrumpitur  per  rationem  demeriti 
infidelitatis.  Et  quando  arguitur 
quod  non  corrumpitur  demerendo, 
quoniam  non  per  peccatum   maxi- 


mum,  ut  pf!r  odium  Dei,  dico  (jiiod 
(l(3rneritum  fidei  non  ost  quodcjim- 
(juo  poccatum,  ul  (juando  lides 
(•orrumj)iliir  j)or  demeritum,  boc 
iKui  est  j)r()[)ler  gr'avitalern  peccali, 
sedcorrumj)iliii' jier  illud  j)0ccatum 
demer-ondo,  quod  ex  genei"ali  ra- 
tione  fidei  babot  ojipositionem  ad 
fidem.  Unde  corrumpitur  per  infide-  pije^  t, 
lilalem,  et  non  per  quodcumque  ^^^^\Jl^ 
peccatum,  sicut  spes  per  despei-a-  "^'"^y"' 
tionem,  et  hoc  est  liberalitas  Dei. 

Ad  ullimum  quo  ar*guitur  quod  25. 
cognitio  illa,  in  qua  tota  natui'a  non 
j)olest  natur^aliter,  elc.  dicendum 
quod  verum  est.  Unde  dico  quod 
babitus  fidei  propler  sui  pei*fectio- 
nem  non  potest  causari  ab  omni- 
bus  agentibus  naturalibus;  unde 
istum  babitum  non  polest  aliquod 
objectum  causai'e,  nisi  supernalu- 
raliler  movens,  etideo  est  perfectior 
habitu  naturali. 

Et  cum  dicitur  quod  tunc  actus 
credendi  esset  perfeclior,  quam  ac- 
tus  intelligendi  elicitus  ex  liabitu 
perfecto  principiorum  naturaliter. 

Respondeo,  quod  est  loqui  de 
actibus  nostris  in  se,  vel  secundum 
quod  perfectius  aftingunt  objec- 
tum. 

Primo  modo  verum    est  quod  ac- 
tus  fidei  perfectior  est   actu  ex  ba- 
bitu  naturali  elicito,  quia  a   perfec- 
tiori  principio  est  elicitus,  et  tendit 
in  objectum    perfectius.  Unde   dicit  Meiior 
PbiIosopbus2.de  Animal.  D eside- dehiWof 
rabilior.  est  cognitio  debilis  de  sub-  "qaam" 
staniiis  separatis,  quam  multa  de  en-  ^^"aliis. 
tibus  vilioribus  ;   unde    dico    quod 
actus  credendi  est  perfectior  simpli- 
citer.  Sed  tamen    loquendo  de  actu 
fidei  secundo  modo,  scilicet  secun- 
dum  proportionem  allingendi  objec- 


i 


DIST.  XXIII.  QU.ESTK)  INIC.  415 

liiiii,sii'  iKtii  est  porfoclior,  niiia  ac-         Exciiiplum   osl    ad    lioo    :    Visio  De  propor- 

lus  cnMJeiKli  |)liis  excediliir,  el  deli-  eiiiiii,  (jua  aqiiila  S«ol«'iii    \i(lel,  siiii-  «d  oiijec- 

til   al)    iiilellij;iliililale    ohjecli    sui,  pliciler  esl    perfeclinr  \  isioiic   ociiliiQ^;^  49 

scilicel  Dei,  (iiiaiii  acliis   sciendi   li-  inci  de   candela,  (juia   ('sl  perspica- 3^  p^^,^^'^^- 

iioain,  oxcediliir  ct    deficil  a  cogno-  cior,  et  al)  ohjecto  nol)iliori  (dicila  ; 

scihililale  liiKVTS.  taineii    iii    coinparaliono   ad    ohjec- 

Unde  oinnis  aclus   iiilelloclus    al-  luiii  (iiianluin  ad  nioduiii  (iiio  alliii- 

lin^ons    Deiiin,    iil     ohjeclnm,    est  ^ilur,    noii  osl    ila  jiorreclus   actus, 

siinpliciler  iierfoclior  aclu   inlelloc-  (|uia  oculus  iiieus  lotiiin  lunion  can- 

tuscirca    ali^iuod  crealumj   licot   sil  dehx  atliiifiil,  ot    plus  quain    oculus 

iiiiperfeclior   secundum     proporlio-  a^iuihe       atlingit      de       visijjilitale 

nein  ad  ohjeclum.  Solis. 


TirH.ltHHCnTTr 


446 


LIBIU  III. 


DISTINCTIO  XXIV. 


primum. 


QU/ESTIO  UiNlCA. 

Ltrum  crcdilinn  potest  esse  scitKrn,  vel 
e  contra  ? 

Alens.  3.  parl.  qusest.  79.  memb.  3.  D.  Thom.  i. 
p%rt.  (juxst  I.  arl.  2.  et  quxsl.  12.  art.  13.  et 
1.  2.  quxst.  I.  urt.  o.  D.  Bonavenl.  hic  art.  2. 
quxst.  3.  Richard.  arl.  i.  quaest.  5.  Gabr. 
quxsl.  T.  Durand.  quxst.  i.  ari.  4.  Uenricus 
quodl.  8.  quxst.  14  Suarez  3.  /7rt?Y.  (h'.5p.  27. 
Valenlia  secunda  secundx  d.  i.  quxst.  i. 
puncto  4.  Parum  haec  discrcpant  ah  iis  quge 
habentur  in  Oxoniensi. 

1.  Circa    distiiictionem     vigesimam 

Argiim.  quartam  qua^ritui' :  Ulriim  decredi- 
bilibus  revelatis  stante  fide  potest 
ciuis  liabere  scientiarn,  aut  aliriuam 
notitiam,riu<)e  habelar  e.c  evfdentia 
re/?Quod  sic  videtur.  Joann.  20. 
Quia  vidisti  me  Tlioma>  credidisti; 
simul  ergo  habuit  Tiiomas  notitiam 
inluitivam  de  Cliristo,  et  notitiam 
fidei. 

Praeterea,  Apostoli  videbant  Chris- 
tum  crucifixum,  et  liic  est  articulus 
fidei  apud  nos  ;  aut  ergo  hybuerunt 
fidem  de  isto  articulo,  aut  non  ?  Si 
sic,  habetur  propositum,  quod  de 
eodem  sit  fides,  et  alia  notitia.  Si 
non, ergo  non  habuerunt  fidem  de 
omnibus  credibilibus,  aut  habue- 
runt  fidem  et  scientiam  siuuil. 
Teriium.  Prffiterea,  de  eodem  potest  quis  lia- 
bere  demonstrationem  et  syllogis- 
mum  Dialecticum;  ergo  simul  potest 
quis  habere  opinionem  et  scienliam, 
quia  quando  causce  aliquorum  sunt 


Secun- 
dum. 


compossibiles  in  eodem,  videtur 
quod  efFeclus  sint  compossibiles  in 
dem  ;  ergo  mullo  magis  polesl  quis 
habere  in  eodem  fidem  et  scien- 
tiam,  quia  minus  repugnant  fides  et 
scientia  quam  opinio  et  scienlia, 
cuni  fides  importet  certitudinem. 

Pra3terea  1.   Corinth.    12.    distin-Quariu , 
guit    Apostolus    dona    et    fidem    a 
scientia    ibi   :   Alii  dcUur    scientia, 
alii  fides  ;  sed  ibi   scientia  est  Theo- 
logia  secundum  Augustinum  13.  de 
Trinitate,  1.  et  14.  de  Trinitate  cap. 
1.  est  scientia;  ergo  habens  Theolo- 
giam    habet    illani   scientiam  ;  sed 
habens    Theologiam     non     amittit 
fidem,  sed  nutrit  et    roborat.  Unde 
Augustinus  1.  r/e  Trinitate,  cap.   1.    laud 
dicit  sic  :  Huic  scienliae  tribuo  iltud,  ex^Tut  li 
quo  fides  saluberrima  (jUjnitur,  nu-  | 

tritur,  defenditur  et  roboratur ;  ergo, 
etc.  ergo  scientia  Theologise,  ut  dis- 
tinguitur  contra  fidem,  simul  stat 
cum  fide,  et  est  de  iisdem,  de  qui- 
bus  fides ;  igitur  de  credibilibus  re- 
velatis  simul  stant  scientia  et 
fides. 

Pra^terea,  per  lumen  naturale  ad  2. 
objectum  sibi  proportionatum  co-  Quiat 
gnoscibile  in  illo  lumine  naturali, 
potest  quis  habere  scientiam  de  co- 
gnoscibilibus  proportionatis  illi  lu- 
mini;ergo  cuin  lumen  fidei  sit  su- 
pernaturale,  per  illud  lumen  de  ob- 
jeclo  sibi  proporlionato  potest  suf- 
ficienter  haberi  scientia. 

PrcTterea,  magis  notum  est  per  se  sexti 


i 


DIST.  \XI\  .  QU.ESTIO  LINICA. 


4n 


ciiilil)et  (jiiod  iinitussibile  est  Deiiiii 
iullere  vel  falli,  quain  qnod  per  lu- 
nien  nalurale  intelleclus  non  polest 
errare  in  videndo  el  judicando  ;  cuin 
er<;()  alicpiis  liabet  scienliain,  (juia 
tenel  illud  quod  inlelleclus  per  lunien 
nalurale  judicat,  credens  quod  non 
potest  errare,  inulloniagispotest  ali- 
(luis  liabere  scientiain,  tenens  \)cv  lu- 
men  fidei  supernaturale  quod  Deus 
iion  polestrallere  nec  falli  de  revelalis. 
ieptimum.  Proiterea,  priina  principia  neces- 
saria  suiU  el  evidentia  ex  terini- 
nis  ;  sedin  revelalis  sunt  aliquapri- 
nui  princij)ia  necessaria,  aliter  esset 
processus  in  iiiriniluni  in  revelatis, 
el  sic  niliil  priino  crediluin,  quia  si 
non  possuinus  in  credibilibus  dare 
aliquod  priinuni,  nec  possemus  dare 
aliquid  posterius,  sicut  in  aliis  es- 
senlialiter  ordinatis,  uL  liabelur  2. 
Mclap/i.  lcLi.  0.  et  sic  iiiliil  (^ril 
creditum.  Oportet  erfi"o  dare  aliqua 
credibilia  prima,  qihc  sunt  eviden- 
tia  ex  lerminis,  sed  ex  illis  potest 
dediici  conclusio  ;  ergo  potesthaberi 
scientia  de  credibilijjus. 

Sed  dices  forte  (luod  aliqua  credi- 
bilia  sunt  simpliciter  prima,  sicut 
Dcam  essc  Triiuim  cL  uniim  ;  sed 
tamen  hoc  non  est  cognitum  ex  evi- 
denlia  terminorum  apprehensorum, 
quia  non  possumus  lerminos  appre- 
hendere. 
Ociavum.  Conlra,  si  non  aiiprehenderemus 
terminos,  nunquam  aliqiiam  com- 
plexionem  ex  eis  formaremus,  et  per 
consequens  de  hoc  complexo  non 
haberemus  fidein. 

Contra,  2.  ad  Corinthios  ^.).pcr 
fidcm  amhiilamus,  el  non  pcr  spc- 
cicm  ,  et  secundum  Glossam,  pcr 
fidcm  (autiun  illumiuamur  ;  erj^-o 
secunduin  (jlossam,  etc. 


om. 

q.  1.  art. 


Praderea,  oinnis  cojiiiitio,  quain 
liabemus  de  credibilibus.  est  aMiig- 
inalica  ;  erj^o  df  cis  iion  itossnmus 
babere  scienliam.  (\\uv  excludit  ob- 
scuritatem  illam,  (lua'  cst  ex  evideii- 
Lia  objecli. 

SCIIOLIUM  I. 

Sentenlia  D.  Thom.  Tlipolopiam  nostram, 
qii.-e  cst  suballernata  fcienlune  iJeatorum,  esse 
posse  cum  fide  de  eisdem  objeclis ;  id  tamcn 
scienliae  subalternanli  rcpugnare,  suadelur  Iri- 
bus  argumenlis,  rcfutatur  aliis  tribus  rationi- 
bus  claris,  quarum  prima  oslcndit  I).  Thomam 
in  lioc  sibi  contradicere  ;  et  hic  articul.  4.  reji- 
cit  soluliones  Thomistarum  ad  lioc.  Vide  plura 
de  his  qua^st.  3.  prolog.  quajst.  2.  laterali. 

Ad  qUfEstionem    dicitur  quod  de       3. 

crediLis  revelalis  nolesL  baberi  scien-  d.  xhc 

,,  ,  .        .     I.  q.  1 — 

tia  cum  lide,    non   tainen    scieiitia  i.  et  i2. q 

subalternans,  sed  siibalLernata.  Di- 

cunt  eniin  isLi  quod  duplexesl  genus 

scientiarum  :   QuaHlam    enim   sunt, 

qU(P  procedunt  ex    principiis    notis 

lumine    nalurali    intelleclus,   sicut 

Arithmetica  et  Geometria,  et   Iiiijus- 

modi.  Quiedam  vero  sunt,  qua^  pro- 

cedunL  ex  principiis    nolis   lumine 

superioris  scienticu,  sicut  Perspecti- 

va  procedit  ex   principiis  nolificatis 

per  Geometriam,  et  Musica  ex  prin- 

cipiis  notificatis  per  Arilhmeticam  ; 

et    hoc    modo    sacra     doctrina   est 

scientia,  ut  dicunt,  quia  procedit  ex 

principiis    notis   lumine    superioris 

scientia?,    qua»  sciliceL    esL   Dei    et 

BeaLorum.  Unde  dicunL  quod   sicut 

Musica  crediL  principia  tradita  sibi 

ab  Arithmctica,   ita   sacra  doctrina 

crediL  principia   revelata  a  Deo.  Ex 

isto  dicunt  Theologiam   esse  scien- 

tiam  suballernatam  scientia^  Beato- 

rum,  et  ita  nunqoam  est  nisi  in  via- 

Lore,  in  quo  e_st  et  fides. 

Ex  quibus  sequitur  quod  scienLia 


448 


Linni  III. 


subaUcrnata  j^olest  staro  cum  iidc 
rcsj)C(;tu  cjusdcm,  quamvis  non 
scicnliij  sul)aUcrnans,  quia  scicn- 
lia  subaltcrnans  habct  cvidcntiam 
suorum  principiorum  cx  tcrminis 
eorum,  et  rcsolvit  suas  conclusiones 


rcs])CCtu   cjusdcm,   (juod    difilnr  ab 
codem. 

(ionfirmalur  pcr  Philosophum  et 
Commcntatorem  0.  PJlliic.  rap.  4. 
qui  dicuntsic:  Ciim  enim  aliquali- 
tcr  cofjnita  et  credita  ipsa  sunt pri?i- 


Terliuir 


adimmediata;  scd  subalternata  ac-     c?;?^;  sufficit  ergo  habere  aliqualcm 
cipit  sua  principia  propter  quid    a     cognitioncm   principiorum,    ut    ha- 


scientia  subalternante.  Et  secun- 
dum  hoc  possumus  habere  scientiam 
dc  crcdibilibus,  quffi  praisupponU 
sua  principia  esse  nota  in  aba 
scientia  subaUernantc,  quam  ha- 
bent  Sancti  in  visione  beata,  sed 
primam  habent  Theologi  viatores. 


Argumen- 
tum  pri- 
mum. 

Vide  in  q. 
3.  prolog. 


D.  Tiio- 
mam. 


Secun- 
dum. 


bcatur  scientia  de  conclusione.  Un-  Eustraiiu 
de  (^ommentator  ibidem  vult  quod 
ad  habendam  scientiam  sufficit  in- 
ductio,  quae  cst  ex  singularibus  ad 
universale,  et  cognitis  sic  univer- 
salibus  principiis  ex  inductione, 
nccessario  sequitur  scientia,  et  dicit 
Ex  hoc  pro  ista  opinione  arguitur  quod  talis  scientia  est  alterius  modi 
sic  :  Subalternata  est  scientia;  sed  ab  illa  qua3  habetur  per  demonstra- 
ipsa    inquantum    est    subalternata,     tionem;  ergo,  etc. 

pnesupponit  sua  principia  esse  pro-  Contra  hanc  opinionem  arguitur,  impugna 
Ijata  in  alia  scientia,  ita  quod  non  et  primo  contra  dicentem.  Dicit 
cognoscit  ea  propter  quid,  nec  suni  enim  iste  in  2.  secmidss  qusest.  1. 
evidentia,  sed  tantum  credita,  et  per  art.  o.  quod  fides  et  scienUa  non 
consequens  cum  scientia  respectu  stant  simul  in  eodem  respectu  ejus- 
ejusdem  objecti  stabit  fidcs.  Et  se-  dem,  et  simul,  et  semel,  ita  quod 
quitur  etiam  quod  Theologia  sit  non  convenit  simul  esse  creditum 
vera  scientia,  quamvisejus  principia  ab  eodem,  et  scitum;  si  ergo  Theo- 
sint  credibilia  et  supposita,  et  ita  logia,  ut  subaUernata,  vel  Musica, 
non  nota  ex  evidentia  rei.  vel  alia  hujusmodi,  sit  scicntia,  im- 

Prceterea,  Perspectiva  inquantum     possibile  est  scientiam    talem  subal- 

ternalam  stare   cum   fide    respectu 
ejusdem. 

Istud  est  contra  eum,  nisi  distin- 
guat  scientiam  sicut  patet,  et  dicat 
se  intelligere  de  subalternante,    et 


PerspecUva,  est  scienUa  ;  ergo  Per- 
spectivus  inquantum  Perspectivus, 
est  sciens,  replicando  illud  a  quo 
denominatur  Perspectivus.  Sed 
Perspectivus  inquantum  hujusmodi 


non   habet   principia    evidenlia    ex  non  subaltemata.   Sed   hoc   non  vi- 

terminis,  nec  inquantum  talis,  scit  detur  esse  verum   secundum    eum, 

deducere  adevidentiam  ex  terminis  ;  quia   ratio   sua,  per  quam  ostendit 

ergo   aliquis  potest  esse  simpliciter  quod  idem  non  potest  esse  scitum 

sciens,   Hcet  principia  non  sint  sibi  et    credilum    ab  eodem,    concludit 

nota  ;  aliquis  enim  potest  esse  Per-  universaliter    de   omni  scientia,  et 

spectivus,   Hcet   non    sit  Geometer,  universaliterloquitur  de  omni  scien- 

qui  est   sciens   propter  quid;   crgo  tia.  Unde  dicit  sic    solvendo  quces- 

stabunt  simul,   quod    aliquis    sciat  iionem,  quodomiiis  sciejitia /labeiur 

simplicitcr,  et  tamen  fidem  habeat  per  aliqua  principia  per  se  nota,  et 


i 


I 
k 


DIST.  XXIV.  QILESTIO  rMCA.  4i9 

pcr  consequens  cisii,  ct  idco  oporlct  aKcM-iialaiii    .slaiite    siiltallcr/ialiono,  capax  sub- 

(juiJecunKjne  per  sc  srita  css'e  aliquo  el  e  convorso.  Priiiia  pars  prohalur,    ta-.^^efo' 

/tioclo  risa  :  non   autem  cst possiltHc  (iiiia  si  lial)oal  siihjilloriiaiiloiii,  ergo    *^""""'*- 

(juoil   iilcni   al)    codcni    sit  risuni  ct  liahd  jiriiicijiia   rosjioclii  conciiisio- 

creditu/n  ;     u/idc     i//ipossit)ilc    csf,  niiiii  siiiiallornata' ;  ergo  jiolosl  illas 

(/uod  idc//i   al)  codc//i    sit  scitu//i    ct  scire. 

crcditu//i.   ihoc    illo.   Sed   ista  ralio         Alia  jiais  jiivthaliir,   iit  liic   sciens 

concliidit  (\(}  oiiiiii  scionlia,   vol  ina-  suhallornatain      naluraliter      jiolost 

jor  osl  falsa.  scire  siihalteriianteiii,  quia  jirincijjia 

6.  Conlra  conclnsioneni  ii)saiii  oliain  suliallornantis  naliiralilor  sunt  jirio- 

ientia    arguitur  sic  :  Scioiilia  secundiiiii  ra-  ra  et  notiora  iiohis  ;  in  sensihilihus 

aloriim  .  .1  •!• 

lomodo  tionein  essentialein   suain    noii  iw-  esle  converso,  qiiiasensihilia  jioste- 

ioiogis  peiidet  nisi  ah  ohjoclo  et  inlolloclu,  riora  sunl  nohis  notiora.  Sed  Tlieo- 

**''*•    vel  ah  aliquo,  quod   hahet  causali-  logia  est  de  inlelligihilihus,   et  non 

tatoin   respectu     alicujus    istoruni,  sensihilihus  ;  er<^o  si  iiaec  scientia  sit 

quia  scientia  non  depondet  essenlia-  suhallernata     scienticc     Beatorum, 

liter  ah  aliquo,  utacausa,  nisi  quod  liahens  scienliain  hanc,  jiotest  natu- 

est  causaejus  essentialitor  ;  sod  no-  ralilor  acquirere  sciontiaincuin  fide, 

titia  IJoati,  quain  iiahot  de  Tiiiio  ot  et  simul  potest  esse  compreiiensor 

uno,    non     est    causa    essenlialiler  cuin  flde. 
Theoiogiie  nostra?,  quia  nec  est  po- 
tentia   inlelloctiva     nostra,  nec  oh- 

.      ,  •,  ,  •  SCHOLIUM  II. 

jectum  cognilum  a  nohis. 

Non  enim   COgnoSCimuS     notiliam  Sentemia  Henrlci,  scientiam  absiractivam   et 

ejUS,  quam  iiahot  do   hoC,     quod    est  ^'^'"^  ^i-"'^l-^e  de  eodem  subjecto,  ponit   ta- 

''  ^  .  '      *  mcn  meduiin  inter  fidei  et  gloria?  lumina,   re- 

Ueuin    esse    tri/iuni      et    UnUin  ;    nec  quisitum  ad  explicandas  el   propugnandas  res 

dependet  SCienlia  a    plurihus  eSSen-  fidei,  quod  putat   habere    Thcologos,    latissime 

tiaiiter,  nisi  ex   potentia  et  ex   ohiec-      '•^^"^■■^^"•'  '^*«  senlentiaet  singuladictaHenrici, 
,     .  ,.  ■        cn        •'  idque  satis  clare  ;  oslendilque  Doctor  non  dari 

to  in  se,  vel  m  sua  specie  efficaciter  ;  t,ie  i.^en  medium  infusum. 
igitur,   ut   modo    lofjuiinur,    notitia 

Beati  non  est  aliqua    causa  scientiae         Alia   est    oj)inio   Gandavensis    i/i       7 

nostrflR.  Ergoscientia  nostra  inquan-  suni/na  sua,  quod  triplex  est  lumen,    candav. 

tum    hujusmodi,    noii     dopeiidot  a  scilicet  iuinen  giorite,  in  quo  aperte  qi^-^st.^iV. 

scientia    Beati,   et   per   consoquens  vidonlur  ilia,  qu;o  nunc  sunt  reveia- ^et'in'"q^"" 

non  dicitur  aliquis  scireTheoiogiam,  ta  ;  et  per  iumen  fldoi  ad  credendum     ""  ^""^" 

quia  principia  ejus  sunt  scita  a  Boa-  articulum  ;  et  est  iumen  medium  iii 

to.  Imo  hoc  esset  simiie,  ac  si  dice-  quo  ciarius   cognoscuntur   articuli, 

retur,  iiaheo    scientiam  Geometria^,  quam  per  lumen  fidei,  et  ohscurius 

quia  credo   efficiontem  Geometriam  qiiam  in  lumine   gioricc,   et  in  isto 

habereGeometriam  ;  nonergoscien-  lumine   Theologus   iiahet  scienliam*^ 

tia    nostra    suhalternalur    scientia'  ciariorem  quain  in  iumine  fidoi;    et 

Boatorum.  ita  ait  quod  lumini    lldei  correspon- 

bens        Prtcterea,  omnishahensscienliam  dont  actus  credondi,   luinine   inedio 

«mest  siiljidternantem,  potest  iiahere  suIj-  aclus  inteiligendi,  luinini  gioricc  ac- 
ToM.  XXIII.  29 


m                                   unn\  iii. 

tus  vidi.Midi.  VA  qiiia  mediuiii  lua^is  cognoscimus  cum    supurnaluralibus 

convenilcum  exlremis,  quam  extre-  etcredilis  iii  quodam  lumiiie  medio, 

ma  inler  se,    ideo   non    slanl  simul  (juud     dicuul     esse      supernalurale 

in  eodem  respeclu  ejusdem  fides  et  creatum. 

visio.  I']t  ponunt  exemplum    aliqui,  Connrmant  autem  suam  inlentio-    omcin 

ut  171   Quodlibet   i\.   dicentes  quod  nem  perAu^iistinum  1i.  </e  7'/7/<i7.  1 .  exAugo 

sicse  habent  ista    Iria,   credere,  in-  uhi  dicit   quod  :    llac  Hcienlia   non 

iellifjere  et  videre,    quemadmodum  polient  lidetespluritni,  licet  polleant 

si  de  ali(jua  eclipsi  jain  instante,  di-  fideles plurijni.   Et  sequitur  :  Aliud 

cat  aliquis  non   videnti   illam,  quod  ent  scire     tantummodo   quid  Jiomo 

jam  Luna  eclipsalur,   et  sic  ille  au-  crederedeheal  propter  vitam  aeter- 

diens  prffisumat  de  veritale  dicentis,  nam  adipiscendam,  et  aliud  est  sci- 

jam  credit  quod    nec  videt  oculus,  re  quemadmodnni  hoc  ipsum  et  piis 

nec intelligit  per   demonstrationem.  exponatur,  et  contra  impios  defen- 

Si  autein  postea  addiscat  per  cursus  datur  quam  proprio  vocabulo  scie?i- 

motuum  cddestium,   quod  tali  tem-  tiam  appellare  videtur  Apostolus,  \. 

pore   debeat  eclipsari,    tunc    habet  Cor.  12.  Ha3c   ille.  Ergo   ista  nolilia 

demonstrationeu),    et  intelligit  Lu-  est  notitia  clarior  fide,    et  ila  est  in 

nam  jam  eclipsari,    sumendo  ecli])-  lumine  clariori. 

sim  aliquam  esse  in  singulari  vago,  Prcelerea,  Augustinus  super.illud 

et  ita  in  universali,  non  in  singulari  .Toan.  Vita  erat  lux,  dicit  quod  erat 

signato,  nisi  oculis  suis  videat  illam  Joannes  de  illis  montibus^  de  quibus 

eclipsari,  ita  quod  certa  demonstra-  dicitur  iji  Psatmo.  Psalm.   77.    Sus- 

tio  de  universali  el  particulari  vago,  cipiant  montes  pacem.  Intelligil  per 

et  fides  et  opinio   de   particulari  si-  pacem  sapienliam,  qua  majores  illu- 

gnificato  simul  sunt.    Sed  cum  ha-  minantur.  .Justitiam  aulein  appellat 

buit  talem  visionem,  de  eodem  eva-  lidem,   qua   illuminanlur  minores  ; 

cuatur  fides  prcGcedens,  sive  opinio,  ergo  vult  ibi  quod  majores  in  Eccle- 

sed   per   scienliam  non    evacuatur,  sia  habeant  scientiam  cum  fide,  sed 

quousque  adveniat  visio.  minores  fidein  tantum. 

g            Sic  dicunt  esse  per  eumdem  mo-  Dicunt  etiain  isti  quod    isla  duo 

dum  in  proposito.  Fides  enim  nostra  lumina  sic  se  habent,  quod  illud  lu- 

est  de   parlicularibus,  ut  quod   ali-  meii  majus,  iii   quo  clarius   cogno- 

quis  unus  homo  est  Christus,  aliqua  scuntur  articuli  fidei,  non  potest  esse 

una  foemina  est   Maria  mater  ejus,  in  nobis,  nisi  lumen  fidei  prcesuppo- 

et  quod  aliqua  natura  singularis  esl  natur,  nec  habelur  credibiliumscien- 

Deitas.  Ista  autem   fides   licet   eva-  tia  nisi  supposila  fide. 

cuabitur,    cum     videriinus    aperte  Sed.contra    opinantes    arguitur, 

quod    nunc   credimus,     non   lainen  aiuiitenim  quod  nolilici',  quam  ha- 

evacuatur,   cum  inlellexerimus  ali-  bent  minores,  non  oportet   nisi   as- 

quo   modo    clarius    supernaturalia  sentire  ;  sed  majorescum  hoc  habent 

quam  nunc  credimus.  Quare  dicunt  scienliain,  qua  exponitur  fides  pie,  et 

quod  fides  et   intellectus  bene  stant  roboratur  contra  impios,  scilicet  hee- 

sunul,   et   qucecumque    naluraliler  reticos,  alioquin  cilo  deficeret  fides 


DIST.  XXIV.  QU/ESTIO  UNIGA.  4dt 

siinj)lic'iiiin.     Idoo    (liciinl    (inod    in  sic  :  Ponnnl  onini  i^ta  Inniina  sininl 

niajorihns  scienlia   iiuiniiilnr,  cl  In-  slarc,  cl  (jnod  illiid    in   (jno  liahclur 

nien  corresjxindenscst  snj)crins  lidc,  scienlia,  nnialiir  lialiilni  lidei. 

et  dicunl  fieri  in   islo  ^n-adn  scientiio  (lonlra,  si  isla  Inininasininl  slant,       ^^* 

secundnin  ordincin,  ila  (jiiod   iii  ac-  cl  lioc  nt  diciint,  (juia  illiid  incdiuin 

quircndo  noliliain  crediltilinin  dchcl  noii    lacit   scienliain     visionis,    sed 

qnis  jniino  8crij)lurte    inenleni   iii-  scicntiain    ahslraclivain,    lunc   cuni 

vesti;j;are  ;  et  secundo  scire  exj)lica-  Geoinelria  lolaliler  scilaah   aliijuo, 

re  conclusiones    inijilicitas  ex  inlcl-  jiotest  dari  tides   de  illis,   de  (jnihus 

leclu    scientia';    iinllns  cniin   adeo  est  (leoinetria,  quia  non    facit  noti- 

facile  exjilical  in  sensu  liltcrali  oni-  liaiii  visionis,  et  j3er  consequens  j)ri- 

nein  intelleclionein,    qine  ex  littera  nio  credens  do(;enli  trian^nluin   lia- 

haheri  j)olest;  et  tertiodehet  sludere  bere  tres,  si  iste  sciens  doceat  j)os- 

et  sic   intclligit    credita ;   et  volunt  tea  Geoinetriam,  co^nitione  atistrac- 

quod  i)roj)ter  tertium,  scilicet  nt  cre-  tiva  j)otest  cuin    fide    hahere  scien- 

dila  intellij;antur,    requirilur    illud  tiain  Geometricam,  et  de  hoc,   quod 

lumen  tale  suj)eiius  lumine  fidei.  esl  trianfjnliim  /iabe?'e  tres,  quamvis 

"lumea       ^^*'  jirohalur   qnod  ncc    j)roj)ler  stante   fide  non  j)osset    hahere  co- 

«ter"ti'-  P^i'"'^"^^?  "<^c  i)roj)ter  secundum  j)o-  jiuitionem    intnilivain  ;   slahit   ergo 

em  ad    nendum  sil  lalc  Inmen,  quia  ad  in-  fides  cum  scientia  nerfectissima  res- 

giam.    tellectum  sensus  litteroe,  et  ad  scien-  j)eclu  ejusdem  conclusionis. 

dum  conclusiones  elicere   el  dedu-  Sed  ad  hoc  argumentum    resj)0K-    An  pins 

cere  j)otest  intellectus  humannsper-  dent,  qnod   scn^nlia'  ad    ojjinionem  tur  scien- 

scrulatione    ing-enii    naturalis   cum  dnj)lex   est    dinerentia.    Piima    est,  u'u),^ ,iuSm 

communi  adjutorio    Dei   sine  oinni  quod    oj)inio   includit    formidinem,  ^'^fidls*?^' 

revelalione   et    Doctore  ;    ideo   nec  sed  scienlia  cerlitudinem   et  adlia^- 

proj)ter  j)riniuin,  nec  proj)ter  secun-  sionem.  Alia    est   dilferentia,    quod 

dum    requirilur    tale    lumen.    Ju-  scientia  liahet  evidentiain  ex   parte 

dieus  enim  inanens  Jiuheus,  pofest  rei,  et  opinio  non  ;  sed   fides  sicut 

addiscere  quis    est  •sensus   litterie,  scientia  hahet  firmam  adlicesionem, 

licet  non  credat,   sicut    e^o   credo;  ideo  minus  rej^ngniit  scientia?   quam 

similiter  potest  elicere  conclusiones  opinio ;  ideo  fides  et  scientia,  ut  di- 

de  ipsa,   licet  ego   credam  de  dictis  cunt,  possunt  simul  stare,  licet  non 

in  littera  et  ipse  non,  et  in  hoc  ha-  scientia  et  opinio. 

heo  firniiorem  adhicsionem  conclu-  Contra,  inter  fidem   et  scienliam 

sioni  quam  ipse,  qui  solum  opinalur,  est    repugnanlia   evidenlis    ad   non 

et  conclusionem    ojiinatam    solum  evidens  ;  sed   quodlihet   extremum 

elicit  ;  consequentia  enim    nalnralis  unius  j)artis  contradiclionisesla^que 

est  evidens   intelleclui    naturaliter.  incomjiossihile  cuilihet  alleri  extre- 

Si  igitur  non    proj)ler  priinum,  nec  mo  opposito  ;   ergo  non  magis  stat 

propter    secundum   re(juirilur  illnd  scientiacum  fide,  cum  dicat   inevi- 

lumen  nec  propler  terlium   requiri-  dentiam,  (juain  cum  ojiinione,  qua3 

tiir  ;  ergo  propternihil  requiiilur.  dicit  formidinem. 

pngDa-  .     .  . 

opinio.      Contra  opuiionem  in  se  arguitur  Prtcferea,  contra  lioc  dicunt  quod       11. 


452 


LIHIU  III. 


si  qiiis  |)riiiio  lialxiul  scicaliaiii,  noii 
potosl  liahuru  lidein,  licet  e  conver- 
so  possil;  ar^uitur  :  Si  sunt  inconi- 
possibiles  fnles  et  scicntia,  |)riino 
liabenti  scientiain,  aut  hoc  cst  prop- 
tcr  Ibrinalcin  rcpugnantiam  istoruin 
habituuni  intcr  se,  aut  objcctoruin  ? 
Non  prinio  inodo,  quia  sic  non  pos- 
sct  scienlia  inessc  post  fideni,  cujus 
opposituin  dicunt.  Si  secundo  inodo, 
cuin  objecta  a^que  dislinguantur  se- 


bile  cst  scire  princijtiiim  iiiiinedia- 
liiin,  nisi  cognoscendo  leriiiiiios  il- 
liiis;  ergo  qu(jd  lumcn  non  facil  co- 
f>iiilioncm  tcrminorum  priiici])ii,  per 
consequens  nec  scicntiam  conclu- 
sionum  sequenlium.  Sed  illud  lu- 
men  mediuin  non  facit  cognilionem 
lerminorum  hujus  :  Deus  est  trinus 
et  unus,  non  ut  sunt  termini  propo- 
silionis  immediate,  sed  solum  cogni- 
tioncm  indislinclam,  quia  illum  con- 


12. 

Caelera  po- 

lest  homo 

nolens, 

credere 

non   nisi 

volens. 


cundum  suas  rationcs  formales  post  ccptum  qucin  habct  Theologus  de 
fidem,  sicut  antc,  «quc  crunt  in-  Deo  trino  et  uno,  habet  haercticus, 
compossibiles  fideset  scientia,primo  quia  idein  post  negat  quod  prius  af- 
habitafidc,  sicut  primo  scientia.  firmavit  ;  ergo  cum  ha^reticus    non 

Prffiterea,  non  valct  diccre  ad  ar-  habot  conccptiim  distinclum  tcr- 
gumenta  pra^dicta,  quod  fides  et  minorum,  ergo  nec  Theologus, 
scientia  siinul  sint  sicut  contraria 
in  mixto,  quia  sic  esset  cognitio  ine- 
dia  exscientia  et  fide,  et  tunc  nec 
esset  cognitio  fidei,  ncc  scientia}, 
sicut  rubor,  nec  est  albedo,  ncc  ni- 
gredo. 

Praiterea,  quod  illud   luinen  cla- 
.  rius  non   innitatur   habilui   fidei  in 


quod    lainen    est    necessarium     ad 
scientiam. 

Praetcrca,   si   illud  lumen  faccret 


13. 


ad     anprchcnsionem     terminorum,   Arg.  e 

'     .  .      .  cax  coi 

Theologia  esscl  certissima,  non  tan-     Hem 
tum  adlnesione    ])er  fidem,  sed   se- 
cunduin    evidentiam,  quod    tamen 
negant.  (ionscquentia  patct  per  hoc 


causando  scienliam,  sicut  ipsi  di-  quod  iii  (|uo  lumine  inlelligunlur 
cunt,  quia  sccundum  Augustinum  termini,  qui  sunt  materia  nccessaria 
supcr  Joann.    homil.    26.    Csetera     complexionis,     in    illo     intelligilur 


liomo  potest  nolens,  credere  auteni 
noii  nisivolens;  voluntas  ergo  res- 
pectu  actus  credendi  habet  aliquam 
causalitatem,  non  autein  voluntas 
habet  aliquam  causalitatem  res- 
pectu  scire  in  quocuirique   lumine, 


illa  complexio.  Quanlo  enim  ter- 
inini  in  luinine-  perfecliori  et  cla- 
riori  inlelliguntur,  tanto  piincipia 
inagis  et  clarius  intclligunlur,  et 
quanto  principia  clariori  luinine  in- 
telli^untur,    tanto    sciontia  est  cla- 


sic  enim  scire  pra3cedit  actum  vo-     riorsecundum  evidenliam  termini  ; 
luntatis,  sicnt  intetiir/ere  velle  ;  ergo     ergo  si  termini  articulorum  fidei,  de 


Repiignat 
scire  con- 
clusionem 
nonscito 
principio. 
l.Post.  t.a. 


scientia,   quoe   habetur  in    lumine, 
non  dependet  a  lumine  fidei. 

PiMoterea,  quod  illud  lumen  non 
sufficiatad  causandum  scienliam  in 
hoinine,  priino  impossibile  est 
scire  conclusionem  mediatam,    nisi 


quibus  est  Theologia,  distincle  sub 
propriis  rationibus  apprchenditur  in 
isto  luinine,  litcc  scienlia  erit  perfcc- 
tior  et   ccrlioromni  alia. 
Prceferea  arguitur  ab  aliis  sic  :  Si  videF 

de  Ah 

talis  habilus   potest  haberi   per  tale    etvat 


prius     saltem     natura    intelligalur     luinen,  potest  ergo  illud  luinen   ali- 
principium  immediatum,  et  impossi-     quo    modo   ostendi    et  manifcstari, 


i.) 


3 


li. 


(JikmI  laiiien  iioii  polesl.  llospondet 
(|Uo(l  s[)iriluale  osleiuli  iioii  po- 
lest. 

('oiilia,  (•iiarilaSjCUiu  sit  spinlna- 
lis,  osteiidilur  per  etrectuin  iii  aclu 
inferidri  iii  eo  (juod  ali^juis  experi- 
Itir  se  |)roinj)luiu  ad  diii^cnduin 
Deuin,  el  in  exleriori  in  actii)us  ex- 
trinsecis  jxiMiaiibus  suscej^lis  j)ro 
deiiclo,  sicul  scientia  per  eirectuin 
ostenditur  iiilra  inleiii^iendo,  et  ex- 
tra  in  docendo.  Sed  iste  Inil^ilus  non 


DTST.  XXIV.  OUyESTIO  UNICA. 

erjj:o  si  Deus  seinjier  daret  illud  lii- 
iiien,  non  essot  suj)ern;ilurale,  noc 
dicereliir  dari  miraculose,  nec  esset 
iniracuiuiii,  (jiiod  inoules,  id  est, 
iiiajores,  hal)erent  iliiid  liiiiien,  et 
11(111  iiiinores. 

Si  dicaturquod  non  dal  illtid  iti- 
inen  coininuniler,  sod  sicut  vuil,  et 
(jtiil)us  viiit,  sictit  Ajioslolis,  luiic 
frustra  (juis  lahoraret  in  sludio  in- 
quirondi  verilatem,  el  essot  nielior 
via    acquirendi   Theoio^iam   sedere 


hahel    lalein    eirectuin,   quia  secun-  in  Ecclesia,  et  orarc  pro  isto  luinine 

duin  ij)sos  propter  istud  luinen  iion  hahendo. 

inelius  docet  unus  quain  alius  Thoo- 

lo^iain,    neque  actuin    extrinsecum 

hahet,  quianon  ma^is  j)ropter  islam 

scienliani   quis  moreretur  pro  fide, 

vel     adlucreret  fidei   in  inorle    quam  r.es  ejus,  de   quo   i.   Poster.  text.    3.   resolvens 

ilii  ciinnllpoo  oam  non  compati  cum  fide  de  eodera    objecto, 

^  •       1-»    -1  I  I  loquitur   de  aclibus,    quia    habitus  non  repu- 

PrtTterea,    Ut    ait     Phliosophus    1.  gnanl.  Vide  eum  ad  argumenta,  et  dist.  .31.   q. 

Poster.    text.     nlt.    inconveniens    est  i.  D.  Thom.  12.   q.    i.    arl.   5.   putat  repugnare 

nOS  hahere  nobiiissimos   habitus,    Ot  ^^"«"^  habitus;  Durand.  lenet,  oe  quidem  aclus 


SCllOLIUM  iri. 

Posita    varia     acceptione     scienlLv,    explical 
scientiam  proprie  dictain,  el  quatuor  conditio' 


latere  ;  sed  taie  luinen    j)er   nuiiuin 
actum  est  nobis  manifestum  ;  orgo. 


repugnare,  d.  31.  q.  4. 


Ad  qua^slionem  alitor  ro.spondoo, 
quod  Iriplicitor  accipitur  scientia. 
Uno  modopro  omni  notitia,  quffi  est 
cuin  assensu  et  adhaesione,  credondo 
testimonio  alieno,  de  cujus    veritate 


etc. 

Praeterea,  illud  lumen,  qucTro 
quando  infunditur?  Si  infundalur 
in  Baptismo  cum  luinine  tidei,  tunc 

aliquis  naturaliter  pcr  se  post  Baj)-  prcTSuinitur,  quomodo  hjquitur  Au- 

lismura  potest  invenire  tolam  Theo-  nustinus  de  scientia  lib.  14.    ct  lo. 

logiain,  si  soinper  in  deserto   ossel,  Trinit.  cap.  12.  de  Mafjnis,   et  12. 

(jtiia  naturaliter  apprehenderet   ter-  de  Parvis.^i  h^o   modo  accipiondo 

minos,  et  naturaliler  jjosset  facere  scientiam,     siinul    stant     fidos     et 

compiexionom,  et   scire  principium  scienlia,  imo  sic  fides  est  ipsa  scien- 

et  conchisiones,  cuin   habeat  luinon  lia  ;  et  ideo  sic  non  quau-it  qucTstio, 

iii  quo  cognoscuntur.  quia  sic  non  tantum  de  crodibilibus 

Si  dicatur,  quod  Deus  semper  dat  revelatis   est  scientia,  sed    firmiter 

08um.    lumen,  vei  coinmuniter,   tunc   non  adluTrendo     testimonio     cujuscum- 

osset  inhisio  ejus  miraculosa,  ilitid  qnc   alieno,  sicut  palot  per  Augus- 

enimin  quo  Deusassistitcommuni-  linumll.de  Civit.  3.    Pro/ecto  ea, 

ter  generali   cursu  naturae,  non   est  qu^  remotasunt  a  sensibus   nostris, 

supernaturale,  nec   miraculum,  si-  quando  testimonio  nostro  scire  non 

cut    patet  de    infusiono     aniniT    ;  possumus,  de  his  alios  testes  exqui- 


15. 

ScieDlia 

tripliciter 

sumilur. 


id  dici- 
miracu 


m  LIRRT  IM. 

rhnus,  elsquc  (•rcdinius,    a  qiiorum  coii(lili(;ijo.s  r(i(|iiiril  :   Priina  ost  ikj- 

scnsibus  remola   esse  vel  fuissc  non  tili.o  cerliludtj,  proplorquod  dicilur, 

credimus.  Kt  sicul  iu  sensu,  ila  ost  srire  opinanmr  juiumquodquc  sim- 

in    inlelleclu    secundum    ipsum   do  p/iciter,et  iio?i  sop/iistico  modo,  per 

his,  qua^  inenle  senliunlur,   quia  et  (juod  oninis  inceililudo  et  dubilatio 

ipse  sensus  mentis  reclissime  sensus  excludilur.    Secunda    conditio   esl,    p'^'J^J' 

dicitur.  quod  sit  de  cognito  necessario,  prop- 

Alio  modo  dicitur  scientia  noii  so-  ter  hoc  quod  iliud,  quod  scitur  im- 

lum   assensus  cerlus   cujuscumque  possi/jile  est  aliter  se  Jiabere.  Terlia 

testimonio  credendo  alieno,  sed  ipsi  conditio   est,    quod   sit    causala   a 

veritati  in  se,  de  qua  quis  cerlus  est,  causa    evidenle  intellectui,  et  ideo 

sicut  si  assentiret  per  scientiam   ac-  dicit,  scire  reni  per  causam  cof/no- 

quisitam,  licet  non  ex  eisdem  cau-  sce?'e,  tanquam  per  illud,  quod  est 

sis,  scilicet  per   extrema    termino-  evidens  intellectui.  Quarta  conditio 

rum.  Et  isto  modo  hjquitur  Philoso-  est,  quod  illa  causa  sit  apphcala  ad 

phus    de    assensu,    0.    Et/iicorum,  conclusionem  per  discursum    syllo- 

cap.  4.    et  7.    ubi  accipit  assensum  gisticum,  et   ita  oportet  scire  quo- 

pro    omni  habitu  quo   determinate  niam  il/ius  est  causa,  aclu  exercito 

verum  dicimus,  et  .sc/(???//«  accipitur  causans  et  applicans    principia  ad 

pro   omni    liabitu  quo  determinate  conclusiones.    Unde  ista   applicatio 

Scieniia    vorum  dicimus.  Et  sic  sciontia  com-  est  actus   exercitus,    non    quod  ista 

^lmnUm!  uiunis  ost  omuibus  habitibus  intel-  applicalio   sit   cognita    actu  directo 

inieiiecius.  lectuabbus,  quibus  dicit  aliquis  vc-  vel   reflexo,    sed  actu  cognoscendo 

rum   delerminate,     ot   assentit   uni  causam,  et  applicando  ad  cognitum. 

parli  sicut  assentiret  quis    conclu-  Et  isto   modo  loquendo  de  scientia, 

sioni  demonstrata) ;  ct  sic  fides,  qua  impossibile   ost    scientiam  et  fidem 

assentitur   determinate    alteri    parti  esse  simul  in  eodem  respectu  ejus- 

contradictionis,  si  esset  de  specula-  dem. 
bilibus,  reducetur  secundum  Philo-  sgholium  iv 

sophum  ad  scientiam  ;  si  de  agibili- 

bus,  ad  prudontiam  ;    si   de  factibili-         ^'''^^  P''*™"    Scripturara  non  esse  Iradilam 

/  T-ii    •    1  1       p  1  P^''  rno(3um  scienliae,  unde  eodem    habitu   im- 

bus,    ad    artem.  Et    isto  modo    Ildes  mediate  assentimur  singulis  contentis  in  Scrip- 

infusa    et     SCientia      Starent     simul,  tura.    Hic  habitus  de  sensu   litterae,   si    est  de 

imosic.fldes  esset  SCientia,  Ot    ideo  sensu   claro,    est    ipsa   fides  ;  si  de  non  claro, 

,  .  I  •       i-  s^ul  non  cerlo,  vi(jetur  esse  habitus  opinativus. 

nec  SIC  loquimur  de  SCientia.  g^^^^^^^  ^.^  ^^^.^^^  explicandi  el  propugnan- 

|g  Loquimur  autem  descientia,prout  di   Scripturam,   et   solvendi  [argumenla  contra 

Philosophus    loquitur    de    ea  p?imO  eam,  non  csse  scientiam,  quia  si  locus  obscu- 

Postei'io?'um,  text.  lo.   cum  dicit :  '^'  '''''!'''''  ^''  ^^'^^7'    "^^f"^*"^"'-  .  p^^ 

'  fidem  ;  si  per  alias    scientias,    alia   praemissa- 

Quia  SCi?'e  opi?iamur  unumquodque  rum  erit   obscura,    et   sic   conclusio    non  eril 

simpliciter,  et  ?\0?l  SOpJlisticO    ?nodo,  scientia  ;  habitum  sic  genilum  pulo  esse  natu- 

Scieotia    cu?n  cauSttS   arbit?'a?nur    CO(J?lOSCere,  ^^^!!^^  reducibilem  ad   opinionem,   seclusa  for- 

proprie  "^  midine. 

(jicia,  et  et  quo?iia??i  illius  est  causa,  et  quo- 

Tondi     nia?ni??ipossibileestaliterseJiabere.        Tamen  aliquis  habitus  potest  ha-      17. 

iioQesejus.  ^^  gpientia  isto  modo  dicta  quatuor  beri  simul  cum  fide,  ubi  videndum    Tripie; 


DIST.  XXIV.  QU.ESTIU  LMCA. 


455 


C3|ie('Ui 
jDleiito- 
ruiii  111 
Bibliis. 


osl   priiiHt,   (iiialciii    lialnluiii    liahcl  Cor.  1'».  (Icliiiil  lidciii,  (jikkI  csl  suh- 

illc,  (|iii   iiovil  illa,    (|iia'    Iradiiiiliir  slditlid  rcrtim  sjicranddrtiiit,  clr.   el 

iii    CanoiK',     iil    ild    liadiiiiliir.   iSc-  ar^uil  cliam  (juod   nos  resur^cuius, 

cimd.),  (jiialcm    lialiilum  Tlic(do};iiU  (juia  (lliiislus  resurrcxiL  VX   Joaitn. 

Iiahcl  illc,  (jui  iio\  il  cxjioiicrc  Scriji-  I.  (\uwn.  cap.  \.   ai\uiiil  (juod    nos 

luram,  cl  exj)licarc  coiicliisioues,  et  dilifjcrc    dcbcntus  Dcunt,  quia  ijjnc 

solvere  ca  (jua*   dicuiiliir  coiilraria.  dilc.rit  nos. 


ri|itiira 
OD  est 
rudita 
uoustra- 
tive. 


Kl  terlio,  qualis  liahitus  fuil  iii  iiiou- 
tihus,  ul  iii  Ajjostolis  recij)ieulihus 
jirimo  Tlieolo^iam.  Dc  jiriuui  dico, 
(juod  Scrij)tura  sacra,  seilicet  Bihlia, 
uoii  cst  Iradila  j)er  modum  scieutijc 
demoustralivai  mendicaudo  islam 
scieuliam  a  j)riucij)iis  aliis,  secun- 
diim  (juod  dicit  Au^usliiius  l<S.  dc 
Civit.  Dci,caj).  i.  (juod,  J)ictasacrx 


Dico  (juod  ijisius  argumenli  j)ro- 
I^rium  est  demoustrare,  sive  jirohare 
aliquid,  quod  alilcr  essot  (liil)ium, 
ila  quod  CDnclusioui  consontiatur 
j)roj)ter  ar^umentum.  Nunc  autom 
crodo  conclusioni  ar^umenli  Pauli, 
quod  nos  resurgore  dehemus,  sicut 
ot  jiraMniss<p,  otnon  j)ro[)terpraimis- 
sam.  Paulus  enim  quandoque  jura- 


18. 


ScripturiB  non  suntarfjumenialioni-  vil,   ct   (juandoque  non,    et   tamea 

bus  tradita,  seddivinis  eloquiis  pri-  tanlum  dehetcredi  illis,  j)ro  quihus 

viletjiata,  nc  artjumenta  cjuspossent  non  juravit,   sicut  aliis  pro    quihus 

despici,    quibus    iuniterctur.    Unde  juravit;    unde   argumentahatur,    et 

verba  sua  commcndata  sunt  proplie-  juravil,    ut    aliquihus    major   fieret 

ticis  sernionibus,  hocest,  dimnis  vo-  porsuasio,  et  ideo  causam  inclinati- 

cibus,  non  arjumentationum  conci-  vam  exprimehat.    Ideo  cum   arguit 

iationibus  intcllecta,  ut  non  hominis  Joannes  quod  nos  debemus  dilijcre, 

inijenium,sed  Dcieloquium  contem-  quia  ipse  dilexit  nos,     noc  hujus- 

nerejormidaret,  qui  illa  cojnoscerei,  modi  argumonla  j)roprio  prohant,  et 

scilicet  qua'  in   Scriptura    sunt  tra-  j^or  consequons    nec  scientiam    fa- 

dita.  Ilahens  ergo  hahilum  Tlieolo-  ciuut,  quia  conclusio  non  potostha- 

gico,  jirouttraditur  in   sacra    Scriji-  hero    majorom   certitudinem    quam 

tura,  non   hahot  hahitum  sciontiai,  jirincipium  ;  et    idoo   conclusio   est 

quffi    est    ox   principiis,    sod   hahot  crodita  sicut  ot    principium,  et  qui 

hahitum  quo  hahitu  immediate  oni-  noii      hahet     hahitum      ulteriorom, 


nihus  assonlii,  qua3  tradunlur  iii 
Scriptura  sacra,  et  non  quo  assentit 
uni  proptor  altorum.  [mo  si  aliqua 
non  ossont  ibi  tradita,  aliis  tamon 
assontiret,  ita  quod  cuilihet  diclo  in 
Canone  assentit,  non  (juia  j)onitur 
modo  domonstralivo,  sed  proj)ter 
auctoritatem  Dci,  ratione  cujus  om- 
nihus  assonlit. 

Et  si  dicatur  quod  aliquando  in 
sacra  Scriptura  probalur  (lellniendo 
et  arguendo,    unde  et    Paulus,    I. 


quam  ut  ti^aditur  in  Canone,  non  ha- 
het  hahilum,  qiio  assentitur  uni 
propter  aliud,  ut  por  causam  evi- 
deutem,  sed  omnihus  immodiate,  et 
idoo  talis  non  habet  j)roprie  scion- 
liam,  sod  tantum  fidem  acquisitam, 
quanlum  ost  ex  parte  ot  virtuto  ta- 
lis. 

De  secundo,  dico  quod  ille  qui 
ullra  hahitum  Thoologia^jirout  jacot 
in  Canono,  scit  elicere  conclusiones, 
ol  solvere   argumenla,  et  oxjjonere 


(juid  fa- 
ciunt  ar- 
f?uineuta 
in  Scrip- 
tura. 


19. 


456 


LIBRI  III. 


SCIIOLIUM  V, 


Sciipliiraiii  i)('i-  divcrsas   scntcnlias  quod  Scripliiia  sacra  non   incliulal 

verilalis,     aiil    exponit  Scriptiiram  aliqiiain  iinpossiliilitatein,  quod  imjii 

obscuram  per  Scriptuiam    manilcs-  cst  scire  conlcnla   in  ea  esse  deter- 

scripiura  lam.  Quemadmodiim  dicit  Au^usli-  miiiatevera.  Ideodicoquod  majores, 

""Lnr'nusil.  r7e  C/m7.   2)6'^  c«/;.  10.   cx-  ut    Doclores,     si    sciant    exponere 

vei  rS' ponens  illud  Ge??es.  de  divisione  et  unum  locum  Scriplur.ne  per    alium, 

°''"-     distinctione  Angelorum  bonorum  a  et  solvere  argumenta,    quod  dehent 

maViii,  el  cliLyisit  Deus  inler  te?iebras  scire   majores,    non     tamen  liabent 

el  lucem  ;  etvocavit  liicem,  cliem  ;  majorem    cerlitudinem    simpliciter, 

tenehras  vero  noctem.  Divinus  ser-  nec    deductionem    demonstrativam 

mo,  inquit  Auguslinus,  cum  in  ob-  simpliciter   ex    causa,   et   ideo  dico 

scuro   loco   intelliyitur,  vel  attesta-  quod  nec  propter  hoc  scientiam  lia- 

tione  rerum  manifestarum,vel  aliis  bent. 

locis  minime  dubiis  asseritur.    Aut 

exponit  Scripturam  sacram  addendo 

alia  consona   secundum    rationem. 

Si  vero    exponat    Scripturam  obsCU-  H^ostolos  accepisse  a  Deo   nolitiam,  qua  ila 

^                  .     ^  certo  el  nrmiter  assenserunt  omnibus  revelalis, 

ram  quasi  per  manifeslain,  non  po-  ^^^^^  ^^^^  principiis  vel  conclusionibus  demons- 

test    habere    majorem     cerliludinem  tralis,  ila  quod  non  poluerinl  dubitare,  videtur 

de       Scriptura     exposita,     quam     de  q"od    fu^rit    fiJes.    sed    perfcctissima.    Et    ila 

,,      ,                                 ...  sentire  vidctur    Doctor,    quia   forte  habuerunt 

Scriptura  exponente,  SlCUt    non     po-  evidentiam   de    alteslante,  qufE   non    repugnat 

terit  essemajor  certitudo  de  SCientia  fidei  ;  videln  Oxon.  Scholium  hic  num.  17.  El 

subalternata  quam  de  subalternante.  ''csoivii  quffistionem,  fidem  ei  ^cicntiam  proprie 

Q...     1       c      •    .  dictam,  repugnare    de   eodem,    auia  haec  pelit 

use  autem  sit   certitudo  ScnplurcC  .,    ,.       ^.  „,.    .  .,,    •  „..:j;„,:,^ 

^-    _  evidentiom  objecti,  et  uia  inevidentiam. 

exponentis,    diclum    est,    quoniam 

non  habet  principia  nota  ex  terini-  De  tertio,  dico  quod  omnem  effec- 

nis,  nec  suaprincipia  in  per  se  nota  tum  potest  Deus  facere  sine  causa 

reducit,  sicut  nec    Scriptura  expo-  secunda   effectiva,   quare  ut  objec- 

sita,  scd  tantum  assenlio  Scriptura3  tum     potest    facere     cerliludinem, 

exponenli  sicut  ScripturaB  exposilffi,  qutje    includit  aliquam  evidentiam, 

quee  obscurior  est  ;  et  ideo  per  ta-  Deus  potest  facere  illam   certitudi- 

lem    expositionem   non    acquirilur  nem  cum  evidentia,  et  sine  eviden- 

scientia,  sed  tantum  fides.  lia  illius  causae,  quai  nata  est  cau- 

20.          Si  vero  exponat   Scripturam    ad-  sare  illam  evidentiam.  Unde  tantam 

dendo  aliqua  per  majorem  vel  mino-  cerliludinem  de  Theologicis  in  ali- 

rem  syllogismi  de  conclusione,  iion  quibus   creavit,     ut    in     Apostolis, 

majorem  habebit  certitudinem  quam  quod   non  .potuerunt  ^  dubitare  ;   et 

de  pra^missa,  quse  si  non  fuerit  sci-  illorum.  cognitio    respectu   fidei  in 

ta,  sed  lantum  credita,  aut  probabi-  nobis  potest  dici  scientia,  vel  magis 

Thooio^i  ^^^'  ^^^^  conclusio  erit  scita.  Si   vero  intellectus  principiorum.  Non  enim 

schoiastici  gciat  solvcre,    et    defendere   contra  potuerunt    non    assenlire    creditis, 


qiiam 


sci 
h 


lentiam  impios    ScripturaiTi     sacram,    non  sicut  nec  ego  i^rincipiis  demonstra- 

abent  ?          ^                 ,       ^                  .    .                   .         .  .                     ,            ^      ,       / 

propter     lioc     acquirilur     scienlia,  tionum,   ita  quod    ista    cognilione 

quia  lioc    non    est    nisi   defendcre,  stante,  impossibile   erat  illos  dubi- 


DIST.  XXIV.  QU/ESTIO  UNIC. 


437 


22. 

isolulio 
ocloris. 


tare,  et  talis  sciontia  (M-al  Iii  iiKnili- 
hus,  sciliret  iii  Apostolis,  el  laiiluiii 
asseusuiu  liabueruul,  quud  uuu 
potueiuul  (lui)ilare  ;  el  icleo  certio- 
res  et  liruiiores  fueruul  ad  susli- 
ueuduiu  j)assioues,  (juaiii  si  de  ere- 
dibilibus  scieuliam  deui()ustrali\aiu 
babuisseut.  VA  iste  babilus  cerlior 
fiiil   lide,    el    dicilur    ali^iiio    luodo 


boc  beue  coucluditur  quod  esl  scieu- 
lia  |)roiiii(i  dicla,  (juia  reducil  suas 
couclusioiics  ad  i)iiiicij)ia,  taiueii 
I)i(d)ala  iii  alia  scieutia.  Sed  ba'C 
scieutia  Tbeolo^iu'  iiou  jxjlest  dedu- 
cere  couclusioues,  el  siia  j)riucij)ia 
ad  illa  a  quibiis  deiuoiistratur  ;  uou 
euiiu  j)olesl  ali(juis  facere  sibi  scieu- 
tiaiu,  uisi  cojiiiosceus  illa  j)riucij)ia 


scieutia,  scilicet  luedia   iuter  scieu-     priiua,  eL  lalis  uullus  esl  uisi  coiu- 
tiaiu  proprie  dictaiu  et  lideiu,  quia     j)rebeusor. 


habct  certiludiueiu  ali(juo  uiodo 
luajoreiu  qiiaiu  fides  iii  uobis,  iu- 
quautuiu  excludil  oiuueiu  luotuiu 
queincumque  subrej)litium  de  cou- 
Irario  fidei.  Per  hoc  couveuit  iu 
cerliludiue  cum  scieulia,  in  qua 
scientia  determiiuitur  de  necessilale 
ad  unum,  ita  quod  non  potest  judi- 
care  oppositum ;  bujusmodi  forte 
fuit  fides  infusa  majorum,  qui  primo 
Ecclesiam  fundabant. 


Ad  secuuduin,  diceudum  qiiod 
noii  sequitur  quod  Persj)ectivus, 
etc.  Perspeclivus  euiin  non  est 
sciens  nisi  siL  (jleomeler,  quia  Per- 
sj)ecLiva  non  est  scienlia,  uisi  cause- 
tur  ah  objecLo,  vel  a  principio  a 
quo  deducilur,  et  ideo  cuiu  depen- 
deat  a  Geometria  secundum  priuci- 
pia  sua,  nou  eriL  Perspectiva  scien- 
lia,    nisi   causetur   a   Geometria,  et 


secun- 
dum. 


ideo    nullus    est    Perspectivus,    ut 

Dico   ergo   hreviler    ad   quccslio-  sciens  eam,    sed    ut    credcns    eam 

nem,  quod  de  credilis  revelalis  non  tanluin,  nisi  causetur  nolitia  princi- 

j)olest  vialor  hahere  scienliam  pro-  pioruin  in  illo,  in  superiori  scientia. 
prie  dictam  de  eisdein.  Quod  patet,         Ad   lerlium,  dicenduui   quod   in- 

primo  ex  parte  revelatorum,    quia  duclio  poLesL  accipi  dupliciler  :  Uno 

cum  fide  non  potesL  stare  anprehen-  modo,    ul  est  sj)ecies   argumenli  ;   tiuru.Jn- 

sio  termiuoruin  in   particulari  dis-  alio  modo  pro  acceplatione  singula-    dupiex. 

,.        ,  .  ...  .  •  rv    •  1  •        Princi- 

tincLa,  quia  tuuc  non  esseuL  crcdibi-     num   a  sensu.    Primo    modo    acci-  pium  est 
h'a.  Secundo  paLet  ex  parLe  iiupossi-     piendo  inductionemj  uunquam   ali-  nJtum',Soa 
hiliLaLis    babiluuin,    naiu    ad  scien-     quod  priucipium  noluni  ex  lerminis  ^^J*^"!',^*;': 
tiain     proprie     dictam      requirilur     cognoscitur   per  induclionem,  quia     ^^^ 

taHs   princij)ii   non    sunl    principia 
priora,  sed  tauien  noscitur  ex  terini- 


23. 

Ad  ter- 


lone. 


evidenlia  objecli  ;  evideuLia   autein 
objecti   repuguat  fidei,   qucje   est  de 


non    visis  ;  ideo  dico  quod  scientia     nis.  Unde  ba^c  universalis  :  Omne 


0  opio 
ThomiB 


et  fides  noii  j)ossunL  siiuul  esse  in 
eodem,  et  hoc  respecLu  ejusdem. 
1  arg.  1.  Ad  priinum  argumentum  prima} 
opiuiouis,  quaudo  arguiUir  quod 
suhalLernaLa  scieuLia  inquantum  hu- 
jusmodi,  estscientia,  et  ut  sic,  cre- 
diL  eL  suppouiL  principia  demons- 
traLiva  iii  alia  scienlia,  dico  quod  ex 


totum  est  majtis  suaparte,  est  pnmo 
et  per  se  noLa  ;  nec  asseuLio  illi, 
quia  assenlio  buic  :  IJoc  totum  est 
majus  suajjarte,  ideo  quando  assen- 
LiLur  alicui  primo  j^rincipio,  non 
asseutilur  illi  per  induclionem,  isto 
modo  sumendo  inductioncm.  Sed 
secundo  modo  inductio  est  necessa- 


458 


ijnni  in, 


ria    ad     (Mt<;ilili()nOin     j)rilHij)i(jruili,  sunl,  cl  defcndere  rcs  (idei,  hahere  alium  habi- 

,  ,  •  I  tiimafido,  qnem  npcat  essc  infus«jm,  est  crgo 

(lualemis    esl    necessaria     ad    ap-  ,   . .,  •  ,      Zv,    ^    ■       ^- 1  T 

1  _  _  »  nabitus  acquisitus   Theologi.T;.     vide    eum    in 

preliensiononi   lerniinorurn.  Sensus  o.xon.  hic  num.  ^(j. 
eniinfacitad  noliliani   lorniinoi  iiiu, 

et  licet  luncfueritfalsus,  inlolleclus         Ad  illud,  (luod  adducilur  pro  se- 

lamen  cogn(jscit  principium,  et  ost  ciinda    opiniono,     dicendum     (juod 

de  00.  Unde   per  induclionem,  islo  l«<il)itus  ille   noji    ost  iii    ali^iuo  lu- 

modo  accipiondo    oam,  cognoscitur  '"'"«   ;   non    enim   princij^ia  liujus 

principium,    (juia     accipicndo     por  co-n(jscuntur  o.x    torminis    notis    a 

sensum  singularia,  attrahit  intolloc-  "'^1»«,    nec    doducunlur     e.x    aliis 

tus  universale,  et  cogno.scit  tormi-  principiis   nolis.    Undo    (juod    dicit 

nos,     ox     (jua     notitia    principium  Augustinus,     rjui    no/i    crediderint 

cognoscitur,  non  tamon  assontiondo  Scriptiiris  sacrifi,   lahorenl  orando, 


W 


2i. 

.\il  opiij 
Mtur. 


por  intolloctum,  quia  aliquid  sonli- 
tur  por  sensuin. 

Et  cum  dicuntquod  sufficit  j^rin- 
cipia  esse  aliqualiter  nota,  dico 
quod  oportot  osse  omnino  ex  lormi- 
ilis  non  confuse  cognitis,  quamvis 
in  aliqua  scientia,  puta  subaltor- 
nata,  non  nisi  ex  terminis  confuse 
nolis  principia  sunt  per  se  nota,  vol 
saltom  cognoscuntur  ex  lorminis 
confuso  notis,  ita  quod  non  sit 
necosse  sciro  dofinilionem  termini. 
Unde  omnis  scienlia  partialis  pra'- 


ut  intelUfjant,  lioc  est  necessarium, 
ul  scilicet  videre  possint  concor- 
diam  cum  aliis  in  Scriptura,  et  solu- 
tionos  eoruni  quae  objiciuntur,  et 
idoo  non  oportet  ponere  istum  habi- 
tum  in  alio  lumine  ;  et  sic  arguilur, 
quod  rationos  non  deducuntur  ex 
evidontibus,  quia  principia  prima 
istius  nonapprehonduntur,  nec  ter- 
mini. 

Ad  primum  principale,  dicendum  Ad  arg. 
quod  Tliomas  aliud  vidil,   ot  aliud  ^'^qi^f^sL 
credidit,      secundum      Grogorium, 


codens   Melaphysicam   ordine   doc-  l»om-  -G.   in   Evangolia  :  Hominem 

trinco,  sic     habol    cognoscore    sua  '^id^t,   ^'  /)e;<??2  credens,   confessus 

principia  ex  cognitione  confusa  ter-  c^t,  cum  dixit :  Deus  meus,  et  JJo- 

minorum,  sod  post  scientiam  Meta-  fiuiius  meus. 

physicffi  cognoscunlur    definitionos  Ad    illud,    quod    arguitur  contra  Ad^secui 

terminorumin  scientiis  particulari-  l^oc   quod  Apostoli  vidorunt  Jesum    Aposto: 

^  .  „                    ,.                     111                     '^OD  crec 

bus,  et  principia  eorum    probantur  crucihxum,    dico    quod    habuerunt    derum 

'II                              i  •iii                     r>i                                 ,                  Chnslur 

per  principia  Melaphysiccne.  Et  hoc  qLidibet  unam  hdem,  qucT  est  oin-     crucifi 

est   quod  vult  Avicenna  in   primo  nium   crodibilium,    non  tamon  ha- ^"'" ''" 

3Ietaphijs.    suai,  cap.  3.  quod  ordo  buerunt  fidem  de  hoc,  scilicet /es//m 

hujus  scientiffi  est,  ut  discalur  post  ^sse  crucifixum.  Sed  tamen,  si  non 


scientias  naturales  et  disciplinatio- 
nes,  cum  tamen  principia  iterum 
habeant  probari  per  eani. 

SCIIOLIUM  VI. 

Solvit   argumenta    pro   Henrico  posita  num. 
7.  Ad  primum  admittit  eos,  qui  explicare   pos- 


fuisset  ovidens,  habuissent  fidem  ad 
hoc  credondum,  et  ideo  quando 
viderunt  Josum  crucifixum,  non 
assoruerunt  per  fidem,  noc  post 
quando  recogitabant,  habuerunt 
fidom  de  hoc. 

Ad  aliud,  dicendum  quod  quando    ^d  ter- 


DIST.  XXIV.  On.flSTlO  UNICA. 


459 


titi  in. 
■>i    ellec- 
IIS  suiit 
coinpos- 
>ili'8,  el 
lusic  io 
usaaJo. 


i  qnar- 
lum. 


25. 

J  quia- 
lum. 


ii  sex- 
tuiu. 


caiisala  suiit  incompossiljilia,  (iixd- 
(('(  (iikhI  vel  caiisa*  sinl  iiicoin|)ossi- 
bilcs,  ila  (iu(»(l  uiia  (lcstruil  aliaiii, 
vel  una  facit  qiiod  alia  non  causot, 
si  sit  fortior,  ita  quod  iinpossibile 
sit  (juod  aiubti'  causent  ;  et  sic  est  in 
proposito  de  deiiioustratione  et  syl- 
logisino  dialeclico. 

Ad  aliud  quod  ar.uiiiliir,  qiiod 
bal)ens  Tlieido^iiaiii  uoii  aiuitlit 
fideiu,  (licenduiii  secunduiu  pr;e- 
dicta,  quod  licet  babeat  babituin 
dislincluui  a  fide  iufusa,  uon  laiueu 
proprie  scientiaiii,  ut  j)rius  patel. 

Ad  aliud,  quando  dicitur  quod 
siciit  in  lumine  nalurali  jiolest  ba- 
])eri  scieulia  ;  ergo  iu  lumiue  super- 
nalurali  scieutia  potest  babcri  de 
olijecto  supernalurali.  Dicendum 
quod  sicut  naturale  lumen  perfecte 
potest  facere  scieutiam  de  objecto 
sibi  proposito,  sic  lumeu  perfectum 
supernaturale  de  objecto  sibi  propo- 
sito,  potest  sibi  facere  scientiaiu 
perfectiorem,  et  bujusmodi  est  lu- 
men  gloria}  ;  ergo,  etc. 

Ad  aliud,  dicendum  quod  conclu- 
dit  de  Apostolis,  quia  potuerunt 
habere  majorem  certitudinem  Deo 
loquente    eis    intellectualiter    cuin 


iiiipossibililalc  ad  diibilationeiii,  ita 
quod  babueruiil  liiinidKiii  asseii- 
suiii  excludciilciii  (liiltilalioiieni  et 
jKtssibilitatem  diibilaiidi,  noii  ali(jua 
e.\  iiidustria  iraturalis  ingenii,  sive 
evidenlia  objecli. 

Ad  ultiiiium,  quaii(I(t  arguitur 
quod  jir(tj)ria  jiriiicijiia  lidei  el 
Tbeologia',  quie  cum  sint  juira 
iiecessaria,  sunt  evideiitia  ex  termi- 
iiis,  dico  (juod  veruin  est  jiotenti 
cognoscere  terniinos,  non  autem 
iion  coucijiienti  illos  distiucte.  Nos 
aulem  non  concipiiuus  illos  uisi 
lautuiu  iii  universali,  non  aiilem 
secundum  ratioues  eorum  jiroprias, 
ul  sunt  teriuini  arliculoruin  fidei. 
Unde  islum  teriniuum  Irinus,  cou- 
cijiimus,  ut  est  abstractum  iu  liini- 
tale  uumerorum  vel  aliorum  ;  sic 
aulem  non  est  terminus  hujus  pro- 
positionis  immediate,  Deus  est  tri- 
nus  et  uuus;  etideo  non  concipimus 
termiuos  istorum  principiorum,  sed 
iuter  alios  lerminos  inclusos  in  istis. 
Unde  istos  terminos  uec  clare,  nec 
aliquo  modo  cognoscimus  iu  parti- 
culari,  sed  tantum  iu  universali, 
inquaulum  alios  terminos  cognosci- 
mus. 


Ad  ulti- 
mum. 


m 


LIBRI  111 


DISTINCTIO  XXV. 


raum. 

SecuQ- 

duru. 


QU.^^]ST10  UNICA. 

Afi  anle  Cliristi  adventiim  fuU  eadem 
fidcs  necessaria  ad  salutem,  qiix  post 
ejus  advcnlum,  et  an  de  eisdcm  crc- 
dibiUbus,  qux  credit  Ecclesia  ? 

Alens.  3.  p.  q.  82.  m.  2  arl.  i.  2.  D.  Thom.  2.  2. 
q.2.  art.  7.  el  kic  q.  2.  art.  2.  D.  Bonavent- 
art.  \.  q.  2.  Richard.  arl.  3.  q.  i  el  2.  Du- 
rand.  q  i.  Vega  6.  inTrid.  q.  20.  Canus  re- 
lect.  de  sacr.  p.  2.  q.  2.  Soto  2.  de  Nat.  ct  grat. 
cap.  li.  et  12.  Parura  discrepal  haec  quoestio 
ab  Oxoniensi. 

1,  Quod  non,  quia  non  fuerunt  tunc 

Arg.  pri-  eadem  revelata  qua?  nunc. 

Item,  non  fuit  necessarium  liujus- 
modi  credere,  quod  Angelus  non 
cognovit,  quia  intelleclus  Angeli 
excedit  intellectum  hoininis  ;  sed 
Ephe.^.  3.  Angeli  non  cognoverunt 
in  lege  veteri  Incarnationem.  Item, 
Isai.  03.  qua?runt  Angeli  :  Quis  est 
iste,  qui  venit  de  Edom. 

Item,  ad  perfectam  obedientiam 
sufficit  implere,  quse  pra^cipiuntur 
cum  promptitude  implendi  alia  si 
pra3cipiantur  ;  igilur  ad  perfeclam 
fidem  sufficit  credere  istis  proposi- 
lis,  ut  credibilia,  cum  promptitudinc 
ad  credendnm  alia  quando  propo- 
nuntur. 

Contra,  eadem  erant  ab  eis  desi- 
deranda,  et  omnia  diligibilia  ex 
charitate,  qua^  a  nobis  ;  igilur  lene- 
bantur  liabcre  fidem  respectu  om- 
nium,  respectu  quorum  niodo  habe- 


Tertiuoi. 


rialio  ad 
opposit. 


tur,  quia  charitas  non   perficil  sine 
fide. 


SCKOLIUM  I. 

Ponendam  csse  fidem  infusam  in  intelleclu, 
sicul  poniiur  charilas  infusa  in  voluntate.  Hsc 
est  fle  fide,  abstrahendo  an  sit  aclus  vel  habi- 
tus.  Quidam  tamen  putant  aliquem  possc  sal- 
vari  cum  nolitia  tantum  nalurali,  de  quo  vide 
in  Oxon.  Scholium  hic,  num.  2.  et  dist.  23. 
num.  I-i.  Pro  omni  slalu  adullus  lenetur  ad  ac- 
lum  fidei,  etsi  tempus  non  sit  certum,  quando 
ho3  praeceptum  ligat.  Objectum  hujus  actus 
sunt  pr.Tecipue  articuli  Syraboli.  Dividil  Symbo- 
lum  in  arliculos.  Quod  vcro  Symboium  ab 
Apostolis  composiluin  fuerit,  tenet  Auguslinus 
de  fideel  operibus  9.  Ambros,  Epistola  81.  et 
serm.  38.  Cassian.  de  Incarnatione  iib.  (>.  cap. 
3.  4.  Hieron.  Epist.  61.  vide  in  Oxon.  Scholium 
hic  num.  6. 

Respondeo  ad  quaestionem  :  Pri-  9 
mo  videndum  qucC  fides  sit  necessa-  oaMda 
ria  ad  salutem  hominis  pro  omni  ^i^Jf^g"^ 
lenqiore,  ubi  dico  quod  talis  fides 
est  infusa,  quia  sicut  anima  non 
potest  esse  accepta  a  Deo,  nisi 
voluntas  ornata  sit  secundum  liabi- 
tum  cliaritatis  supernaturalem,  ita 
eliain  nisi  intellectus  ornelur  secun- 
dum  habitum  supornaturalem  ;  et 
prius  naturaliler  ordinatur  et  per- 
ficitur  potentia  prior  naturaliler, 
scilicet inlellectus,  et  primus  habi- 
tus  intellectus  supernaturalis  debet 
esse  fides,  cum  sit  medium  quo 
aliquis  determinate  assentit  veritati. 
Ideo  sicut  Deus  dedit  charitatem 
voluntati  ad  animam  sic  perficien- 
dam,    sic    fidem    dedit    intellectui, 


ai 


DIST    XXV.  QIM^STIO  LINIC.  i«ii 

quia  quaiido   pcMfioit  aniniam,  \)vv-  lus   porlinel  ad  ossenliain  ;  Ires  alii    gyaiboii 

ficil    loluui.     rude    niodo    do    faclo  ad  Ircs  j)eisonas ;  alii  lics    ad  opc.Ta   ariicuios. 

iion  peillcil  auimaiu  charilate,   nisi  Iria  secundum  crealiunciu,  fzialifica- 

,riiusin  perficial  iulellcchim  lide,  liccl    uon  liouciu  el    ;;lorificalionem  ;  alii  scj)- 

Ts^iSe   sit  disposiiio  necessaria  ad   chaiila-  l<"iii   suiil  incarnalio,  passio,   resur- 

"*^''''      leiu,   sicul   i)alet    iu   patria,    ubi  est  reclio,  etc. 

charitas  sine   lide  ;    i   lainen  cst         8ed  (juie  necessitas  ino(h)  lial^ere       ^ 

necessarinm    Hdem    infusam     esse,  actus   circa  isUi  omnia,  vel    aliquod 

sicut  dixi  prius,  nec    propler   acluin  istornmVDico  quod  iiahere   actuni 

sccnndum,  nec   propler   actuin   pri-  implicilum    circa  lioc,  necessarium 

muni,    sed     est    taulum     credilum.  est  omnihus  adullis  et  parvulis,  hoc 

Probalio  :   Fidcs  iuhisa  uon  cst  ne-  esl    hahere   hahitum   inlusum,    qno 

cessaria    ad  determinate  dicendum  creditur  illis,  (juando  exprimnulur; 

verum,  vel  assenliendnm  credihili-  (luandoque  vero  aclus  est  circa  illa 

hus,  sicut  i^atet  supra,   licet  ad  or-  partiiu   implicite,  partiin    explicite. 

nandum  animam  in  aclu  primo,  et  Terlius  actus  est  omnia  crederedis- 

adcausandum  aliquem   graduin    in  tincte.  Pjimuin  est  necessarium,  sed 

pra  d.  actu  secuudo,  uli^rius  dictum  est '.  non  sufficit  nisi  parvulis.  Secundus 

\i\°'       iSecundo   videudum  est  au  actus  necessarius  est  adullis,  (juod  aliquid 

fidei  sit  necessarius  pro  omni  slatu  ?  ex|)licite  credant  ;  uon   autein  onor-   loferiores 

.  .  .     .      , .  '  Christiani 

3.       Dico  quod  sicut  actus  virtulum  ino-  tet   omnia  concipi   disliucte   a  sim-  quidcre- 

u8  6dei  raliuui     fuerunt     necessaru,    sicuL  plicihus,  sed  sufficit  confiteri  quod  beut,  et 

•xessa-  actus  prtTcepti  affirmativi,  eo   quod  Ecclesia   credit.    Ideo    communilas  ^eoTaV^ 

'"*■      ohligaut  semper,  licet  non  ad  sem-  Ecclesice  modernae  tenetur  hahere      ^"'"' 

per,  sic  magis  aclus  virlulum  Theo-  hahitum   fidei,    et    tenelur    hahere 

logicarum.  Non  eniin  aclus  virtulis  acluui  aliquo  modo  explicitum  circa 

moralis   tendil    iu   fiueiu    ullimum,  aIi(|uot  articulos,  maxime  circa  hu- 

nisi  per  actum  virtutis  Theologicce,  manitatem,  qucT  sunt  intelligihiliain 

ideo  in  omni  habente  usum  rationis,  universali,  et  facilia.  Sed  majores  in  Anmajores 

...  ..,,..  1-,      I       •  •  1  teneanlur 

positis  circumslauliis  debitis,    qu(i3  hcclesia  tenenlur  oinnia  credere  ex-    credere 

11.  •    •      I  r    •<  •       I    1         .    I  •  explicite. 

dehent    requin    lempore    congruo,  plicile,  quia  dehent  docere  minores, 

etc.     necessarius    fuit     quandoque  ut  ait  I).  Augustinus  14.  r/e  7'/7*?i«V.  c. 

inesse  actus  fidei.  i.  ideo  ipsi  tenentur  scire  illa,  qua3 

Sed  quomodo,  et  quando  fuit  ne-  sunt  credenda,  et  habere  actus  circa 

cessarius?   Dico   (piod    modo    licet  illa  pro   tempore,  et  docere  simpli- 

omnia   in  Sciiplura  sint   credenda,  ces,  ut  possinl  capere. 
nec  aliquod   potest  negari  peiiina-        Conlra,  si  simplices  non  tenenlur      5. 

citer  sine  hccresi,  tamen   illa  sunt  explicite  credere  omnia,  non  tenen- objectio  i. 

praecipua,  quie  ex])rimunlur  in  Sym-  tur  errorem  vilare,  quia  uon    potest 

bolo  Apostolorum,  uhi  sunt  articuli  scire  hoc  essc    hccresiin,    nisi  sciat 

quatuordecim,    ex    quihus   septein  oppositum. 

pertinent  ad  divinitalem,  el  totidem         Item,    si   lenelur  credere  doctori,   secuuJa. 

ad  humanilateui.  si  doceat  eum  h<eresim,   tenetur  illi 

ivisio        De  ])riiuis  septem  :  Piiinus  arlicu-  assenlire. 


462 


LFfilU  III. 


Resp.  ad 
arg.  1. 


Teriia.  Ilciii,  (jiiod  iioii  oimics  arliciilos 
lenulur  aliqiiis  explicilc  crodcre, 
quia  non  ina^is  lenetur  unus  quani 
alius,  nisi  ad  plus  se  obliget ;  sed 
nullusse  obii-^at  ad  plura  creden- 
duin  quain  alius. 

Ad  primum,  diccndum  quod  siin- 
plex  tenetur  vilare  omnein  errorem 
circa  omnia,  qua3  credenda  sunt  in 
Ecclesia,  et  qua3  continentur  in 
Canone  Biblia^,  sicut  patet  in  aliis 
nioralibus;  tenetur  enini  quilibet 
cavere  oinne  peccatum  mortide, 
tamen  non  tenetur  scire  omnia 
peccata  mortalia,  quia  maximi  vix 
sciunt,  et  hoc,  cum  sint  opiniones 
de  aliquibus,  an  sint  peccata  morta- 
lia,  an  non  ;  sic  licet  non  quilibet 
tenetur  explicite  scire  omnia  credi- 
bilia,  tamen  tenetur  vitare  errorem. 
Unde  circa  illa  quse  pra^dicantur  in 
Ecclesia  communiter  non  sunt  opi- 
niones,  et  si  simplex  potest  illud 
apprehendere,  teneturexpliciteillud 
credere. 

Ad  aliud,  dicendum  quod  si  aliqua 

Ad  secun-  dc  uovo  proponuutur  ab  aliquo,  qui 
NUvr'te-  tenet  vicem    doctoris,    non  tenelur 

^fide^nisi'^  quis   assenlire,   sed   tenelur   neulri 
Ecciesia    r,arli   assentirc,     sed  prius  tenetur 

id  teaeat^  1  '  ^      _ 

'  consulere  Ecclesiam,  et  sic  errorem 
vitare,  quia  vel  intelligit  hoc,  et 
tunc  tenelur  vitare  errorem;  vel  non 
intelligit,  et  tunc  tenetur  neutri 
parti  assentire,  quousque  illud 
Ecclesia  praidicaverit.  Siiniliter  est 
in  moralibus,  non  tenetur  assentire 
hoc  esse  peccatum,  nec  esse  lici- 
tum,  quousque  Ecclesia  dixerit,  si 
ibi  sint  opiniones,  sed  debet  se 
tenere  in  communi.  Sed  ubi  una 
opinio  dicit  aliquid  esse  peccatum 
mortale,  et  alia  opinio  dicit  quod 
non  est  peccatum,  est  difficile. 


6. 


Ad   aliud,     majores    in     Ecclesia    Adiertj 
obli^^ant  se  ad  ])lura  ex  lioc,  qiiod 
acci|)iunt  sibi    statuin    alios  illiiini- 
nare  et  docere. 


SCHOLIUM  n. 

Fides  implicila  Chrisli  fuit  necessaria  omn' 
tempore,  Act.  4.  /Vec  enim  aUud  nomen  est  sub 
coelo  dalum  liominibus,  in  quo  oporleat  nos  salvos 
fieri.  Est  communis,  et  haljetur  ex  cap.  3.  4.  el 
5.  ad  Roman.  ad  Galat.  2.  et  i.  Corinth.  10.  Al 
fides  cxplicita  Christi  ante  Evangelium  non  fuit 
necessaria  ;  August.  19.  conira  Faust.  cap.  14. 
fuit  tamen  post  Evangelii  promulgalionem  • 
esl  oonlra  Soto  el  Veg.  cit^tos,  sed  tcnet  D 
Thom.  hic,  quiBSt  2.  art.  2.  Gabr.  qu.nest.  unica 
art.  2.  Sed  multi  pulant  (ubi  est  invincibilis 
ignorantia)  sufficere  fidem  Christi  implicitam, 
pro  quo  plures  citavi  in  Oxon.  in  Scholio  hic 
num.  9.  Doclor  explicai  non  esse  idem  credi- 
bile  :  Cliristus  nascelur,  et  Ckrislus  natus  est,  et 
quomodo  isla  malerialiler  sunt  idem. 

Sed  tenebanturne  anliqui  habere  ^*- 
fidem  circa  ista  ?  Dicit  Magister 
quod  non  fuit  unquain  aliquis  sal- 
vus,  nisi  in  fide  mediatoris,  qui  est 
caput  Ecclesia?,  et  nullus  salvatur 
sine  capite.  Sed  ista  credulitas  de  Fides  m 
mediatore  potest  esse  explicita  sic,  impUd 
quod  ipse  est  Deus  et  homo,  et  talis  saria°ai 
persona,  et  sic  natus  et  passus,  etc.  ^1^°^ 
et  sic  credere  explicite  non  fuit  ne- 
cessarium,  sed  implicite  credere 
quod  aliquis  est  mediator  indis- 
tincte,  sive  sit  homo,  sive  Deus,  vel 
alius  quisquam.  Secundum  hoc  ne- 
cessarium  fuit  semper  credere  me- 
diatorem  necessarium,  non  autem 
quae  persona  esset,  nec  quis  modus 
salisfaciendi  ;  et  qui  erant  in  lege 
Mosaica,  magis  tenebanlur  credere 
quam  pryecedentes.  Et  antiqui  te- 
nentur  habere  actum  ad  quem  incli- 
nat  habitus,  et  qui  per  doctrinam 
expriinitur  a  majoribus,  qui  habent 
doclrinam  a  Deo  immediate  fere  ;  et 


DIST.  XXV.  QILKSTK)  UNIC. 


m 


liiiic  iiiajoros  lenoiUiii'  aiidiro  illos, 
cl  liiiic  loiionliii'  illi  ad  lioc  orodoii- 
dmn.  Scd  iioii  ila  oxplioilo  lenohaii- 
liir  dooore,  siciit  iiindd  ddciMiuir, 
({iiia  iKtii  liahnornnl  lidciii  ila  o.\- 
j)ressani,  vol  non  lialmornnl  sic 
iminodialo  a  Doo,  noc  iiroindc  (o- 
nciilnr  oxpresse  docere,  el  idoo  iioii 
tenonlur  alii  (juiooniiKino  Ikmiiiii 
posita  isla  dislinoliono  credere  siciil 
nos. 

Scd  fiiilnc  ndos  Palruin  (si  fuorat 
in  eis)  circa  hoc  qiiod  C/irisliis  esset 
luoriturus,    de  eodeni   credibili,  de 
qno  noslra  lides  ? 
a  Aliciui  dicuiil  qnod    idein  vernm, 

et  eadom  proposilio  est  :  C/tristus 
fuit  moriturus,  et  de  eodein  crodi- 
bili,  de  qno  nostra  fidos.  Alii  dicnnt 
qnod  idom  verum  est,  et  cadein 
proposilio  :  C/iristus  fuit  nioritiirus, 
et  inodo  est  mortuus,  qnia  eornm- 
dein  extremoruin  eadeni  est  unio  ; 
hic  sunt  eadoin  extreina,  scilicet 
C/tristus  et  ?Jtors  ;  tamon  credo 
quod  hoc  non  ost  veruin  secunduin 
Logicain.  Unde  non  est  de  eodoin 
credibili,  qnia  liasc  vera  est  inodo  : 
C/iristtis  est  itatits,  haec  est  falsa  : 
C/iristus  est  nascittirtis  ;  ideo  non  est 
eadeni  complexio,  qnia  eadem  coin- 
plexio  non  est  vera  et  falsa.  Cuin 
i^itur  Abraham  credidit  secundnm, 
nos  priinnm,  non  crediinus  ideni, 
quia  non  est  oadein  j^ropositio  : 
C/iristus  est  nasciturtis,  et  C/iristus 
est  rtatus;  et  sicnt  proposilio  de 
pra?senti,  de  prccterito  et  futuro  non 
esteadein,  nec  idein  objectum  cre- 
dibilo  formaliter. 

Item,  luec  est  necessaria  :  C/iris- 
tus  est  itatus,  quod  est  de  pra?terito, 
ol  bcoc  fuil  lunc  conlingcns  :  C/iris- 
tus  cst  nasciturus,  et    idoo    nostrum 


credere  est  de  necessario,  istorum 
aiilom  (\y'  c(mtin<;('nlo.  Idoo  ikhi  est 
idcin  crodil)ile,  ciim  oadoin  j)idi)o- 
silio  iioii  sii  simiil  ncoossaria  ot 
conlin^nMis  ;  laiiien  est  de  eodeni 
inahMialilor,  (jnia  exlroma  islarum 
comjiloxionnm  oadoiii  snnt.  Uiide 
jiossnmus  iii  boc  verbo  est,  ut  1(M-- 
liiim  adjacens,  concipore  signilica- 
lum,  \cl  iinioncm  siiie  inodo  consi- 
derandi  illius  vorbi,  scilicet  pra^.tc- 
rili  vel  futuri,  (juia  uiiio  extrenio- 
riim  jiolost  concijji,  scilicet  si^-ni- 
licalum  hujns  vorbi  est,  ut  ost 
terliuin  adjacenssine  niodo  conside- 
randi,  scilicet  teinporis.  Unde  acci- 
piendo  in  sc,  et  concipiendo  conipo 
silionem,  non  solnm  abslrahendo  ab 
omiii  inodo  sif^nilioandi,  sed  abstra- 
hendo  ab  omni  ordine  ad  temj^us. 
8ic  de  eodem  est  fides  nostra,  et 
islornm,  quiapro  eodem  potnorunt 
concipere  :  C/iristus  est  nasciturus, 
tamen  quia  respectus  consequentes 
sunt  alii,  ideo  complexiones  sunt 
alicc  formaliter  per  coinj)arationem 
ad  tempus  prcoterilum  et  fuluinm. 

Ad  priinum,  licot  Dons  daret  habi- 
tum  credendi,  non  assentirel  quis 
creditis,  nisi  doceretur  immediate 
a  Deo,  vel  ab  h^cclesia  ,•  habilus 
eniin  scientico  inclinat  ad  objectum, 
(juia  causatur  ex  evidentia  ol)jocli ; 
sic  non  est  hic,  quia  habitus  nou 
inclndit  objoclnm.  Kt  idoo  oporlet 
habere  doctorem,  qui  suj)j)loat  vi- 
cem  objecli,  nt  jjatot  in  baplizato  de 
novo,  et  non  edocto,  qui  clsi  aj)j)re- 
hendat  mori  et  resurtjere,  et  faciat 
coinposilionom,  non  assenlil  (jiiod 
sit  possibile,  nisi  doceatur. 

Ad  aliud  non  valot,  cum  An^eli 
omnes  non  possint  co^noscere  om- 
nia  naturalitor,  (juai  honio  snperna- 


Cliristus 

nascelur, 

et  uatus 

cst,  suut 

ideiu  oia- 

terialiter, 

et  quomo- 

do? 


9. 

Ad  1.  ar- 

Rum.prin- 
eipaie.   Fi- 

des  noa 
facitassen- 

tire  sioe 
doclore,  et 

quare  ? 


Ad  secun- 
duiu. 


464 


LIBRl  III. 


luraliler,     laiMon     Deus   sccunduin 
Miirin  fuit  ordincin  quaiidoquc  rcvelal.  Taiiicn 

illtimiuiita  ,  ■    ■         ,       tf  p    •■    •!! 

pius  (luam  crcdo  quod  l)eata  Virgo  fuiL  illumi- 

^°°^''"    nala   de   aliquibus,    dc   quibus  non 

illuininalur  An^^elus,  cL  tunc  tcnctur 

credcrc  ;  sed  ininores  distinctc  non 

sciverunt,  ideo  iion  lcnebanlur  dis- 

tincte  credere. 

Ad  ler-       Ad  aliud,    non    tenetur    credere, 

nisi  propositum  per  doctrinam,   vc- 

rum    est;   sed    secundum    aliquos, 

omnia  dicebantur  tunc  qu<E  nunc. 

10.         Si   quajratur,    quid  sit  subjectum 

fidei?  Patet  responsio,   quod  intel- 

lectus  est  subjectum  ejus,  quia  per- 

fectio    prima   ipsius   intellectus   cst 

fides. 

Si  dicas,  tunc  crederet  quis  sine 

voluntate,  ct  sic   voluntas    non  crit 

causa  aliquo  modo,  quod  est  contra 

Augustinum  tract.  26.  in  Joan.  Quia 

credere  non  potesl  nisi  volens,  dico 

quod  habitus  scientiee  non  inclinat 

ad    assensum,    nisi    sit    evidentia 

Non  sufri-  objccti,    qU(C  habctur  aUunde.    IIic 

fifususad' aulem,   et  si   objectum  proponitur, 

ZTloT-  non  est  habitus  infusus  sufPiciens  ad 

^°''^'      assentiendum  objeclo,  nisi  sit  habi- 

tus   acquisitus    per    doctrinam,  vel 

doceatur  a  Deo,  et  in   talibus  homo 

non  assentit  nisi  volens,    quia  per- 

suasio  cogil  intellcctum  suum,  idco 

respectu  fidei  acquisita)  estvoluntas 

causa  aliquo  modo. 

Sed  quid  dc  Deo  ?  Dico  quod 
potest  causare  assensum  certum 
in  intcllcctu,  ct  si  intellectus  sit 
ccrtus  quod  Deus  causavit  istum 
conccptum  in  se,  non  est  in  potcs- 
tatc  cjus  ut  dissenliat  rcvclato,  ta- 
men  est  in  potestate  voluntatis  ut 
intellectus  consideret  hoc  quando- 
que,  ct  potest  impedire  ne  conside- 
ret. 


SCHOLIUM  Ilf. 

Putat  Doctor,  ut  quis  per  habitum  fidei  eli- 
cial  actum,  non  osse  nccessariuin  aclum  volun- 
talis  (sallem  supernaluralem)  ncque  habilum 
lalem  ;  primo,  quia  polest  quis  opinari  sine 
his  ;  secundo,  nou  sunt  alii  habitus  infusi  vo- 
lunlalis,  nisi  chiiritas  ei  spes,  et  hi  non  pra;ce- 
dunl  fidem.  Adde  quod  creJinius  Romam  et 
Jcriisalein  essc  sinc  aclu,  vel  habilu  voluntatls. 
Item,  dicinones  credunl  sine  ulla  pia  afTectione 
in  voluntate.  Conlra  hoc  objiciuntur  mulla, 
pro  quorum  solutione  vide  in  Oxon.  Schnlium 
hic  quanst.  2.  num.  2.  et  Doctores  ibi  post  litu- 
lum  quncslionis  eitatos  pro  hujus  rei  solulione. 
Aliud  hic  ait  Doctor,  volunlatem  non  posse 
imperare  injellectui  ut  assenliit  sine  ulla  ra- 
lione.  Kst  contra  Cajet.  i.  2.  quacst.  65.  art.  4. 
Sed  manifeste  verum,  alioquin  posset  voluntas 
tollere  omnem  melum  el  Iristiliam  imperando 
inteliectui,  ut  proponat  nullum  esse  horum 
cuiisam,  et  semper  deleclari  jubendo  ut  propo- 
nantur  delectationis  causae,  etsi  in  rci  verilate 
non  sint  ;  item,  posselsine  ulla  ralione  tollere 
omne  dubium.  Tertio,  est  conlra  Aristotelem 
2.  de  Anima  texl.  65.  ubi  ait,  fosse  nos  phan- 
tasiari  quodlibel,  non  lamen  opinari.  Quod  hic 
ail  in  fine,  fidemaugeri  actibus  nostris,  sed  non 
adibus  fidei,  intelligendum  est  de  actibus  fidei 
praecedentis  charilatem,  si  praecedit,  vel  alias 
informis,  quia  subdit  actum  relalura  ad  aug- 
mentum  fidei  illam  augeri,  ctsi  actus  ipsius 
fidei  sio  referantur  per  charitalem  (ad  hanc 
cnim  special  hujusm.odi  relatio)  augebunt,  sicut 
actns  aliarum  virtulum. 

Sed  si  fides  cst  in  intellcctu,  re-  ^ 
quiriturne  aliquis  habilus  superna-  d.  Thon 
turalis  in  voluntate  ?  Dicitur  quod  j^^aa 
sic,  quia  quando  actus  perfectus  ^-  ^-  * 
dcpendet  a  duobus  principiis,  opor- 
tet  illa  principia  pcrfecta  esse. 
Assensus  autcm  intellectus  pcr 
fidem,  est  actus  supernaturalis,  et 
dcpendet  ab  intellectu  et  volunlate, 
quia  ad  hoc  quod  aliquis  crcdat, 
oportet  quod  concurrat  actus  volun- 
tatis,  cuin  secundum  Augustinum 
ut  proximc  citatum  :  Cxtera  potesl 
homo  nolens,  credere  autem  non 
nisi  volens. 


OIST.  XXV.  OTI-ESTIO  TNICA. 


iG5 


('onlra,  lKil)ilus  siijicMiialuralis  iii 
V()luiilal(!  noM  ponitur,  nisi  spus  vel 
charilas  ;  slmI  lidcs  inrusa  polost 
inanore  sine  cliarilalc  inrorinis,  ncc 
rcquirilur  alius  hahilus  su|)crnalu- 
ralis  iii  Nolunlalc.  (|uia  \(iliiiilas 
potesl  liahcrc  caiisalilalcin  suaiii 
respecfu  aclus  crcdendi  e\  lidc  ac- 
(]iiisila. 
3piDari        liciii,  si  iiilellccliis  liahcL  hahiluin 

18  potest         ... 

lehahitti  o|)ini()iiis  polesl  oninari,  licet  voluii- 

uie.     tas  non   liaheat  hahiluin  ;  i^ilur  si 

hahet  fidciii   acquisilain,  quain   po- 

test   hahere  sine  hahilu  supcrnalu- 

rali  in  volunlate,    el  siniililer  inhi- 

sani,    i)otest   credere  sine  hahitu  in 

volunlate. 

j2.  Ad    ar^unientum,    dico     quod    a 

(luntas    voluntale     non    niovelur,     sicut    a 

ire*!fd' causa   iinniediale    supplente   vicem 

^"'"(•(i^^ii  ohjecti,    nam   non   possum   credere 

lod  vo-   i))i|ji  jpsi,  ut  si  dicat  mihi  voluntas, 

las  non  i       '  ' 

ijyuo- credo  quod  iiaec  astra  sunt  paria  ; 
ideo  certum  est  quod  voluntas  nec 
sic  movet  sine  o])jecto.  Non  polest 
movere  me  ad  videndum  sine  oculo, 
nec  sine  causa  polest  movere  ad 
aclum  alterius  potentiti?,  et  dico 
quod  credihilia  movent  aliquo  modo 
quandoque  ex  fide  infusa  ;  unde 
posita  fide  acquisita,  non  est  volun- 
las  necessaria.  Hahila  enim  appre- 
hensione  terminorum,  et  facta  com- 
positione  et  fide  acquisita,  quam 
causat  voluntas,  et  fide  infusa  in- 
clinante,  non  virtute  objecli,  sed 
virtute  volunlalis  habet  intellectus, 
unde  credibilia  moveant  ad  aclum 
credendi.  Dices,  non  sufficit  tamen, 
sed  cum  fide  acquisila  et  inhisa, 
volunlas  movet  ad  actum.  Dico 
quod  sufficit  ([uod  non  contra  iikj- 
veat  contra  fidem  acquisilain. 
Ad  illud,  quod  soiet  objici   de  in- 

ToM.  XXIII. 


vea 


slruiiicnlo,  si  virlus  nioliva  poh'st 
a^erc  j)crfcctius  ciiin  cullcllo  acuto 
(jiiain  cuin  ohluso,  i^^ilur  alia  vir- 
lus  rc^juiiiliir  cuin  Nirliilc  iiioliva 
in  (jiiaiiliiin  af;il  cuiii  uiio  ct  cuni 
alio,  non  sc(juilur  ;  ila  cnini  volun- 
las  j)olesl  imj^erare  actuin  j)erfec- 
luni  i^erfccli  ohjccli,  sicut  actum 
iinj)erfec[nni  iinjierfecli  objecli,  siiie 
ali(juo  addilo  in  ipsa. 

Dices,  in  principali  inoveiite  re- 
quirilur  ali(juid,  ut  actio  sil  perfec- 
lior  ;  i^ilur  et  secundo  inodo  ino- 
vcnle,  quce  inslrumenlalis  est.  Dico 
(juod  iniiior  est  falsa  ;  non  enim 
oinne  agens  secundum  est  instru- 
mentale  agens.  Simililer  iicet  iii 
diversis  inslrumentis  vel  causis  se- 
cundis  sunt  diversae  disposiliones, 
non  tamen  oporlel  in  principali 
agente  differentem  esse  perfectio- 
nem. 

Sed   qua^ritur    de    unitate    fidei,       13. 
an  sit  unus  habitus?  Dico  quod  ob-  ^°!^,^  ^^^' 

1  unilas,  va 

jectum  dat  iinitatem  habitui  scien- '''e  d'citur 
tia?,  quia  in  illo  includiintur  oinnia 
objecla  illius  habitus.  Unde  in  quid- 
ditale  linea?  ex  parte  objecti,  ut  est 
partiale  agens,  includitur  pnedica- 
lum  de  illa,  et  principium  et  con- 
clusiones  ;  et  ideo  totus  habitus  de 
linea  est  sicut  inclinans  ad  conside- 
rationem  linea^,  et  ille  est  unus  vir- 
lualiter  ad  inclinandum  et  conside- 
randum  oinnia  de  linea,  licet  habi- 
tus  j)artiales  sint  alii  de  diversis 
conclusionihus  et  principiis.  Sed 
hahitus  iste  non  estex  evidentia  ob- 
jecti,  ideo  ex  objecto  non  liabet  nni- 
latem,  sed  a  testificanle,  vel  ab  uni- 
lale  rationis  assentiendi,  cujus  ra- 
tioest  veritas  asserentis,  vel  ab  uni- 
tale  illius  de  quo  sunt  diversa  credi- 
bilia  secundum  diversas   opiniones 

30 


va- 


m 


LIBRT  TII. 


Fides  aa 

possit  au- 

fieri. 


l)rcT(liclas  in  ista  quacslione.  Vel  se-     aclus  fidei,  sed  per  acluin  aliuin   re- 
cundniii    tertiain  viarn,    potesl    dici     latum  ad  augnienlum  fidei,  ut  ad  fi- 

nem  al)  ipso  movente. 

Sed  probatur  quod  effective  pos- 
sit  a  no])is  augeri,  quia  firmius  as- 
senlimus  actu  ;  dico  quod  illud  est 
bonum  arf^^umentum  ad  probanduin 
fidem  acquisitam  augeri  per  actus 
nostros ;  illud  enim  augetur,  quo  fa- 
ciliter  assentimus,  tamen  de  fide  in- 
fusa  non  concludit. 


Iiahitus     unus    formaliter    ex     se, 

quamvis    illud    effeclive    habeat   a 

Deo,  et  non  habeal  uiiitatem  ab  ob- 

obiecium  joclo.  Undeprimum  objectum  est  ve- 


ritas  priina,  utremota,  vel  ut  de  quo 
sunt  articuli. 

Sed  potestne  fides  augeri?  Dico 
quod  sic,  a  Deo  immediate,  a  quo 
causatur  ;  meritorie  potest  augeri 
per  actus  nostros,   non  tamen   per 


DIST.  X\\T.  QU.ESTIO  UMC. 


467 


DISTINGTIO  XXVI 


nr.    SPE 


mum. 


lecnn 
dum. 


QU.-I^.STIO  UNICA. 

Utrum  spes  sit  virtits  Theologica  a  fide 
et  charitate  distincta  ? 


Alens.  3.  p.  7.  75.  m.  i.  et  2.  D.  Thoir».  hic  q.  8, 
arl.  2.  ei  2.  2.  q.  17.  art.  15.  D.  Bonavent. 
htc  arl.  2.  q.  3.  Rujhard.  art.  3.  7.  i.  e<  2.  Uu- 
rand.  qf.  i.  Gabr.  q.  1.  Vafq.  i.  2.  d.  86.  c.  i.  et 
3.  p.  d.  'iT.  cap.  2.  vide  Scot.  2.  Mel.  q  2.  et 
3.  In  quibusdam  haec  quaestio  discrepat  a 
textu  O.xoniensi. 


1.  Q  110(1   11011,  quia  spes   est  passio 

rg.  pri-  qutvdain  secuiidum  Pliilosoplium, 
2.  Elhic.  c.  5.  Sed  iiulla  passio  est 
virtus  Tlieolojiica,  cum  passio  noii 
sit  nisi  in  virlute  sensiliva  ;  igitur, 
etc. 

jteni,  viiius  Tlieologica  non  est 
in  nobis,  nisi  a  Deo  infundalur  ali- 
quid  in  nobis ;  sed  sine  hoc  quod 
Deus  nobis  aliquid  infundal,  pos- 
suinus  habere  speni  acquisitani  suf- 
ficientein,  et  ex  ilia  naluraliter  ac- 
quisita  possumus  certiludinaliter 
sperare  praemiuni  a  Deo.  Patet,  quia 
ex  naturalibus  certitudinaliler  spe- 
ramus  proniissa  ab  liomine  ;  ergo 
quanto  magis  a  Deo  ;  ergo,  etc. 

Item,  est  inedium  nialiliarum 
desperationis  et  praisumptionis  ; 
igitur  si  est  virtus,  erit  moralis,  non 
Theologica,  quia  in  illa  non  potest 
esse  excessus  et  defectus,  ut  puta 
inter  extrema  et  mediuni.  Quod  hu- 
jusmodi  virtus  non  sit  in  medio, 
patet,  quia  habet  Deuni  pro  objecto  ; 


irtium. 


respectu  autcm  Dci  non  potest  esse 
excessus,  uthomonimis  diligaleum, 
vel  credal,  etc. 

Item,  sicut  inlellectus  est  unum  Ouanum. 
perfeclibile,  ila  voluntas  est  aliud  ; 
igitur  cum  uiiuni  perfectibile  suffi- 
cienter  perricitnr  una  perfectione, 
ila  et  reli(juum  ;  et  ideo  tantum  sunt 
duo  perfectibilict  lesjiectu  perfectio- 
nuni  suj)ernaturiilium,  scilicet  vo- 
luntas  et  iutellectus,  et  lujec  ratione 
unius  objecti  ;  igitur  eruiit  lantum 
dua?  supernaturales  perfectiones, 
cum  ad  duo  j)erfectibilia  respectu 
unius  objecli  nuinero  sufliciant  duae 
perfectiones,  et  voluntas  sicut  perfi- 
citur  charitate,  ita  intellectus 
fide. 

Dices,    tres   sunt    partes    imagi-  objectio. 
nis,  ideo   requiruntur  tres  virtutes 
distinctas    ut    tota   iniago   perficia- 
tur. 

Contra,  tunc  virius  Theologica  es-  Soiutio. 
set  in  intellectu  alia  a  fide,  ita  quod 
fides  in  intelligentia,  et  spes  in  me- 
moria,  el  una  tanlum  esset  in  vo- 
luntate  ;  hoc  autem  falsuin  est  ;  non 
enim  est  spes  in  memoria,  quia  ut 
communiter  ponitur,  non  est  virtus 
intellectualis. 

Gontra   1.  Cor.  \.\.   Xiuir    cmtem 
manent  fides,  spes,  charitas. 

SCHOLIUM  I, 

Ponuntur  variae  sententise  de  spe  ;  prima 
fuil,  non  dislingui  a  charitate.  Secunda,  non 
distingui  a   fide.  Tertia,  quod  includil   uiram- 


4()8 


]JIU{I  III. 


que,  ijiiia  por  spom  expoclamiis  gloriam,  ( t 
(xpcclatio  9p(^clat  ad  intellectum,  el  (jcsidera- 
mus  eamdern,  et  hoc  spectbt  ad  volunlatem  ; 
sed  rcjiciuntur  h;e  scntentias  ex  ilio,  i.  Corinlh. 
1  'i.  Fidcs,  spes,  cluirilas  Iria  kicc,  clc. 


2.  II ic  i)0ssel  dici  (juod  non  oporlet 

opiiiio  as-  |),,nere  speni  virluleni   distinctain  a 
speiii  noD  iide  et  charitate,  (luod  priino  nroba- 

(]i.slii)<,'{u  a  . 

tidceicha-  tur  a  i);irle  volunlalis  sic  :  Voluntas 

ritate.  .  m    ■ 

Raiio  1.  ])cr  cliaritatein  suilicienter  disponi- 
tur  supernaluraliler  ad    hal)enduni 
omneni  actuni  sibi  possibilein  ;   v/i- 
tur  nullusalius  actus  est  sil)i   possi- 
bilis  per  aliuin  habitum,  qui  est  dis- 
tinclus  a  charitate.  Probatio  antece- 
dentis,  qiiia  omnis  actus  voluntatis 
esivelle  vel  iiolle,   et  hoc  respectu 
tam    pra3sentis  quam  absentis.   Ad 
omnem    autem   talem     sufiicit  sola 
charitas  ;  igitur  frustra  ponitur  ha- 
bitus  alius.  Majorest  evidens.    Mi- 
nor  probatur,  quia  ad  omne  velle  or- 
dinatum  respectu  ultimi  finis,  quem 
respicit   virtus  Theologica   pro   ob- 
jecto,  se  extendit  charitas,  quia  non 
est  volitio    ordinata  nisi   prsesenlis 
vel  absenfis,  et  hsec  volilio  est  actus 
fruendi  vel   desiderandi  ;  sed  idem 
liabitus  potest  esse  sufficiens  quies- 
cendi  voluntatem    ordinate    in  ob- 
jecto,  et  desiderandi  illud  ordinate, 
quia  secundum   Augustinum   0.   de 
Trin.  cap.  ult.    Idem  appetitus  quo 
inhiatar  rei  cofjnoscendse,  fit  amor 
00 gnitde  ;  igiiur  ad  omne  nolle  ovdi- 
natum  sufficit,  quia  eodemordinate, 
quo  vult   volitum,    despicit   discon- 
veniens,  vel  contrarium,  quia  1.  de 
Anima  text.   8o.   rectam  est  judex 
sui  et  obHqui,  quia  nolle  non  conve- 
nit    ordinate,    nisi    inquantum    de- 
S})icit    aliquod    incompossibile    vo- 
luntati    rectce    et    ordinatffi ;    ergo, 
etc. 


Item,  secundo  probatiir  a  parte  3. 
iiilellectus,  sic,  nam  si  esset  aliipiis  Secunda 
habilus,  non  possel  j)oni  Iii  inlcl- 
lectu  primo,  quia  nullus  habitus 
habel  aclum,  nisi  respeclu  actus, 
quem  respicit  polentia  in  communi, 
in  qua  fundatur  hujusmodi  habitus. 
Unde  curn  actus  intellectus  in  coin- 
muni  sit  intellifjere,  respectu  ob- 
jecli  supernaturalis  non  cst  nisicr*?- 
dere  ;  igilur,  etc. 

Potest  dici  quod  spes  includit  duo  mo(3 
utrumque  in  ratione  sua,  quia  spes  '"?1)e'. ' 
est  expeclatio  certa  beatitudinis ; 
ergo.  Potest  dici  quod  spes  est  habi- 
tus,  quo  expectamus,  expectatio  in- 
cludit  certitudinem  ex  gratia  et  au- 
xilio,  qucjR  pertinet  ad  intellectum, 
et  ila  non  est  alius  habitus  a  fide,  et 
etiam  includit  desiderium  non  lia- 
biti,  et  sic  idem  est  cum  charitate,  et 
sic  potest  dici  rectus  habiliis  inclu- 
dens  utrumque. 

Item,  secundum  habitum  spei  di-  Tenia, 
citur  aliquis  certus,  ideo  dicilur 
intellectualis  habitus.  Similiter  ali- 
quis  diciliir  decipi,  quando  scilicet 
credit  se  non  posse  assequi  beatitu- 
dinein,  scilicet  desperans.  Unde 
magis  revocandus  est  ab  errore  in 
intellectu,  quam  ab  alia  inordinata 
voluntate. 

Sed  estne  spes  aliquis  habitus  for-      4. 
maliter?  Quod  non  probo,  quia  non  Anspes 
est  formaliter  alius  habitus  de  uni- lormaiit. 
versali,  et  alius  de  particulari,  ut  de 
ista  :  Omnis  liomo  justus  est  salvan- 
dus  ;  et  de  ista   formaliter  :    Petrus 
justus  est  salcandus,  bcet  singulari- 
ter  varientur  ;  sed    per  fidem   credo 
omnein  justum    formaliter    salvan- 
dum  ;   ergo   etiam    de  ista,    Cfjo,  si 
finaliter   sum   justus,    ero    beatus, 
eril    fides  ;     hujusmodi   est    actus 


Solutio. 


DIST.  XXVI.  QU/ESTIO  UNIC,  40'.) 

spei  ;  i(l(Mt  ii(»ii  csl  virliis  dislincla    a  ista    \  ia    ikhi    placcl,    (juia    Nidcliir 

lldc.  C(jiilraria  doclriiia'  Saiicloriim. 
„. .    ...       Dicos  nuod  non  oril  liabilus  (tiniii 

Objeciio.  1 

niddo  ideiiij  (liiia  fiiliiriiin  facil  (iu(td  SCHOLILIM  11. 

sil     aliud   obiecluiii,    idect    re^iuiril  ,.         ,     . 

•^  Alia    scittcnlia    tenens    spem    esse    vutiitpru 

allUlll   iialtllUlll.  modentUvain  paasioiiis,  (jua  lendilur  in  bonum 

(lonlra,   si    resj)icil  alillllld   lll     UH-  futuium  aBlernum,  rejicilur,  quia  sic   csset   vir- 

nialiler  fuluruin    objeClUin,    ila  CJUod  l"^  moralis.  ScnUintia  Ilcnrici,  spem   (listingui 

-           .  .         .,     ,           ,.               1  •       ,•          •  a  cliaritate,    nuia    hjEC    est    in    concupiscibili, 

fulUllllO    Slt    dc  ralione    objecll    sui,  .„^    ..^   irascibili,  non   ut  ropelUt  nocivum,  scd 

tllllC     erit     leinp(trale     objectuni,    el  ul   fortiUcet  concupiscibilem,  ne  rcsiliat  a  bono 

ila   respicit    teinporale  Ut    leinjiorale  arduo  profc^inendo,  probaiur  late  variis   raiio- 

■  •      .             •    •,          •   •      1          i;n' ......»<  nibus.  Ilanc  et  sinculas  ralioncs  ejus,  latissime 

obiectuni  :  iiiilur  si  in  lioc  diilerunt,  .  ,  ,  n    , 

•'                 '     ~  refutat  Uoctor. 

quia  spes  respicit  lioc,  ut  conferen- 

duin,     non    erit     virtus    Tlieologi-  Est  alia  via,  quiii    dicil  (juod  est       0. 

ca.  virtus,    quia  est    inoderamen    pas-    opMo™ 

lleiii,  j)ra'terilio  non  varial  (il)jec-  sioiiis,  quai  est  dc  futuro  bono,  res- 

ttiin,  neque  liabitum;  ergo  neque  fu-  |)eclu  cujus  est  spes,  quiaista  passio 

turitio  ;  ergo  idem  babitus  ruKn  erit  indiget  inoderatione. 

de  pra^terilis  et  de  futuris.  Conlra,     ista    opinio    non     ponit 

Posset   dici,  tenendo  istain  con-  spein,  nisi  acquisitam,  quia  babitus 

clusioneni,  quod  sicut  taiitum   sunt  nioderans.respeclu  rationis,  est  ac- 

ducc  potentiai  in  natura  nata3  attin-  quisilus  forinaliter,  quia  ut  sic,  est 

gere  Ueum  sub  ratione  liabitus   per  magis  contrainalum  futurum,  quam 

actus  elicitos,  sciHcet  intellectus   et  circabonum  increalum. 

voluntas,  sic  sunt  tales  duaj  perfec-  Dicitur  quod  imo  est  Tlicologica, 

tiones     supernaturales    sufficienter  quia  ista  est  respcctu  fBternorum. 

dispunenles  istas  potentias  respeclu  Contra,   S;    s  ut   est    moderativa 
actuum    tendentium  in   Deuin   sub  •  passionum,  est  species  virtutis  ino- 

ralioiie  objecti,  et  sicut  una  potentia  ralis  ;  ergo,  etc. 

perficitur  a  fide,  sic  alia  a  cbaritate.  Etsi  ista  positio  possetteneri,  quia       -j 

Rcspectu  tameii  alicujus  objccti  in-  tainen  auctoritates  Sanctorum  suntnenric.ait 

•stumi^  cluduntur  anibo  illi  babitus  in   uno  in   contrarium,  alitcr  dicitur,   quod  tKf.ff; 

haliitu-  \iiiiiieiji  a 

rmabtLr,  babitu,  non  dico  iii  iino   babitu  for-  spes  est  virtus  distincta  a  cbaritate,  ch;mtateet 

jaiione    maliter,  sed   aggregatione  ;    et    sic  licet  utraque   sit   in    appetitu,  quia    tiu^jt^m- 

aiiquos'"  spcs    uiiitatc    aggrcgationis    potest  uiia  est  in  irascibili,  alia   in  concu-    p"mo. 

dici  tertia  virtus,  tanien  est  essentia-  piscibili,    cl    utraque   in    voluntate. 

liter  habitus  idein,  qui  est  lides.  Et  Quarum  dislinctio  probatursic  :  Ob- 

quamvis  fides  sit  pra3sentiuin,  prae-  jectuin    irascibilis    est  bonuin    ar- 

teritorum  et  futurorum,  et  spcs  tan-  duuin,  et  objectum    concuj)iscibiIis 

tum  futurorum,  ex  lioc  iion  habetur  bonum  delectabile,  el   isla,  ut   sunt 

quod  sit  alius  habitus  essenlialiter,  condiliones  boni,  ut  nunc,  sunt   ob- 

sed  in  lioc  specificat   fidein,  et  con-  jecta  dislincta,  ila  ut  sunt  conditio- 

traliit,  ut  fides  sub  ratione,  qua  ten-  nesboni  siinpliciler,  noii  soluin  pro 

dit  ad   fuluruin,  dicatur  spes.    Sed  iiunc  suiit  objecta    distincta  ;    ergo 


168     !.  ;i-i 


470  T.inRI  III. 


i 


sicul  possiint  esse  objocta  irascibilis  Pliilosopiii,  videtur  quod  ad  aliaiii 

et     concupiscibilis,    ul    sunt    nunc  tuin     iieriineat,     riuam     ad     illain, 

bona,  qua?  ponuntur  iii  part(!  sonsi-  qiue  absolulo  londit  in  bonum    vo- 

tiva,  ita  possunt  esse  objectuin   eo-  londo,  vol  in  maluin  nolendo. 
rumdein  in  narte  intellectiva,  ul  sunl  lloc    idcin    alio    modo  ostendunt  O"arto 

I  '  ....        IraBcini 

bona  simpliciter  ;  ergo  sicut  appe-  sic,    quasi   narrando,   irascibilis    in    in  nob 

litus  sensitivuspotest  tendere  in  bo-  nobis  babet  tres  actus   prsecedendo   kcius? 

niim  sub  ratione  ardui,   et  sub  ra-  concupiscibilc,    quia     vel    impedi- Heoricu 

tione   delectabilis,    ut  nunc,  et   sic  mentum  actu  inest,  ot  sic    dolet  et 

dividitur  in    irascibilem    et    concu-  tristatur,  tunc  eniin    irascibilis  exe- 

piscibilem,  ita  et  appotitus  rationa-  quilur  aclum    impugnandi    impedi- 

lispotcst  tendere  in    objectum   sub  mentum    sedando  concupiscibilem, 

rationc  ardui,  vel  sub  ratione  dolec-  ut  possit    quiescere.    Unde    sic   ex- 

tabilis   sim])licitor,    ut  sic   voluntas  cludit  dolorem    impugnando  impe- 

divideretur  in  irascibilem  et  concu-  diens  delectabile,  vel  quia  delecta- 

piscibilem ;  ergo  erunt  duo   babitus  tio  inest,   quam    timet  amittere,  et 

perficiontes  partes  illas,  et   babitus  sic  irascibilis  fortificat  ea  excluden- 

erunt  distincti.  do   timorem.  Tertio  passiones  con- 

secundo        Item,  uuusquisque  oxperitur  quod  trarias  repellit,   sive  impugnat  im- 

existens   in  quiete  contemplationis,  pedientia  delectationem.    IlaiC  om- 

quae  ad  concupiscibilem  spectat,  ni-  nia  inveniuntur  in    voluntate,  quia 

titur  repellere  id  quod  est  suse  con-  aliquando      impedientia      quietem 

templationis  impedimentum,  ne  au-  contemplationis  insunt  actu,  et  tunc 

feratdolectabile,  et  minuat   delocta-  tristatur. 

tionem,   eo   quod    de    impedimenti         Item,    actus    contemplationis    in       9 

prajsent.ia  tristatur,  sicut  sunt    oc-  viatore    amitti    potest,    dum    inest,    Qu'i> 

cupationes    extoriores.    Igitur  cum  ideo  tiinet,  amovendo  quee   possent 

voluntas  habet    impugnare  impedi-  impedire,  ideo  motus  carnis   insur- 

montum  sui  concupiscibilis,  sicut  et  o-cntes    et  .impedientes  exyugnat  ; 

appetitus   sensitivus,   et   actus  ejus,  igitur  ost  impugnatrix,  et  hoc  cum 

quo  impugnat  impedimentum  actus  dolectabile    est    prflesens  ;    quando 

concupiscibilis,    pro     tunc    minuit,  autem    est    absens     concupiscibilis 

donec  perfecte  amovit  impediens,  et  habet  desiderium  ad  illud,  nec  esset 

cum  una  vis  non  sit  sui  ipsius  impe-  efficax  respectu  illius  consequendi, 

ditiva,    oportet   ponere     istam  vim  nisi    irascibilis    amoveret    impedi- 

essealiam.  menta,   ut  acquiratur.    Gum    igilur 

8.  Item,  sicut  convenit  moderale  et  hrec  omnia  sint  iii   irascihili  etcon- 

Tertio.    juste  concupiscore,  ita  et  irasci  se-  cupiscibili   in  apnetitu  sensitivo,  si- 

cundum  appetitum,  dicointellectus;  militer  ot  in  voluntate,  nam    omnia 

cum  igitur  objectum  proprium    ira-  heec  possunt  concupiscibilia  in  vo- 

scibilis  non  sit  bonum  sub  ratione  luntate  esse:  ideo  necessariaest  sibi 

forinali  boni,  sed  magis  aliquid  dis-  irascibilis,  quantum  ad  ista  omnia; 

plicons,    quod  est    ratio    appotendi  igitur  cuin  ista  sint  in  voluntate  et 

.vindictam,  ut  patet  in  distractione  respiciant  objecta   distincta,  secun- 


DlSr.  XXVI.  QU.i^STIO  UNIC. 


471 


Sexto. 


(liim  Iior  (liciliir  poiii  (luplcx  virlus 
iii  vulunlate,  L'l  liuc  eliaiii  rospcclu 
Dei,  (iiii  liabet  istas  lationcs  dis- 
tiiictoruin  (tbjocturuni  ivspcctu  boiii 
ardui  ;  i^ilur  arduuin  bonuin  iO(jui- 
rit  in  ai)j)olilu  sonsitivo  lialtiliini, 
por  (juoin  lurtilicat  cuncuj)iscibiloin, 
no  furlo  rosiliat  a  bunu  cuncuj)itu. 
Ilciii,  irascibilis  osl  jior  so  cunfur- 


iKtii  ossel  alia  vis  a  cuncujiiscibili, 
quia  ad  eaindoin  \  iiii  iiertinonl  ac- 
tus  deleclaliunis  de  ali^iuu,  ul  est 
I»ra'sons,  et  aclus  desidorii  circa 
idein  uI)joctuin,  ul  absons. 

Iloin,  nec  secundu  niudu,  (luia 
cliarilali  pussibilo  ost  londore  in  ali- 
quid  sub  raliune  excedentis  faculta- 
toin  pussibilis   aliundo   acquiii    iiisi 


et  (iec ide- 
riiiiji  iid 
eaiixleiri 
VI  in  i((iec- 
laul. 


taliva  cuncupiscibilis,  qiiia   prupler  altorius  au.xiliu,     cujus   est    pustea 

huc  punilur  ;  eryu  nata  est  cunfur-  quiescere  in  illu   per  acluin   inten- 

tare  eani,  ot  furlilicare,  ne  a   bunu  tiunis.  Cuin  igitur  iste  aclusina.xiine 

arduu  resiliat.  \'oI  putest  niajur  sic  cunveniat  Dou  respectu  sui  ipsius, 

fieri  :  Oiniiis  raliu  in  ubjoctu  repul-  niaxiine  punerelur  in  vuluntate  di- 

siva  cuncupiscibilis,  requirit  spoin,  vina  vis  irascibilis,  et  si  nun  prup- 


ter  priinuin  actuin,  tainen  prupter 
secunduni,  quud  est  tenere,  qui  est 
alteru  principaliur,  tanquain  ad 
quein  alius  urdiiiatur. 

Itoin,  si  irascibilis  et  cuncupisci- 


habiluni,  vel  virtutoin  iii  irascibili, 
per  quani  furlificat  cuncupiscibilem 
respeclu  cujuslibot,  respectu  cujus 
putest  a  prosecutiune  boni  delectabi- 
lis  resilire  ;   sed  non  solum  concupi- 

scibilis  resilit  prupler  nucivuin  oc-  bilis  sinl  dua;  vires,  erunt  in  Deo 

currens,    sed   propter    difficultatem  secundum  ralionein  dislinctfje  ;  sed 

ardui  in  objecto  ;  igitur  non   solum  si  arduuni  isto  modo  esset  ubjectum 

est  fortificativa  concupiscibilis  res-  irascibilis,  non  essont  in  Dou,  quia 

peclu   nocivi   insurgentis,  sed  res-  Deus  non   habet  aliquod    objectum 

pectu  boni  ardui  delectantis  ;  igitur  excedens  naturalem  potenliain   hu- 

necesse    est     ponere     in    irascibili  jusmodi  ;  ergo  restat  tertium,  scili- 

spem,  per  quam  habililelur,  non  so-  cet  ut  dicatur  bununi  arduuin,  quia 

lum  ad  expugnandum  nocivuni,   ut  est    appelibile     exsuperans     omno 

vindicet    concupiscibilem,     sed    ut  aliud ;   sed  isto    modo  maxime  erit 

forlificet    concupiscibilem,   ne   resi-  objectum  charitatis,    charitas  enim 

liat  a  bono  arduo  sequendo.  inter  omnes  virtutes  niaxime  appro- 

10.         Contra  illam  opinionem  arguo,  et  tiat    Deum,    quia    facit    inha^rere 

primo     contra    primam     rationem,  amure    amiciticje,    et   vincit    uinnia 

quairu  quid  intelligit  per  bonuin  ar-  alia,    nec    putest    plus    appretiare, 

duum,   aut   bunuiii,    an  furte   quud  quam    ut    ubjectuin    in    infinituin  ; 

est  absens,  aul  quud  est  supra    fa-  igitur  ustendit   arduum  nun  distin- 

cultalem  naturai,  sic  quud  excedat  gui     specie    a    dolectabili,    e(    per 

virtutem  naturalem  illius,  respectu  cunsequens  nun  dislinguilur  spes  a 

cujus  dicitur  arduum,  aul  quia  ap-  charilate  magis,  quamarduum  a  de- 

pretiabilesuper  naturam  ustendilur?  lectabili. 

Si  priinum  dotur,  non  habebit   ista  Itein,  appreliabile  non  potest  in- 

vis  aliquem  actuin  in  his,  quia  nihil  telligi,  nisi  aut  quia  actu  appretia- 

Deiectatio  eis   est   absons.     Similiter  per   hoc  tuin,  et  Iioc  non  valet  ad  rationom 


U. 


(^haritas 

iiiaxiuie 

appretiut 

Deuin. 


472 


LIBRF  111. 


foriiiuloiii  objecli,  qiiia  11 1  aGlualihjr 
por  tipprcLialioneiM  passivain,  scili- 
cet  ex  aclu  quo  prtErorhir  oiniiihiis 
diligendis,  quod  facil  charilas  ;  ergo 
non  dislin^uilur  ab  aliquo  acLu  con- 
cupiscibilis.  Alio  inodo  a(;cej)lalur 
aptiludinaliler  tantum  appretialuni, 
scilicet  quia  aptum  natum  appre- 
tiari  tanquain  ad  subslratain  ratio- 
nem  approliabilitatis,  ut  quia  est 
bonum  infinitum,  quod  est  bonuin 
in  summo,  et  inquantum  est  bonuin 
prseferendum  omnibus  aliis,  et  sic 
adhuc  maxime  ad  illud  ordinatur 
cliaritas. 
12.  Dices,  irascibilis  est  vis  quffidam 
concupiscibilis,  quia  concupiscibilis 
est,  ut  i)olenlia  irascibilis. 

Contra,  in  essentialiter  ordiiiatis, 
et  per  se,  illud,  qiiod  addit  super 
alterum,  etcontrahit  ipsum,  est  no- 
bilius  eo,  sic  patet  in  descensu  in 
linea  pra^dicamentali.  Si  igitur  bo- 
nuin  diviniim,  ut  sic  contractum,  ut 
appetibile  arduum,  sit  objectum 
spei,  erit  actus  spei  nobilior  actu 
charitalis,  qui  respicit  primum  bo- 
num,  ut  ordinate  volondum,  eo 
quod  aliquid  addit,  quod  ost  falsum. 

Il^in,  quod  inale  assignalur  ob- 
jectum  irascibilis,  probatur,  quia 
primus  actus  ejus,  est  irasci,  nam  et 
ei  adccquatur  ;  igitur  quilibet  actus 
ejus,  est  quoddam  irasci -,  sed  nul- 
lum  ^Vasc/ respicit  bonuin  arduum, 
Quid  sit  ut  objectum  ex  2.  Rhetoricae,  ubi 
dicitur  quod  ira  esl  appetilus  cuni 
tristitia  punitionis,  propter  appeten- 
tis  parvipensionem  a  quocumque  fiat. 

Item,  in  irasci  est  appetere  vin- 
dictam,  sive  illud  appetere  habeat 
pro  objecto  punitionem,  sive  illud 
quod  punitur,  neutrum  est  arduum  ; 
ergo,  elc. 


\.\. 


virlutei 


ira. 


Ilom,  contra  secundam  rationem, 
ubi  ail,  (piando  ali([uis  insurgit  ad 
oxpugiiandiim  vitia,  quando  volun- 
tas  viilt  quicscere  in  dclectatione 
contomplationis,  non  est  actus  con- 
cu|)iscibilis,  quia  iinpeditur  dclec- 
tatio. 

Contra,  prius  concupiscibilis 
quiescit,  quain  irascibilis  impu- 
gnat ;  igitur  non  impcdit  concupisci- 
bililatcm,  cum  adjuveteam,  sed,  se- 
cundum  eum,  quod  expugnat  vi- 
tiuin,  impedit  quietem  in  contem- 
platione  ;  ergo,  etc. 

Dices,  irasci  est  propugnare,  ut 
post  quietem  maneat  cum  delecta- 
tione. 

Contra,  quod  natuin  est  impedire  nia  vis 
delectationem  positive  agendo,  illud  ^uap^aa 
est  expugnandum,  ut  delectatio  sit 
in  quicte  ;  sed  impediens  non 
agendo,  sed  repugnando  facit  sic, 
quod  si  esset  delectatio,  non  inesset, 
quia  opponitur  sibi,  et  tale  oportet 
cavere  et  fugere,  non  expugnare,  ut 
inalum  velle  ;  igitur  cum  vitium  im- 
pcdiat  delectationem  repugnando, 
non  agcndo,  debct  expugnari  fu- 
giendo,  sed  illa  vis  fugit  vitium,  qua3 
amat  honestum,  quae  est  concupi- 
scibilis. 

SCHOLIUM  III. 

Senlenlia  Doctoris,  spem  esse  virtulem  Thco- 
logicaiii,  a  fide  et  charilale  distinctam.  Piobat 
primo  esse  virlulem,  ex  parle  objecli  et  cir- 
cumstanliarum.  Secundo,  esse  Theologicam, 
quia  ejus  objeclum  est  Deus  in  se,  esto  requi- 
ranlur  aliq.uie  cohdilionvs,  vel  circumstantiae, 
ut  sil  Deus  objectum,  posilis  conditionibus  re- 
quisitis  ad  virtu'em  Theologicam.  Probat  desi- 
(lerare  non  esse  actum  inielleclus,  quia  noo  est 
inlelligere,  neque  charitalis,  et  per  consequens, 
virtulis  spei.  Vide  in  Oxon.  Scholium  hic  num. 
17.  ubi  oslendiiur  hanc  conciusionem  videri  de 
fide  ex  hoc  cap.  lib.  citato,  el  Tridenl.  sess.  6. 
cap.  6.  et  7. 


DIST.  XXVI.  QUyi:ST10  UNIC.  473 

41            l)ico(iU()(l  s|)es  csl  virliis  TIkmiIo-  iialum,  passiini  ;  i^iliir  iinii   iioc  est 

.nctoris   ^ica  alia  a  c'liarilal(3  el  fide,  (iiutd  o.v  conlra  verilalem  Tlicolo^icam  ;    sic 

*^'""*'     aclii  palcl.   Ivxperimiir  eiiim    iii  iio-  esl  liic. 

bis  iios  posse  liahere  aliijiiem  acliim  Dices,  ul  diciliir    uwiu/i    f/o/nun, 

expeclaiidi  l)onmii  iiiliiiiliim    a  Deo  esl    objecliim  complexiim,    (|iii(l  esl 

liheraliler  so  ctnnmunicaiile,  el  liuc  if^iliir  illiid  quod  citra  olijectum  ad- 

mediaute  gralia  ^rprtevia  collala,   et  dilur? 

merilis  ;  sed  ille  aclus  iioii  est  actus  Hesjiondeo,    diciliir    laiiliim    res- 

cliaritalis,    iiec    lidci,    iiec  aliciijus  pectus,  iKtii  realis,  nec  rationis,  sci- 

virtutis   moralis  ;    est    igilur  actus  licet  causatus  ab  inlellectu,  sed  cau- 

alicujus  alterius  virlutis,  quain  dico  salus  a  \oluiilale    Omiiis  eniiii  vir- 

Vcium    speni.  (Juod  auleiii  actus  iste  sit  or-  lus  collativa  potest  causare  respec- 

er.-in.li      ,.  .  i-  .  •         i  •  •  • 

ujmum  (linatus,  j)atel  ;  est  eniin    Iioc  ordi-     luiii  iii  oltjecto,  eliam  si  respicitob- 
jrjiuu-  nale    aj)peleiidum    quoad    substaii-     jecliim,  ut  noii  existens,  polest  cau- 
tiam  actus,  quia   talis  boni   esl  vo-     sare  rijsjiectum  rationis,  etvolunlas 

luntas  capa.x  de  se,  et  jjer  illud  jier-  est  formaliter  cullativa,  siciit  et  in- 

fectibilis  in  se  ;  et  eliam  quoad  cir-  lellectus  ;  voluntas  eniiii  diligil  bo- 

cuinstantiain  agentis  est  ordinatus,  minein  ipsuiii    referendo  ad  Deuin. 

quia  conveiiit  lioc  agenti  ex  ratione  Isla  collatio  ponit  respectum  in  ob- 

volunlatis,    qucje  est    capax  suiiinii  jocto,  cui  accidit  existentia,   sicutet 

boni.  Quod  auteiii  iste  actus  sit  bo-  objecto  iiitellectus.  Sic  ergodesidero 

iius   per   circumstantias,  patet ;  Iia-  bonum  mihi,  id  est,  iii  ordine  ad  me, 

bet  enim  objectum  bonum,  et  est  a  quod     addit   resj)ecluni    queindain, 

causa  bona,  ut  a  Deo,  scilicet  causa  non  realein,   sed  ajtpetitivum,   ideo 

efficiente  conferente,   et  a  gratia  et  non  minus  est  Dei  ut  objecli  imine- 

nieritis  disj^ositive.  Et  similiter  est  diate  sic,   quod   desideratur  a  Deo, 

ordinatus   quoad    oiiines    alias   cir-  quia   ad    conditioneni   agentis    non 

cunistantias  ;  ergo  ad  ipsuin    potest  variatur  conditio  objecto,  sicut  nec 

esse  virtus  ista  appetitiva.    Et    est  cuin  video  albuin,  a  quocumque  il- 

Tbeologica,  quia    habet  Deuin   pro  lud  conferatur. 

objecto   immediato,  quia   per  liunc  Dices,    desidem/-e    est    respectii       j(j 

actum    desidero  bonum   infinitiim,  boni  absenlis,  ut  sic  igitur  non  erit   AbseDtia 

nec    per  aliquid  additum    habetur,  objectum  virtutis  Theologicce.             1-auo'uV' 

quin  Deus  sit  objectum  illius  actus.  Dico  quod  objectum  esse  prti3sens    ""^^lf 

Licet  enim   desidero   boiiuni    istud  vel  absens,  non  est  de  ratione  ob-     ''"' 

esse  meuin,  adliuc  bonum  infinitum  jecli  Theologici,  quantum  ad  id  quod 

est  objectum,   quia  non  recedo  ab  est  ratiu  forinaliter  niovendi  poten- 

actu  desiderandiipsum.  tiam,  sicut  nec  in  actione  Utaturali 

15.         Dices,  si  spesrespicit  bonum,  ut  corporalium  apjnmimalio,  vel   non 

appetibile    milii,   sic   eril  objectum  apjiroximatio  est  de  ratione  formali 

temporale  tanluin.  agentis  et  j)assi,  sed    tantuin  forma 

Dico  quod  etsi  per  fidem  credo  de  absoluta,  mediante  qua  agens  acluat 

ffiterno,  ut  de  Deo,  tamen  credoalia  efficaciler  passuin,  licet  sit  conditio 

temporaliadeeo,  uteumesseincar-  requisita    aclualis.  Ideo  male    dici- idem  ob- 


174  unni  iii. 

jectum    lur,  spes  vel  fides  rcspiciL  objecUiin  siciil  moralis  virlus  rcspicit  priidcn- 

dei.      abscns,    visio    vcro  prcpsens,  qnasi  liain,  qutC   est   icfrnla  bninanr»ruin 

alind    objccluni    sil    spci,   cl   aliud  aclnuni,   ct  idco  oportcl  ul   aliquid 

fidci  cl   visionis,  sicut  rcmoluin    cl  dclur,  cur  islc  aclus  spci  innililur 

propinquum.     Idcm    cst    objcclum  immcdiate   pro   regula,    si    dicalur,  ^^|J^  J 

ignis,    qui    ad    aliqnam   dislantiam  inqnam,  quod  fidcs  acquisita  sufficit   1«^«« 

causat  perfcctam  calidilatcm,  et  ad  ad  lioc,  conlra,  lunc  spes  acquisila,    runit 

majorem  dislantiam  causat   tcmpc-  et  cliarilas  acquisita  csscnt  virtutcs 

ratam.  llocnon  diversificatraLioncm  Tlicol(jgica3. 

agentis  ex  parte   agentis,  sed  manet         Idco  ultiino  sciendum,    quod    ad 

idem,  scilicet  calor,   ul  est  actus,  et  virtutcm  Theologicam,  si  stricle  ac- 

pcrfectus  ad  se.  Similiter  per  eam-  cipiatur,    tria     requiruntur,    quod, 

dem  formam,  Sol  causat  radium  rec-  scilicet  respiciat  Deum  pro  objccto, 

tum  sic  approximatus,  et  per  reces-  et  quod    respiciat  eum  ut  regulam 

sum  ad  oppositum  causat  reflexum,  immediatam  ;    et  hoc  etiam  posset 

tamen  eodcm   modo   forma  est  sibi  pertinere  ad   fidem    acquisitam,   ct 

pra3sens,  aliter  tamen  subjecto,  quia  per  consequens  ad  spem,  quae  pcr 

primo  per  lineam  recLain  ;  secundo  cogniLionem  dirigilur  in  fidei  objec- 

modo  per  reflexam.  Similiter  de  ob-  tum,  et  ideo   illud  ;  quo    soluin  et 

jecLo    speciei   et  tenLionis,  differunt  ultimo   distat   virtus  Theologica  ab     F" 

secundum    rationem    preesentiee   et  acquisitis,  videlur  esse,   quod    noncares 

absenticB  objecLi,  licet    possint   ali-  tantum  respiciat  Deum,  ut  immedia- object 

quando  magis   difTerre,  Lamen   hoc  tum  objectum,  et    ut    immediatam     ciei 

non  est  ratio  difTerenlise  specificee  in  regulam,  sed   supra  hoc,  ut  imme- 

eis.    Sic   iste    acLus  est   immediate  diatam    causam,    scilicet    quod    sit 

circa  Deum,  ut  objcctum  sibi  prse-  immediaLe  ab  ipsoinfusa,  quod  non 

sens,  et  virtus,  a  quairnmediate  eli-  conveniL  virluti  acquisitee.  Si  igitur 

ciLur  talis  aclus,  est  circa  Deum,  ut  spes    respicit   Deum,    ut   objectum 

objeclum  immediaLe  ;  igitur  est  vir-  immediate,  et  regulam  divinam  ut 

tus  Theologica,  si  hoc  sufficiL.  cognitam,   potest    nihilominus  cau- 

17.  Sed  videLur    quod    non    sufliciL,  sari  a  Deo  immediate,  cum  sit  actus 

An  fides   tLu^c  cniin  fidcs    acquisiLa,  et  spes  animee   secundum  superiorem   por- 

et  spes  ac-  .    .  .  .  . 

quisitse    acquisita    cssenl    virtules    Theolo-  tionem,    quia    non     potest    summe 

8int         .  .  .  .         -,  .  ^   .      .  .     ^ 

viriutes    gicds,  quia  respiciunt  Deum  immc-  periici   sine  ea,    sicut    cum    ea,  et 

cffi?^''  diatc,  eL  sul)  eadem  ralione  objecti,  cuin  spe  acquisita,  sequitur  quod  sit 

quod  probaLur,    quia    isLae  virLuLes  virLus  Theologica,  non  tamen  polest 

fides    el    spes    non    sunt     virtutes  naturaliter  probari  fidem  vel  chari- 

morales  ,    ergo   Theologicee  ;   ergo  taLem  infusam  inesse  homini. 

non     rcpugnat     virtuti     acquisiLcB,         Palet  igitur  quod  respectu  istius      1; 

quod  poLesL  esse  Theologica.  Si  ha3C  aclus     desiderare     poniLur     virLus 

conditio   sufficit,  proposituin   habe-  Thcologica  secundum    omnes  con- 

tur ;  si  autem  non  sufficit,  sed  dica-  diLiones,    qua3    non    est  fides,   nec 

tur  requiri  quod  respiciat  veritatem  charitas.  Non  fides,  quia  actus  isLe 

divinam,  uL  primain  regulam  suam,  non  est  actus  intellecLus,   quia  non 


DIST.  XXVI.  Qr.ESTIO  VSIC.  475 

rsl    ali(jii(){|  i/i(cl/>//c'r(',   scd   ilcsidc-  \  (!rsas  sciuikIiiiii    sc.     ndiiiiiii  ulilo 

/•ff/7' ;  scd  oniiiis  acUis  iiilciloctus  est  dicit    rospecluiii    ad  isla,    ideo  ikjii 

////tV////^'/7' quoddain.  esl  primo  aj)pclil)ile  ;   sic   i^ilurali- 

?»iderare      Ileiii,  iicc  aclus  cliaiilalis.  Proba-  qiiid  aiiialiir  al»  alio  iii  sc,  et  eliaui 

,de?  v*ei    ''«^  :  ^-liJnil^JS  est  sujirema   virlus,  el  amaliir  sihi  aiiiaiili,  scilicel  concu- 

haritati?  jirinci |)iu iii    (liliii-ciidi   csl   siijircmus  iiiscciili,    ct  isli    aclus  sunt   secun- 

tctus.         '  .    .  ... 

amor  lialiilis   ;   scd    aiiior  amicili<e  (liim  istas  duas  adeclionos,  et  istos 

esl  perfeclioraiiKuc  coiicujiiscciilia',  aclus    concomilalur     duplex    ratio 

quia    liabet    iiobilius    ohjcclum,    et  boni,    (jua  jiossit   sic    ot  sic  appeti. 

libeialius  se    liabel,   iinde   cliarilas  (>liarilas  ii^itur,  cum  sit  virtiis  excol- 

Charitas 

est  amor  perfeclissimus  Dei  ;  i^^itur  ienlissima,  j)erlicil    volunlatem  se-  non  dicit 

amor  amicituTe  actus  ejus  ost  ;  ij;itur  cunduin    perlectius,    et    secundum  rem  amici- 

e.v  charilate  voiie  Deo  bonuin  in  se,  aclum  perfectissimiim,  hoc  est  awa-     ^'*" 

iste  actus  priinus  est   charitatis,  et  re.  Si    aulem    volunlas    iion    esset 

potest    esse    suinmus,     medius    et  liliera,  nihil  amaret  nisi  sihi  commo- 

inlimus.  Sine  isto  desidcrare   potest  dnm  ;  igitur  charilas  non   ost  prin- 

esse  actus  charitatis,  et  potosl  esse  cipium   elicilivum    bjrmaliter,    nisi 

suminus   et  infimus  sino  desiderio,  aclus  ainicitia^.  Spes  respicit  bonum 

ideo  ^/^s/V/e/Y?/'^  non  ost  actus  chari-  commodiim     speranti   ;    orgo    non 

tatis.    Quod   autem    potest  esso  in-  spero  Deuni  esse  l)onum  in   se,  sed 

fimus  gradus  sine  eo,  palot.  Potest  esso  bonum  mihi,  ot  secundum  istas 

enim  aliquis  habere  actuin  amandi  duas  airoctiones  sunt  duo  actus  isti. 

Deum  remisse,  intendendo  scilicet,  Sed  cum    charitas    porficit  volunta- 

nec  tunc  desiderare.  tem    socundum  ralioneni  nobilissi- 

Item,  potest  esse    summus,    non  mani,     perficit     secnndum    actum 

enim     oportot    volunlatem    hahero  amandi  in  .se.  Spes  secundum  desi- 

duos     actus   simul,  cnm   unus  non  derium  proptor  commodum,  ot  sic 

inlendit    aliuni,    sicut    nec    snmme  est  aiia  virtus,  sive  alius  actus ;  ta- 

agero,    quando  agit  liboro,   ita  noc  rnen    idem    objectum  esl   objectum 

respecln  omnium  oportet  agore.  fidei  ot  spei,  charitalis,    visionis   et 

Itom,   gradus    amoris   in  summo  ientionis,  etc.    diiYerens    socundum 

non  includit  aclum    dosidorii,  quia  rolationos  ad  potenlias  ;  sed  in  idom 

Dous   summe  diligit   se  et  nos,  sic  absolulum  sub  eadem  rationo  abs(j- 

tamen,    quod    non    concupiscit  nos.  luti    tendunt  omnes    isti  actus.    Et 

Restat  igitur  nlalia  Theologica  vir-  idoo   prima  dislinctio  non  est  ratio 

tus  secundi  actus  sit   spes  a  fide  et  objecti,  noc  dislinguit  spem  a  chari- 

charitate  distincta.  tale,  quia    idem   objectum    hal)ent, 

Itom,  in    voluntate    ost    alfectio  sicut   patet,   sed  distinguuntur,     ut 

justitise.  ot  affectio  commodi.  Socun-  supra  patet.  Spes  enim  est  oxpecta- 

tprim*um  ^'""^  '^^'^^    ^^^''^^    afTectionos    Iiabet  tio,  expectaro  formaliter  est  deside- 

.peiibiie.  (Juos    actus,    ot   tunc    (luo   objocta.  rare   concomitante  aclu  inteilectus, 

Prinuim   autem    bonuin    apj)elibilo  quo  credilur   hoc    possibilo  expec- 

formaliter  ost  bonum    dolectabiio   ot  taro. 
honeslum,  quae  habent  rationes  di-         Igitur  hoc  bonum  tantum  ex  gra- 


476 


LIIJIll  III. 


I 


SCHOLIUM  IV. 

Contra  conclusionem  tenontem,  desiderare 
esse  actum  spei,  et  non  fidei  aiit  charitatis,ob- 
jicil  quintupliciler.  Habet  doclrinalia  optima  in 
solutionibus.  Vide  Doclorem  in  Oxon.  hic  num. 
18.  ubi  clarius  solvit  ista. 


21. 


pnuia. 


lia  et  merilis  conferendum  a  Deo,^sporn  naluraliler  ncquisitam,  posita 
non  posset  homo  sine  spe  sj^erareA  demonslralione  obj(!cli,  scilicet  iil 
^^'g^p^i^'^"""  Ideo  spes  esl  virlus,  quii  desidero  eslsuminiim  jjfjniim  et  commodiim 
mihi  honuin  proveniens  ex  firatiael  nobis,  speselicilur  lum  el  a  chari- 
merilis,  non  quuc  insint,  sed  qu.r  lab;  iinperalur  ;  i^nlur  duo  habilus 
primum  sj)eranlur  ul  objecLa.  ejusdem  ralicmis  siniul  erunt  in  ea- 

dem  polentia. 

Concedendo    lianc    conclusionem 

ullimam,  quod   cum    meritum  sit  a  Ad  obj. 

charilate,  vel  imperalive,  vel  elici-   ^^"°*' 

tive,  tamen  non   elicit   aclum   spe- 

landi,    sed   imperal,  el  hoc  est  per 

velle  ;  dico   ad  formam    argumenti 

piimi     quod    velle    conditionatum 

20.         Contra  solutionem,    cum  dicimus     sufficit  ad  tristitiam,  si  non  eveniat 

objectio  quod  sperare  sit  desiderare,    despe-     volilum  condilionatum   ;  desperans 

rans    desiderat  beatitudinem,    quia     autem,  conditionaliter  vult  beatitu- 

tristatur  de  amissione  beatitudinis  ;     dinem,   id    esl,    desiderat   eam,    si 

ergo  optat  eam,  licet  non  speret.  posset    eam   attingere,   et  quia   in- 

Item,   quod  iste  actus  potest  esse     tellectus   errans  ostendit  sibi  illani 

a  charitate    ;   eodem    enim   habitu     tanquam  impossibilem  attingi,  tris- 

possum  amare  aliquid  in  se,  et  con-     tatur.  Exemplum,  projiciens  merces 

cupiscerv3  sibi  bonum,  hoc  est  mani-     in    mari    voluntarie,     non    projicit 

festum  ;  igitur  cum  ex  charitate  amo     merces  voluntate  absoluta,  sed  con- 

me  amore  amicitiee,  possum  concu-     ditionata.  Vide  solutionem   alibi  in 

piscere  et  desiderare  bouum   mihi,     malnri  omrehac  di.-it.  et  dislinctiojie  ^p^""^' 

quod  non  est  prsesens  ;  iicilur,    etc.     lo.   Prsetert^a,   quando   est    deside- actusfi 

Item,  si  spes  est  tantum  ad  actum  riuin  conditionatum  de  eodem,  non 
concupiscondi,  igitur  cum  isle  actus  stat  per  eum,  quin  sit  volitum  abso- 
ordineturin  bonum  infinitum,  utor  lutum  ;  sed  quia  intellectus  errans 
fruendo,  et  sic  vitium,  et  non  virtus.  dicit  id  possibile,  a  parte  intellectus 
Iteni,  si  solum  ponitur  spes  ut  est  prima  radix  ostendens  id  impos 
concupisco  mihi  beatitudinem,  cum  sibile,  et  ideo  oportet  persuadere 
hoc  sitnaturale,  et  respcctu  natura-  quod  credat ;  unde  sperare  non  est 
lis  non  sit  virtus,  igitur  multo  credere  concomitans  actus  fidei  ac- 
minus  eiit  habitus  supernaturalis.  quisitae  vel  inhisee  ;  unde  actum 
Item,  cum  spes  in  se  non  sit  sperandi  pra^cedit  illa  intellectio  ne- 
virtus  dans  meritum.  ergo  actus  cessario.  Sperare  enim  est  deside- 
sperandi  erit  elicitive  a  spe,  et  Jmpe-     rare    absolutum  ;     desperans    vult 


Secuoda. 


^ 


Actu 


Tertia. 


•/ 


Quarta. 


Quinta. 


rative  a  charitate,  ut  sit  meritorius  , 
ergo  oportet  voluntatem  sic  habere 
duos  actus  respectu  ejusdem.  Vel 
sic  formetur  ratio,  cum  de  beatitu- 
dine  supernaturaii  possumus  habere 


conditionaliier    tantun),    si     posset 


contnigere. 


Ad  aliud  per  chaiulatem  possum 
amare  ;  igitur  et  concupiscere  bo- 
num.  Dico  quod  slcut  charilas  pro 


22 

Ad  8ec 
dao 


iaiu 


DIST.  XXVI.    0U.1^:STIO  UMC.  477 

objocto  rospicit  Douin  in  so   tondon-  roforondo  iii  ijisimi,  sed  spos  rofort 

do    iii    Doiiin,    ila     (luoruinoiiiiiqiie  i|)siiiii  iu\  iios,  iil  hdiiiiiii  iioslrum. 

acliiiiiii    rolloxoi-uin    ost   piiii("i|)imii  Ad    aliiid,     l)oatitudinoiii    iii     \  ia       23. 

eodein  inodo  tondonliiiiii    iii    ohjoo-  volo  e.\  iialuralihus,  (jiiia  aolus  desi-  Ad  .mar- 

luin  ;   jirinoijiiuin   oiiiiii    acliis   rooli  (Jcraiidi,      (juaiido      aiij^rolienditur,  Bmuus^de- 

est  iirinoijiium    acluuin    rolle.xoruin  slalim  csl  volilio  ;  sed  istud   bonuin   beaiuudi- 

tendentium  iii  ohjoctum  suh  oadem  mihi   iioii    hahotur  e.\'  sola   iuclina- 1u',"fi{,u8*' 

upriQ-  ratione.  ISi  i^itur  oliciondo   ox  cha-  liom;  nalurali,   sed    ex   ista,   et  spe  ^^iJH^ 

-ecti  et 'ihito  diligo   Doum  iii   so,  ila  dilifio  acquisila  polost  liaheri,  sod  non  est 

"*'"■    ine  dili^ore  Doum,  ul  in  se,   non  ut  porfeclissinia  sine  spe  infusa. 

inihi  honuin  eodein  inodo  quo  volo  Undo  ot  spes  acquisita  sicul  fides 

Deuin  amoro  amicitice,  ot    volo   ho-  noii  hahet  inoritum,  nisi  ut  inodora- 

num  sibi    sub   oadcin    ratione,  non  luin  el  imporatum. 

ut  commodum,  sed  ut  iuslitiam.  Ad  quintum  et  ultimuin,   concedo   Ad  quin- 

1«'"-        Ad    aiiud,    ordinare     honuin     ad  quod  vohintas  hal)ot  duos  actus  et 

aliud,  iioc  ul  iii  quo  id    aliiid   hahet  diias  virtules,  qui  sunt  suhordinati, 

bonitalem,  noc  in  quo  consummatur  et   charitas   elicit   unuin  acluin,   et 

uli,  sed  ordinare  ahundans   bonum  imperat  alium. 

ad  bonum  delicions,  ut  communice-  Ad  priinum  principalo,  dico  quod  Ad  argum. 

tur   illi   perfectio,    sic    est  ordinare  sicutobjectum  pra?sens    ainatum  iii    cip.  q. 

fruitionem  ad  ea  quce  est  ad  finem,  sua  pra^senlia   imprimit  passionem, 

hoc  non  est  iili  fruendis,  sed  actus  scilicot  del(3ctalionem,    et  objectuni 

spei  ex  se  bonus,  licet  non  sit  meri-  oditum  imprimit  dolorem,  sic  quaii- 

torius,  nisi   ut  charitas  ordinat   iii  do  non  est  pnesens,  ex  tali   delecta- 

"g^°  Douin,  vel    aliter    sic,    quod    sicut  ])ili   imaginato,     passio     secundum 

J'"3-  summum  honuiii  est  realiter  bonum  quid    imprimilur   ;    si    autem    est '?'f".^°.''* 

Ueum                             _  .      'Jelectalio- 

>9  or-  nostrum,  licet  non  referatur  ad  nos  malum  ahsens,  causat  timorem,  sic  pis.fioio- 

ire  ut              .                    ■•        •  •                                               T         •         ri3, Etlimo- 

^>*is.  relatione  reali,  sicut  est   realis  Do-  non  loquimur   hic  de  spe.  Nomina       ris. 

iu  1.       .                .      '                                 ,  •        ,     ,     • 

q.  3,  ininus  noster,  crealor  noster,  et  lioc  enim  ad  placitum   sunt,   spes  enim, 

.  2.  ■  apprehondit    intellectus     referendo  quee  est  virlus,  respicit  donuin  aeter- 

euni  ad  nos  relalione  reali,  qutE  est  num   apj^rohensum  et  dosideratiim 

in  appetitione   realiter,  jion  soluin  ex  lihera  datione  Dei,  mediante  dis- 

respectus  ralionis,   licet  liujusmodi  positione,   cuin    gratia    scilicet,    et 

apprehensio    collativa  pnosupponi-  merilis. 

tur,  ut  sit  prwsens  potentiae  ad  mo-  Ad   aliud,    spes    acquisita    potest  Ad  secun- 

.  .  dum. 

vendum,    noii  tamon   est   ratio  ino-  nrmiter  expectare    promissum  Dei,  virtus  in- 

vendi  volunlale.  non    lamen    ita   nrmiter  sicut   spe,    subsiau- 

Sic  iyitur  iste  habitus  distinguitur  virtute  scilicot  infusa  ;   unde   pono 

non  soluin   per  respectum  rationis,  virtulom  infusam  dare  subslantiam 

sed  in  eo  quod  est  realiter  suinmum  actus  cum  firmitate,  facit  et  perfec- 

bonuin  nobis.   Kt  per  hoc  patet  ad  tiorem  actuin,  quam  fieri  posset  por 

rationem     superius,    scilicet    quod  aliam  virtutem  naluraliter. 
charitas  est  ratio  ordinatai  motionis 
circa  Deum,    veruin   ost,    ut   in  se 


478 


LIBRI  III. 


SCnOLIUM  V. 

Docet  in  virlule  Thcologica  dari  mpdium, 
non  ex  parte  objccli,  sicut  in  morlali,  non  ex 
parte  actus,  sed  ratione  adjuncli,  ut  qui  cito 
credit,  vel  propositis  ralionibus  bonis  nolit 
credere.  Ilem,  qui  sine  meritis  sperat,  vei  iis 
positis  non  sperat,  vel  qui  se  applicat  ad 
amandum  Deum,  quando  ad  alia  tenelur.  De 
hoc  I.  2.  quajst.  G4.  art.  \.  vide  in  Oxon.  htc 
Scholium  num.  23. 

24.         A(l  aliud,   cuni   dicitur,    iion   est 
Ad  ter-    medium  participans  extrema.  Virtus 

tnim.  *  * 

Quoinodo  Theoloi^ica  potest   esse   media,    ut 

virtus  '^  \.  .  . 

Theoiogica  lides  cst  mcdium  mter  levitalem   et 

est  in  me-  ,.         .  .       ,     i-i  t,         •     , 

dioi  pertinaciam,  sicut  IiDcralitas  inter 
prodigalitatem  et  avaritiam. 

Ad  probalionem,  dico  quod  virtus 
Tlieologica  est  iu  ratione  media, 
quia  aliquis  potest  nimis  assentire, 
et  nimis  peccare  propter  hoc.  Angeli 
forte  peccabant,  cum  desiderabant 
minus  beatiludinem,  et  non  cum 
circumstantiis  debitis.    " 

Dices,    est    objectum    infinitum  ; 


igitur  non  potest  quis  excessive 
agere  circa  ipsum.  Non  sequilur,  in 
virtutibus  moralibus  est  excessus 
in  objecto  et  in  actu. 

Sic  non  potest  esse  in  ol)jecto  ex- 
cessus  in  virtute  Theologica. 

Ad  ultimum,  dico  quod  intellec- 
tus  duas  habet  partes  imaginis, 
imago  etiam  non  attenditur  penes 
illa  quffi  possunt  habere  actus,  sed 
penes  originationem. 

Non  enim  sunt  duai  partes  imagi- 
nis  in  intellectu,  quiasunt  ii)i  duo, 
quibus  ago,  quia  non  gigno  actione 
de  genere  Qualitatis,  sed  gigno 
agendo  actione  de  genere  Actio- 
nis. 

Intelligentia  agit  actione  de  gene- 
re  Qualitatis,  non  actione  de  genere 
Actionis. 

Vel  non  sunt  duffi  partes  in  intel- 
lectu  elicitivcB  operationum,  sed 
parens  et  proles. 


AiJ  quu 
lum. 


i 


I 


1 


DIST.  XXVIl.  QU.ESriO  l  NIC. 


171) 


DISTINCTIO  XXVH. 


'DE    CHARITATE 


pri- 
im. 


QUJ<]ST10  UNICA. 


Utrinn  ponenda  sit  charitas  infusa  ? 

August. /rflci.  I.  in  Joan.  et  15.  de  Trinil.  cap. 
18.  Ambros.  episl.  74.  et  senn.  26.  in  Psalm. 
H8.  Hieron.  in  rap.  5.  nd  Gal.  Chrvsost.  hom. 
2Q.  in  Ada.  Greg.  Iiomil.  27.  in  Evnngel. 
Bern.  Serm.  26.  in  Cant.  D.  Thom.  2.  2. 
(/u;e.v/.  23.  art.  3.  4.  e/  5.  e<  liic  qiuvsl.  2.  art. 
4.  D.  Bonavent.  art.  i.  qux^t.  i.  Richard.  ar^ 
6.  quxst.  1.  Gabr.  quxst.  i. 


[.  Circa     distinclionem    vigesimam 

imen- seplimam  quaM'ilur:  Utrumnecesse 
sitponere  aliqueni  habitum  infusum, 
virlutem  T1ieolo(jicam,  cjua  dili(jatur 
Deus  super  omnia?  Quod  non,  quia 
habitus  si  poneretur,  esset  amor 
amicitiae,  quia  amare  aliquid  maxime 
ia  se  est  actus  amicitiai;  sed  hoc 
est  falsum,  quiasecundum  Philoso- 
phum,  8.  Ethic.  cap.  7.  Amor  ami- 
citia  non  respicit  nisi  pares;  non 
autem  est  paritas,  sive  proportio 
inter  nos  et  Deum. 
idum,  Item,  amare  Deum  super  omnia 
est  impossibile  nobis;  igitur  respe- 
ctu  ejus  non  est  virtus.  Probatio 
consequentiae  ex  Aristotele  9.  Ethic. 
cap.  4.  Amicabilia,  qua  ad  alterum 
sumpserunt  mensuram  ex  amicabili- 
bus  ad  se  ipsum.  Antecedens  probo, 
quia  amicitia  fundatur  super  unita- 
tem ;  quanto  igitur  perfectior  est 
unitas,  tanlo  ratio  diligendi  major. 
Nihil  enim    carius   sibi,    quam    ip- 


sununel,  quia  hoc  maxime  unum  ; 
igitur  niliil  aliud  polest  tantum 
diligi. 

Jtem,  quid([uid  possumus  ex  na-  2. 
tura,  non  oportel  imponere  virtutem  lertium. 
Theologicam  ;  sed  ex  natura  possu- 
mus  Deum  diligere  super  omnia; 
non  autem  nos  in  summo,  quia  ista 
ratio  non  dictat  nos  esse  sumnuim 
diligibile,  sed  solum  Deum. 

Ilem,  habitus  est,  quo  deleclabili-  Quartum. 
ter  et  faciliter  possumus  operari;  sed 
per  habitum   acquisitum  possumus 
ita  Deum  diligere  super  omnia  sine 
Iiabitu  infuso. 

Item,  si  per  actum  charitatis  di-  Quintum. 
jigi  potest  Deus  super  omnia,  igitur 
per  frequentes  actus  charitatis  po- 
test  causari  in  nobis  amicitia  ejus, 
qua  summe  diligatur;  sed  substan- 
tia  actus  non  est  ab  Iiabitu  charilatis; 
igitur  ante  per  charitatem  non  sum- 
me  diligebatur. 

Item,  si  Deus  est  summum  bo-  sextum. 
num,  habitus  amicitiai  infusa;  et 
acquisitai,  essent  duo  habitus  ejus- 
dem  speciei,  quia objecta  eorum  sunt 
ejusdem  rationis  ;  non  aulem  diffe- 
runt  per  efficientes  formaliter. 

Contra,    Magister    in     littera,   el  ^^^^^  ^^ 
Augustinus  de  Doct.  Christ.  i.  et  5.    opposit. 

SCHOLIUM  I. 

Ostendit  primo,  amare  Deum  super  omnia, 
esse  actum  maxime  ordinatum.  Secundo,  ob- 
jectum  charitatis  non  esse  Deum,  qua  bonum 
Dostrum,  neque  qua  bonum  in  se,  et  simul  bo- 


480  LIBRI  in. 

num  noslnim  ;  elfuse  refutat  qiiffi  prohisHuo-      cans,    CSl    ohjocllim    formfllo     lilljlis 
bus  dicrncli  morlis  afreruntur.  hahilus    Thoolo-ici  ;     iil      verodans 

3.  A(i  qn«nslionom,   tria   sunl  vi(i(3n-     esse  nalura3,  est  ohjectum   amicilitP 

Actum diii- (la  :  Priiiio,  de  aclu   dili^cndi  Dcum     naluralis. 

Dcum  su-  supcr  omnia,  an    sil  actus    reclus?         ^lonlra    prirnum:    Summum    ho-  Rejici 
es^se"ordi-^  Sccundo,    (juod    ol)jeclum    formale     nuin,   iil   (jhjectum   perfectissimum, 
mim.''    respicit?  Terlio,  utrum  ex  naturaH     quod    potesl    liaheri,   acci[)itiir  suh 
hahilu  possit  lalis  actiis  haheri.  De     ralione    perfectissima,  aliof|uin  suh 
primo,dico  quod  talisaclus  dih^endi     ralione  minus  perfecta  esset  magis 
Deum  super  oinnia  est  actus  rectus,     dihfiihile.  Sed  perfeclissima  ratio  di-  i^eum 

etsecundum  rectam  rationem  ordi-  h'[j:ii)ilitatis  Dei  non   est  secundum    qnia 

nalus;  tumquiaconsonum  iegi  natu-  lationem  comparationis  ad  nos,  in- irum, 

rffi  ;  tum  quia  consonum  Scriplur«'c,  quantum    scilicet   honum  nostrum,  chnnta 

quia  est  pra^ceplum  primre  tahuhnc  ;  nt   heatitudo   nostra  ;  lum,  quia  sic 

tum   quia  consonum  rationi   recta3,  amatur  ex  efTectione  commodi,  sci- 

quee  dictat  summum  honum  summe  licet  quia   honum   nohis,  non   quia 

(lihgendum.    Quia    omnis    potentia  honum  in  se  ;  tum,  quia  etiam  ratio 

hahens  aHquod  objectum  comnuine  nostra   dictat    ipsum    esse    summe 

adccquatum,     natum     est      hahere  (h'ligendum    ex   affectione   justitiae, 

actum  perfeclissimum  circa   supre-  inquantum    est    summum    honum, 

mum  contentum  suh  eo.  in  quo  om-  etsi  per  impossihile  non   esset  ho- 

nia    alia    includuntur,    sicut   visus  num  nostrum  ;  igilur  hoc  est  ratione 

circa  colorem,  el  lumen  inlellectus  infinitatis  suae,  non  ratione  qua  hea- 

circa  principia  prima,  quihus  maxi-  tificat  me  velte. 
me  adhccret,  et  in  quihus  virtualiter         Item  arguitur:  Vel  ponitur  summe       5. 

includuntur      omnes    conclusiones  diligihilis  a  nohis,  quia  aptitudina-  Secun 

posteriores.  Hter  est  honum    nostrum,  aut  quia 

Ita   igitur   se   hahet   volunlas   ad  actualiter,  ita  quod  illa  heatificatio, 

summum  honum  respectu  eligibili-  qua3  est  honum  nostrum,  aut  dicit 

tatis    omnium    posteriorum,    quod  respectum  aptitudinalem,  aut  actua- 

respeclu    ejus   naturaliter   nata   est  lem.  Si  primo  modo,  ratio  diligendi 

hahere  actum  dilectionis  in  summo,  est  tantum  ex  summa   bonitate  ejus 

et   ideo   patet   quod  iste   actus    est  in  se,  ad  quam  ista  aptitudo  conse- 

ordinatus.  quitur,  non  ex  aptitudine  tanquam 

,  De   secundo,  scilicet  ohjecto  for-  formali  ratione,  quia   aptitudo  non 

objectum  "^^^^  istius  actus,  dicuut  aliqui  quod  habet  aliquam  rationem  objecti  aut 

^'^^"e^Dd''"  Deus,    ut    est  })rincipium    et    finis  perfectionis,  nisi  ex  natura  ad  quam 

OpiQio  D.  natura?,    est    objectum    dilectionis,  consequitur.  Patet  in  natura  s^ravis, 

Thom.2.  2.  '  "^         .  .         ^  C  J 

q.  23.  art.  vel  amicitise  naturalis  ;  ut  autem  est  cuius  ad  locum   deorsum  aptitudo, 

4.  q.  e.art.  „     .  ,.'...  "^  .  .  '         .         ' 

a.etaiio-  finis  supernaturaliter,  etprincipium,  qua3   ex   torma  gravis   consequitur, 

"^""^'      sive    ut  summum   honum  nostrum  non  dicit  nisi  perfectionem  gravita- 

beatificum,  sic    est  objectum    dile-  tis;  igitur  ipsa  aptitudo  «id  beatifi- 

ctionis  gratuitae  virtutis  Theologicai,  candum  non  potest  dicere  diligihili- 

ita  quod   Deus  inquantum    beatifi-  tatem,  nisi  quee  est  boni  in  se,  ad 


DIST.  XXVII.  QU/ESTIO  rMG. 


481 


(jiiod  (jiiasl  ad  fiiiKlanieiiliiin  conso- 
({uilnr,  (jnia  illu  a])liln(linalis  ralio 
non  polest  esse  perfeclissima  lalio 
(lili^il)ili(alis  in  Deo,  sed  inesl  prop- 
ter  fnndainenlnin. 

Si  aulein  sit  sninine  dilifiihilis, 
qnia  actnaliler  est  bonnin  noslrnin, 
j)ront  dicil  respeclnin  actnaleni,  (11111 
lioc  non  ponat  in  eo  nisi  respeclnin 
rationis  ad  crealurain,  sicnt  oinne 
teniporale,  secundnin  hoc  respeclus 
rationis  esset  fornialis  ratio  dili^ihi- 
lilalis,  qnod  falsnin  esl. 


que  in    se   esl   ralio  ohjccli  suinine 
dili-ihilis  alicui  j)er  ciiarilatein. 

(lonlra,  ohjecliiiii  ('harilalis  Dei  Refutaiur. 
('[  iiiete  esl  idein,  sicul  healitudo  inea 
et  sna  hahet  idein  ohjcctnin  ct  visio, 
(jnia  j)otentia  non  (jnielatnr,  nisi  in 
sninino  et  j)erfeclissinio  snh  coin- 
innni  ohjeclo  adaMjuato,  et  id  tan- 
I II III  (jnictal  oinnes  tales  potentias. 
Sed  Deus  non  estohjectuin  cliarita- 
tis  sucL',  ut  includendo,  (juod  est  ho- 
nnin  inilii,  ncc  iiicludcndo  ut  ho- 
nuin  sihi ;  unde  ainare  se  non  retor- 


lorum 
)iDio. 


Aliler     dicitur,    quod    luec    duo     quendo  secundum  ralionem  ad  se, 
oportetconcurrere  in  ratione  sumine     esl    priinus  actus  ;    unde  heatus  et 


dili^ihilis,  scilicet  quod  sit  suinmuin 
in  se,  et  in  comj)aratione  ad  nos, 
scilicet  suinmum  bonuin  iiostrum. 
Primum  non  suflicit  per  se  ad  lioc, 
quod  sit  ohjectum  charitatis. 


formaliter  diligendo   se  propter  se, 
iion  concupiscendo  sihi. 

ltem,quod  ducO  rationes  formales 
ponantnr  unius  ohjecti,  videtur 
inirahile,  nain  unius  hahitus  per  se 


Unius  per 

se   habitus 

Cst  unaper 

88  ralio 

objecti. 


;llilur. 


7. 

iaopi- 

aio. 


Contra,  si  per  impossihilc  pone-  est  una  formalis  ralio  ohjectiva  per 

relur  alius  Deus,  qui  non  creasset  se,     licet    multa    coexigantur,     ita 

nos,  et  non  esset  gloriOcator  noster,  quod  si  per  impossihile,  illud  ununi 

adhucesset  suinme  diligihilis  a  no-  formale,  quod  non  est  conjunctum, 

his,  quia   suinmum  honuin,  ex  hoc  esset  separatum  ;  nihilominus  tunc 

quod  summum,  ahsolute  esset  inaxi-  esset  per  se  objeclum,  sed  est  cha- 

me    diligendum,    quod   non    potest  ritas  per  se  hahilus  unus  ;  ergo,  etc. 

admitti,  quia  tunc  essent  duo  diligi-  Jlein,  si  formalis  ratio  diligibilita- 

bilia  super  omnia.  Deinde,  sequere-  tis   ex  charitate  esset    bonuni   dili- 

tur  quod   majus  bonum  post  illud  genti,  ut  bonum  nostrum,  autigitur 

suinmum  honum  magis  diligendum  ut    efficiens    boiium    nostrum,    aut 

esset,  et  sic  non  teneretur  quilibet  ut  honum  hahitum?Si  secundo  mo- 

diligere  maxime  se  post  Deum,  sed  do,   tunc  coincidit  cuin  prima  opi- 

aliud    majus  honuin,   cum   pnecisa  nione.  Quod  nec  primo  inodo,  scili- 

ratio  diligibilitatis  sithonum  in   oh-  cet  quod  non  utelficiens,  necut  bea- 

jecto,  et  sic  Pelrus  esset  magis  dili-  lificum    sit     ralio   objecli,    videlur, 

gibilis  a  mequam  egoinet,  quod  fal-  quiaactuscharilatis  jirimus  estactus 

sum  est.-  amicitiai,  quae  est  respectu  boni  in 

Item,  dicunt  quod  honitas    in  ali-  se,  non  ut  efficientis  bonum  diligen- 

quo  alio  participata  a  Deo,  in  se  est  li,  vel  aliain  perfeclionem. 

bonum    per  essenliam,  et  ad  illud 

omnino  ordinatur  ul  ad  finem,  ideo  SCiiOLlUM  11. 

bonitas    per    essentiam   particinata  n  „„.      ■      r^                ••   .       .    •    . 

i                   ^               1             1  Docel  pnmo  Deuin  essc  objeclum  charitatis 

formaliter,  et  sic   includens   utruin-  ia  se,  ut  diligibllem  amore  amiciliffi,  seualTec- 

ToM.  XXIII.  31 


482 


LIUHI  III. 


8. 

Determi 


tione  justi.  Vide  eum  in  Oxon.  hlc  num.  7.  el 
qii.-ust.  I.  prolog.  cl  i.  dist.  i.  (luacsl.  i.  et  4.  dist. 
/i9.  quanst.  2.  11.  ot  12.  ulti  docet  inlelleclum  el 
volunlalem  non  quietari,  nisi  in  perleclissimo 
conlenlo  sub  objeclo  adaequato.  Secundo,  ait 
quod.ratio.  accidenlaiis  objecli  adaequati,  est 
redamalio,  seu  Deum  amasse  iios,  el  hoc  prse- 
cedit  aclum  amicitia?,  aiiiciens  ad  eum.  Terlio, 
ponit  aiiam  rationera  magis  accidentariam, 
nempe  quod  Deus  sit  objecium,  quateaus  bea- 
tificum.  Vide  exemplum  de  pulchro  visibili, 
quo  rem  declarat  in  Oxon.  hic  num.  9.  Quarto, 
resolvit  charitatem  essevirtutem  infusam  Theo- 
logicam,  qua  animasecundum  portionem  supe- 
riorem  perficilur  in  ordine  ad  Deum  amandum 
amore  amiciMae. 

Dico  ergo  quod  in  objecto  chari- 


iiaiio  Scoti  talis   csl    coiisiderare   tria,    scilicet 

chariuS!^  ipsaiii     rationem    essentialem,    vel 

formalem  objecti  secuiidum  se.  Se- 

cundo,  aliam  conditionem  acciden- 

talem   primam   actui.  Tertio,  aliam 

conditionem  magis  accidentalem  na- 

turalem  consequentem  et  concomi- 

tantem  actum. 

Sfi^bVnlTn      Primum  est  ipsa  ratio  summi  boni 

se,  objec-  sccundum  se,  nam  sub  eadem   ra- 

tuna  chari-  ' 

taiis.  tione  est  bonum  summum  charitatis 
objectum  Dei  etnostri;  sed  prima 
ratio  diligibilitatis  in  ordine  ad  pro- 
priam  voluntatem,  non  est  quia  sit 
bonum  mihi  vel  tibi,nec  etiam  sibi ; 
et  hoc  pertinet  ad  affectionem  com- 
modi,  ut  potest  ibi  distingui  secun- 
dum  modum  nostrum  inlelligendi  ab 
affectione  justi.  Unde  prima  et  per- 
fectissima  ratio  objectiva  diligibili- 
tatis  in  Deo  est  absoluta  bonilas 
sua,  ut  est  bonum  in  se,  quia  sic 
amatur  amore  amicitiee,  ut  si  esset 
visibile  infinitum,  qua^libet  visio  vi- 
deret  illud  esse  videndum  quantum 
posset. 

Sic  hanc  essentiam  Dei  infinitam 
quilibet  intellectus  potest  judicare 
esse  summe  diligendam. 

Unde  stante  in  Deo  ralione  hujus 


essenticC  infinila^,  stat  ralio  diligon- 
di  Dominum  super  omnia.  Ut  tamen 
bonum  est  meum  vel  tuum,  vel 
suum,  est  diligibile  amore  concupi- 
scenlia),  qui  non  potest  esse  actus 
perfectissimus  voluntatis. 

Et  cum  dicilur  in  secunda  opinio-  ii. 
ne  :  Si  alius  Deus  esset,  qui  non 
creasset  me,  nec  beatificaret  me,  di- 
ligerem  eum  super  omnia.  Dico,  si 
sic,  non  esset  charitas,  nec  actus 
iste  esset  actus  charitatis. 

Item,  quando  secundo  arguitur,  aq  maj 
major  sanctus,  ut  Petrus,  magis  di-  magii 
Iigendus  esset.  Dico,  quandocumque 
essent  colores  ordinati,  perfeclissi- 
mus  actus  videndi  necessario  est 
circa  perfeclissimum  visibile,  tamen 
non  oportet  habere  actus  videndi 
secundum  gradus  objectum.  Unde 
dico  quod  gratia  major  in  aliis  non 
quietat  voluntatem  meam,  sed  pos- 
sum  habere  actum  minorem,  nec  in 
eo  est  ratio  eliciendi  actum,  sed  hoc 
tantum  est  in  primo  objecto  summe 
bono. 

Secunda   conditio,  qua^  est  acci-   Amici 

...  .  ,  est  ad 

dentalis  et  prima,  praecedens  acluin    dama 

....  i    •       T^  •     •  tem 

amicitise,  est  m  Deo  amor  mei,  in- 
quantum  scilicet  diligit  me  prius 
creando,  et  beatificando,  etprout  est 
bonum  meum ;  et  ha^c  ralio  est 
praicedens  actum  amicitise  nostrum. 
Unde  amicitia  est  ad  redamantem, 
et  ideo  secundario  diligimus,  tum 
quia  bonum  nostrum,  tum  quia  est 
redamans,  sicut  et  amamus  aliquem 
amore  amicitise,  primo  et  per  se, 
propter  bonum  virtutis  in  eo  absolu- 
te,  quia  est  formaliter  amabilis  in 
se  amore  amicitia?  secundum  ratio- 
nem  rectam.  Secundaredamatio  po- 
nit  aliam  rationem  diligibilitatis  ul- 
teriorem  magis    accidentalem,   sed 


DIST.  XXVII.  QU.^STIO  INIC. 


483 


ratio 

acoi- 

talea 

ecti 

ilici. 


sest. 
lum 
im. 


list. 
1.14. 


.  ad  lioc  hiGC  conditio  est  ma^ns  ipsi 
siimnu)  bono  in(|iiantiim  iit  ij)so  se- 
('uiidLim  sc,  qiiam  iiKiiiaiiliim  iiiilii 
vel  tibi  ;  redamalio  anleiii  iii  ali(jii() 
liomine  virtnoso  posila,  nllerioreni 
dieil  ralionem  dili;.;ihililalis  in  se. 
Unde  prima  ralio  dili^ihililalis  in 
Deo  est  lionestnm  ;  secnnda  ralio  est 
redamatio,  (jna»  piwecedil  aelnm 
nieum,  nec  potest  csse  perfeclissi- 
ma  ratio  dili^ihililalis  sine  ntnxine 
liornin  ;  in  Deo  antem  j)rima  ratio 
dili<iihililalis  est  lioiiestas  sna.  Se- 
cunda  ratio  piwcedens  actiini,  est 
quia  amavit  nos  creando^  etc. 

Tertia  conditio  est  concomitans 
vel  consequens  actum,  puta,  iion 
quia  amavit  dando  graliam,  et  alia, 
sed  quia  est  honum  meum,  inquan- 
tuin  attingitur  per  actum  meum  di- 
ligendi,  hoc  est,  actu  nieo,  et  sic  est 
bealificum  objectum  actualiter  bea- 
tificans,  et  sequitur  actum,  ideo  non 
est  ratio  objecli,  sicut  si  tendo  in 
alhum,  utquietet  visuin  meum,  illa 
ratio  non  est  ratio  objecli  visus. 

Ex  hoc  concedo  quod  respectu 
hnjus  actus  polest  poni  habitus  et 
Theologicus,  quia  est  conformis  re- 
gula?  actuum  huinanoruin,  et  est 
respectu  Dei,  ut  objecti,  et  infun- 
ditur  a  Deo,  sicut  prius  *  probatur 
de  spe,  quod  sit  habilus  Theologi- 
cus,  quia  aninia  secunduin  portio- 
nem  superiorem  non  perficitur  per- 
fecte  a  natura,  sed  tantum  a  Deo, 
ideo  secundum  omnes  actus  per- 
fectos  in  portione  superiori,  oportet 
habere  habituin  Theologicum.  Ilic 
non  est  liabitus  concupiscentia^, 
quo  concupiscitur  bonum  sibi,  si- 
cut  patet  prius. 


SCliOLIUM   111. 

Senfcnliu  D,  Tliom.  cl  llenrici,  ch.iritatcm 
ponenilam,  quia  sino  illa  noii  potcst  Ucus  su- 
per  oiiinia  diligi.  Goirredus  oppositum  tenct, 
quia  pars  plus  amat  tolum  quam  se,  ut  patet 
cx  ascensu  gravia,  ne  dctur  vacuum,  et  quia 
maiius  se  opponit  ictui,  ne  frangatur  caput. 
Doctor  conveniens  cum  Ooirredo  in  conrlusione 
rejicit  hjus  raliones  ct  exempia.  Ilesolvit  ergo 
posse  nos  cx  naturalibus  amare  Deum  super 
omnia.  quia  id  recla  raiio  d'clal,  et  fortis  juxtu 
rectani  rationem  oxponit  se  niorti  ob  publicum 
bonum,  in  quo  plus  amat  iliud  quum  se,  quia 
pro  conservalione  illius  vult  suum  non  esse. 
Vide  Doctor.  in  Oxon.  2.  d.  28.  et  ibi  Seho- 
lium. 

De   tertio    articulo,    dubiiim  esse      11. 
potest  quid  facit  iste  habitus   infu-  Vide  iienr. 

o    T\-    -1  I  .  •  quodl.   i. 

sus  f  Dicitur  quod  est  necessarius  q.  2. 
tantum  propter  illam  conditionem 
supe}'  omnla,  quia  sic  non  potest 
diligi  Deus  a  nobis,  nisi  jjcr  habi- 
tum  infusum.  Omnis  enim  amor 
naturalis  est  per  se  ad  bonum  con- 
veniens,  quia  ad  perfectionem  illud 
respicit,  cujus  est  bonum,  ideo  est 
bonum  commodum  in  communi, 
et  proinde  non  diliget  lioino  natu- 
raliter  aliquid  plusquam  se.  Item, 
ex  hoc  amicitia  ad  alterum,  quia 
est  magis  unum  sibi,  ideo  dat  om- 
nino  illum  modum  super  omnia. 

Contra  hoc  arguitur  :  Pars  diligit  Goffr.quod- 
magis  totum  cujus  pars  est  quam 
se,  unde  grave  ascendit,  ut  aqua, 
ut  impleatur  locus  aeris  propter 
bonum  universi,  ne  sit  vacuum. 
Similiter  manus  extenditur  ad  ic- 
tum  pro  capile,  ne  totum  corpus 
intereat. 

Ista  ratio  non  valet,  totum  amat 
se,  et  tamen  magis  amat  partem, 
qutc  magis  est  necessaria  ad  sui 
esse,  ideo  facit  aliquid  necessarium 
ad  esse  alterius  partis  et  totius, 
quce     sunt    necessaria    magis    sibi 


lib.  4.  a.  6. 


48 i-  TJimi  III. 

f]uain   alia  pars  ;  unde  forma,    qucR  se  iriaxirne  (liiif^nl,  quia  in  hoc  fa- 

de  sc  non  est  cfTcctiva,  slantc   illa  ciendo  habet  suinmurn   actuin  vir- 

natura  non    necessario  efficit.  Idco  tulis,  ([\uv.  ost  suminum  bonum  sibi. 
sine   alio   inodo  non    est   forma   in         Contra,  duobus  propositis  id  rna- 

aqua    inovendi   sursum,    nec     tunc  ^is  diligitur,   cui    ut  bene   sit,   eli- 

causalur    aliquid  in   aqua,  quando  gitur  aliud  non  esse  ;   sed  polilicus 

movetur    sursum,   ne   sit  vacuuin,  vult  se,  et  virtutes  suas  non  esse, 

nec  crit  in  aqua  ornnino  principium  ut  bene  sit  communitati ;  igitur,  etc. 
activum    inovendi   aquam,    sed  ali-         Item  aliter,  qui  experiretur  in  se 

quid    aliud    ab    aqua    inovet  eam  istum  actum,  sciret  se  esse  in  cha- 

sursum,    vel    universale    movens  ;  ritate,   si    habitus   iste   infusus    est 

unde  nunquaui  aqua  corrumpet  se  necessarius  propter    istam    circum- 

propter  salutem  universi.  Sic  ma-  stantiam. 
nus   non  exponit  se,   sed  totus  ho-         Dico  igitur,  in  natura  incorru[)ta      ^ 

mo    exponit     manum    pro    capite,  potest  iste  actus  haberi  ex  nalura- (^^1^°^ 

quod   patet,    quia   proprio   appetitu  libus.    Potest  voluntas   creata  dili-  ''>■'"' 

diligit   se,    nec    manus    suo    motu  gere  Deum  super  omnia,  ut  Angeli  1"^^ 

movet    se,    exponendo    pro   capite,  in    pura    innocentia     intellexerunt  perc 

sed  totus  homo  magis  diligens  ca-  Deum,  et  potuerunt  sic  diligere.   Et 

put  quam  manum,  eam  pro   capite  substanlia  actus  polest  haberi   sine 

exponit.    Unde    exempla    sunt     ad  eo  quod  dat  charitas,  quia  intensio 

oppositum.  potest  esse  ex  habitu  acquisito,  ila 

12.  Item  arguo   sic  :   Ratio   naturalis  quod  prompte  potest  iste  actus  ha- 

Aiiaera-    existcnlis   iupuris  naluralibus  dic-  beri  ex  ainicitia  acquisila,  sicut  pro- 

scoti.     tat   aliquid   esse   diligendum   super  bat  unum  argumentum,  ideo   cha- 

natura°°er  omnia,   cuin   sit   rccta  ;  non   aulem  ritas  dat  acceptalionem,   et  perficit 

Deumsa-  jutlicat   diligendum,  nisi  sit   diligi-  ])otenliam. 

peroinnia.  ]ji|g  .   igitur   si   voluutas    potest   cx         Quivrilur,  si  modo    est    intensior 

solis   naturalibus  sic  illud  diligere,  iste    actus    diligendi    Deum    supor 

haberetur  propositum,  omnia  propter  habilum  charitalis  ? 
Item,   9.    Ethic.   Forlis    poUlicus        Dico,  fervor  et  firmitas  semper  ex 

propter    honum    Reipuhlicx    debet  parte   charitatis   est   intensior,   non 

eli(jere  mortem,  licet  nihil  expectet  a  parte   vokinlalis.   Sed  an   natura 

post  mortem  ;  igitur  si  bonuin  coin-  corrupta,  ut  nostra,   potest   habere 

munitatis    est    magis    appetendum,  istuin  actum,  dubium   est. 
quam  bonuni  politici  ab  illo  politi-        Arguitur,    igitur    ad  substantiam 

co,  igitur    rnagis   bonum   in  se,  et  actus   non  requiritur   habitus  infu- .  v 

communitati,  naturaliter  niagis  est  sus.  '  Dico    quod  anima    secundum  '"d 

diligendum  quam  aliquid  aliud.  portionem    superiorem,  ut  perfecle  "^S. 

Fortis  se       Dicilur,  quod   ])oIiticus  diligit  se  perficiatur,  oportet   dari  illani  per- ^^*' 

exponens  .  ,  i        .  -r-. 

m.rti  pro   uiagis  tuuc   quaui  bonum  commu-  fectionem    a   Deo   immediate,    non 

Lono  com-  •i-i--.  ii  •  ^  n     -i 

mnni,  pius  »e,  quiadiligit  se  propter  bonum,  enim   a    natura  perhcitur    sunnne. 

'''''fud.''    Q*^'!^  diligil  summuni  bonum  sibi  ut  Ilcec  tamen  propositio  estcredenda, 

virtutem.    Unde   fortis   in   illo  actu^^unde  propler  haic  sunt  habitus  res- 


DIST.  XXVII.  QU^STIO  UNIC.  485 

poctii     oiiiiiiuni     actiiiiin     itorlionis  heinus     eniin     ,ili(iiian(lo     dili-eri! 

suiterioris    aniinie,    iioii    (luia     ikmi  Deuin   cum    tola    inlensione    j)ossi- 

polesl   habere  lales  acliis  ex  nalura-  hiii,  el  aj^preliare  euin  super  ouinia. 

lihus.   Sed  aliler  est  de   islo  jialjilu  Non    potest   laiuen   li(tc    pra'cej)liiiu 

el    aliis   infusis  ;    charitas  forte    est  ulroiiue   inodo  iiiijderi  iii  n  ia  quoad 

t(»la  ralio  accejitationis,  et  hiec  cir-  oinnes    circuinstaulias,    quie    iiidi- 

cumslaulia   est  rcspectu  exlrinseci,  canliir  jier  illas  addiliones,   ex  toto 

el  dicit  ordiuem  acl  voluulatem  di-  cordc  tuo,   ct  c.v  tola    aniind  taa  ; 

vinaiu,  non  auteiii  dicil  iuleusionem  tolaliler    eniiii    non   jiotesl     liaheri 

iii   actu,  sicul  causa,  sicut  nec  alia'  nisi  di;   ojjjecto  viso,   et  hoc  sensu 

iiifuscB,  sed  est  causa  tamen  jiarlia-  noii  oportet  liic  Deuiii  'dili^ere  su- 

hs    intensionis    aclus.    Nec    posset  per  omnia.  Sic  iiilelli^il  Magisler  : 

esse  aclus  ita  intensus,  cieteris  pa-  Cuni  tota  aninm,  etc 
rihus,  siue  charitate,  sicut  ciini  ea  ;         Ad   primam   rationem  :    Amicilia       kj 

posito   eniin    <equali    conalu    a^que  requirit   uuitatem   j)ro   ohjecto   pri- Ad  argum. 

perfecto  volunlatis,  et    hahilu  cha-  mario,  sed  pro  secundario  non  re-  '  paie!^" 

ritatis     acquisihe     ieque     perfecto,  quirit  unilalem  a-qualitatis,  qufle  est  8i^j"\'e'set 

cum   istis  et  charitale    potest   elici  unilas     maxima.     Uude    secundum  i.Jlloso"'^ 

inlensior  actus,  quaiu  cum  illis   et  Philosophum,  amicitia  completa  re-   esUnter 

sine  charitate.  quirit    aliquam   a'qualilatem,     ideo 

Sed  estne  actus  liujus  virtutis  res-  nou  oplat  amico  suinma  bona,nec  sic 

Ecep- pectu  hujusmodi  objecti,  sub  pra^ce-  improportionatur  ;  sic  non  est  ami- 

plo  ?  Videtur  quod  sic,  Mattluei  22.  ciiia  ad  parentes,  sed  aliquid  majus 

Dilitjes  Dominiun  Deiim   tuum  ex  est  ad  eos.  Tamen  amicilia  est  vir- 

toto  corde  tuo,  et  illud  praiceptum  lus,  et  requirit  in  diligente  virtutein, 

est  affirmativum.  et  unitatem  in  objecto,  ul  habet  ra- 

Contra,   Magisler  in   littera,   hoc  tionem   objecli.    Ipsa   etiam   virlus, 

prtcceptum    uou    impletur    iu    via,  prout    est   respectu    boni    honesti, 

sed  ut  videamus  quo  teudamus.  Di-  conjungit  secundum    reclam   ralio- 

co  quod   sic.   Maxiinuin  mandalum  neiu  poteutiam  cum  objecto.  Stricle 

est  diligere  Deuin,   quia  cum  aclus  aiilein  dicla  amicitia  secuudum  Plii- 

pra^cepti  affirmalivi  sit  sub  prtccep-  losoj)lmiu  est  ad  cequales  ;  large  au- 

to    igitur  et  simililer  iste    actus,  et  tem  suiupla  potest  esse  inler  iiue- 

in  hoc,  scilicet,  uunquam  facias  con-  quales,  quia  tota  illa  virtus  in    vo- 

trarium,  et  in  lioc  facias  jiro  temj)o-  luulale,  si  sit  liabitus,   qui   iucliuat 

re,  et  cum   pra3cipit  referre   opera  ad  ohjeclum    sub    ralione   viilulis, 

alia  ad  Deum,  et  non  nisi  diligeudo,  jiotest  esse  ad  oinues.  Sed  sic  non 

ideo  debet  aliquando  necessario  ha-  loijiiitur  Philosoj)hus,  sed  slricle. 
bere  istuiu  actuiu,  sicut  et  honorare         Dico,   tunc  esl  amicilia  ad  exce- 

j)areutes,  quando  est  opportuiiitas.  dentes,  non  tamen  sicut  ipse  loqui- 

Sed  qualiter?  tur  ihi.  Ilabitum  eiiim  poiiit  ad  ex- 

r  001-     Dico  quod  diligere   sujier  omiiia  cedenles,  queiu     laiueu    noii   v(»cat 

i  in-  debet    haberi    quandoque     utroque  amiciliam  ;   lamen  est  amicitia,  vel 


3. 

EC 

irita 


Mone 
tibili. 


luodo,  iutensive  et  extensive  ;    de-     excellentior,  cum   una  amicitia  est 


486  Llimi  U\. 


f 


ad   excodonlcs,   cl  alia  ad  cTquales,         Ad  scxtuni,  (liceiiduin  quod  ami-      j^ 
secuiiduiii   ipsuiii  ihidem.  cilia   acquisila  el   infusa    non   sunt    ,^j  ^^ 


Inm  1 


17.  Ad    aliud,    nc^o    assunii)lum.  Ad  ejusdem    spcciei,  ncc  diflerunt  tan-   ^-.,^^^. 

Ad  secun- proI)nlionem   dico,  si^-num  est  quod  tum  per  elficienles  causas,  sed  per  acMuij 

sigtuim    dili^o   amicum,   si    facio    sihi   (luod  suas  naluras,   quia  liahilus  est  per- non  «i 

faeiasaTie!  milii.  Ncc  scquilur,   ideo  non  pos-  feclior   liabitu.  Si  autem  ista  acqui-    speci 

*"' [5Ji"*    sum  magis  diligere  ipsum  per  velle  sita  esset  infusa   a  Deo,    non  esset 

illud  magis  sibi  quam  mihi.  Unde  ejusdem    rationis    cum  illa    infusa, 

sensus  huiuii,amicaljilia  ad  allerum,  quia  isle  infusus  habitus  est  talis, 

etc.  est,  istud  signum  amiciticc  ad  quod  non  potest  causari   aquacum- 

aiterum  est,  si  facio  quod  volo  milii  que   alia   causa,    nisi  a  Deo,   unde 

fieri.   Ad    aliam    probalionem    res-  non  distinguilur  tantum  ab  efficien- 

pondetur  :    Unitas  maxima  non  suf-  tibus,  sed  concludilur  dislinctio  ex 

ficit  ad  maximum  actum  diligendi,  efficientibus,  quia  scilicet  non  po- 

nisi  voluntatem,  et  bonitatis;  et  quia  test  esse  hal)ilus  iste  a  voluntate,  ut 

in  me  non  est  ratio  summa?  bonita-  efficiente,    infertur    qiiod   non     est 

tis,  ideo  possum  aliud,    ut  Deum,  idem  habitus  cum   alio,  qui  potest 

plus   diligere   cum   minori   unitale.  ab  ea  causari,  sed  differunt  forma- 

Aliter  dicitur,non  requiritur  nisiuni-  liter,  non  ab  objectis.  Unde  non  se- 

tas  proportionis,quaMnaxime  est  ibi.  quitur,   si   habitus  distinguitur,    et 

Ad  ter-       Ad    aliud,    concedo    antecedens,  objecta,  nec  quia  aiius  respectus  est 

quod  sine  habitu  Theologico  infuso  ad  objectum   in    uno  habitUj    ergo 

potest  homo    diligere  Deum  super  et  in  alio. 

omnia,  nec  tamen  superfluit  chari-        Sed   estne    habitus    iste    infusus       jg 

tas.  nobilior  simpliciter  omni  habitu  ac-    Hab 


tiuo?. 


infuf 


Ad  quar.       Ad  quartum,  habitus  non  dat  sub-     quisito  ?  Dico  quod  sic  simpliciter;  nobiik 

labilu 
quisil 


*""■      stantiam  actus,  scd  facilitcitem.  Dico     non  autem  nobilior  secundum  pro- ^'^^'^" 


quod  habitus  infusus  non  solum  dat  portionem   ad    objectum,   quia   ob- 

facilitatem   secundum    illam  perfec-  jectum  alterius  virtutis,  ut  justitife, 

tionem  actui,  quia  est  partialis,  ideo  perfectius  attingitur,  !"quam  Deus  a 

potest    aliquid   aliud    dare,   scilicet  charitate.   Sed  aclus   charitatis    in- 

intensionem  et  perfectionem  intrin-  fusa^  est  perfectior  quantum  ad  per- 

secam  actui  cum   alia  causa,  quod  fectionem,  quam  dat  habitus,   quia 

non  potest  sola,  sed  quoad  hoc,  ut  habitus  istesemper  inclinat  ad  pri-       f 

hcibitus  iste   sit   meritorius,   est    ut  mum  objectum  sub  ratione  sua,  nec 

causa  totalis.  polest  inclinare  ipsum  sub  alia  ra- 

Ad  quiQ-       Ad  quintum,  dico  quod  non  po-  tione,  sicut  potest  amicilia  acquisi- 

test  acquiri  ex  actibus  aliquis  habi-  ta,  et  quanto  delectabilius  inclinat,        ' 

tus  ejusdem  speciei  cum  charitate,  tanto  est   perfectior.   Unde  diligens 

licet  posset  acquiri  aliqua  amicilia  Deum  habitu  infuso  potest  diligere 

tendens  in  Deum  sub  eadem  ratione  eum,  ut  bonum  commune,  et  vult 

objecti,  et  etiam  per  actum  similem,  eumdiligiab   aliis  ;  non  sic  habitu 

scilicet    super   omnia    Deum    dili-  acquisito,   quo  quis  potest  eum  di-       \ 

gendo.  ligere  ut  privatum  bonum  sibi,  et 


tum. 


< 


DIST.  XXVII.  QU.ESTIO  UNIC.  i87 

ainor   ost  perfeclior,  '(iiii    viill    li.i-  (tmiii     alii»,   sed    (iiiiicilia    acquisila 

or  per-  ^^^'^'^    c()ii(lil(H'(inii.     UiKJe     lialtilus  iiotest  esse  respectu  Dei,  ut  est  bo- 

MiHbe'  ^'>'>i"il<'li"^  necessario  est  principiuiii  iiuni  privatum  silii. 
coiiiii-   (liiiueiKli  Deuin,  ut  est  diliiiibilis  ah 


■n>  ♦ 


488 


LIHHI  III. 


DISTINGTIO  XXVII. 


1)E    DILIUENDIS    EX    CIIAHITATE 


1. 

Argum.   1, 


lastantia. 


Contra. 


QU^STIO  I. 

Utrum  eodem  habitu  diligimus  Deum, 
et  proximum  ? 

.  Thom.  2.  2.  quaest.  2\\.  art.  i.  et  3.  d.  27. 
qux&t.  2.  art.  4.  D.  Bonaveot.  ibi  arl.  i. 
qusest.  2.  et  arl.2.  quxst.  3.  Richard.  art.  6. 
quxst.  I.  Aurel.  art.  2. 

Qiiod  iioii.  Unus  habitus  est  circa 
ununi  objectuni,  ergo  cum  honio 
sit  aliud  objectum  ;  et  aliud  Deus, 
et  tantum  habilus  charitatis  est 
unus,  quee  est  virtus  Theologica, 
ergo,  etc. 

Dices,  objectum  prinium  est  unum 
tanquam  finis,  unde  Deus,  qui  est 
objectum  primum,  est  unum  tan- 
tum,  et  ideo  habitus  consimililer 
erit  unus,  et  aliud  attribuitur  illi. 
Alia  enim  sunt  objecta  secundaria, 
qua3  liabent  attributionem  ad  ob- 
jectum  primarium,  et  ubi  unum 
propter  aUud,  ibi  unum  tantum. 

Contra,  in  speculativis  est  alius 
habitus  respectu  principiorum  el 
conclusionum  ;  veritas  conclusio- 
nuni  atlribuitur  ad  veritatem  in 
principiis  ;  igitur  est  alius  habitus 
respectu  finis  et  ejus  quod  ad 
finem.  Item,  si  eodein  habitu  mora- 
li  et  uno,  quo  appeto  beatitudinem, 
appeto  objecta  necessaria  ad  beati- 
tudinem.  Item,  tunc  omniuin  esset 
unus  habitus  intellectualis,   et  unus 


appelilivus.  Patet  in  quxslione  se- 
quenti. 

Contra  est  Magister  in  littera,  et  „  ,. 
i.  Can.  Joan.  4.   Qui  dilifjil    Deum    opposii 
diliyat  et  fratrem  suum. 

SCHOLILM. 

Hibitum  charitatis  esse  unum,  quo  Deus  et 
proximus  diiigunlur,  et  per  dilectionem  proxi- 
mi  inteliigit  velle  eura  condiligere  Deum.  Ex- 
plicat  quare  eodem  habitu  non  possum  scire 
Deum,  et  scire  alium,  scire  eum  ;  sicut  eodem 
habitu  diligo  eum,  et  diligo  alios  diligere 
eum,  quia  possum  velle  alium  velle  quando 
non  vult;  at  non  possum  scire  alium  scire, 
quando  non  scit,  quia  in  secundo  denotatur 
actum  inesse  alteri,  in  primo  non. 

Dico  quod  sic,  quia  eodem  actu       .-, 
volo,  vel  diligo  Deum  in  se,  et  volo    Diiijten 
proximuin   Deuin    in    se    diligere;  p''*?^'™'}] 
perfecte    auteni    amans    dilectum,  cumconc 

.    .  ligere 

vult  eum  diiigi,  et  Deus,  qui  est  bo-  Deum. 
num  commune,  non  vult  esse  bo- 
nuin  particulare.  Ideo^habens  habi- 
tum  talem,  cujus  actus  preecipitur 
in  communi,  quod  possibile  est  fieri, 
potesf  diligere  Deuin,  et  proximum 
Deum  diligere,  quia  velle  eodem 
habitu  possum  tendere  in  objectum, 
et  reflecti  super  illud  ;  ergo  eadem 
charitate  possum  diligere  Deum,  et 
velle  proximum  diligere  Deum,  et 
hoc  est  diligere  proximum,  quod  est 
respectu  honesti.  Quod  probatur  ex 
hoc  quod  ista  duo.  scilicet  aliquid 
velle  el  diligere,  sunt  ejusdem  ra- 
tionis.  Simile  hujus  patet,  quiaeo- 
dem  habitu  scio,   vel  scirepossum 


DIST.  XXVIII.  QUiESTIO  I.  489 

aliqiii(l,el  scio  nie  scire;  er^o  oodem  Iracto  ;   ergo  scio  eiiiii    iiilellif^ere, 

habilii  (liliyo,  el  (lili^o   iiie  dilii^ere.  sive    scio    iii    alisliaclo  ;    er^^o   scio 

bjeciio.       (loiilra,   licet   hahilii,    ([iio     scio,  eiim   iiilellij^ere,    sive  scire  ;    et    iii 

scio    me  scire,   laineii   iioii  jiossiim  secmida  propositione   notaliir  (juod 

reOecti  snper    actnm   allerins,    nec  scio  actnm   iiitellif;eiidi   sibi  inesse. 

scio  illnd   aliiini   scire  ;    ergo    lalis  Unde  in   actihns  inlelleclus  laiilniii 

hahilns  iii  inlellectu  noii  est  relle-  potest   lieri    rellexio    super    actnm 

xivus  super  actus  aliorum    inlellec-  signatnm  nominaliler,   aut   verhali- 

tuuin   ;   ergo    nec  actus  volunlatis,  (er  iii    comparalione    ad    alios;sed 

alioquin   cum  scio  me  cognoscere,  ex  alia  parte  in    aclihus  volnnlatis 

vel  diligere    Deuin,    possem    scire  potest  esse    reflexio  utroqne  modo. 

quemlibet    alium    cognoscere    aut  Kodem    eniin  liahitu    possiim  velle 

diligere.  Deum,   et  velle  volitionem  hanc  in 

3,           Dicendum    quod     refert    quando  qnocumqiie  tam  in  me  quam  in  alio, 

spoDsio.  verhum    sciendi    constiluitur    cum  et  volo  me  velle  Deum,    el   (luem- 

incatio-'' actu   verhaliter  signalo,  et  quando  cumque  alium,  quia  hoc  non   desi- 

jdf!do  construitur    cum    aclu    nominalilcr  gnat  volitionem   inesse   alleii,    sed 

ii6care.  gignato.   Unde  aliud  est,  scio   sedi-  tantum    designat  me    velle   volitio- 

ficationem,  etaliud,  scio  aedificare^  nem  ejus  inesse  alteri,   vel   alterum 

quia  cum    dicitur    xdificare^    tunc  velle  eum,    et   ideo  utroque    modo 

scientia   respicit  actum   codificandi,  potest  esse  in  volunlale  rellexio,   et 

ut  possit  egredi  extra  a   me,  ut    ac-  in  intellectu  tantum  uno  modo. 

tualiter  existat.  Quaiido    enim  con-  Sed  unde  est  bonitas  istius  habi-      4. 

struitur  cum  verbo  inlinitivi   modi,  tus  ?    Dico  quod    ab   obiecto.  Volo    Bonitas 

'  ^                              «^                     _      _    chantalis 

denominatur  reflecti   super  ipsum,  enim   Deo  bene  esse,  et    volo   isti  ab  objecto. 

ut  elicilur  actualiter,    et    sic    non  amorem  ejus  inesse,    et  ex  conse- 

possum  scire  respectu  alicujus   sci-  quenti  volo  sibi  bona  juslilia',  atlin- 

biliter,  nec   possum    per    habilum  gendo  summuni  bonum  in  se,  et  ab 

meuin   scire    quando    alius    est    in  aliis  ohsequinm. 

actu  elicito  respeclu  ejus.  Si  autem  Ad      argumentum     in     principio  Ad  arf^um. 

liat  rellexio   super    actum    rectuni  qna^stionis,   dico   quod     hujusmodi '"^'"°'p^^" 

nominaliter,  sive  ut  significatur  esse  est    unum   objectum,    neque    enim 

in  actu  elicito,  sive  quia  abstrahilur  proximus  inquanlum   proximus,  est 

a  condilionibus  requisitis,  ut  verba-  ratio  terminandi,  sed  bonilas  divina 

liter  significatur,  sic  possum  reflecti  et  charitas  est  principium  elicitivum 

super   actum  ut  eodem    aclu,    quo  diligendi  Deum  in  se  ;  in  actu  tamen 

intelligo    intellectionem    meam,    et  reflexo  pro  ohjecto  proximo    potest 

cujuslihet    alterius,     quia    rellexio  Iiabere  proximum,  non  sistendo  ibi, 

tanlum  hic  cadit  super  actum  direc-  sed  ulterius  tendendo  in  Deiiin  ;  nec 

tum    ratione    quidditalis,    sive    in  est  simile    de   principio  el  conclu- 

abstracto   tantum,  non    inquanlum  sione. 
actu  inest,    quod   scire   non   potest. 
Unde  non  sequitur,  scio  ejus  inlelli- 
(jere^   sive   intellectionem    in    abs- 


490 


MBni  III. 


1. 

DiffereDtia 

inter  chari- 

tatem  et 

gratiam. 


Amor  Des 

zelotypus 

est  inordi- 

natus. 


QU.li:STIO  II. 

An  habenti  charitalem  necessarium  sit 
diligere  pro.ximum  ? 

Doctores  citati  quaest.  prgecedenti. 

Dico  quod  charitas  est  habilus, 
quo  habens  eam  Deo  est  carus,  et 
Deus  sibi.  Sed  gralia  est  habitus, 
quo  homo  est  gratus  Deo,  licet  eo- 
dem  sit  carus  Deo,  et  e  converso. 
Possibile  tamen  est  Deum  esse  ca- 
rum  sibi  amore,  qui  est  zelus,  ut 
esset  proprius  sibi,  ita  ut  esset  zelo- 
typus,  et  noUet  habere  condilectum, 
hoc  est,  nollet  alium  prep;ter  se  dili- 
gere  Deum,  sed  iste  amor  non  est 
rectus.  Probatio,  Deus  est  commune 
bonum  ;  ergo  natus  est  esse  bonum 
mihi  et  aliis,  quia  est  infinitus  ; 
igitur  volens  Deum,  qui  debet  esse 
commune  bonum  pluribus,  esse 
proprium  sibi  et  non  alii  communi- 
cari,  inordinate  vult. 

Ilem,  iste  amor  zeli  non  esset 
perfectus,  nec  amor  aliquis  quous- 
que  diligens  vult  habere  condiligen- 
tem  eum,  cujus  amor  sit  sibi  gratus, 
sed  est  amor  inordinatus,  quia  se- 
cundum  Augustinum  8.  de  Trinit. 
cap.  3.  Non  est  amor  perfectus  nisi 
diligeTis  velit  habere  condiligentem  ; 
igitur,  cum  charitas  non  sit  inordi- 
nata,  quia  infunditur  a  Deo,  qui 
habet  charitatem  proprie,  vult  habi- 
tualiler  Deum  diligi  ab  omni  alio, 
cujus  amicitia  est  Deo  grata.  Si 
enim  diligo  aliquem,  volo  eum  di- 
ligi  ab  omni  eo,  a  quo  vellem  ego 
diligi,  nec  vellem  eum  diligere  ali- 
quem,  quem  ego  nolo  diligere.  Et 
tunc  habentem  charitatem,  necessa- 


rium  est  diligcre  proximum  habere 
charitalcm,  eo  quod  non  illius  lan- 
tum  est  amicilia  Deo  grata.  Unde 
necesse  est  habentem  charitatem 
diligere  proximum  habilualiter  in 
sensu  comparationis,  nam  charilas 
esl  habitus  inclinans  ad  dilectionem 
proximorum. 

SCHOLIUM. 

Ostenso  amorem  esse  inordinatum,  si  nollet 
Deum  ab  aliis  condiligi,  resolvit  quod  debemus 
velle  Deum  aniari  a  Beatis,  nec  non  a  viatori- 
bus  incommuni.  Non  est  tamen  quod  in  parti- 
culari,  respectu  hu.jus  vel  illius,  ad  id  ligcraur 
de  per  se,  nisi  adsit  necessitaa  quasi  extra,  ut 
si  viderera  aliquem  ad  Dei  odium  vehementer 
lentatum,  et  sperem  tali  aclu  Deum  ei  succur- 
surum.  Docet  de  potcntia  absoluta  stare  posse 
odiura  proximi  cum  amore  Dei. 

Sed  estne  necessarium  habenti 
charitatem  actualiter  diligere  proxi- 
mura  ?  Dico  quod  aliquis  est  proxi- 
mus,  cujus  amicitia  est  Deo  grata, 
sicut  electi  et  beati  illi  simpliciter 
loquendo,  sunt  cari,  et  hoc  cerlitu- 
dinaliter  habemus  quod  sunt  dili- 
gendi.  De  damnatis  aulem  certum 
est  quod  non  sunt  cari.  De  proxi- 
mis  in  via  dubium  est  de  quocum- 
que  in  particulari,  an  sit  proximus 
uno  modo,  vel  non.  In  communi 
certum  est  multos  viatores  electos 
et  gratos  Deo,  et  multos  non.  Dico 
tunc  ulterius,  quod  necessitas  actus 
potest  intelligi  de  actu  negativo 
prohibito  preecepto  charitatis,  scili- 
cet  non  odire  ;  omne  enim  preecep- 
tum  habet  actum  prohibitionis,  qui 
cadit  sub  prsecepto.  Non  est  autem 
simpliciter  necessarium  sic  diligere 
habenti  charitatem,  hoc  est  non 
odire,  sed  tantum  sub  conditione 
tenetur,  non  autem  absolute,  quia 
contingens     est     ex     prohibitione 


2. 


DIST.  XXVni.  QU.ESTIO  II. 


491 


diviiia.  Unde  intii  odiiv  ii(»n  cst 
necossariniii,  ila  scilicel  qnoil  oppo- 
siliiiii  iiiclndit  contradiclioneni.  Non 
enini  necessarinin  siinpliciler  est 
asserenli  principinin  assenlire  con- 
clnsioni,  scd  potest  iion  assentire, 
qnonscjue  error  conclnsionis  redun- 
det  in  errorem  inincipii,  el  j^ropter 
istnni  erroreni  refu^it  ab  illo  con- 
clusionis  errore.  Sed  bonitas  proxi- 
nii  non  est  ita  necessario  coiijuncta 
bonilali  finis,  sicut  veritas  conclu- 
sionis  veritali  piiiicipii,  et  per  con- 
sequens  non  esl  contradictio  volun- 
tatein  velle  Deo  bene  esse,  et  alii 
boinini  non  velle  bene  esse. 
3-  Igitur  nec  simpliciter  necessarium 

pofenib  ^st  bal)enti  cbaritatein  velle  proxi- 
dHecUo'  "1"'"  Deum  dili^ere,  aul  non  odire, 
jroxim/'^  quia  potest  vfdle  euin  non  diligere 
Deum,  neque  in  actu  illo  est  con- 
tradictio,  neque  necessitas,  si  sit 
habitus  imperfectus.  Unde  voluntas, 
quia  libera  est,  potest  babere  actum 
suum,  licet  charitas  inclinet  in 
amoreni  quantum  in  se  est.  Itaque 
non  est  contradictio  quod  aliquis 
habeat  charitatem   cuni  odio  proxi- 


mi,  lainen  necessarinm  esl  di'  po- 
tentia  ordina'a  Dci.  riuia  iii  illo 
j)raH'eplo  |iroliibclur  illc  actus  iiia- 
liis,  scilicel  odire  proximum,  nam 
simpliciler  necessarium  est  non 
odire  de  polenlia  ordinala  el  iiilel- 
leclii  picccepli.  Unde  lauluiii  est 
necessarium  ex  priecepto  et  ordina- 
tione,  quia  de  facto  transgressionem 
praTcpli  cliaritas  cessat  in  aiiima, 
(juia  luuc  annihilat  eam  Deus. 

De   actu    aflirmalivo,    dico  quod  Ad  proxi- 

,  nius  positi- 

non    oj)ortet     semj)er    inesse,    sed  ve  aii.|uan- 

II.-  I  -1  ^o  diligen- 

debet  inesse  quando  occurrit  neces-  dus. 
sitas,  ideo  licet  semper  prcEceptiim 
obligel,  ul  nunquam  odiat,  lamen 
non  est  necessariuin  alicui  iiabere 
actum  affirmativum  respectu  proxi- 
mi.  Unde  contemjilativus  potest  dili- 
gere  se,  et  vivere  solitarie,  non  con- 
siderando  proximum,  nec  est  neces- 
sariuin  considerare  proximum,  ideo 
neque  sic  diligere  illum.  Et  ideo  si 
esset  aliquis  solitarius  et  devotus, 
nihil  cogitans  de  proximo,  non  est 
necessarium  elicere  actuin  diligendi 
circa  ipsum,  sed  necessario  non 
odire. 


492 


LIBHI  III. 


DISTINCTIO  XXIX 


DE   DILECTIONE    SUI    IPSIUS. 


QU^STIO  UNIOA. 

A?i  homo  teneatur  post  Deiim,  maxime 
diligere  se  ? 

Alens.  3.  parl:collal.  68.  arl.  5.  D.  Thom.  2.  2. 
quxst.  26.  arl.  4.  ci  liic  quxsl.  i.  art.  5.  D. 
Bonav.  art.  i.  guxsl.  3.  Richard.  art.  i. 
quge&t.  5.  Palud.  4.  d.  15.  quxst.  3.  ar<.  2. 
Valent.  2.  2.  rf.  3.  9.  4.  parf.  3.  Soto  5.  de 
Juslit.  quxst.  I.  a>7.  6.  Petr.  Navar.Ji/».  2.  rfe 
Bestil.  cap.  3.  ??um.  41.  d.  3.  rf.  17.  9.  6. 
Bellarm.  3.  de  operibus  bonis,  cap.  8.  Tolet. 
lib.  10.  Sum.  cap.  32. 

Circa    distinctionem     vigesimam 
.      '    ,  nonam  ciuaeritur  :  A?!  homo  teneatur 

Argument.  i 

,  primum.  maxime  dilifjere  se  ex  cliaritate 
post  dileciionem  Deil  Quod  non,  3. 
EtJiic.  cap.  9.  amatores  sui  vitupe- 
rantur.  Item,  et  per  Apostolum,  2. 
Tim.  cap.  3.  In  itlis  diebus  erunt 
homines  sese  amantes.  Item  Augus- 
tinus  de  C/yzY.  duas  civitates  faciunt 
duo  amores  Dei  et  proximi.  Item, 
Gregorius  in  liom.  super  illud,  Luc. 
10.  Misit  illos  hinos,  etc.  Nemo  ad 
se  charif.atem  habere  dicitur. 

Item,  si  quis  teneretur  diligere  se 
minus  Deo,  eliciens  actum  intensio- 
rem  circa  se  quam  circa  Deum, 
peccaret  mortaliter  ;  lioc  non  est 
verum,  quia  contrarium  experiun- 
tur  Sancti.  Similiter  Iioc  videtur 
secundum  inclinationem  naturalem. 
Item,  quod  non  tenetur  ex  chari- 
tate  diligere  se  plusquam  proximum, 
quia  ex  charitate  diligitur  bonum  in 


se  ;  igilur  majus  bonum  et  mclius 
niagis  ;  ergo  proximum  meliorem  te 
magis  teneris  diligere. 

Contra,  dilectio  sui  ponitur  men-  conira. 
surarespectu  dilcctionis  proximi  a 
Salvatore,  juxta  illud,  Matth.  10.  et 
22,  Et  pro.ximum  tuum  sicut  leip- 
sam.  Sed  mensura  prior  et  perfec- 
tior  est  mensurato  ;  ergo,  ctc. 

SCHOLIUM. 

Quoad  bona  spiritualia  lenetur  quis  plus  se 
diligere  post  Deum,  ex  ratione  ad  oppositum, 
et  quia  dilectio  sui  et  proximi  est  aclus  re- 
flexus,  et  inler  reflexos  primus  est  ille,  cujus 
ipse  sum  principium.  Secundo  loco  bona  spiri- 
tulia  proximi  amanda,  seu  quod  ,ille  mecum 
amet  Deum.  Tertio,  corpus  proprium.  Quarto, 
corpus  proximi  ;  ita  D.  Bonav.  Valeatia,'_Du- 
rand.  Palud.  Bellarm.  Tolel.  citali  hic.  Ad 
secundura,  docet  teneri  nos  diligere  Deura  su- 
per  omnia  intensive  et  extensive,  seu  solidius 
et  ferventius  ;  quod  quoraodo  intelligalur,  vide 
in  Oxon.  dist.  27.  in  Schol.  num.  16.  Loquendo 
de  dilectione  charitatis,  haec  duo  idem  sunt, 
quia  ab  ipsa  entitate  talis  dilectionis,  est  soli- 
ditas,  firmitaS,  seu  major  appretiatio.  Quidam 
pulant  non  esse  possibile,  ex  charilate  aliud 
super  Deum  diligere.  Aiii  aiunt  eodem  actu, 
quo  diligitur  proximus,  Deum  diligi  ;  si  fiat 
coraparatio  inter  ainorem  charitatis  et  nalura- 
lem,  et  certum  est  non  esse  peccatura  parentes 
amore  nalurali  intensius  dili-iere  quam  Deum 
amore  supernaturali,  quia  absolute  tunc  Deum 
plus  diliges. 


Ad  qua3stionem,  charitas  est 
amor  ordinatus  Dei,  ideo  zelus  non 
est  ainor  perfectus,  quo  nolo  diligi 
eum  ab  omni,  cujus  amicilia  est  Deo 
grata.Tunc  arguitur :  Omnis  amicitia 
ordinata  alicujus  objecli  inagis   ha- 


2. 


DIST.  XXIX.  QILI^.STIO  INIC.  m 

bel  et  iminedialuis   (lili<4ore    aclinn  idem,  cl  ohjcH-lnm  idem,  ul    (licluiii 

eliciliim  (luam  iion  elieilum  ;  igilnr  cs(,  (inia  aclus,  snper  quein    lil  re- 

ina^is  et   niajori  afreclu    voio  meuin  llexio,  iioii  lerminat    ut    ohjecluin, 

(lilij:,ere  respectu  l)ei,  (juam  (lili^ere  sed  tanluiii    ul  mcdiuin  tendendi  iii 

|)ro.\imi,  et  sic  majus    i)onnm  volo  ohjeelum  aelus  direcli. 

milii  (|uam  ])ro.\imo.  Ad  primnni,  Pliilosoplins  dispulat       3, 

•0  nuUo       I(om,  quod  pro  nullo   bono  finito  ibi  el   alle^-at   proverbia  ad    utrani-  Ad  argum. 

0"0  *-*'',            ,                                 ,                           ,•  ^              ,.    .          .                                   priojum. 

peccaii-  salvando  cst  pcccandum  morlaliter,  (jne  parlem,  el  dicil,  vtrtHO.sns  ma-  Ouomodo 

quia  lioc   corrnmpit  bonum  iulini-  .rinie  d/lif/it  sc,  ct  /loc  est  laaddhile,   t'gt'i1uida- 

lum,  quanlum  est  de  se  ;  igilur  non  quia  dili^it  se  ad   maxiina  bona,  et        '  ^" 

debet  liomo  peccare  morlaliler  pro  non  inordinate.   l^nde  ainare   se  ad 

salvalione  dilectionis  (Ibristi  ;  i^itur  actum   juslilitC,    per    (lucm  attingo 

lenelur    magis     diligerc    se    (luam  Deum,    est  amare    Deum,   et    volo 

aliuin,  ubi  peccandum  esset  morta-  nnum  objectuni,  scilicet  Deum  ali- 

liter  pro  salnte  alterius.    Unde  ba-  quando  per  nnum  aclum,  aliquaiido 

bilns,  quo  lit  rellexio,    immediatius  per  plnres  inedios  ;    sed  diliji;ere  se 

inclinat  ad  rellectendum  super  ac-  sicut  niiem   est   viluperabile.  Tnde 

tum  quem  elicit,  quam  super  alium.  boc  donum  Dei    esl,  quod    desj)i- 

Est  igitur  ordo  bic  :  Priinum  enim  ciendo     se,     et     dilifi,endo     Deuin 

quod  volo  post  primum   diligibile,  summe,  diligit  se.  Unde  loquitur  de 

est  actus  meus,  quo  tendo  in  Deum,  amore   respectu  sui  ad  aliquod  bo- 

volendo  nie  diligereeum,  et  lioc  est  nuni  utile,  et  boc  est  frui  ulendo. 

amare  me  ex  amore  cbaritalis.   Sed  Per  boc  patet  ad  Apostolum  et  Au- 

quia  non   est  volendus,  ut   bonum  gustinum.   Ad    (jiregorium,    veruin 

privatum,  nt  in  ejus  volitione   nolit  est  quod  loquendo  de  creatura,  non 

babere     alium     comparlicipem     in  minus  quam  inter  Deum  et  creatu- 

amando,  quod  facit  amor  zeli,  ideo  ram  potest  essc  cbaritas;  babet  enim 

debeo  velle    consequenter   omnem  in  diligendo  se  principaliter  Deum, 

alium  velle  Deum,   cujus  volitio  est  in  quem    iii  isto  actu   tendil,    infra 

Deo  grata  et  accepta,  et  lioc  finali-  quem  non  quiescit.  Unde  nemopro- 

ter,  vel  aliquando,  nam  licet  cbari-  prie  diligit    se,  quia    Deus  tantum 

tate  liabeatur   liomo  carus   Deo,  et  est   objectum    dileclionis,    nec    est 

ipse     babeat  Deum    carum,   magis  amor  minus  quam  inter  duos,  scili- 

tamen  respicit    Deum,    ut    babelur  cet  inter  amantem  et  Deum. 

carus  a  Deo  objective.    Iloc  auteni  Si    qucTras,   quare    igitur    misit 

non  sic  volendo   euin   esse    lanlum  Cbristus  ante  se  binos?  non  videlur 

milii    carum,     cum     ipse    acceptet  in  boc    salvari  intenlio   Salvatoris. 

non  tantum  mo  velle   eum,  sed  et  Dico,    non   quod  cbaritas  non   nisi 

proximum,  et   boc  licet  ex   conse-  interduos  discipulos  baberi   possit, 

quenli,  quia   primo   amando    euin,  sed  quia  perfecta  cbaritas  tunc  inler 

reflector     super    bujusmodi      velle  creaturam  et  Deum  maxiine  relucet 

prius,  ut  inesse  milii   quaiii  alteri.  exemplarilor,  quando  pro  amore  Dei 

Et  hoc  est  diligere  ex  afreclione  jus-  descendilur    ad  diligendum    proxi- 

titiaj   et  babitu    charitatis,    (jui   est  mum. 


494  LIBRI  III. 

4,  Ad  aliud,  aliquid  polcst  dici  magis  bonum  debeo  velle  Deo,   sed  et  iii- 

Ad  sccua- jjiy^jjj.i   quia,  maius  bonum   sil)i  ap-  lensius  eum  diligere,  et  hoc  est  so- 

Dupiiciter  pelitur,  vel   quia   majori  airectione  lidius.    Probo,  quando    quis  diligit 

quemma-  sibi  appctitur  bouum.  Primo   modo  aliquem  plus  ulio,  tunc  sibi  vult  ci- 

gis  diiigi.  ^^^  ^^^  magis  amare,  quia  velle  ali-  tius   bene  esse,   et  alii   male  prius 

cui    majus  bonum    non   est    magis  quam  ei  ;  igitur  sic  diligis,  quia  so- 

amare  ;    majus   enim  bonum    volo  lidius  ;  igilur  et  intensius.  Ideo  dico 

Papae  volendo  ei  Papatum,  et  Regi  quod    aclus    diligendi    circa  Deum 

regnum  quam  mihi,  licet  e  converso  debet  esse  perfectior  et  intensior,  id 

plus  me  diligam,  et  sic  velle  majus  est,  solidior,  ita  quod   vellet   magis 

bonum  mihi  quam  Deo,  est  peccare  sibi  maleessepropteraliquem  actum 

mortaliter,  quia  magis  debeo  Deo.  quam  Deo. 

Sed   de   majori  afTeclu    distingui         Sed   quid    de    ferventiori    actu  ? 

potest  quantum  ad  majorem  firmita-  Dico  quod  passiones  concomitantur 

tem,  vel  quantum  ad   majorem   fer-  naturam  naturaliter  ;  et  ideo  videtur 

vorem.  Sed  istam  distinclionem  non  actus  ferventior,  etqui  facilius  elici- 

benc  intelligo,  quia  si  valeret,   alter  tur  propter  hoc,  videtur   ferventius 

actuserit  perfectior  necessario  et  in-  diligere   se   quam  Deum.   Sed    iste 

tensior,  etistedebetessecircaDeum.  fervor  passio   est  ;   unde  fervenlius 

Certum  est  autem  quod  magis   flr-  potest  quis  diligere  Deurn  quam  se, 

miter  et  solide   debet  Deus  diligi,  tam  ex  parte  objecli  quam  ex  parte 

quam  tu  ipse,  quia  aliquis  videtur  actus. 
habere  flrmiorem  affectum  ad  dili-         Ad  aliud  :  Omnia  pra3ler  primum    Ad  ter- 

.  .  .  tium.  I 

gendum  aliquem,  cum  alium  ferven-  charitas  respicit  accidentaliter,  quia 

tius  diligit,  sed   non  solidius,   quia  non  nisi  in  respectu  ad  illud,  tamen 

pater  in    periculo   magis    patei^etur  immediate    potest  reflectere    super 

di°i|'t^fi-  P''^  filio  quam    mater.   Unde  diligit  actum  proprium  magis  volendo  se ; 

lium  fir-    intensius,  forlius  et  solidius,  et    sic  non    ut    obiectum    finale,    sed    ut 


mius  ma- 


tre.      solidius  Deus  est  diligendus,  ideo  si  proximum  ordinatum  ad   objectum 

te  solidius    diligis,   ut    malles  Deo  ullimum,  et  ita  non  valet  consequen- 

male  esse  quam  tibi,  peccas  morta-  tia. 
liter.  Sed  (credo)  non  tantum  majus 


DIST.  XXX.  UU.IvSTIO  LIMc:. 


495 


DISriNCTIO 


r  ^T 


^v^ 


DK    DILECTJONE    LMMIGOIIUM 


1. 


QU.KSTIO  UNIGA. 

UirKm  hihnici  sint  diligendi  ex   cha- 
vilale  ? 

D  Thom.  2.  2.  q.  2o.  art.  8.  el  9.  et  hir  q.  i.  a. 
2.  D.  Bon.iv.  a.  \.  q.  5.  Kichurd.  a.  i.  q.  i.  Va- 
len.  2.  2.  d.  3.  q.  3.  p.  2.  Expositorcs  in  illud 
iMalth.  o,  DiUgiie  inmikosvestros. 

Circa    dislinctioDem     trigesimaiii 


mum. 


xun- 

UID. 


umeDt.  qua3i'itur  :  Uirum  ne.cessarium  sit 
dilifjere  inimicum  ex  charitale  ? 
Quod  iion,  Au-ustinus  in  Enchiri- 
dio,  cap.  11.  et  habetur  in  littera  : 
Non  est  tcmlai,  elc. 

Iteni,  MattJi.  2o.  Dictum  est  anti- 
quis,  odio  Jiabebis  inimicum.  Sed 
eadem  sunt  prijecepta  nioralia  in 
nova  leg-e  et  antiqua,  et  non  alia, 
secunduni  Glos.  3.  Rerj.  1.  super 
illud  :  Fecit  quoque  mare.  Et  de- 
cem  prdeceptis  in  leye  omnia,  quse 
facere  debemus,  expressit  ;  igitur 
cum  nos  non  aliter  teneamur  ad 
prcEceptum,  quam  illi,etipsi  ad  hoc 
non  tenebantur,  igilur. 

Ilem,  Lucseij.  dicit  Glossa  :  Dili- 
(jere  inimicum  estperfectorum,  non 
parvorum  ;  igiiur  hoc  non  est  de 
necessitate  saluiis.  Unde  Augusti- 
nus  super  illud  Psalm.  118.  Revela 
oculos  meos.  Mirabile  amicum 
ditijere,  mirabilius  tamen  diliijere 
inimicum  ;  nuUus  autem  tenetur  ad 
mirabiliora. 

2-  ltem,Luca3 10.  quserit  lerjisperitus, 

■'"«»•   cjuis    est  proximus  meus,   et    dicit 


tium 


quod  iste  qui  facit  misericordiam, 
eliste  est  diligendus  ;  unde  et  ibi- 
dem  dicit  IJominus.  et  tu  fac  simiti- 
ter.  Sed  inimicusnon  est  hujusrnodi, 
quia  non  lacit  misericordiam  ;  igitur, 
etc. 

Item,  in  contrariis  tenot  conse- 
quentia  in  seipsis,  ex  2.  Topic. 
Amico  autem  oportet  benefacere  ; 
igilur  inimico  jnalefacere  ;  igitur 
non  diligej-e. 

Item,  hoc  videtur  natui'a3  repu- 
gnare.  Unde  hocest  natui-ale  in  oin- 
nibus  aliis,  quod  nociva  et  inimica 
nalurte  odiuntur;  igitur  sic  erit  in 
voluntate. 

Contra,  Matth.  .">.  Dilifjite  inimi- 
cosvestros.\}\c[iuv  hoc  esse  consi- 
lium. 

Ibidem  etiam  dicitur  :  Si  amicos 
tantum  ditexeritis,  quam  mercedem 
habebitis?  Item,  Matthaei  18.  Ghris- 
tus  dixit  Petro  :  Dimitte  usque  ad 
septuacjies  septies. 

llem,  Matth.iS.  ubi  legilur  Domi- 
num  misisse  servum  noquam  in 
carcerem,  quia  non  est  misertus 
conservo  suo,  et    tandem   dicit   ibi- 

dem  :  Sic  faciet  Pater  meus  cceiestis, 
etc. 

SCHOLIUM  I. 

Primum  dictum,  inimicus  qua  talis  non  est 
diligendus,  quia  malus,  positive  habens  habi- 
tum  viliosum  odii.  Secundum,  qua  homo  dilec- 
tionc  habituali  dili-endus  esl,  potest  tamen 
non  diligi  actu.  Tertium,  non  debeo  nolle  ini- 
mico  amare  Deum  in   se,   vel  sibi,   scd  neque 


Quiatum. 


Sextum. 


Contra. 


400                                     MiiHi  in. 

tcneor  ista  sibi  volle  posilive,  absolule,  id  cst,  Sed        ulruiii       jiOSsiiUUS      liabere        ^- 

erficacitor,  sed  laruum  si  Deo  ita  piacuerii,  ct  .^^.i„,„    contrariuin    iiosilivum  circa 

non  est  necesso  cxplicite  poncre   talem   condi-  i         n         •    i                'j              k\ 

tionem,  quia  inclusa  est  in  omni   petitione  or-  euiu,  ut  od.re,  vel   nollc   ei    bonuui   >    ^^^.^^^lj 

dinatc  facta  Deo.  Quartum,    bona  corporis,   et  DieeilduiU  (JUod  quiufjUe  SUIlt  gC- genera  b 

externa    possumus   velle    ct    nolle   proximo    cl  i^(^,.^  lionoruiU,    circa    qua?    diversi-     f"?,',"^ 

inimico,  prout  ei,  secundum   Deum   magis  ex-  ,          ,    ,.          ,                 -i-    ^,      i          •       voleiidt 

'       '^          '                              '^  inode  esl  dicendum,  scilicet  diio   in 

pedit.  . 

comparatione  ad  Deum,   suminum, 

3-           Dicendum  quod  inimicus  duplici-  justum,   volend(j  scilicet   eum  dili- 

loimicus                                     *                •          i        i   •     •      •  n                        .                  r,              , 

qua  laiis  ter  potcst  considcrari,  vel   ut  inimi-  gere  Deuin  propter  se.  becundo,  ut 

non  est  di-                    .       ,    ,                  r-k   •                   i        •  i               -i  • 

ligeudus.  cus,  vel  ut  liomo.  Priino  inoclo,  in-  summum   commodum  sibi,   el  ina- 

quantum  liujusmodi,  malus  est,  non  xime   volendo    sijji  Deum.  Terlium 

tantum  privatione    boni  moris,  sed  est  bonum  vitai  et  esse.  Quartum  est 

ex  babitu  vitioso  contrario  positive.  bonum  corporis,  ut  castitas,  decor, 

Sicut  iujustus  non  tantum   dicitur,  f(jrtitudo.  Quintum,  bonum   tempo- 

qui  caret  babitu  justitia?,    sed    qui  rale,  ut  prosperitas  et  divitia. 

liabet  babitum  justiticB  contrarium,  Quoad  primum  et   secundum,  vi- 

elicilum    ex  actibus   contrariis.    Ita  detur  dicenduni  quod  cum   debeam 

cum  amicitia  respiciat  bonum  virtu-  ex  cbaritale,  non  amore  privato  di- 

tis  in  amato  conveniens  bono  virtu-  ligere  Deuin,   cavendum  erit   mihi, 

tis  in  amante,  et  ex  hoc  fit  dilectio,  ut  tantum    dilectio  mea   sit  ei   ac- 

ita  inimicitia  dicit  proprie  habitum  cepta,    nolendo  habere  compartici- 

causatum  ex  actibus  contrariis,  sci-  pem  in  amando  ipsum  in   se  amore 

licet  odii,  propter  bonum  virtutis  in  justitiee,  quiavolendo  eum  sic  mihi 

eo,  quem  non  imitatur.  Unde  inimi-  ex   affectione    commodi,    hoc   esset 

citia   ut   hujusmodi,   est  pessimum  velle  privatum,  quod  Deus  vult  ha- 

vitium,  quia  oi^timcG  virtuti,  scilicet  bere  commune,  et   per   consequens 

amicitia3,  opponitur,  et  eam  privat.  moraliter  amare,  et  non   ex  chari-  non  dei 

Unde  sic  diligere  inimicum  est  dili-  tate.  Ideo  non  debeo  absolute  velle  TuTe  vf 

gere    ejus    iuimiciliam,    et   hoc  est  ei   talia  bona,  nec    tamen  absolute  ^^^-'^1 

odire  Deum,  quia  ut  sic  non  debe-  nolle  ei   ista,    quia  absolule    velle 

mus  diligere  inimicum.  eum    habere    Deum      carum,     vel 

Potest  ini-      Si  vcro  cousideretur  ut  homo,  sic  amare,  cujus  amorem  Deus  non  ac- 

h^mrnSn  possumusloqui  de  dilectione  habi-  ceptat,  vel   quem    non  vult  habere 

'^'''S/'^'  tuali  vel  actuali.  Si  de  actuali,  nec  amicum,  sed  inimicum,    es.set  inor- 

sic     tenemur     pro     semper,      nec  dinate  velle,  quia  velle  talia  alicui, 

aliquando    habere    actum   elicitum  Deo  displicet,  est  potius  non  amare, 

dilectionis  erga  inimicum.  Convenit  sicut  velle  Regi  alicujus   amicitiam, 

enim  ex  causa  justa  et  licita,    ut  ex  quce  sibi  finaliter  displicet. 

occupatione  circa  contemplationem,  Sed  de  actu  positivo  non  oportet, 

sicut  sunt  solitarii,    nunquam   ha-  quia  potest  subtrahere  se  ab   actio- 

bere  actum  elicituin  circa   cognitio-  nibus,    ut  nunquam    sit  necessitas 

nem  aut   dilectionem  alicujus,  nisi  diligendi    euin  actualiter   positive, 

solius  Dei,  et  sic  possumus  non  dili-  cum  boc  possit  etiam  circa  amicum    **^'*] 

gere  actualiter.  efficere,  ut  patet  supra*;    ideo  di- 2.  nuo> 


ve 

mic 

m 

tiam 


5. 


DIST.   \\X.  OU.KSTIO  r.MC. 


497 


acor- 
riset 
erDa, 
tumus 
•lle  et 
epro- 
10  ut 
dit  ei. 


COnduin    OSSOl,     (juod     IKiii      (IcImmcI  tamen  velle    mortem    ei,    qui    secundum   leges 

VoIlealicuiDoum    al)S..Ullo,    SO.l  suh  ^■'""-"^nnl,  ac  pcr8eculo.-i    Ecclesia^  et  Heipu- 

...  ,.  blii-ii'.  Tu[if;itur   hic    qujEstio    de    Tyraniio,    an 

condilione,  si  n.m   di.si)li(.'el    Uoo  se  scilioet  a  .,uolil.oi  occici.  possii.  Ki  Doctor  in 

Coniniunicaro  sihi,    Ol    sic  n.^n    doho-  Oxon.  hlc  nu.n.  lO.  n.gat.  Kl  Concil.  Conslant. 

IIIUS  ahsolulo  vollo  voln.ill.'   illiinico  ^'''''-     '^-    f'"'*^'"    ""'nnante.n     damnavit,    ut 

•11  I      ,  1      •    .  I-  haproticaiti.  Vide  Al*>ns.   'A,  part.  qu.e^t.  151.    m. 

illa.   sod  uliunHiuo   snh   is  a    ((111.1-  o  .,,.,  o  c,   ,s  ti        1  .,  :    r-,       .    ., 

'  -•  arl.i.  (51.  D.  rhom,  2,  2.  qujest.   G'i.    art.    3. 

lioilO,   si    Doiis  lioc     a.-COplot,    dobo-  Cajot.    Bmnes.    .\rag.    Valcnlia    ibid.    dist.    5. 

inus  vollo  ;  si  non,  n.m   dobeimis  ex  ^"^'^^-  ^-  P»''^-  '^-  ^■'''^  etiam  u.  Thom.  opusc. 

,1...    •,,.  )i  I    i\  .        *  de  rcgimine  Princip.    lib.    1.    oHp.   (\     el  2.  ad 

cnarilale   vello,  iil  Dous  acceiilaret  .,,,-   "  ,      ,  .,      ;  o    .^  r  .^ 

'  .1  ulliin.  qujBst.  2.  art.  2.  ad  5.  Doclores  coinmu- 

euni,  sed    e.\    abundanli    llOC    orare.  nilerdislin-unnt  de  Tyranno,   invasorci  et   ad- 

Verumtamon  ali(]iiando   opoitot  ba-  ministraiore. 
bere  aliquos  aclus  elicilos  inleriores 

et  exleriores  ordinantes  justuin  ad         Sed  (jiioad  tortium,  scilicot  bonum       o 

diligendum   Deiim,  si  liaboo   curam  vihe,    non     possunuis     positive    ei    ouando 

ejus,  sed  si  iion,  non  teneor.  Aliter  vollo  auforri   bonum  vitoe,  quia  boc  ''mor^iem 

teneretur  ire  prtcdicare,  boc   tamen  nullo  modo  esset  revocativum  ejus  p^*^''^''''''^ 

non  oporlet,  quia  scio  aliam   viam  ad  bonum,  quia   post  mortem    non 

possibilem,    idoo  non    leneor  abso-  est  locus  emendie,  et  ideo   tantum 

lute  sibi   actu  interiori,   nec    exte-  i^rivative    possum     sub    condilione 

riori.  Ubi  vero  boc  non    possetfieri  nolle    ei  illud    bonum,  volendo  sibi 

nisi  per  nie,  non   possum  sine  pec-  mortem,  ut    si   Deus    non    decrevit 

calosubtrahere  nie  sibi,  ubi  incum-  ipsum  salvare,  nec  aliquando  babe- 

bit  mibi  cura.  re  arniciim,  possum  sibi   velle  inor- 

Secundo  quoad  alia  bona,  et  pri-  toin,  et  nolle  vitam,  ne  addat  pecca- 

mo  quoad    duo    ulliina,    dicendum  tumpeccatis  ad  cumuluni  daninatio- 

quod  positive  diligendo  eiim  et  pri-  nis   ejus.  Quod   etiam   probatur  ex  inLegenda 

vative  possemus  ei  velle   isla  bona,  vita  Anaslasia3  de  viro    sub  Puhlio,        "^^^"^' 

scilicet     temperantiam,    sanitatem,  quae  oravit  ut   si    Deus  prfevidisset 

vigorem,   etc.   posilive  quidem  vo-  euin  in   infidelitate  sua  mansurum, 

lendo   eum   converti  ad   bonum,  et  juberel  locuin  dare  cultorihus  suis. 
emendari.  Si    autem  istis  utatur   ut        Videntur  tainen  alii  duo  casus,  in  ^ors  ini- 

1  ...  ,.,.  .,  ,,  .    mici  appetl 

ad  exercitium  malilife  suco,  possum  quibus  possenuis  velle  mortem  ini-  poie^t,  si 

ei  noUe  illa,  sive  velle,   ut  auferan-  inici,  non  j)eccando.  Nam  ju(lex,pu- m"r2it^['^- 

tur,  quia  sic  majus  bonurn  volo  ei  ;  niondo     secundum    justiliain,   non  "^"f 

simililer    privative ,    nolendo    euin  peccat   mortaliter,   nec   per    conse- 
plus   male    uti,   sive    nolendo  eum 
plura  mala  multiplicare  ad  majorem 
damnationem  suam. 


cun  Jum 
eges. 


SCHOLIUM  II. 

Noii  licel  vcHe  mortem  inimico,  aut  peccalori 
absolute  (quia  hoc  esset  velle  eum  damnari), 
sed  conditionate,  si  Deus  non  dorrevil  eiim 
salvare,  vel  si  sit  inultiplicalurus  peceala.  licet 

T(Mi.  XXIII. 


quens  executor  jusle  exequendo, 
quia  actor  elicite  potest  volle  quod 
judox  justo  judicavit ;  igitur  licitum 
est  utiique  volle  mortem  inimici. 
Unde  videtur  quod  possum  sibi  velle 
talia  mala,  quia  di^nus  est  talibus. 

Item,  si  sit  inimicus  publicus  Ec-  Licet  ap- 
clesice,  vel  perseculor,  vidotur  qiiod    moMem 
possuin    rocte  vello    mortein    ejiis,  Hei^pnbiif 


498 


Linni  III. 


c;n,  ani  (luia  scmper  bonuin  conjmunc  prcc- 
ris  Eccie-  |)oncn(lum  esl  Dono  parliculan,  cl  si 
®'^'  unum  altcii  rcpuf^nat,  ma^is  dcbc- 
mus  veile  bonum  parliculare  non 
esse  quain  communc,  quod  absohitc 
estvolcndum,  et  bonum  particulare 
sibi  oppositum  absolutc  noiendum. 
Sed  malavita  liujus  inipcdit  cultum 
divinum,  et  est  contra  bonum  com- 
munitatis,  et  sic  esset  iicitum  velle 
ejus  110)1  esse,  vel  mortcm,  inquan- 
tum  est  contrarium  bono  communi, 
vel  inquantum  aliquis  cst  mem- 
brum  putridum  in  Ecclesia  corrum- 
pens  alia. 
Judex  cum      Scd  potcst  dici  ad    primum  de  ju- 

trislilia  de-    ,  •  •        ,  i        k        •  i  i 

bet  veile   dicc  punieutc,  quod  aliquid   est  vo- 

crkrSoS.  luntariuiu  simpliciter,  et  pcr  se,  si- 

cut  volo  comedere,  etc.  aliquid  vcro 

est    voluntarium    ex    aliqua   causa 

pra3cedente    simpliciter    nolita,    et 

tunc   est  voluntarium  aliquo  modo 

in  eo  quod  prcecessit  causalitcr,   si- 

•  in  3  d    ^^^  sa?pe  dictum  est '.  Isto  modo  po- 

j5.  nD|i].   lest  iudex  licite  velle  mortem  illius, 

17.  el  in-  J  ' 

fra  in  hoc  et  similiter  executor  iustitise,  volcn- 

opered.2/.  " 

num.  21.  (lo  scilicct  illud  propter  malum 
commissum  non  esse,  ct  idco  velle 
reum  damnari,  et  sic  cum  tristilia 
facere  sentcnliam,  ct  vellc  mortem. 
Unde  si  nihil  aliud  instat,  non  vide- 
lur  ordinate  volendum,  scilicet 
effundei^e  sanguinem  absolute,  et 
idco  nec  actor,  nec  judex  debet  hoc 
velle  absolute,  sed  cum  tristitia, 
quia  magis  deberet  velle  quod  benc 
esset  sil)i,  ct  quod  fccisset  bona, 
quam  quod  sic  moreretur. 

Si  vero  ab  inimico  crcscit  Eccle- 
sia,  sicut  filii  Israel  ex  oppressione 
yEgyptiorum,  non  est  propter  hoc 
volenda  mors  ejus.  Quoad  aliquos 
vero,  qui  sunl  membra  putrida  Ec- 
clesia)    corrumpentia     aliquos    vel 


e.vemplo,  vcl  suggestione,  cadcm 
scntcntia  esl,  quae  et  de  mortc  ini- 
mici,  quia  talis  inimicalur  virtuoso 
cuilibct,  inquantum  cst  conlrarius. 
bono  viitutis.  Undc  vcl  est  vitanda 
ejus  conversatio,  vel  ab  aliis  mcm- 
bris  ejus  separatio  procuranda,  sci- 
licct  a  comnmnitalc  fidclium,  et  hoc 
sub  conditione,  sicut  picEdictum  est. 

Ad  primum  argumcntum  princi- 
palc,  dico  quod  auctoritas  illa  in-  8. 
tclligi  potest  quantum  ad  bona  cx- Ad  arp 
teriora,  sic  ut  non  sunt  diligcndi 
inimici,  scd  creatura  in  ordine  ad 
Deum.  Unde  loquendo  de  bonis 
temporalibus,  tunc  non  est  tantce 
mullitudinis  loqucndo  de  bono  ccter- 
no.  Vel  non  intelligitur  in  tempore 
neccssitatis,  sed  congruitalis,  ita 
quod  distinguitur  de  casucongruita- 
tis  et  necessitalis. 

Ad  aliud,  in  tota  lege  non    scribi-  ^^^^^ 
lur  :  Odio  hahehis  inimicum  ;  sed  Ju-  '>''=°i'i! 

'  Deus  di 

dsei  dixerunt  hoc,  quia  diclum  cst  eis :    =io-'l«» 

,^  ...  .  odire  it 

DiiKjes  proximam   tiium   sicuL  tei-    micos 
psum,  et  intellexerunt,  ifjitu?'  odies 
i/nmicum,])er  locum  a  contrario  ma- 
le  arguente,  sicut   vidctur  Chrislus 
dicereet  docere,  Matlh.  o.  Fgo  autem 
dico  vohis,dili(jite  inimicum  vestrum,         . 
non  dicit,  scriptum  est,  sed  dictum        f 
estanticjuis.  Quod   autem  non   erat  Argum. 
prcEceptum    tanlum    de    dilectione  trarios. 
amici,  patet,  quia  dilectio  talis   non  *"  SJ 
essettantum  bonum  sine  dilectione 
inimici,  sicut    patet  hic     Malth.   •>. 
Si  ditif/itis  illos,  cjui  vos    dilif/unt, 
quam    mercedem   hahehitis  ?   Unde 
requiritur  ut  amplius  proccdatur  ad 
diligcndum  inimicum.    Unde  argu- 
mentum  a  contrario  sensu    non  va- 
let,  quia   ratio    diligcndi    utrobique 
est  ibi,  sicut  hic.  Sed  quando  ratio 
communis  est  opposita   in    utroque 


DIST.  .\X>L.  Ul'  l'^sno  luMC. 


m) 


9. 


seiisu  oj)i)U.sit(),  Umc  vaU'1  e.K  oppo- 
sila  raliono  iiifono  opposilum  iu 
conso(|uou(o. 

A(l  i)rol)alioiioin  d^'  (lcctMU  pia'- 
ceplis,  (lioilur  (juod  uou  loucuiur  do 
cornmuni  loge  nisi  ad  docoui  pra'- 
cepla,  ol  |)ra'copluui  do  dilccliouo 
inimicoiuui  spoolal  ad  illud  :  \on 
occidcs;  ('[  hoc  iiKiuaiiluiu  osl  pro- 
hibilnm,  uou  iiKiuanlum  arfinuali- 
vum.  Prioleroa,  alii  dicunl  (|U()(I 
decem  prcucepla  fuorunl  oxposila  iu 
nova  lege,  ot  e.xponens  staluil  ea 
sub  prtjecoiilo,  non  lamon  hoccredo, 
sed  sicut  illud  :  \ou  concupisces 
uxorem  (lUcrius,  est  prcoceptum 
nunc,  ila  ol  tunc. 

Ad  aliud,  vorum  osl,  (luaiiluui  ad 
bona  tomporalia  est  mirabilo,  noii 
quantum  ad  aMerna,  sod  tempore 
necossitatis  ad  hoc  toiietur.  Uude 
distinguendum  esl,  sicul  prius,  de 
bonis  temporalibus  et  aHernis  ;  vel 
dislinguendum  est  de  casu  iiecessi- 
tatis  et  congruitatis. 

Ad  aliud,  de  eo  qui  focil  luiseri- 
quar-  cordiain  proximo,  Christus  priosup- 
)i8  in-  pouit  exresponsione  Pharistoi,  quud 

•ng  mi-  ...  ^ 

cordia  isto  qui  fecil  misericordiam,  habo- 
bal  illuiii,  ut  proximum,  scilicot 
Samarilanus  Jud(OUiu,licet  illa  nalio 
habebaljudtoos  pro  extraneis.  Ideo 


d  ter- 
ium. 


10. 


um 
lis 

ns  mi 
cordia 
ei  proxi- 

UUti. 


luiic  si  lial)or(!  dobot  pro  proximo 
(Uiiiiciu,  (|ui  iiidigcl  neoossaria  mi- 
soricordia  tua,  nain  indigciis  iiiise- 
licordia  ost  iiroximus,  idoo  lu  fac 
sil)i  sicul  isto  alii  iiidigoiiti.  lliide 
iioii  ex  sola  rosponsiono  Pharisa'i, 
sod  ex  hoc  iiuod  (Miristus  concliisit : 
Viuh',,  cl  fac  sintililcr,  |)alot  (juod 
oiuiiis  iiidigens  misoricordia,  est 
proximus. 

.Vd  aliud,  quia  quaudo  ralio  est 
oadoiii  iu  utroquo  autecedonto,  non 
toiiol  locus  a  conlraiiis,  siculsequi- 
tur,  al/)uni,  erijo  coloraluni,s'\nu\iiev 
soquilur,  niijrum  erijO  coloralum^ 
qiiia  quod  est  pnpciso  ralio  opposi- 
lionis  iu  contrariis,  iiou  (^st  ratio 
oinnis  consequentitu,  sod  soluin 
quaiido  ratio  consequentiai  opposi- 
lioni  est  opposita,  ut  supra  patet ; 
uude  consequentia  in  coutrariis  te- 
nel,  quando  illud  quod  est  ratio 
consequentitje  in  alio  non  sit.  Ilic 
autem  est  communis  ratio  amicitiaj 
in  amico  etinimico,  quia  uterque  di- 
ligitur  proptorDeum. 

Ad  ullimum,  dicenduiii  ({uod  ini- 
micus  diligendus  est  iiuii  sub  illa 
ratione  nocivi,  et  repugnante  nalu- 
ra^,  sed  quatenus  Dei  creatura  est, 
et  nostro  indiget  adjutorio,  lanquam 
proximus. 


Ad  i|uiQ- 
tum. 

Quaudo 
rulio  est 
eadeu)  in 

utroque 
contrario, 
noQ  teuet 

locu9  a 
conlrariis. 


Ad  Ee.xtum. 


»(»«o«^< 


50U 


IJBHI  III. 


DISTINCTIO  XXXI. 


DE    DUUATIONE    CIIAIUTATIS 


Secun- 
du    . 


QU/ESTIO     UNICA. 
Utrum  sola  charitas  manet  in  patria  ? 

Alens.  3.  p.  collat.  75.  art.  i.  D.  Thom.  i.  2. 
quirst.  67.  art.  6.  et  2.  2.  quxst.  20.  art.  13. 
l).  Bonavcnt.  Iiic  art.  3.  quxst.  i.  Richard- 
art.  3.  quaisl.  2.  el3.  Argent.  qnxst.  i.  art.  3. 
Vega  12.  in  Tridenl.  cap.  2. 

Circa  distinctionem  trigesimam 
primam  quaeritur  :  Utriim  sola  cha- 

Argument.  '  ^  •  i    •  J 

pnmum.  fitas  71071  evacuatur  in  patria,  secL 
manet  2  Quod  non,  prima?  Corinth. 
13.  Cum  venerit  quod  pcrfectum 
est)  charilas  autem  heec  est  imper- 
fecta  et  ex  parte,  sicut  et  actus  ejus; 
ergo,  etc. 

Item,  idein  habitus  est  princi- 
pium  ejusdem  actus  ;  igitur  si  ma- 
not  idem  habitus,  erit  idein  actus 
hic  el  ibi,  et  actus  a^que  perfectus  ; 
igitursic  aliquis  erit  beatus  in  via, 
et  ffiqualis  ejus  beatitudo  hic  et  in 
patria. 

Item,  quod  manebil  fides  in  pa- 
tria,  probo,  quffidam  creduntur, 
qucTB  nunquam  sciuntur,  aut  viden- 
lur,  sicut  historise  de  rebus  geslis, 
ut  ait  Auguslinus  lib.  83.  ciq.  qudest. 
48.  igitur  talinm  nunquam  potest 
esse  cognitio  certiorquam  sitfides  ; 
igitur  illa  in  patria  non  intelligun- 
tur,  sedlantuin  creduntur. 

Item,  quod  maneat  spes.  Ex  eo- 
dem  desiderio  et  liabitu  aliquid  (en- 
ditin  finem  cum  distat,  et  quiescit 
in  eo,  cum  est  prassens  ;  cum  igitur 


Tertium. 


Quartum. 


ex  habitu  spei  desideremus  bonum 
divinum,  cum  est  absens,  eadeiii 
quiescimus  in  eo  per  actum  tentio- 
nis,  cum  est  praesens  ;  igilur  eodem 
liabilu  spei,  et  principio  speramus 
et  tenemus  quod  sperabamus  ;  igi- 
tur,  elc. 

Contra,  1.  Corintli.  13.  Fides,  et 
spes  evacuabuntur,  charitas  nun- 
quam  excidit. 

SCHOLIUM. 

In  patria  non  manet  fides,  nec  spes.  Ex  Hebr. 
II.  et  i.  Gorinth.  13.  quia  ibi  essent  frustra, 
manent  tamen  in  animabus  Purgatorii,  juxta 
communem.  Vide  Palres  ad  hoc  citalos  in 
O.Kon.  hic  in  Schol.  num.  2.  non  tamen  repu- 
gnanl  visio  et  tentio  fidei  et  spei,  babitualium, 
ut  constat  e.x  raplu  Pauli.  Quod  vero  Paulus 
videril  divinam  essenliam,  (ut  s.epius  tenet 
Doctor,)  cst  communior  sententia  Patrum,  ul 
oslendi  dicto  Schoiio.  Explicat  quomoJo  cliari- 
las  eadem  manet  in  patria,  quia  ralio  ejus  ibi 
manet  cum  circumstantiis  et  perfectionibus,  et 
ideo  tripliciter  excedit  charitalem  viae. 


Dico  quod  omnis  illa  virtus  eva-  ^ 
cuabitur,  cujus  inclinatio  ad  actum 
est  incompossibilis  beatitudini  pro 
statu  illo  in  patria,  sic  est  de  fide  et 
spe.  Probo  :  Fidesenim  est  liabitus 
inclinans  ad  assentiendum  vero 
complexo,  cujus  evidentia  non  ap- 
paret,  ideo,  ut  habetur  secundum 
Apostolum  ad  Ilebr.    11.  est  arnu- 'P^^Afn  At 

X  z-  -^      cribitai 

mentum  non  apparentium,  etc.  Et 
est  proprie  de  vero  complexo,  ut  de 
objecto,  quod  respicit  intellectus  se- 
cundum  portionem  superiorem,  sci- 
licet  de  Deo.   Inclinat  autem  ad  as- 


1)!ST.  XWI.  On.flSTIO  UNIC.  501 

sonlloiHliiin  voro  ('(tmploxo   df   \)i'i*  boaliliKliiiis,     scilicol    Dci.    prdjilor 
11(111  |)r(t|)lor  o\  idciiliaiii,  s(mI  |ii(i|il('r     (|ii()(l  |Htiiiliir    lidcs    liic,  ikmjuc    cril 

ollicaciain  eausanlis.  8e(l  il)i  11(111  iii-  «'Jns    altsciilia,    |)n)|)lci-    (jii.td     sj)os 

clinahil  ad   assonlicndiim   aliciii    (\o  jKtiiiliii'  aclnalilcr  ;  ido(j    ciiim    siinl 

l)o(t   noM    c\  idonli,  (jiiia    i\o    lalioiio  liic  nooossaiia,  (jnia    siinl  jtorroclio- 

boalilndiiiis  est  oninia    ilii  cssc   siilt  ncs    snjtjtlenlcs    im|icirccli(tncs     iii 

evidonlia,   idoo,   olc.    INtlosl    lamcii  nohis,  ad    lialtililandnm     jiolonliain 

csso   fidos     iii     jialiia    i\i'    ali^inihiis  ad  oltjeolnm,  (jiia'   ikhi   jxjlost  sein- 

(jiiaMTcdunlnr,  sod   acijiiisita,  siciil  jtci' niancrc  ilti    iii  aclii  (dicild.  (llia- 

dicit  anctorilas   Au^uslini   </isf.   S-i.  rilas  aulcm    iioii    ovacuabiliir,  (juia 

qucrst.  sNprndicfd.  ejus  inclinalio  manel    ad  aclum,  et 

les  ac-       Simililer  spes,  cum  sil  dosidoriuin  (juodammodo   ost   ojusdcm  rationis, 

'el^se^"  t»''senlis,  iion  est  ibi ;  undo  Hoin.  S.  j^osila    diircr^Milia    ex   parte  objecti 

atria.    Spcs  nofi  potest  csse  in  patria,  spes  cliarilalisnuncet  lunc.  Objoctaoniin 

qiue  cidctiir,  fio/i  est spes.  Nam  quod  modo  api^ielicndunlur  iii  uni\ersali 

quis  videt,  quid  sperat'?    Si  autetn  a  nobis,  tunc   autom   in  particulari ; 

quod    non    videtur    speranius,  per  siinililer  modo  abstraclivo  iiuiic  at- 

patientiam  expeclamus.  tiuf^itur  objectum    ojus,   tunc   nude 

Sod  tunc  estdubium  bic,  (jute  est  et  inluiti\  e. 

ralio  evacualionis  isloruni  in  palria,  Ex  liis  sequilur  alia  difrerentia  in       4. 

aut  qiicC  sit  incompossibililas  ibi  in  actu  cbaritalis,  quod  scilicet    actus  DiHerentia 

intellectu,  vol  111  volunlato  .'' Dicunt  ejusnunc  est  remissior,  quani  erit  taiem  vise 

aliqui    quod   j)ropler    foimalem  in-  tunc,quia  quanto  objectum  dili^ibile  ^  P'^'''"''*^- 

coinpossibilitatein  eoruin  in  bealilu-  distinclius     et     jjriesentius     aj)pre- 

dine,  autquianon  suiit  necessariai,  henditur,  tanto  actus   est  perfectior 

sed  superflucG.  Si  pro    primo,   tunc  et   intensior,  sed    islud   noii    variat 

alius  est  habitus  glorico  quain  visio,  habitum.  Probatio,  eodem  eniin  ha- 

etsimiliter  alius  habitus   tentionis,  bilu  qiio  volo  aliquid  in  se,  utalicui 

per  queni  tendit  in  objectum,  (juod  bene  esse  in  se  aj)preliensum  abs- 

non   video,    sicut     jiatet    prius    in  traclive,  eodem  volo  bonum  appre- 

opra  fiuaestionibus  '  de  scientia   Christi.  hensum  nude  et  inluitive,  et  eodem 

jest   ^^^'o^S'  ^^oc  non  ponitur  qnod   alius  (juo  volo  remisse,  eodem  volo  inton- 

aiaiis   habitus  sit,  non  videlurquod  sit  in-  sive.  Unde  charilas  inclinatad  idem 

npos-  .... 

tasin-  compossibilitas   illaruin  ad  bealitu-  (juocunuua»  modo  ostensum,   ol  dif- 

mtitu    ,.                      ....  '          .                  .      . 

n,  et  dinein  ;  actui  eniin  visionis  iioii  re-  ferenlia  ost(!nsioiiis    iKm    dislin^iiit 

cId?'   I)Uf;iiat    habitus     spei    et     hdci,    ut  habilum.  Unde   quia   ad    actuiu  vo- 

palct    in    Paulo     in    raj)lu,     iieque  luntalis  jjerfectnm  concurrit   vtdun- 

enim  tunc  evacuabantur   isla,  (juia  las,  ul  uiia  causa   j)arlialis,  et  habi- 

post  babuiteas;  er^o  sibi  non  infuit  tus  cbaiilatis,  ut  sit  bonus  moraliler 

tunc   aliquod    incompossibile   lidei,  et  ineritorie,    idoo  manente    habilu 

neque   spei.  Si  secundo    inodo,  non  aHjue  perfeclo  jiotest  esse  actus  per- 

est  pononda   in   j^atria   isla   dujtlex  foclior,  vel  minus  perfectus  ex    alia 

virlus,  qiiia  non  est  necessaria,  quia  et  alia   ralione    ostensionis   ol)jecli, 

neque  ibi    erit    inevidenlia   objecti  scilicet  ut  j)rcTsentia3  ejus  vel  absen- 


502  LIHHI  III. 

lia».  Manifosliim  esl  ciiiin  quod  idorn  tus  in  pahia.  Sod  charitas  nuncsiciit 

liiihilus  (iMjiic  pcifccliis  ciiin   |)(jtcn-  lunc    incliiiai    ad    siuniiiuin    hoiniin 

tia  auiiialilcr   so  hahonlo  in  so  lanlo  ninandiiin  in   se   sul)  oinni    raliono, 

perfoctius  inclinal  iii  bonuin  alicjiiod  qiia  (3st  aniai)il(',    cl  idoo  istcje  diffe- 

ad  quod  ordinatur,   (juanlo  dislinc-  rontia'  prun^dniiH  (d  abaenliH  non  fa- 

tius  et  suIj  propria  raliono  vidotur,  ciunt  divorsilatorn  in  cliaritate    se- 

et  siinililor  quanto  ipsum  ost  magis  cunduin  so. 

pi"(esens    iii   propria  et  actuali  oxi-  Ad    rationom   priinam,   (juod    im-       o. 

stontia.  porfoclio  accidit  cliaritali  socundum  Ad  arj^u; 

5.           Sod  contra,  si  voluntas,  ut   appe-  se,  quia  idom  liahitus  non  variatus  a    '"^ 

objeciio.   tit  summum  lionestum  per  cliarita-  parte  sui   est  natus    habore  acturn 

tem,  possit    per  eumdem    hahitum  perfoctiorem  circa  ohjeclum,  ut  prae- 

tendere  in  ipsiim,   iit  pra^sens,  otut  sens  summa  prffisentialitate,    quam 

absens  al)stractive  et  intuilive,  igi-  circa  speculariter  praisens.  Si  autern 

tur  eadein  rationo,   utappelit  sum-  de  ratione  sua  esset,  utesset  tanturn 

mum  commodum  ox  spe,  sequalitor  ordinalus  per  se  ad  objeclum,  ut  ab- 

ex  ratione  habitus  so   habobit  ad  ta-  sens,  vel  sub  alia  rationo   imperfec- 

le  commodum  appelendum,  ut  pra3-  ta,  esset  habitus  essentialiter  impei'- 

sens  habendo  actuin  tenlionis,  ot  ut  fectus  de  r-atione  sua,  nec  natus  es- 

absens  habondo    rnoduin   imporfoc-  set  habere  acturn  circaobjeclum  sub 

tum  desiderii  sicut  et  charitas  potest  ratione  communiori,  sod  ex  determi" 

haber^e  actum  circa  bonum   justum  natione   ad    perfectum    et  imperfec- 

prcEsens  et  absens.  tum.  Undo  fides,  qua?  est  hujusmodi, 

RespoDsio.      Dicendum  qirod  non   videtur   in-  hrc  supplet  imperfectionern  intellec- 

maD?re°i°a  convonions  ponoro  hujusmodi  unum  tiis,  quianon  potest  perfecte  intelli- 

^ratioDe°"  habilum,  sicut  ot  in  naluralil)iis  oa-  gere  Trinitatem;  sed  ibi  non  supplet, 

Scrfptura  ^^^^  virlulo  tondil  aliquid  in  termi-  quia  ibi  erit  manifesta  visio. 

haijetur.   \^i\\x\  natiiraliter,    et  quiescil  in  eo-  Ad  aliiid,  objectum   ut  cognitum, 

Tamen   quia  Scriptura    ponit    liunc  est  causa  volitionis,  sed  est  partia-     dum. 

habiturn  evacuari,   non  autom   cha-  lis  causa,  et  quando  est  pi'sesens  vi- 

ritatem,  ideo   dicendum  quod  sicut  surn  in    j^articulari,  perfectius    agit 

fides  inclinando  iii  assensum  r-espi-  quam  aliae. 

cit  inevidons,  et  ideo  estalia  ratiooh-  Unde    licet    ffiqiialis   sit    habitus, 

jecti  spocialis,  secundum  quam  i'es-  non  tainen  cequalis  actus,    quia  est 

picit  ipsurn  habitus  fidei,  ab  illa,  se-  parlialis  causa,  et    non   tota   causa 

cundum  quam  estobjectum  visionis,  aclus,  sed  cum  potentia  et  objecto, 

et  spes  per  so  respicit  summum  bo-  quod  imperfectius   prasens  est  hic 

nurn,  utconferendum,  vel  ul  absens,  quam  in  patria. 

secundum  quod  est  objectum  actus  Contra,  cum    objectum    sit   idem       - 

expectationis,  et  ideo  utorqiie  hahi-  formalitor,  er^it  et  idem  actus  specie  ; 

tus    ex  se  et   essentialiter    respicit  igitur   bealus  hrc,  etc.    Uespondeo, 

objectum    specificatum     secundum  prima  consequentia  non  valet.  Idem 

rationem    imperfeclam,     secundum  enim  objectum  est  respectu  actuum 

quam  non  eritobjoctum  alicirjusac-  diversorum  specie  et  genere. 


Ad  seci 


niST.  XWI.  OL.ESTIO  UMC.  503 

(loiilra,  si   l)i'a(ilml()    osl  a  cliari-  nis,  noc  aii()in»  niodo   ad  «'aiii  |H'rli- ,,„oa(i  nii- 

lale,  ali(inis  csl    hoaliis   Inc,   iiii|(('r-  nuiis,  siciil    siiiil    Jiisloiia'    (lc  rcljus ''""(^'j^ '"*' 

fcclc  laiiicn,  quia  actus  cliarilalis  el  ^(.'slis,  cl  i|jh(jruiii    iidcs   polcsl  iiia- 

dil(uii((iiis  siiiil  cjusdciii  lalioiiis  liic  ncrc  iii   iicaliliidiiic,    (juia    iii    iiiilld 

cl  ii)i.  dcid^al  slaliii  ilioriiiii,  scd  iiiiii(|iiaiii 

Si  Ncro  iioii    sil  cjusdLMU   ralioiiis,  aliler    cuj^noscuuliir.     Ali^iiia     vcro 

i^ilur  c\acualur,    sicul    el   cufAiiilio  sunl  crcdiUi  el  de  reijus  ^cslis,  qiia- 

ai)slracliva  respeclu  Dci  evatuai)ilur  ruin  co^nilio  ajjerla  j)crliiiel  ad  sla- 

et  visiu  (labilur;  dicilur  aulem  eva-  tum  iiealiludinis,  sicut  ilia  quie  res- 

cuari,  quia  esl  aiterius  raliunis.  Di-  jiiciuut  J)euiii    iii   se,    et    j^cr    iiiain 

cu  quud  nun,  quia  beatiludo  iion  est  siiuj)liciter   evacualiilur  lidcs,    (juia 

nisi  in  tali  ^radu,  quem  j)olest  cau-  derugat  stalui    illi.    Alia    \ero  suiil 

sare  ubjectuin  cu^nitum  et  visuin  ;  el  gesta  et   credita  nunc,  quoruin  co- 

oiijectum  noii  est  natuin  facere  ita  gnitio  aliquo   modo  resjjicil  iieatilu- 

intensum  aclum  al)sens,  sicut  quan-  dinem,  sicut  Jncainalio,  et    Cbiisti 

do  est  j)r<esens.  J^issio,  etc,  quije  tunc  videbunliii'  in 

8  Ad  tertium,   dicendum    quod   ali-  Verbo. 

lertium  qua  suut  creditd,  quorum  visio  nul-         Ad  ultimum  j)atet  ex  dictis  in  cor-  ^j       _ 

et^iTdes  '**  iiiudo  est  de  substanlia  beatiludi-  pore  quoestionis.  '"'"• 


— .  ^  •*..>«« 


504  Lllil^l  m. 


DISTINCTIO  XXXII. 


DE  DILECTIONE  DEI. 

Ileiii,  ui(]iii;il(Mlili^-ens, <liligi'i  oin-  ouiDtuD 
nia  secnri(lurii  qiKjil  sunt  dili^Mbilia  ; 
sed  aliqua    sunt     rnagis    dilifrihilia 
UUyl^STlO  UNICA.  quam  alia  ;  ergo  non   ajqualitei"  di- 

ligil  ornnia. 
Utrwn  Deus  diligat  omnia  miualiter  cx         Coi.ti-a,  a^qualitei-  inlelligil  oninia ;    conira 

ergo  gequalilerMliligit,   quia  ita  per- 
fecta  est  voluntas,  ut  intellectus. 


charitate  ? 


Alens.  I.  parl.  quxsl.  31.  niemb.  2.  el2.  et  quarxt. 
32.  per  toium.  D.  Thom.  hic  qusest.  i.  url.  2. 
et  4.  D.  Bonavent.  art.  i.  qucvst.  2.   et   .3.    Ri- 

chard.    art.   i     quxst.   2.    Durand.   quxst.    i.  SCHOLIUM  I. 
Argenl.  quaesl.  i.  art.  4.  Gabr.  quxst.   2.    Pili- 

gian.  urt.  2.  Deus  diligit  omnia,  probal,   quia  esl   intelli- 

gens  et  volens,   ex  Oxon.   i.  dist.   i.  quaist.    2. 

1.              Cirxa      distinctioneni      trigesiinam  num.  20.  quia  istae  sunt   perfectiones  simplici- 

Argument.  gecundam  quaeritur  :  UtrumDeuscli-  ^"' '"  q^ibusconsistit  Dei  beatitudo  .bi.  d,st. 

pnaium.                           _i                                     /        •          o  i-  quffist.  i.  El  sicut  onr.nia  inlelligit,  (quia  ejus 

iigat  Omnia  sequalller    ex  charitaie  .^  intelleclio  est  infinila),  ita  diligit  omnla  diligi- 

Et  videlur  quod    non,    quia  chaiitas  bilia  actu,   alioquin    esset    in    polentia  ad    ea, 

est  habitus  formaliter  peiTiciens  vo-  q^"^  «*  repugnat,  sed  diligii  possibilia  ineffica- 

,                           .    .                                      .  citer,  seu  compiacenter,    ct   ea    quibus    tnbuit 

luntatem   ;    Igllur     praJSUpponit     VO-  verum  .55.,  efficaciter,  de  quo  i.ldisl.  47. 

luntatem  de  se  imperfectam.  Volun- 

tas  autem  divina  est  perfectionis  in-  Dicendum  est   primo,  quod  Deus       2. 

finilce,  igilur  est  sine   charilate,  et  diligit    omriia.    Secundo,    quod    illa 

tarnen  fertur  in  omne  diligibile  per-  dilectio  est  amor,   et    non  est    pro- 

fectissime.  prium  alicui  per'soii8e,  sed  comnur- 

Secuadum.      lleni,  nouomnia  sunt  diligibilia;  ne  toli   Trinitati.    Terlio,    quod  iila 

er'go  nonomnia  a^qrraliler  diligit.  dileclio  est   una   respeclu    omnium 

TertiuiE.        Item,  ita  opponitur  charitati,  (|uia  diligibilium.  Ex  hoc  eliam   sequitur 

est   odium    imperfectum.   Deus  ira-  quomodo    potest  in    dilectione   Dei 

scitur  peccatoribus,   quia  punit  vin-  esse  a^qualitas  et   incequalitas. 

dicta,  et  itaest  aiipetitus  vindiclce;  llatio  prirni  est,  quia  Deus  est  foi"- oeus  om 

'  •                                         ^  \                     }     V                                         nium  am 

igitur,  etc.  maliter  intelligens   et   volens,   quia      tor. 

Quartum.       Ilein,  qui  diligit,  diligendo  eligit;  orrinis  perfeclij  simpliciter   est  for- 

sed  non  omiies  eligil ;  ergo,  etc.  inaliter  in  Deo  ;   sed  omnis  voluntas, 

Sextum.        Item,  Deum  diligere   aliquid,   est  sive  polentia,    inquantum    praecedit 

velle  sibi  bonum  ;  igitur   si  aquali-  actum,  est    imperfecta  ;    igitur   non 

ter  diliger-et,  cT^qualiter  bonum  face-  est  in  potenlia,   cui   succedit  actus 

ret  omnibus,  cujus  o])positum  vide-  simpliciter ;  nec  dislans  ab  actu,  vel           \ 

mus;  igitur.  difTer*ens,  quia  sic  esset  perfectibilis 


i 


DIST.  XXXll.  QU.KSTIO  UiMC.  .iOo 

per  acliim  ;  cmii  ifiiliir  liaheal  siiiii-  imilaieliir.  I']l  iiioo  dico  qiiod  polcsl 

iiiiiiii  hoiiiiiii  iiifi'seiis,  liabel  volilitJ-  (iiiiiiia    co^Mioscore  el   dili^MTO,   noii 

iieiii  siiiiiiiii  iKiiii  iii  aclu.  Iialiciido  ali(|ii('iii   iioxiiin  resj)ecliiiii 

3             Siiiiiiiler   patcl    iU'    (iiiiiii  vdliltili,  rcalciii   ad  illii(l    ({iiod  esl    exlra    ij)- 

(juia  (tiiiiiis  poleiilia  siiiipliciler  pcr-  suiii. 

fecla,   (lua'   lialtcl   aliiiiiid   (thjeeluiii  lleiii,   oiniiis  perfeclio  siinpliciter  K?fe  voii- 

1                                      .       .       •  I-    •<          I      i\         r              !•<                               !•     livum   esl 

coiniiiuiic     adaMiiialiiiii.     polesl     iii  diciliir  (h;  Ueo  Iftriiialiler ;   esse  voli-  perfeciio 

oinne    illiid    ipiod     coiilineliir     sul»  li\  iiiii  esl  hiijiisiiiodi ;  erg(j,  elc.  Sed  ^""^  "^' ^*^' 

eoininiiiii  ralione  suhjecli,   aIio(iuin  lioc  volitivuin   esl    iii   aclii    respectu 

non  essetsiinpliciler  perfecla.  Pitlest  cujiislihet  ohjecli,  el  lioc  ralione  no- 

igitur  hahere  actuin  circu  oinne  ho-  liiiilatis.      IMndialio     minoris,     sicut 

iiuiii  dili^ihile,  non  aulem   resjiectu  eniiii  (pia*  dicunlur  de  oinnihusen- 

alicujus    dili^ihilis   de   novo,   et  ex  lihus,  ul  convertihilia  cuin   eiite  di- 

tein|)ore,  ita  quod  nunc  dili^it  ali-  cuiit  perfcclionein    simpliciter,    illa 

qua,  (jihe  prius  iion   diligchat,  qiiia  (\uiv  siih  disjunctione   convertuntur 

iiiliil  Deo  convenit  ex   tempore,  iiisi  cum  enle,  etdicunt  passionein  con- 

quia  iiiii)orlat  respeclum  ad  rein,  ut  vertihilem   cuin   enle,     illud    iiieiii- 

in  acluali  existentia  cxtra.  Aiiior  au-  hrum  qu(j(l  esl  perfectius,  dicit  per- 

tein  Dei  respicit  rein,  ut  est  in  esse  feclionem  simpliciler;   tale  est  voli- 

co^nito,  quod  non  dicit  aliquod  m-e  tivum,  et  non  volilivuin,  iiilelli^ihile 

cognili  in  se,  sed  taiituin  iii  cogiio-  et  non  inlelligihile,  anle^iuam  dicitur 

scihilitateDei,ut  oslensum  est//i/>r/-  iiiriiiiUim   et  finitum,  quia  islasunt 

(jj  j  jj    tno    libro'.   VA    ideo    necessario  ab  coinmunia    finilo   et  infinilo.  Igitur 

qi^iaest.   a^teino  ordiualu r   ad  e6,96' diliyihile,  cuin  non  volitivuin  non  sit  perfectio 

oRuiiio    qiiia  licet  cognilio   vel  dileclio    co-  simpliciler,  erit  volitivum  ijerfeclio  ; 

ei  Doa                   .......  *                                                       '                      ' 

et  iDfi-   gnoscihilis,  vel  dilii;ihilis,  quod  est  i^itur  Deus  potest  velle  omnia. 

a.siDou  ...  f      •    i 

e.\teD-  aliud  ab  essentia  divina,  non    laciat 

one  co-  caiisaliter  ad  peifectionein  cognilio-  scholium  ii. 
Mcibiie.  ^j-^   divintJB   vel    dilectionis,    tainen 

.             .  Amor    creaturas   non    cst    propnus   Spirilus 

COnsequitur  de  necessitate,  ita   quod  sancti,  sed  ei    appropriatur,   siculi    Verbo   esse 

non  esset  actus  SUmine  perfectUS,    Si  declaralivum  ;  et  nulli    personffi  divinaj  esl  in- 

non  extenderet  Se    ad  omnia  alia  oh-  trinsecus,  a»t  nrcessarius  respeclus  ad   cream- 

ras. 

jecta. 

,             El  sic  patet  priinum,  scilicet  (luod  Secundo    vidcndiim,  qiiod   liujus- 


5. 


amat  omne   diligihile  ab  a^terno,  et  modi  aiiKjr  non   sit    proprius  alicui  ^„,0^  qoq 

quod  liic  respectus  diligendi  esl  ad  persona^,  (iiiia  hujusmodi  ainor  res-   ^^JJ^ancui 

creaturam,    secundum     quod  liahet  pectu  ohjecti  secundarii  iKtn  impor-  personae. 

esse  extra  Deuin;  uiide  «eternaliler  tat  nisi  respectuin  tantum  ralionis  ; 

lapis  hahet  esse  extra   Deum,  quod  iiullusautem  respeclus  rationis   est 

est  e6'6'6'possibile.  alicui  persona?  proprius  miixiine   ad 

Conlra,    non    est     esse  possibile,  extra,    secundum    esse     existenli;e 

nisi  e6-6'e  diminutum,  el  illud  mcMKjn  creatur<p,    qiiia    si    esset  proprium 

potest  esse  novum,  nisi  propler  ali-  alicui  persoiue,  esset  propriuin  Spi- 

quod  iiovum  in    Deo,    et    sic   Deus  rilui  saiiclo,  et  ita  vel  Spiritus  sanc- 


506  J.IIUU  III. 

liis    iioii  necessario   pi^jceduiel,   vcl  |)olesl  ess(3  propria  ali(;iii  persoiia*, 

Deusainarcl  necessario  aliqiiid  aliud  (juia   secuiiduni    Aiisidiiiuiu  Moiiol. 

a  se.  Pivoterea,  respectus  non  polest  li.  PerfccLio  simpliriter  melior  est 

esse    inagis     necessarius    exlrerno,  sjio   opposilo,   ila    (jiiod    inelius   esl  t 

quia  utruinque  extreinum  pi<eexi^it;  ipsuin  non  ipso,  id  esl,  quocuinque 

sed  niliil  aliud  a  Deo  in  quocuinque  incoinpossihili  sihi.  Sed  si  essel  ali- 

esse   est  ex    se    necessarium  ;  ergo  quod   lale   pio|)riuiii    uni    persona^, 

nullus   respectus    ad     quodcumque  esset  incompossihile    alteri,    et   sic 

aliud  a  Deo  in  quocumque  esse  est  non  esset  in  ea  perfectio  simjiliciter. 

necessarius  simjiliciter  ;    i^ilur  nec         Dices,  quod  Anselmus  ihi  excipit       7 

intrinsecus  alicui  (livinff>   persoucB.  relaliones,  dicens,  7/^'«  ^^«'^/'///«Vie.^/  objecti. 

P  Similiter  dicendum  est  de  Verho,  prxler  relatiDa,  autlale  est  ut  ipsum 

Dggi^'j.gi,g  inquantum    est    nolitia    declarativa  ornnino  melius  sit  quam  non  ipsum^ 

nuUi  per-  creatuFcT,  scilicct  declarare  formali-  auttale  ut  non  ipsum in  aliquo  metius 

propriiim,  tcr  cst  commuue   omni   personae  si-  sit  quam  ipsum. 

sed  Verbo  .... 

appropria-  cul   actualis    iutellectio,    quia   non         Dico  quod  Anselmus  excludit  re-    soiuti 

q.  2.  '  tantum  pater  memiiiit,  sed  intelligit  lationes,  quia  non  suiit  perfecliones  ^d%'2» 

et  vult.  Secundum  Au^ustinum  de-  simpliciter.  Unde  ostendit  ihi  aperte  pe°fecL7. 

c/«/'ffre  autem  formaliter  pertinet  ad  quod  relatio  non   est  perfectio  sim-  °^',"pf^' 

actum  intelligentiae,  et  importat  res-  pliciter,  quia  secundum  eum  perfe- 

pectum  rationis,  qui  est  declaranlis  ctio  simpliciter  est  melius  in  omni 

ad  declaratum,  et  ille  est  appropria-  ess(?;  unde  si  aliquid  tale  esset  pro- 

tus  Verbo,  quia  procedit  per  inodum  prium    uni    personae,   esset  incom- 

notitise  genitai.    Est  tamen  commu-  possibile    alteri.    Nec  valet    dicere 

nis  tribus,  accipiendo  forinaliter,  sed  aliter,  sicut  aliqui  dicunt,  quod  dili- 

accipiendo  principiative  potest  esse  gere  est  proprium   Spiritui  sancto, 

proprius  Patri,    quia  Pater   princi-  non  propter  istud,  sed  quia  ostendit 

piative  declarat,  sicut  assimilat.  Uno  aflectionem    remotam,  qua    dicitur 

modo  dicitur  agens  assimilare,  alio  diligere  creaturam,  sicut  Filius   ex 

modo  forma,  sic  importat  respectum  vi    productionis    habet    respectum 

duplicem  ;  Primo  modo  solus  Pater  declarantis    ad    declaratum  ;    unde 

declarat  Verbo.  Dicit  enim  Verhum  Pater  dicit  Verbo,  non  autem  arte, 

relationem    originis,   et  relationem  nec    aliquo   alio.    Unde   in   Spiritu 

declaralionis   formalis,   quae  appro-  sancto  et  in  Filio  est  relatio  rationis 

priatur  sihi  ex  vi  prodiictionis  sua%  consequens  originem  necessario. 

et  pro  tanto  dicitur  Verbum  notitia         Contra    hoc   est   prima    ratio,    et       g 

declarativa  potius,  quam  alia  perso-  arguitur  secundosic:  Quod  conve- 

na;  eteodem  modo  quo   ad  aliquid  nit  ex  vi  productionis  personee  pro- 

est  dicendum  de  respeclu  appropria-  priae,    necessario   convenit    sibi,  et 

to  Spiritui  sancto,  quoad  omnia  vo-  per  consequens    Spiritui  sancto  ne- 

lita.  Unde  nuUus  respectus  rationis  cessarius  erit  amor  creaturae  ;  igitur 

est  jiroprius,   sed  appropriatus  tan-  impossibile    est   Spiritum   sanctum 

tum.  esse,  et  creaturam  non  diligi,  et  ita 

llem,   nulla  periectio  simpliciter  necessario  diligit  eam. 


DIST.  XXXII.  QILESTIO  INIC.  507 

'*Td"m       "*'"^'  '"^'^    ''t^spoohis   i\uoiu    liahcl  ],;,    ,j,„ji  j.ospecliis,    cl  cysscl    iiulilia 

loTiu'"  V<Mhiiiii   ad  lapidcm,  (iiicii ii   lia-  c-iijiislihcl  cxprcssa  ;  idco  dicciidiim 

Jat'nr   '»*''    l*"'^'^   "^'<^  Spiiihis  sancliis,   si  (j„',„|    „,,,.  j,,  \\.,.l„,^   ,ic'C  aiiiorc  iio- 

ctmsciiiiiliir   c\    vi  prodiiclionis,   ul  ii,,iiali.  (iiii  csl  Spiiilus  sancUis,  esl 

propriiim,  sic  eril  ad  lapidom,  iil  csl  ponoio     ali(iiicm     rcspccliim      pn- 

in   momoria  palcriia,  aul  iii    iiilclli-  |,,i„iii.  Oualilor   aulom  Vorho  vidot 

ji-onlia  sua  producliim    iii  r.ssr  a-iii-  Paicr,    d    noii  arlc,   vidc    (/i.st.    :V2. 

lo?  Si  priino  inodo,  ista  relali..  cril  (jtue.sL  \\  piinn  Oxoniensiis. 
roalis,    quia    rolalio    oii^inis    inlcr 
roalilor  dislincta  osl  roalis;  si  auloin 
poiiis   lapidom    iii  momoiia,  ul  facil 

ad   gi^nilionom  Vorhi,   Vorhuin    oril  Fn  Deo  esl  unus  aclus  dilectionis  omnium  ex 


SGIIOLIUM  II 


lapidis  Sicut    OSsentiiO.    El    prtOteroa  rarlepiia  aequalls,   sed   in.-piiualis   respectu   oh- 

,       .  .  ,    -i  .        .   .  jectoruii:,  super   quae    tr.msit,     vei     voiilorum 

cuin    ai)is,  ner  te,  ul  ihi  est  in  esse  :,.  :^  „,,  ,      ,     ,  i    ^     ,.  •  i. 

•       '_  '  _    '  ipjis,  vcl  qiiod  uraincai    volciidi.    Prinio    vuit 

inlolli^ihili     dislinctUS     ah     essentia  Deus   se.   Secnndo,    propinquiora  sibi,    ncmpe 

(livina,    non  sit  formalitor   infinilus,  elcrlo?    Tertm,   bona    gratia;    ad    finom  elccto- 

nl  in  momoria,  essontia  non  includit  [-"«^  "«^^'^;^"^;  '^'"f  ^-  reiiqua  omuia  sensibi- 

'  o-       .  aa,  de  quibus  vide  Doct.  supra  dist.  19.  H,t  1.  d. 

ipsiim  por  idcntilalom.  Si  etiam  ex-  41. 
primitur  virtulo  produclionis  realis, 

consoquilur    roalem    orif;inalioneni         E.\    his   palet    torliuni;   (luod    est       ia 

respeclus   fundatus  supor  lapidom,  propositum,  quod  iu  Deo   est  unus 

ut  expressus  et  fundatus  super  lapi-  actusdiligoiidi  oninia,  quiaest  ununi 

doni  in  memoria,  ot  sic  simul   cum  ohjectum,  quod  est  ratio  diligihilita- 

essenlia  in  memoria  esset  ratio  ex-  lis  sui,  et  ratio  diligendi  omnia  quo- 

primendi    Verhum,    quia    Verhum  cumque   modo  diligihilia  sunt.  Est 

producitur  de  his  quae  sunt  in  nie-  tamen    unum  objectum   primum   et 

moria  Patris.  necessarium,  aliud  conlingons,  quod 

Item,  posito,  per  impossibile,  quod  nullo  modo  causat  actum  distinctum 

solum  esset  lapis  in  memoria  pater-  ab  actu  perfoctissimo  et  priino.  Nam 

na,  et   non  extra,    sicut   aliquando  si  unum  intolligeret,  vel  vellet  actu 

ost    in    mea,    si    Pater    exprimoret  uno,  et  aliud  alio,  respiciendo  ea  si- 

aclualem    notitiam    ejus,  vere  esset  cut  objecta  principalia,  sic  vilesceret 

cognitio,  et  vere  Verhum  lapidis.  ejus   intelloctus,    quia     tunc    actus 

Item,    tunc   intollectus    patornus  ejus  ab  extrinseco  aliquo  essentia- 

vilesceret,    quia    lapis    esset    ratio  liter  peiTiceretur. 
movendi    intelleclum     divinum    ad         Ex  quo  quarlo  concludilur,  quod 

exprimendum  Verbum,    inquantum  iste  actus  elicitus  est   ex    charitato, 

est  ejiis,  et  sic  infinitum.  Nihilomi-  scilicet  hahitu  uno.  Sicutonim  ralio 

nus  hoc   sequilur,  si   omnia  siniul  polentiae  non  dicit   imperfoctionem 

exprimat  de  memoria  sua,  inquan-  forinalitor,    nec   latio  actus,  ut  de- 

tum  distinctis  respectibus  ex  natura  pendot  a  potontia,  dicit  imperfoctio- 

productionisrespicerent  memoriam,  nom,  sic  licet  potontia  plus  posset 

ut  eam  consequentia  in  meinlelli-  cum  hahitu  quam  per  se,  et  sic  fa- 

gibili  distincto,  et  sic  essent  tot  ver-  ciliori  niodo  dicit  iniperfectionem  in 


:m                                     Miuu  III. 

potonlia,   lamen    esse  idein   habitiii  al)solut(;,    scd  iit  transil  in  objecta  ; 

roaliler  non   ost  imperfoctionis.  Sic  non   qnidem  c'rifiiialit(;r,   sed  secim- 

habitus  charitatis  est  formaliter  cha-  duin  quod  aliqiia  immediatius  ordi- 

ritas,  et  tunc  iste  actus  uiius  est  ab  nantiir  ad  finem,  ideo  non  ffiqualitor 

illo  habitu  uno,  et  uno  objecto,  qui  dijigil  ornnia,  loquendo  de  actu,   ut 

Deus  est.  transit  in  objecta,   quia  non  transit 

NoD  est        Ex  quibus  quinto  patet  non   esse  in  omnia  objecta  uniformiler,    quia 

ufjifeJ-  infTequalitatom  ex   parte   dilectionis  primo  vult  so,  secundo  vuit  velle  se, 

pa?te'Ve!  ^^^^    "*  considoratur  in  se,  vel  in  et  tertio  vult  omnia  homini  neces- 

inse.    ordine  ad    suum    principium,     sed  saria  ad  hoc  volendum. 

tantum  ut  in  ordine  ad  volita,  super  Ad   primum,   patet  quod    habitus       12. 

quffi   transit,  non    tantum    quia  illa  aliquid    dicit    porfectionis,     scilicet -^'^ '^'"S" 

volita  sunt,  vel  inaequalia  bonasunt  iirmiter    et  faciliter,    et  sic    potest  Ouomoci 

eis    volita,    sed    etiam     secundum  poni    charitas  in  voluntate    divina  chariug 

quomdam  ordinem  transit  super  illa.  non    tanquain   distans  ab    actu    ad 

Vult  onim  Deus  ex  charitate  primo  quom  ordinalur,  vel   a   potentia,  in 

bene  esse   sibi,  tanquam   fini   om-  qua    fundatur;   quodlibet  enim  eo- 

nium  ;   secundo,    vult   alium    velle  rum,   cum  sit   formalitor  infinitum, 

sibi    bonum   osse.    Tn   isto  instanti  includit  aliud  per  idenlitatom. 

Primum  potcst  poui  prffidostinatio.  Ex  oodom  Ad  aliud,  dicondum  quod  otsi  non  Ad  seca 

acfSrL  6ni'^J  habitu  potost  vello  mihi  omnia  omnia  sint  dilijj^ibilia  ex  charitate  et 

gioriaeiec- necessaria   ad  dilis-endum  so,  et  ox  amoro    concupiscontise,    qua    auis 

torum.                                  _,~                         '  ...                                                    • 

consequonti  illaofficoro  in  mo.  Nam  vult   sibi  et  alleri  illa  bona,  tamen          ' 

post   volitionem   finis,  primum   im-  sunt  ex  charitatediligondadilectione 

modiatissimo  volitum  vidotur   illud  convoniento  ois. 

quod  propinquissimo  ad  finem  ordi-  Ad    tortium,    figurativus     sermo    Ad  ter 

natur  in  omni  rationabili  voluntate,  esi:  Deus  irascitur,   sod  tamon  ira     ^'"" 

et  ideo  illud  per  quod  ad  finem  do-  est  in  voluntate,   et  potest  esse  in 

venitur  immedialius  ;  et  tertio  om-  nobis    ordinatus    actus     voluntatis 

nia  quocumque  modo  ad  haec  necos-  propter  veram  parvipensionem,  est 

saria,  et  sic  posl  prgedostinationem.  tamen   appetitus    vindictffi,  quse  fi- 

. .           Deinde  ost  collatio  gratiae  et  alio-  gura  est  Metonymia.  Tamen  ira  non 

p^gj  gpjj.j  rum    supernaturalium,  quibus   im-  estnisi  appotitus  sonsibilis,  quia  non 

tuaiia,  vo-  mediate  altingimus  finoin,  et  postea  est  nisi  acconsio  sanguinis  circa  cor, 

muDdus   isle   inundus  sensibilis,  et  alia  visi-  idoo  tantuin   appotit  vindiclam    illi 

cum  sensi-                                                                            .  .                                     •■  •            ■    ,                    , 

Liiibus.   bilia,  quee   sunt  proplor  hominem,  qui   vere   eum    vilipendebat,    unde 

sicut   propter  illud,  quod   prius  et  velle  punire  est  irasci ;  amorautem 

iminediatius  est  volitum  in    ordino  excludit  odium.  Unde  si  Dous  odiret 

ad    communom   finem  omnium,  et  aliquem,    annihilaret     ipsum ;    sed 

siciit  illud  quod  propinquius  fini  ul-  Deus,   cui  irascitur,  vult  esse,  cum 

timo  dicitur  finis  ejus,  quod  reino-  vult   punire   illam  parviponsionem, 

tius  ab  00.  In  omnibiis   tamen  his  tamen  naturam  diligit  illorum,  qiii- 

gradibus,    unus   est  actus,    qui   est  bus  irascilur,  quia  si  odiret  eos,sla- 

diligere    omnia    ina^qualiter,     non  tim  non  essent. 


I 
I 


DIST.  XXXIl.  OU.^STIO  LINIC.  •'^i09 

dquar-       Acl    aliiid,  eli;j<'re  \)ei  est  pneac-  se  mius,    lainen   respicil  extrinseca 

lintum.   ceptarc   islos   illis,  cl  pi-teacceptalio  <iua'  suul  luaMiualia. 

est  supposilo  firadu  oiuiiiuiu.  Uiide  Ad  aliud,  luui  oiiiuiii  a^(iualilcr,  id 

eliyei-c  isluiu,    csl  prawicceptare  is-  est,  noii  ad  aMiualia  dili^iil,  laiuen  ex 

luiu    ad  ali(|uod   bouuiii  supcriialu-  aHiuali   alTcclu   potcst   iiiajus  cl  iiii- 

raie,  et  sic  Dens  non  dilipt  oiiiuia  uusbonuiu  dili^i;  liiec  potest  boino, 

tequaliler,  sed  ad  bonuin  sibi  coin-  cuni  boc  tainen,  (luod  Deus  ex  a^ciiia- 

petens.  Und(;  non  sc^iuilur,  aMiuali-  ii  aclu  diligil,  luui  laiiicn  aHiualiter 

ter    dili^il,     er^o    aMiualilcr     bene  bcne  facit,  quia  dili;;ibile  est  exlrin- 

facil,  quia  licet  actus  dili^endi  sit  iii  secuin. 


1  *  I 


1)10 


LIBRI  III. 


DISTINGTIO  XXXIII. 


I)E    VIRTUTIBUS   MORALIBUS. 


pnmnm. 


QU.ESTIO  UiNIGA. 

Ulrum  viriules  morales  sint  in 
voluniaie  ? 

Alens.  3.  /;.  q.  29.  m.  i.  arl.  4.  el  quxsl.  78.  m. 
3.  D.  Thom.  i,  2.  quxst.  50.  art.  4.  et  .5.  et 
hic  quxst.2..  arl.  4.  D.  Bonavent.  iin.  i.  quaesl. 
3.  Richard.  ar/.  i.  quaest.  i.  Dnrand.  ^M<??st.  i. 
Gabr.  fjuapst.  i.  Major.  d.  36.  ^usst.  i.  et  2. 
A\m.  Iiic  el  3.  ^rrid.  mor.  cap.  6.  Vasq.  i.  2. 
rfwp.  87.  qui  omnes  tenent  cum  Scoto  conlra 
D.  Thom.  Vide  R.idam  3.  lom.  conlrover.  15. 
art.  I. 

1.  Circa    dislinctionem    trigesimam 

Argument.  tertiam  qiueritur:  Utrum  virtutes 
morales  sint  in  voluntate,  ut  in  sub- 
jedol  Quod  non,  per  Philosophum 
primo  Etliicorum,  cap.  uU.  qui  dicit 
intellectuales  virtutes  esse  in  parle 
rationali  anima^,  morales  in  irralio- 
nali.  Ubi  dicit  Gommentator  quod 
in  eo  quod  est  medium  inler  phan- 
tasticam  et  rationalem,  debent  poni 
virtutes;  hujusmodi  non  est  volun- 
tas,  sed  appetitus  sensitivus;  igilur, 

^tc. 

Item,  3.  Ethicorum,  cap.  9.  ponit 
Philosophus  prudentiam,  fortitudi- 
nem  et  temperanliam  in  appetitu 
sensilivo,  qua?  sunt  prfficipUcP  de 
decem  virtutibus  moralibus;  si  ergo 
Yoluntas  esset  proprium  subjcctum 
moralium,  hoc  non  esset  verum, 
quia  voluntas  perfectibilis  est  nobi- 
biliori  perfectione  sibi  propria. 
Tertium.       Itcm,    1.    PoUtic.    cap.    3.    dicit 


Secun- 
dum. 


quod  anima  dorninalur  appelitui  in- 
feriori  priricij)alu  politico,  vel  civili ; 
sed  (lominatur  corpoii  principatu 
despolico,  vel  dominativo,  laline 
loquondo.  Sumiliir  ex  hoc  quod 
appetilus  ille  j)otest  inoveri  contra 
imperiurn  rationis ;  ergo  ut  faciliter 
et  delectabiliter  secundum  dictam 
rationem  recte  faciat.  necesse  esl 
j)oner^e  in  eo  habitus,  vel  virtutos, 
quibus  facililer  obediat  rationi,  et 
voluntas  illo  sicut  instrumento  uta- 
tur. 

ftem,  temperantia  el  fortiludo  Quartuo 
perficiunt  irascibilem  et  concupisci- 
bilem,  sicut  patet  ex  aclibus  eorum  ; 
ista  non  sunt  in  voluntate,  sed  in 
appelitu  sensitivo,  quia  istce  condi- 
tiones  accidentales  objecti,  quas 
rospiciunt,  scilicet  bonum  arduum 
et  delectabile,  per  se  non  distin- 
guunt  ol)jeclum  ejus;  igitur  nec 
potentias  in  voluntate;  sed  in  sensi- 
tivo  sunt  distincla  propter  organa. 

Item,  virtutes  Theologicce  viden-  Q"'°i"^ 
tur  sufficienter  perficere  illam  par- 
tem    animffi,    qua   definimus,    quia 
una  est    circa    bonum,   alia    cir*ca 
verum;  igitur,  etc. 

Dices,  verum  est  circa  verum  2. 
primum,  et  bonum  ultimum,  cir^ca 
quod  perficitur  circa  principium,  et 
circa  conclusionem  ;  igitur  virtutes, 
quee  sufficiunt  ad  perficiendum  in- 
telleclum  et  voluntatem  circa  pri- 
mum  bonum  et  primum  verum,  non 
sufficient  respectu  aliorum. 


DIST.  XXXIII.  01    HSTK)  l.MC.  r)ll 

loppo-       Conlni  2.  I'Uliicorinn,  cai).  li.   Vir-  jiislilia    d    suhjoclis    oaiuin  ;    iiiilla  ^^Rid.  (juo- 
»'l-                                                                   '  .  .  <JI.*.  q.  18. 

tiis  esl  habilns  clcrdnis;  cleclio  aii-  iiioralis  csl  iii  \(tliiiilalc,  scd  laiiluin    vi.ie  u. 

Icin  cst  apjiclilus  cojisilieilivus,  aiil  jiistilia-t.    h'f/iiron(nt,  rdj).  I.    l*atcl  q.r,o.  art." 

consiliuiii  ;    appcliliNiis    sallcin    cst  c.v  (lcliiiilionc.  Primaraiio 

appctitivus  cuin  ralionc  ;  i^iliii  pra'-         Ilcni,  virtus   cst  hahilus  (lclcnni- "■  "'"'"'"• 

supponit  rationcin  ;  igiturcst  voluii-  iiatai  potcnlia'  icspectu  opcralionis, 

tatis.  et  idco  in  potcntia,  qua^  de  se  dcler- 

Itoin,   viiiulcs  sunt    niaxiina    ho-  ininalur  (id  ali({iii(l,  ikhi  poiiitur  lia- 

na,    sccundiiiii    Aristotolcin    primo  hitus.   NOIuntas  de  se  est  determi- 

Rhetor.  rap.  1).  Siinilitor  ost  honuni  iiata  ad  honuin,  (piia  oiniiis  potontia 

honcsluin    ct   dccrcluin    contra  ho-  dctorininalur    ad    ohjcctuiii    suiiiii. 

nuin    ulilc    cl   (hdoctahilo,    el    ideo  Priiiiuiii     igitur   honuiii    siinpliciter 

inaxima   hona   sccuiidum    Aristoto-  est   ojus   ohjcctuin  ;  orgo  j)rius  do- 

lcin   suiil    socundum   id    iii  (pio  ex-  torminatur  de  se  ad  ((hjocliim  sim- 

cedit  homo   hrutuin,  (|uia   tondit  iii  plicitor.   Ouamvis  autcin  iioii  potest 

honcstum,  ut  distingiiitur  a  hrutis,  tondore  in    ])onum,  ut  nunc,  taineu 

sicut    arguil    IMiilosophus  1.    A7A/-  si   intcllcctus   ostcndit    sihi   honum 

coram,  rap.  I.  Iioino  cuin   sit  fclix,  simplicitor,   de   se  detorminatur  ad 

felicitas  csl    iii  co  (juo  dislinguitur  illiid,  idco  si    ost  prudcntia  in   in- 

ab  aliis.  tollectu,  do  se  dotcrminatur  volun- 

Itom,honum  hujusinodi  estlauda-  tas  ad  honum  simpliciter,  quantum 

bilo  ;  igitur  est  in  potestate  nostra  ;  est  ex  parte  sui  ;  igilur  voluntas  de 

ergo  in  volunlato.  se  determinala  ost  a  ratione  oston- 

Item,    primo    Politic.    cap.    ult.  donte. 
dicil  Philosoplius  quod  necesse  ost         Item,  ox  lihortato  ejus,  ut  voluntas       ^- 

in  principanle  ponere  virtulcm,  ut  est,  non  requiritur  iii  oo  virtiis  aut  Secunda. 

in  hono  principo,  sicut   in  subjecto,  hahilus    ad    detorminandmn,    sicut 

ut  rocte  suhjicialur  ;  et  hoc  ajipliciit  ncc   in  dotorminato   ox  se.  Nam  in 

ad  partom  supcriorem  ct  infcriorom  nalurali  agcnte  non  est  virtus,  ({uia 

in  anima  nostra.  iii    actu    primo   cst  actus  secundus 

deterininate,  et  agons  liherum  ex  se 

SCHOLIUM  I.  dotorminatur    ad    actionem    suam, 

Sentenlia  D.  Thomffi,  viitules  moralea   nullo  ^i^Llt  agCUS    naturale    ad    SUaul. 
raodo  esse  in  volunlate,    suacielur   sex  rali(jni-  Itom,  hoc    idcin    probo   sic  :    Licot      Tertla. 

bus.  RefutaturprimoexPhilosophooslendendo  (,u^„(l()     SUIll     (lu<e     CauScB    agentCS 
hauc  essc  conlra  menlcm  ejus  ;    ex   Augustino  .  ,    .  .       ^ 

variis    !ocis.    Ducilur   prima   ratio   D.    Thoma^  partialcs,  nou  Slt  inconvoniCns  quod 

ad  opposilum,  la(e  ostendendo   quod    voluntas  01)j)0sitis    modis    JU   lina    sit    liatura- 

non  determinatur   neccssario    ad    honum,    sed  Htas,  Ot    iualia    lihortas  ad  OUmdcin 
cum  dirdcuhatibus,  ep;ero  virtule,   ut  recle  de-  ,  ,  •  i 

i.p,„jnetur.  actum,  tameii  idoin  agens  non  agit 

oppositis  inodis   iii  oadein  actione  ; 

3.  Dicilur  quod  siint  fanluin   in  ap-  sed   voluntas,    iit    lihera,    si  agoret 

''"•  !?•   pctilii    scnsitivo,  ot  quod   nusqiuim  cx  inclinationc  virtulis,  ageret  por 

'•  8- d.   ponit  Pliilosoiihus  eas  in  voliinlalc,  modum    naturai    sccundum    Aristo- 

art.  2.       ,  .     ,  I  •  I 

q.  4.      uhi    loquilur   dc    virliilihus    aliis   a  telcm  ;  rc^iuiritur  orgo,  otc. 


512 


LIBRI  III. 


Quaria.  Ilom,  iil)i  passioncs  siint,  ibi 
inodoraliva  passionnn»,  cujiisnjodi 
snnl  virtnlcs,  dchcnt  |)(tni  ;  scd  pas- 
sioncs  sunt  in  appctitu  scnsilivo  ; 
igitur,  ctc. 

QuiDia.  Itcin,  ubi  cxtrenia,  ibi  mediurn, 
passiones  sunt  extrema,  virtutcs 
autcm  in  medio.  Simililcr  adducitur 
illud  i.Politic.  cap.  9.de  dominativo 
principatu  et  civili. 
5.  Oppositnm  dicit  Aristoteles  in  fine 

impugna-  ^;.^;/?/  Ethicorum,  ubi  rationali  altri- 

tur   opinio  l 

D.Thomtc.  buit  virtutcs  morales,  pcr  quod  in- 
telligilur  appetitus  intellcctivus, 
quia  per  irrationalem  intclligit  vo- 
luntatcm,  quffi  non  est  essentialiter 
intellectus,  qua  tamen  est  bonus, 
ut  homo. 

Moraies  in      Probatio  :    lu  pvimo    Ethicorum 

voluntate    i^,  .,  ,  i  i  •       i 

secundum  Philosophus  qucBrcns  de  subjecto 
phum°'  virtutum  separat  vegetativam  et 
sensitivam,  quae  communia  sunt  no- 
bis  et  brutis  ;  et  dicit  quod  operati- 
va  rationem  habentis  distinguitur 
in  rationale  proprie,  et  in  aliquid 
bene  obedibile  rationi,-  vel  persuasi- 
bile  a  ratione  ;  igitur  ultra  brutum 
est  in  homine  aliquo  modo  irratio- 
nabiic,  id  est,  non  habens  ralioncm, 
persuasibile  tamen  a  ratione;  sed 
persuasibile  a  ratione  est  volun- 
tas. 

Item,  si  voluntas  non  continetur 
sub  altero  istorum,  voluntas  non 
est  subjectum  aHcujus  virlulis,  quod 
est  contra  eum,  quia  juslitia  est  in 
volunlate.  Unde  de  rationali  a^qui- 
vocatur,  quia  primo  et  per  sc,  dici- 
tur  rationale,  ut  mens,  prout  inchi- 
dit  omnia,  quibus  differimus  a  bru- 
tis,  aliter  nullo  modo  per  se,  sed 
per  parlicipalionem,  inquantum  per- 
suasibihs,  a  ratione  tamen,  nec  est 
ratio  in  se,  nec  rationem  inchjdens, 


ut  partem  sui  ;  et  istc  aj)pctitus  sen- 
sibihs  dicilur  ralionalis,  non  aulem 
pcr  essenliam,  scd  pcr  |)arlicipatio- 
ncrn.  VA  dividilur  contra  merc  ria- 
liirale,  qnia  ncc  liabcl  r-alionem,  nec 
cst  natum  obcdii^e  rationi,  sicut 
aliquando  accipitur  irrationale  pro 
oinni  eo  quod  non  cst  ralionale  dc 
se  ;  et  sic  potcst  dici  obediljiic,  ali- 
quando  pro  appctitii  scnsitivo,  ali- 
quando  pro  merc  naturali. 

Ad  idem  sunt  auctoritates  Philo-  0. 
soplii  I.  Politic.  caj).  1.  Sicut  subditi 
habent  virtutem  convenientem  sibi 
in  obediendo,  sic  principes  liabent 
virtutem  convenientem  sibiinprin- 
cipando,  et  ista  virtus  est  pjincipa- 
lior;  item,9.  Metaphijsicae,  cap.  ult. 
Sunt  etiam  et  auctoritates  Augusti- 
ni,  una  de  Morib.  Eccles.  lo.  altera 
1.  de  Civitate  Dei,  lo.  Virtutes  sunt 
quidam  amores  boni  honesti,  hujus- 
modi  est  amor  voluntatis.  Item  epis- 
tola  lo.  ad  Marcellin.  Item  lib.  83. 
qci.  q.  4.  dicit,  alia  esse  maxima 
bona,  ut  quibus  non  convenit  male 
uti,utsunt  virtules.  Item  lib.  Soliloq. 
Perfectavirtus  est  animi  ratio  per- 
veniens  ad  finem. 

Item,  Magister  negat  actus,  qui  Reiorqo. 
sunt  in  patria,  esse  potenliarum  sen-  ^'"riorf. 
sitivaruin,  et  adducit  ad  propositum 
auctoritatem  Augustini. 

Jtem,  per  ista  eadem  media  con- 
traricB  senlentiae  potest  ai'gui  oppo- 
situm.  Nam  omnis  potentia  de  se 
terminala  ad  rationem,  et  potens 
non  recte  agere,  neccssario,  ut  recte 
agat,  sive  ut  determinetur  ad  recte 
agendum,  indiget  aliquo  habilu  ; 
voluutas  est  hujusmodi,  alioquin  es- 
set  de  natura  sua  impeccabilis.  m^ 

Dices  quo  ostenso  sibi  aliquo  bono  voiuntail 
circa  finem  ultirnum,  vel  etiam  ju- ^'"feren* 

ii 


i 


7. 

bilus 


DIST.  XWIII.  QU  KSTIO  UMC.  313 

rtuu.    diciiU)  a  ralidiic,  iioii  iiolcsl    voliiii-         Coiilra,    Aiif-usliinis    siipoi-    illiitl 

(as  (MT.irc.  Psaliii.7.  Srrnta/ts  con/a,  d'ic'i\.  «iuod 

J)ico   (iiiod    lioc   csl    falsiiiii,  <|iiia  hona  (kdocialio  taiiliim  est  iii  voluii- 

iioc  posito,  s(Mli('('l   (iikmI  sil   ali(|iii(l  talc.    Ncc  valct   alitcr   (iicerc,   qii(i(i 

judicatinn    a    rali(Uic,    inui     cxiudo  sic  uiovcri  cst  dclcctaiiilc,  (luia   ra- 

nocessaiio    dctermiualur   ad    v<d(Mi-  lin  diclat  esse    coiiveniens  sil)i   pro 

dum   illud,   nam    si    sic,    neccssario  ininc,  quia   si  sic   coiivenil  aliijuem 

procedcrel  ali^juis  crror,  vci  oiiiiii-  lial)ciitem    iiahilum     \iliosum    esse 

l)ilali()  rationis.   Sed  non   potcsl  vo-  viiiuosum,   quia    d(dcctal)iliter   agit 

lunlas  appelerc    nisi   secundum  ju-  aclum  iialjilus  viiiiiosi,  et  quia  po- 

dicium    ralionis,    cl   lunc   oportcret  tesl    pcr  doctrinam    reduci    ad   bo- 

eam   ad  judicatum   sic  inciinari,   et  uuin  ;   igilur    statim   conciudil   siiii 

per  couscquens  dcfectus  ejus  esset  per  rationciu   dc  hono  opposilo  eii- 

a  ratione  delinita  taiiter,  el  sic  esset  ciendo     actus     contrarios     iialjitui 

cfficitas  in  Adain,  el  in  Angeiis  anle  priori,  qui  non  lotaiiter  esl  aljlatus, 

peccatum  primum.  quoad   faciiilatem    et  deiectationem 

Prtelerea,  haijilus  uon  |)onilur  ad  m   opere,    neque    primus   aut    se- 

delerminandum  potentiam,  iiec  pro-  cuiidus     actus    l)onus    esset  statim 

mer'''^  l)ler    suhstauliam   actus,   quia  sine  deieclahiliter    et    facililer    elicitus,  . 

;iecia-  hahitu  potcst  liaijcri,  quia  est  agen-  quia   contrarium   est  verum,     nam 

duiu.  do  justa  sit  aliquis  justus  (j.  7!/7/^/fO-  adhiic    vitiosus    esset  magis  deiec- 

rum,    sed    ad    eam    facilitaiidam    ct  tabilis    et    faciiis.    Cum    igitur  vir- 

iuihiiilandam,  ut  deiectahiiiter  ope-  tus  sit  iiabitus  eiectivus  secundum 

retur.  rationem  rectam  ex  propria  ratione, 

Dico  ergo  quod  volunlas,   ut   de-  ut  patet  2.  Elhic.  cap.  ().  et  boc  ad 

terminata,    eligit    recte     secundum  facililer  et  deiectahiliter  operandum, 

rectum   jiidicium     prudenticE,    cum  convenit   ei   ex  lioc,    quod   habitus 

non  statim  a?que  facililer  et  deiecta-  poterit  generari  in   voluntate  ex  ac- 

biiiter  eligat,    non   est  determinata  tii)us    secundum    rectam    rationem 

ex   se   ad    faciliter  et  delectabiliter  frcquentatis. 

eiigendum    actuin    suum,    aiioquin         llem,    licet    ralio    in    primo  actu 

si   ratio  ostenderet  opposilum,  sta-  determinetur    ad     dctermiiiandum, 

tim  aeque  faceret  faciiiter  et  delecta-  soliicitando   iu  agihilibus,  ita   quod 

biiiter  eiigere,  et  sic  mque  delecta-  magis  necessario  et  determinate  ten- 

biiiter  utrumque  opposilum  faceret  dit  ex  ratione  ad  debite  agendum,  ut 

secundum  soiam  ostensionem  ralio-  isti  ponunt,    tamen   ex  actibus    sic 

nis;  sed  hoc  est  falsum  ;  igitur  sailem  sollicitando   frcqucnlalis    generatur 

ut  voiuntas  deiectahiliter  moveatiu'  iiahilus    scientiie     operativae     sine 

in  objectum  suum,  eligendo   actum  ijrudcntia  ;  ergo   eadcm  ratione  vo- 

suum,    opoiiet    jjonere    iiujusmodi  luntas  non  absoiute  dclerminata,  ut 

virtutes  in  voluiitate.  ponunt  eam  ex  judicio  rationis,  cum 

^  Dices    quod    nunc    deiectabiliter  non     sit     sumine     determinata    ad 

movetur  in    oijjectum    bonum,    scd  unam  partem,  quia  lunc  non   esset 

iiia  moli(j  est  in  appetitu  sensitivo.  iil)era,   nec   est   magis   dcterminata 
ToM.  XXIII  33 


514  LIHIU  III. 

(luiiiii   iiilellectus  ad  diclanduni  ;  er-  volunlatis,  qujn  possent  sibi  inesse, 

go  ])()test  ex  frequenlia  actuuin  su(j-  haltilu  viilulis  iioii  inexislente. 
ruin    aliqiKMii    liahiliiiii     sihi    ^ciie- 

i.Qre.  sciiOLiUM  ii. 

9.              Item,     ex  Philosopho    patet     qiiod  Ducitursecun.la  ralio  D.  Thomae    ad  opposi- 

Virliitis    pi-()|)rius    aclus,    ad  frueill    ordinalur  tum,  ideo  enim  egel  voluntas  virtulG,    ul  recte 

quundo  sit  i        1                             '              »  j  .         •               •     ii              .     j         .          ■ 

uecessilus.  yirtus,  est  electio.    liahilUS  definilur  ^^  dclormmet,  qu.a  i.bera  est  ad  recte,  vel  non 

.  recto  se  determinandum,   el   causuj   naturalea, 

pei-  aclUS  propriOS,    et  VirluS  dlCltur  quja  carent    l.ac    libertale,    virtute  non  egeut. 

hnbitus  electivus,  ex  '2.  EUlic.  cap.  Ten.a  ralio  ejus  si  valet,  concludit,   nec  chari- 

2.    Electio  auteni    est  actus  volunta-  tatem,  nec  spem    ponendas  esse    in  volunlale, 

.         ,         •      •                     .  quia  omnls  habitus  inclinat  per   modum   natu- 

tlS,   quia   est   actus    ipSlUS    appetltus  ,^^    „„,„    ,^^^^    ,,l„g    ^,„„1  liberi  ralione 

COnsequenS  deliberationein,  quffi  esl  caus®  princip.tlis,  si  est    libera.    Quarla   etiam 

voluntas  ;    igilur    virtus    est   in   VO-  '"^''^  ^^^  "''  oppositum,  quia  in   voiunlale  sunt 

,       .    ,        •                     ,        ,           .  passiones,    el    ipsa    convenientius    moderalur 

luntate,  ni  qua  est  actus  eius,  (lUce  •              ,-,           j     ,.          ,     , 

'         ^                                J       '    M  passiones  appetitus,  quod  optime  explicatur. 

Eicctio  ac  est  electlo.  Nani   de   bono  simnlici- 

lus  volun-                                                                            '  ^ .      .   .                                          !•                 •               1 

taiis.     fcr,  ad  quod  delerminatur  voluiitas,  Similiter  auteni  ex  inedio  alterius       ^' 

sequens               .  ...,,.                   .               \d  an 

deiibera-  ffiquivocat      argumeutum     contra-  rationis  magis  concludit  oppositum,  2.  u.  - 

rium,  quia  bonum   simpliciter,  vel  nam   quia  voluntas  habet  actum  et  ^^gg™' 

.  accipilur  ut  dislinguitur  contra   bo-  determinationem  actus  in  potestate  ^^^"j*' 


m 


num  apparens,  et  sic  non   est  vo-  sua,  ideo  potest  se  libere  delermi- ^jjj  j 

luntas   determinata  ad  bonum  sim-  nare  ad  bonum,  vel  ad  malum,  recte 

pliciter  pro  statu  viae,  quia  sic  esset  vel   non  recte.   Ideo  indiget  virtute 

naturaliter  confirmata  in  bono.  inclinante,    ut  recte  determinetur  ; 

Si   primum    objectum   ejus  ada3-  sed  non  sic  est  determinatum  agens 

quatum    esset    bonum    veruin,    sic  naturale,  quod  sic  est  determinatum 

non   posset  se  extendere  ad  bonum  ex  se  ad  unum,  quod  non  potest  se 

apparens,   quia    nuHa   potentia  po-  determinare  ad  opposilum  ;   et  ideo 

tcst  se    extendere     ultra    objectum  licet   determinetur  ex  se  formaliter 

commune  sibi  adsequalum.  per  foi-mam  naturaliter  inclinantem 

Bonum        Alio  modo  accipitur   bouiim  sim-  ad  unum^    tamen   aliunde   determi- 

ler,  Anvw-pliciter,  ut  distinguitur  contra  bo-  natur   effective,    scilicet    ab   impri- 

ciler  sumi-  ,  .  .  ,       .  .         -i  •  , 

tur.      num  ut  nunc,  sive   singulariler,   et  mente  sibi   actum  primum,  ex  quo 

sic   bene    est    voluntas    ad    honum  naturaliter  sequitur  actus  secundus, 

simpliciter  determinata,    quia   res-  et  nullo  modo   oppositum  ejus  per 

picit  bonum  in   universali,  sicut  vis  se. 

apprehensiva  verum  in    universali.         Sed  voluntas  ex  se  determinatur 

Et  quia  primo  modo  voluntas  non  effective,   ut  ipsa  est   actus  primus 

determinate  respicit  bonuin  simpli-  ad    actuin    secundum    indifferenter 

citer,    quod   est   secundum    rectam  se   habens  ad   hoc,  vel  oppositum, 

rationem,    ideo    necessario   indiget  et   ideo   ut    determinate    inclinetur 

aliquo  determinante   intra  se,   quia  recle,  oportet  ut  per  exercitium  ac- 

ratio,   ut  ostensum  est,    non   suffi-  tus  acquirat  majorem  inclinationem 

cienter  determinat,  nec  causal  ali-  ad   iinam  partem,  quod  est  habere 

quas  perfectas  condiliones  in   actu  hahifum. 


DlSr.  XWill.  QLLKSTIO  U.MC.  515 

jl            Alia   ralio  qiui'    tcrlio    addiicilur,  iics,  iii  voluiilalc  iiiveniunliir,  (]uia 

\d  ter-   coiicludil   (1110^11011   csscl    |M)iUMida  secuiidiiiii   Aii^iisliiiuiii    1 1.  di' Tri- 

usiucu- jnsililia     iii     volunlalo,    vcl    lialiilus  iiil.  cai».  •'».  cl   <).    Pdssiones  sunl  i/i 

^jyi^j'"^.  ciiarilatis,   vel  aliiiuis  liahiliis,  (luia  ro/tnttate,  itt  (/(iudcrr,  et   tristari  e( 

^"'■'^-      (|uilil)cl  liabilus,  (]uaiiluiii  csl  dc  sc,  tifiiere;  iiiio    iiatiiralc    csl   voluiilali 

incliiiat     pcr     inoduiii     nalura',     ct  dcdcclaii  \(d  Iristaii,  liccl  |)assioiies 

charilas  por  inoduni  nalurte  sn<f  ad  ejus  nonsinlcuni  allcratione  corpo- 

acluiii   snpornaturalcin   inclinat  na-  lali,  ui  sunt  in  appctiln  siHisitivo,  et 

turalitor,    sicut    Iiahiius    aciiuisilus  idco  iioii  jiossnnl  passionos  ejus  fa- 

ad  acluin  silii  proiiorlionatuin,  ([uo-  ciliter  discorni. 

niam  Iialjiius  iion  esl  lihor,  sod  tan-  IJndc  volunlas  prona  est  ad  con- 

tuin    voluntas';    Iiahitus    eiiiin    ila  (hdcctandniu  appeiitui  sensitivo.  .\li- 

inclinat  por  nioduin  iiaiura»  polon-  tor  eniin  jicccalnin  veniale  non  esset 

tiain  in   ohjectum,  sicut  ^ravilas  ip-  e.\  molu  surreptitio  primi  motus,  (jui 

sum  ^rave  deorsum.  pra3veiiiuiil  (hdiherationem  rationis, 

jiiber-       Ideo  dicoiiduni  ad   tertium,  quod  qiuo  sunt  venialiapeccala  iii  volun- 

s^mcit  non  valet,   quia  quandocumque  ad  tate,  quia  delectationes  sul)ita3  cau- 

^c&ulx     actuin  unum  concurrunt  (lua3  causae  santur    immodialo    ex     passionihus 

""[s'*"    p>'oportionala3  partiahiles,   si  causa  consimilihus  iii    apiietitu   inferiori; 

principalis  sit  lihera,   in   ciijus  po-  ideo  e.x  opposito  inagis  possot  argui 

testate  esl  actio  alterius,  tunc  quan-  quod  in  ea  essent  ponenda'  virtutes, 

tumcnmque  naluraliler  causat  ini-  ex  quo  potost  hahere  passiones  inor- 

nus     principalis,    quantum    ost    ex  dinalas. 

parto  sui,    niliilominus  aclio  est   li-  Item,  virtutes  inclinant  in  contra-       13. 

bera,  quia  priino  ad  liheilatein,  quco  riiim  ojus,  ad  quod  inclinant  delec-  ^dera^ti^Ja" 

est  ad  affore  ot  non  aiiore,  requiri-  tahilitor  passiones.  Si  iu-itur  videlur  passionuui 

...             .       .       ,.  .          ,  ...              .                                                   ponendam 

tur  doterminalio   principalis  causa^,  rationahilitor  virtutos  posso  poni  in  voiuuiate. 

licet  non  quoad    inclinationom    na-  subjoclo  passionum,   ita    qiiod    ha- 

turalem,  qua:»  est  ad  unam  partem,  bens  actum  circa  illas  moderandas, 

quam  conditionem   habet  ex  natura  cuin    insint,  quia   actio  virtutis  est 

sua,  et  idoo  ad  illam  partoin  iiahi-  dolectaliilis  ex  hoc  quod  est   virtuo- 

litat  potentiam.    Licot    onim  visus,  sior,  et  aclio   respectu     objecti    est 

quanlum  est  de  hatura  sua,  incline-  trislahilis  ;   impossihile     esl    autem 

tur  ad  actum  videndi  tantuin,  quia  quod  eadem    potentia  haboat  simul 

hoc    facit    ex     imperio    voluntatis,  dolectalionem    contrariam,  qua?  est 

ideo  non  videre  est  liberum;  quanto  ex  actu  virtulis,  moderando  vol  im- 

igitur  magis   aclio,  in  quam  inclinat  pediendo,  (juia  tunc  deloctaretur  et 

naturaliter  illo  habitus,   qui   ost  in  tiistaretur,  qnia  necessario  alterum 

illa  potentia  lihera,  erit  libera.  contristatur. 

12.          Quod  ulterius  dicunt,  scilicotquod  VA  idoo  rationabile  ost  quod  virtus 

Adquar-  liabilusostad   modorandum  passio-  cohibons     doleclahilitor     passionos 

Possiones  ncs,  qucO  uou  sunt  in  voluniale,  di-  deloctalionum  inordinalarum  inson- 

"ntaEet  cenduin  quod  hoc   est  falsum,  quia  sii,  ponalui-,  in    alia  polenlia,  ciijus 

"**™°'^°  ^  gaudero  et  Iristari,  qua' sunl  passio-  ost  delectari  in  bono,  rationo  cujus 


')\(\ 


um\  iii. 


substal  impcrio  cjus  appclitus  scii- 
sitivus. 

Si  aul(Mii  (lcbeaiit  pra^veiiiii  liu- 
jusinodi  passioiies,  ut  iioii  iusiiit,  ct 
nou  imj)riinaiit  objccla,  (|UtC  nata 
suut  imprimerc  bujiisinodi  passio- 
nes  iuordinatas,  iiiagis  pcttest  btcc 
v(jluntas  quain  aj)pctitiva  tautum 
circa  dclectabile  prujsens,  quod  ap- 
picbcndit  voluntas  absens  secun- 
dum  rectam  rationem,  ut  quid  iu- 
^•ieudum. 

Unde  necesse  est  virtutcm  esse 
in  mcnte,  non  iii  eo  in  quo  est  pas- 
sio  ;  sed  voluntas  regulat  passiones; 
et  ideo  iii  voluntate  ponendae  sunt 
virtutes  morales. 

l^t  idco  dicitur  quod  babilus  vir- 
tutis  secundum  apprebensionemrec- 
tam  videtur  immcdiate  poni  in  ap- 
petiliva  voluntalis,  quia  immedia- 
tius  eam  respicit,  licet  ex  eo  ipso 
possit  alia  impressio  voluntatis 
quodammodo  mediate  derelinqui  in 
appctitu  scnsilivo,  scilicet  mediante 
recta  iiicHnationc  babiluali  in  appe- 
titu  intclleclivo,  ex  frequenter  bene 
eiigere  derelicta. 

Confirmatur,  quia  prius  naturali- 
ter  potest  voluntas,  cum  sit  proprius 
appetilus  intellectivus,  eligere  se- 
cundum  dictamcn  ralionis  recte 
aliquam  cognitionem  in  agibilibus, 
ulputa  fornicationem  in  universali 
fugiendam,  qua  faciet  appelitum 
sensitivuin  appetere  conformiter 
rectse,  (jui  non  est  proprius  appe- 
titus  iutellectus,  et  ex  Irequcnli  sic 
eligere  secundum  rcctam  rationem 
in  se  causare  habitum  faciliter  eli- 
cieiuli  recte  circa  tales  passiones, 
quee  insunt  sibi,  vel  quae  possunt 
incsse  alteri,  ita  quod  potest  iii  se 
generarc    babilum    recte    eliciendi 


circa  omncs  passiones  lalcs,  ita    iit     Acqu 

'  _  p08»UD 

cum  i)olcutia  considcrct  in  |)arti(u-    viriuu 

,       .     ,    ,  ,  .,.  ,.  .  morale 

laii  (lclcctabilitcr,  cligcict  iii  j^arti- aDipqua 
culari  sccuudum  icclaiii  ralioncm,  aiones 
ita  quod  sufficil  babcre  passiones 
api^rcbcnsas  et  cognitas  et  liujusmo- 
di  babilus  erit  clcctivus,  licet  non 
respiciat  immediate  actualiier,  et  in 
particulari,  et  inexistcnter.  Aliler 
enim  nou  esset  virtuosus,  nisi  ba- 
bens  prius  j^assiones  in  actu  ;  iiec 
fortis  secundum  virtutcin,  iiisi  fuit 
aggressus  ;  nec  liberalis  iiisi  babens 
pecunias  ;  nec  lcmperatus,  uisi 
prius  babens  passiones  inordinatas. 
Et  ideo  suflicit  quod  objecturn  sit 
apprebensum  inlellectu  vel  imagi- 
natione,  ad  hoc  quod  voluntas  se 
habeat  inclinando  secujidum  virlu- 
tem. 


SGHOLIUM  III. 

Ad  primam  infclantiam,  non  pulal  improba- 
bile  quod  in  An^'eiis  essent  virtutes  niorales,  si 
in  puris  naturalibus  crcati  essenl,  quia  possent 
habere  plures  eleclionesde  recle  agibili  in  alio. 
Iia  Major  hic  quaest.  6.  Salas  i.  2.  Iract.  12.  d. 
2.  secl.  5.  Verius  liimen  est  opposilum,  quia 
non  babent  dirficullatem  in  recte  eligendo. 
sicut  nostra  voluntas  ob  conjunclionem  ad 
appeiitum.  Hoc  secundum  esl  magis  secundura 
mentem  Doct.  in  Oxon.  hic  et  2.  dist.  3.  qussl. 
10.  num.  18.  Vide  Scholium  in  Oxon.  hic  num. 
16. 


Item,  arguitur  contra  conclusio- 
nem  :  Ibi  ponenda  est  virtus,  quae 
semper  est  perfectio  hominis,  ul 
homo,  in  quo  ponenda  est  pro  omni 
statu  ;  sed  hujusmodi  non  est  appe- 
titus  sensitivus,  quia  in  stalu  inno- 
centiffi  non  fuit  necessaria  virtus  in 
ea,  quia  fuit  obediens  ralioni,  ad 
quod  sufficiebat  juslitia  origiualis  ; 
ergo  voluntas  eril  objectum,  in  quo 
virtus  pro  omni  statu   est    ponenda. 


lo. 

Arguiti 

conlra 

Thom.  ■< 

tutes  m 

rales  in. 

petitu  si 

silivo  t 

esse  p 

nenJa: 

VideHe 

quodl.  6 

i). 


niST.  XXXIII.  QII/KSTIO  rMC.                                  dl7 

bjf^ctio        8o(l  conlra  Ikh- aijiiiiliir  :  Naiii    si  Possel   (lici  alilci-  a<l  islaiii   rali<i- 

'^""'''     clcclio    volmilalis,    iihi  coiisC(iiiiliir     iiciii,  si  ikmi  |tla(oal  lioc  lcncic,  qdod 

(liclaiiioii   ralioiiis   rccla\  |i(»ssil   pcr  (|iiia  \iiliiscst  circa  Ikiiiiiiii  cI  (lilli- 

li(tc    a^^-enerare     lialtiliiiii    \irliilis  cilc,    (liHiciillas    aiilcin     rcclo     (;Ii- 

iiioralis  ad  (lcloclal)ililcr  clifioro  rec-  ciondi  socniKliiin    lalioiicin  |intvoi2h 

siDiia  Imii  circa  passiones  Inijnsniodi,  01-  cx  paite    a|iiii  lilns   scnsilivi.    cnjns 

''*'''*  ^   ^(t  possol  Aii<;clns  in  sc   a^-^onoraro  passionihns  ali(jiK»    iiio(l(t  >(tiidoloc- 

virlnlos      inoralos,     ot      fio(]noiilor  talnr   volnnlas  iialnialihM-,  ol    ideo 

bono    eligore    circa   passiones,  cnin  est  difficnllas    in    oliciondo   coiilra- 

V(»luntas  ejus  potosl  conforinilor  oli-  riniii   socundnni    nHdaiii    ralionein. 

gere  rationi  roclce,  circnmscriiilo  ap-  Sic  anlciii    iioii  csl  iii     .Vngolo,  (|ni 

pelilu  seiisitivo.  Qnia  si    lioc   potost  non  est  passionalus,  ot  idoo  virtutes 

voluntas  in  iiohis,  nl  pra^est  ajipoti-  lalos  non  ponnnlnr  nisi   iii  v(»luiita- 

tui  sonsitivo,  et  lioe  lam  circii  pas-  te,  ut  liahot  conjunclionein  ad  appe- 

siones,    tain    snas    quam    alterins  ,  titnin  sensitivum,  saltein  qnando  ge- 

igilnr  accidit    volnnlati    qnod    coii-  neratur. 

jnniiilnr  ajipetitni  sensilivo  ot   pas-  Posset  autein  aliter  dici,  qnod  j)o-      17. 

sioiiihus,  inquanlum  est  suhjeclnm  test distingni  uo//7/o  dnple.r,  sciVicet 

virtntis  moralis.  volitio  offica.x,  qiia  quis  viilt  finali- 

jnda.       Ilem,  tunc  qui  non  haherct  pas-  ter  exequi  in  efrectum  id  qu(td  vult. 

siones,  jiosset  in  se  generare  virtu-  Alio  modo  sumitnr  v(ditio  remissa, 

tes  morales,  et  ego  possem  g-enera-  vel      simpliciter,    quomodo     potest 

re  virtutem    in  me    ex  passionibus  etiam  aliquis  velle   illud,  qnod  sibi 

tnis.  est    impossibilo,  qnia    afficitur    ad 

^          Ad  priinum  dicitur,  quod  conclu-  boc,  licet  hoc  videat  esse  impossi- 

sio  est  vera.  Et  similitor   ad  secnn-  bilosibi.  IIoc  enim  modo  aliqnis  po- 

dnin,  quod  passio  alterius  imprime-  test  velle  aliquid,  quod  est  impossi- 

re  potest  delectationem,  et  intellec-  bile  in  se,  ut  consequatnr,  licet  hoc 

tus  potest  ostendere  voluntati,  et  ita  videat    esse   impossibile    sibi.    Isto 

potost   habere    actum     circa    illam  modo  forte  aj)j)otiit  Angelus  inordi- 

delectationem,  sicut  in  seipsa,  quia  nate  beatiludinom,  non   quia  prius 

potost  eligere  oppositum  honum,  et  crederet  se  posse  sine  gratia    illud 

sic  roprimere  passionem  sic  oston-  consequi,  quia  sic  esset  error  ante 

sam;  undepassiones  sunt  in  volnn-  peccatum. 

tate,  sicut  ohjecta  ostensa  ab   intol-  Sed  forte  absolute  volendo  immo- 

lectu.  derate  apjietiil,  sicut   dicluiii  ost  in 

oDon      Contra,  in  Deo  non  sunt  virtutes  secundo  lihro'.  VA  primum    islornin  •  oisi.  o.q, 

ora"'  morales,  quia  non  habet  passiones  dicitura  Pliilosojiho  esse  elifiere,  so-  e^rimjos- 

''•      domandas.  cundum  tY^//e,  proul  dicil  quod  vo-  'j,';'^;!'^"' 

Dico  quod  eo  modo  qno  virlulos  luiitas    est     impossibiliuiii,    electio     °°°- 

sunt  necessariffi  pro])ter   passionos  aulem  non. 

edomandas,  non  sunt  in    Dco,  nec  Islo  inodo  primo  Philosophus  di- 

in  Angelis,  sunt  tamen  in  eis  virtu-  citquod  virtus  moralis  esl   habitus 

tesmorales  modo  supradicto.  electivus  secundum  voluntatem  effi- 


onsio. 


ol8 


\A\m  III. 


cacenijin  cnjus  polestale  est  sequi 
moderationeni  passionum.  Non  au- 
tein  sccundnni  voluntalem  sirnj)li- 
cem  ejus,  qiii  potesl  velle  passiones 
moderandas,  non  aulem  exequi,  el 
sic  virtus  non  est  habitus  electivus 
nisi  voluntatis,  in  cujuspoteslate  est 
secunduni  imperium  cjus  ipsas  mo- 
derari. 

Adargurnenta    pro   alia  opinione 
patet  responsio  in  objectis  contra  ea. 


SCnOLlUM  IV. 

Resolutio,  virlntes  niorales  potius  ponendaa 
esse  in  volunlate,  quam  in  appeliiu  sensilivo, 
quia  in  omni  slatu  voluntas  eis  indiget,  appeli- 
lus  non  indigLiit  in  statu  innocentiae.  Lale 
refutat  distinclionem  Henrici  de  voluntate,  qua 
nalura,  libera  et  deliberativu,  quia  duo  posle- 
riora  ncn  difTerunt,  et  voluotas,  qaa  nalura, 
nullum  actum  habet,  de  quo  supra  dist.  15. 

18-  Secundum  hoc  igitur   dici  potest, 

csIriS^vo- ^"od  ex  quo  virlules   morales  sunt 

luDtate.   perfectiones    j)eriicientes    hominem 

secundumquod  homo,  id  est,  secun- 

diim  quod  est  natus  secundum   ra- 

tionem  agere,  oportet  quod  ponan- 

tnr    maxime  in  illa  paite,   in   qua 

fuerunt  necesse    homini   pro   omni 

statu,    quia  talia   maxime  videnlur 

IMTliiicrc  <i(l  |)orlVM'li(Hiein    liMiniiiis. 

iiKpuinluiii  lioiiKi. 

Sntiffi"ia-      ^^^  appelitui  sensitivo   non    fue- 

tu  indi-   runt  necessarifle  virtutes  secundum 

gUltVOlUD- 

tasvirtute.  islos  iu  statu  innocentia3,  quia  func 
fuit  perfecta  obedientia  ejus  ad 
partem  superiorem,  sive  ad  ralio- 
nem  rectam  sine  rebellione.  Sed 
voluntali  etiam  pro  tunc  fuit  virlus 
necessaria,  propter  summam  liber- 
tatem  ejus  respectu  electionis  boni 
et  mali,  quia  Deus  reliquit  hominem 
111  mann  consilii   sui,  ut  diciliir    in 


19. 


Kccles.  rap.  1-i.  et  sic  relinquit 
niinc,  et  ideo  pro  oinni  statu  indi- 
guil     voliinlas    hiijiisnirtdi     virliili- 

I)US. 

Item,   hoc    tenendo,   ut    videatur 
quomodo  virlus  ponenda  est  in   vo- 
luntale,  dicitur   quod   voluntas  po- 
test  considerari    Irijiiiciter,  scilicet, 
ut  naiura,  vel  utlibera,  vel  ut  deii- 
beraliva.  Primo  modo  non  fuerunt 
in  ea  virtutes,  qnia  ut  sic  non  defi- 
cit,  cum  sit  determinata   ad   unum, 
ut  in   bonum  simpiiciter,  quod  est 
finis,  vel  in  aliquid,  inquantum    re- 
lucet  bonum  ipsius  Onis,  vel  in   ali- 
quid    ut    evidenter    conclusum     ex  voim 
bono  simpiiciter.  Utautem  voluntas  *^^"j°' 
est  deliberativa   ostenso   aliquo   bo-  ^"p''? 
no,  primo  impellit     cognitivam  ad 
perscrutandnm  de  circumstantiis  an 
sit  prosequendum   vel  fugiendum  ? 
etpropter  hoc  dicitur  actus  volunta- 
tis  deiiberatio  rationis,  ac  consiliatio, 
non  quia  deiiberatio   sit    actus    vo- 
iuntatis,   sed  inteilectus,    sed   quia 
consequitur  in  voluntate  actus,  qui 
est  deiectatio,  quae   est  cum   delibe- 
ratione  et  consiiio,  et  quia  voluntas 
sic  accepta  etiam  data  sententia  ra- 
tionis  potest  stare  in  sua  determina- 
lione,  et  eliciendo    perfecte   contra- 
riiiiii    cjus,  quod    elicienduin    senlil 
ralio,  iil  delerminale  assential  indi- 
cato  a  ratione  recta,  necessario    in- 
diget  habitu,  ut    determinetur.  Nec 
sufficit  ad   hoc  inclinatio    naturalis 
ejus  in  bonnm,  sed  requiritur  etiam 
virtus  coo|)erans  in  moduni  naturce 
rationi    consentaneus,    quia   voiun- 
las,    ut   natura  inclinat  in    bonum 
simpiiciter,  et   in   aliquid   evidenter 
conciusum  a  ratione,  u(  in  eo  reiu- 
cet  honum  simpiiciter.  g 

Virlus  autem  inciinat  per  modnm  mo^ 


* 


Habitus  in- 


DIST.  XWlll.  QLLESTK)  UNIC.                                 'ilO 

-lutisac-  naliinv   iii    lioniim,  iiKiuanliim   lioc  iiisi  (|iiia,  iil  liliera,  imijoilal  acliiiii 

•Sluine,    iHMiiim  circa  laio  objccliim,  cl   simi-  (lclil)ciaii(li  circa  acliim  aliariim  (lu- 

Suiis.    ''1^'''  '*•''>  viilns  circa  aliud,    cl    lioc  UMiliarum,  iil   (lclil)crali\a,  scquilur 

iii  iiiodiim  iialiircfi.  actum     coiisilii,    d    iil    dclilxM-aliva 

Quia  sicul  iialura  suhilo  opcralur,  rcspicil  spccialilcr  ca    qiwc   siiul  ad 

prancuieiido    delihcralioucm     sur-  liiicm.                                                           .,2 

rcplitic,  ct  ila  \  iitus,  ciim  fucril  per-  Iteiii,  quod  dicit,  si  \  iitus    possit 

fcctc  geiicratd.  incliuare  ])ci-  moduiii  iiatuiiw  voliiu- 

Unde  sic  moveri  iii  aclum  virlutis  latem,  iil  lihera  est,  posset  necessi- 

surreplitic,  ma.xime  est  signum  per-  tare;  quod  non  videtur  verum,  (luia 

lccti  habilus.  non  convenit    habitiii    immohililare 

IJnde     IMiilosojihus     i.    Ethicor.  potenliam  ad   actum    islius  habilus, 

cap.  0.  et    iO.   Priiis   dicelur  fortis  sicut    forma      naluralis    siibjectum 

impacidus  ad  qu<vcu)nquc  murtem,  suum,  quia  potentia,  in  qua  habitus 

et  e.vtrema,  idco  dicit  Coinmcnlalor  ponitur,  ex  natura  sua  est   indeler- 

quod  in  receptione  sufrcrcntia  cjus,  miiiala  et  iiidilTerens  ad  hoc,  vel  op- 

qui  circii  fortia  o[)eratur,  est  habitus  |)ositiim  a^endum. 

siunuin.  Si  autein  potentia  subiecta  foriiicp  <^''iJat..non 

<^  •  1         !•  necessitat 

Voluntas  vero  terlio  modo   dicta,  naturali  esset  sic  indifrcrens  ad  age-   voiunta- 

scilicet,  ut  libera  facta  deliberatione  re  et  non  agere,   virtute  propria  an- 

intellectus,  et  cum   habilu  naturali,  le  forinam  receptam  conlra  naturam 

voluntalis,  et  natura,  et   cum  virtu-  suam  potuisset  necessitari  ad  unuin 

te  morali,  quae  fuit   in  ipsa,  non  est  sic,  iino  perfectio  ejus  naturam  ejus 

aliquo  modoactu,  determinabilisper  destrueret;  et  ideo  potentia  subjecta 

aliud,  quia  hoc  esset  contranaturam  habitui  nullo  modo  necessitatur   ab 

libertatis,  quia  si  posset  contrasuam  illis,  quee  subjiciuntur  foriiicc  natu- 

libertatem  in  modum  naturdP,  incli-  rali,  qiiia  illa  noii  habent  agere  ad 

naret  contra  suam  libertatem    natu-  substantiam    actus,    nisi    inediante 

rali  necessitate.  forma,  et    ideo  tota  actio  sequitur 

21.         (lontra,  voluntas  ut  natura,  nul-  conditionem  formse    ad  unum,  qiue. 

jiuntas,   lum  actum    elicitum   habet.  ul   fre-  delerminata  est. 

natura                 ,               ,                          ,             i     ,        ,  x-                                     •       ,       ,      , 

lUum  ac- quenter    osl(Misum   esl,  scd    laiiliiin  .Noii  aiilciii  cst  sic  dc  lialnlii,  ([iiia 

pra  dlsi.  naturalem    iiicliiiationem,  sicut  gra-  principalior  causa  activa   cst   in  po- 

ve  ad  locuin  deorsum,  aliter,  si   ut  tentia  subjectiva  habitui,  et  liabens 

natura  actum  haberet,  simul  posset  causalitatem    habitus    in    potcstate 

habere  actus  oppositos,  quia    [lotest  sua,  sicut  causa^  partialis;  et  iinper- 

habere  actum  liberum    respectu  op-  fectior  non    necessitat   causam  per- 

positi,  respectu  ciijus  inclinatur  na-  fcctiorem,    licet     ejus    causalitatem 

turaliter,  ut  natura  est.  determinale,  et   inquantum    [lotest, 

Unde  omnem  actum  elicitum  libe-  inclinet;  ita  habitus  se  liabct  ad  po- 

re  elicit  tam  circa  finem,  quam  circa  tenliam. 

illud  quod  est  ad  finem.  Xunquam  enim   causa   perfectior 

Nec    videtur   difTcrre    inquantum  impeditnr  necessario  in  agendo  per 

libera,    et  inquantum    deliberaliva,  causam  iiiqKM-fectiorem.   Cum  igitur 


15. 


520 


LIBUl  III. 


23. 


volunlas  dc;  naliira  siia  possit  in  «jp- 
posituiii  (\jus,  iu\  quocl  viilus  incli- 
nat,  liahitus  non  iiiipe(li(3t  lioc  ne- 
cessario. 

Posset  dici  quod  liabitus  in  coin- 
muni,  prout  est  indillerens  ad  vir- 
tutem,  non  soluin  iespi(;it  voluiila- 
tein,  ut  libera  est  ad  ulruiiKiue  op- 
positoruin,  ct  sic  in  eliciendo  ali- 
quo  modo  ejus  liborlatom  determi- 
nat  ad  unum,  ipso  liabitu  manente, 
ita  ut  non  sit  delectabile  tendere  in 
oppositum,  sed  in  lioc  tantum  ac  si 
esset  sibi  naturale. 

Sed  tamen  hoc  non    tollit  ejusli-     moralis,    sive     habilus,    ex    multis 
bertatem,  quia  sicut  voluntarie  cau-     electionibusrectis  p;eneratus  ;  sed  ex 


Unde  iion  videlur  eorum  dislinc- 
tio  quoad  Ikh;  conveniens. 

SCIIOLIUM  V. 

Admillil  eliam  ex  mullis  eleclionibus  acquiri 
virlulem  perreclam  in  appelitu  inferiori  ;  quod 
opliriie  explicat  exemplo  Philosophi  de  virtute 
in  Priiicipe  et  in  subdilis.  Habet  exquisita 
doctrinalia  in  solulionibus  argiiinenlorum,  et 
m^leriam  hujus  quaeslionis  fusius  et  exaclius 
hic  traclal,  quara  in  scripto  Oxoniensi. 

Potest  autem  ullerius  dici,   quod 
non  tantum  in    voluntate  sil  virtus 


I 


sat  habitum  virtuosum,  ita  potest 
agendo  corrumpere  habitum  coiitra- 
rium,  vel  potest  libere  neutruin 
causare. 

Unde  tota  inclinatio   per   modum 


hoc  relinquitur  qua^dam  impressio 
in  appetitu  inferiori,  qui  potest  dici 
virtus  moralis,  sicut  adductum  est 
in  exem[)lo  Philosophi,  quod  ad  bo- 
num   regimen   requiritur   virtus  in 


24. 

Virlute' 
get  prio 

ceps  a< 
priEcipie 

dum, 

subdili 

adoljedii 

dum. 


naturse,  quam  facit   habitus,  subest  Principe,    ut    bene   imperet.    et    in 

libertati  voluntatis,    et    sic    non  est  subdito,  ut  bene  obediat,  sic  in  ap- 

inconveniens  in  voluntale,   utlibera  petitu  superiori  ut  bene  imperet,  et 

est,  ponere  habitus.  in  inferiori,  ut  bene  obediat. 

Sed  loquendo  de   habitu,    qui  est         Ad  rationes,  dicendum  ad  aucto- 

virtus,  quse  determinat  liberlatem  in-  rilatem   Philosophi,  ut    dictuin  est, 

differentice  voluntatis  ad  bonum  sim-  quod  virtutes  morales  sunt  in  irra- 

pliciler,  quodestsecundum  rationem  tionali  obedibili  rationi. 
rectam,  non  fuit  in   voluntate,  prout         Unde    Philosophus   intelligit    per 

est  electiva   oppositorum   absolule,  obedibile  rationi   utrumque  appeli- 

sic  habitus  in  communi,  sed  ut  difre-  tum,  sicut  dictum  est  arguendo  con- 

rens  facta  deliberatione  rationis  rec-  tra  primam  opinionem,  aliter  justi- 

ta3,  ul  eligat  concorditer  rationi  rec-  tia  esset  in  appelilu  sensitivo.  Et  ad 

tse.  Et  sic   determinatur  ex   virtute  Commentatorem,     dicendum     quod 

ad  bonum  diclatum  a  ratione  recta,  verum  est,  in  eo    quod  est  medium 


Ad  pri 

mum  a 
^uiueDt 
priDcipi 


Secnndi 
Pliiios.  1 
rales  su 
io  volu 
tate. 


a  qua  non  de  necessitate  inclinatur 
ad  unum,     quin    possit    oppositum 


eligere. 


inter    phantasticain     et   rationalem, 

ponitur  virlus,    sci!icet  in    appetitu 

sensitivo,  sicut  et  immediate  dictum 

Virius  est       Et  idco  patct  quod  virtus  fuudatur     est.  Et   cuiii   dicitur*,    Philosophus 

j^^j°jj'j:_  in  voluntate,  ut   libera  esl,  quia  sic     determinans  de    subjecto    virtutum 

bera  est.   clicta  dcliberativa   non   condividitur     moralium,  non   facit   mentionem  de 

contra  se,  ut  libera,    sicut  nec  spe-     voluntate,  sicut  de   appetilu  sensi- 

ciale  contra  commune.  tivo,  dicendum  quod  hoc  non  est  ve- 


•Supr 
num. 


DIST.  XXXIII.   QU.ESTIO  UNIC. 


S21 


25. 

1  eecuQ- 
dum. 
udeulia 
obilii^si- 
a  virlus. 


.d  lerti- 
um. 

ror  Phi 
sophide 
^e  men- 
irorum. 


rum';  iii  lior  eniiii  qu<Hl  dclinil  \ir- 
lulcni  rsso  haliiluni  clccliN  uni.  -. 
EUiivor.  rap.  ().  salis  \  idclnr  poncrc 
virlnlctn  in  illa  polcnlia,  cujus  pro- 
|)rie  csl  cli^cre.  Siinililcr  vidcliii' 
idiMii  |)()iiere  ciira  nKMlinin,  1.  /•/////>•. 
cap.  1 .  ul  oslcnsnm  csl. 

Ad  illiid  de  prudcnlia,  elc.  I']sl 
nobilissima  virtns  m')rnlis.  compa- 
rando  ad  virlnlcs  in  volunlale  iii- 
(luanluni  rc^ulans  eas.  Ad  ])rol)a- 
lionein,  diccndnm  qiiod  sicul  ep) 
sum  uobilior  hrulo,  non  lainen  alhe- 
do  niea  nohilior    quain  alhedo  ejus. 

Sic  nou  se^iuilnr  in  proposito, 
volunlas  est  nohilior  polenlia  qiiam 
iulellectus;  ergo  prudentia  in  inlel- 
lectu  est  i^irnuhilior  virtutihus  om- 
uihus  in  volunlate;  sed  [)erfectil)i- 
tia  ordinata  secundum  perfectionem 
et  iniperfectioncm,  et  perfectioues 
supreiiice  ordinala»  snut  similiter 
secuudum  nohililalcm  et  ignol)ili- 
tatem. 

Ad  alind  PolUic.  dicilur  quod 
Philosophus  ihi  erravit.  Credidit 
Philosophusiegem  memhrorum  esse 
natura^  verae  instilulae,  et  ideo  cnm 
ap|)ctitus  sensitivus  sit  potens  re- 
hellare,  credidit  sic  esse  a  natura 
iusliluta,  sed  hoc  est  falsum.  F.lenim 
in  natura  inslitnta  quilihet  appetilus 
teudehat  delectahililer  in  ohjectum 
proprium,et  sialiler  fuitmoderatum, 
lunc  fuit  per  justitiam  originalem, 
quia  oinnes  potentice  obediehant  ra- 
tioni.  Dico  tameu  quod  ideo  non 
concludit,  nisi  quod  sit  necessaria 
virtus  in  subdilo,  et  hoc  concedo.  l''t 
hoc  vult  Philosophus  6.  Ethicov.  et 
propterea  dicendum  quod  Philoso- 
phus  ponit  virlutes  in  volnntate,  et 
in  parte  sensitiva,  etutrumque  ve- 
rum  est;  ideo  2.  ICthicor.  cap.  0.  Yir- 


(as  rsi  liahilas  c/rc/inis,  idco  ipsius 
est  elijicre,  (luod  csl  proprinm  volun- 
talis.  Kt  ita  pah't  ([uod  ar^nil  projio- 
silmn,  (juia  eniin  voluntasdoininalur 
ap|)clilni  sensilivo  |)riiicipalu  civili, 
idcu  rc(iuirilnr  virlns,  ul  ipsa  hene 
pi;csit,  el  ul  islc  l)(Mie  ohediat. 

Adaliudde  fortiliidine   ct    tem|)e-      20. 
ranlia,  dicenduin  quod  ipsa  |)oniin- .vdquarium 

,  1  Quaeobjec- 

Inr   in     volunlate    secunduin    duas  cia  etqui 
vires  ejuSjScilicct  irascihilem  ct  con-  *<f,l"nei-" 
cupiscihilem,  qiiia  si  diceretur  quod  ''";;j,;f,i'/.^- 
concupiscibilis   nala   est   immediate 
t(Mi(lere  in  honuni    volendo,    irasci- 
hilisvero  proprius  actus  est  tendere 
in  aliquid    impcdilivum    talis    boni, 
vel  illam  causain  inali  propiifinando. 
Unde  ejus  actus  non  est   immediate 
tendere  in  bonum,  vel  suh  respectu 
boni,  vel    inali   sub  respectu    mali, 
sed  id  aliquid  inquantum  impediens 
bonum,  vel  inferens  maluni. 

Unde  non  est  proprius  aclus  con- 
cupiscihilis  et  irascihilis  contrislari, 
sed  utraque  vis  habet  propriam  de- 
lectationem  et  trislitiam  consequen- 
tem  actum  suum. 

Unde  in  utroque  invenitur  circa 
objectum  pnesens  delectatio  et  tris- 
tilia  in  opere  circa  ahsens,  et  ideo 
necesse  est  ponere,  si  sint  in  parte 
sensitiva,  quod  sint  duae  potentiffi 
habentes  diversa  organa,  quia  ex 
passionibus  hnjnsmodi  appetiluum 
fit  alteratio  ex  or^anis  eorum,  secun- 
dum  quod  cor  ex  trislitia  constrin- 
gitur,  vel  ex  gandio  dilatalur- 

Unde  cum  aliquando  actus  con- xg^jjjgr^Q. 
cupiscibilis    inferat    delectationem,  ''ijt.^.io^fa 
conclusione  conseqnenlis  actus  ii'a- j;|,"p"giJfJ 
scibilis  infert  tiistitiam,  et  sic  conse- 
qnuntnr  allerationes  oppositce,  qute 
noii  i)ossent  siinul  poni   in  codein, 
et  ideo  in  sensu  suut  diversee  polen- 


»22  LIBRI  111 

iicT    liahoiiles    diversa    organa.    In  pu(a  honeste  vivere,  etc.  Unde  con- 

|)arle  vero   inlellectiva  sunt  diversa3  sequens    esl   falsuin,    quod   lanluni 

vires  projiter  diversitalein   priiis  as-  res|)ectu  unius  ohjecti,  scilicel  i)<'i, 

signalain  iii    ohjeclis,  et  ideo  potest  perficitur  niens  sufficienter  per  Tiie- 

poni  fortitudo  in  irascihiii,  inqiian-  logicas  virtutes,  et  circa   alia  hoiia 

tuin  propu^nal  honuin  rationis    re-  ikju  perficitur,  iiisi  inquanluiii  refe- 

primendo  impedinientun),  in  concu-  runtur  in  illud    htjiium.   Non  sequi- 

pisciliili   inquanlum   moderatur  de-  tur  cnim,  si  ])er  virtutein    moralem 

lectationes,  tristitias    secunduin  re-  quiescit  in    fjne  creato,   quod    ejus 

gimen  ralionis.  non  est  ulterius  referre,  quia  refer- 

27,          Ad  aliud,  dicendum  quod  virtutes  tur  per  altiorem   virtutem,    ut    per 

^'tu'm°    Theologicee  j^erficiunt   appetitum  in  charitatem,  quffi  immediale  conjun- 

Quoaiodo  ordineadhonumffiLernum.etad  alia,  dt  fini  ultimo,  actus  omnium  virtu- 

Theoio-    inquanlum    immediate  relucet  in  eis  tum,  quee  referuntur    in  ipsum  ine- 

perliciunt,  honum    (liviiium,  et  hoc  est  secun-  diantibus  j)ropriis  finihus,  et  inquan- 

et  quomo-     i                  ....              ,.                      .  -i-       ,    i                     •                i    • 

domora-  uum    principia    immediate    ex   ipso  tum  scilicet  honum,  in  quod  imme- 

^*'      fine  suinpta.  diate  terminatur,  est  queedam  parti- 

Virtutes  vero   morales   perficiunt  cipatio   illius  ultimi    cum    respectu 

appetitum  secundum   rationes  infe-  virtutis,  et  ideo   ipsa  virtus  moralis 

riores  sumptas  ex  fine,  quod  potest  non  refert  ulterius,  sedcharitas. 

homo   ex   naturalihus    adipisci,    ut 


DIST.  XXXIV.  QU.ESTIO  IJMC. 


DISTINCTIO  XXXIV. 


323 


DE    viRTrriHrs    et    donis 


1. 

VrgumeD- 
tnm  pri- 
mum. 


Secun- 
dum. 


QU.^^^STIO  UNIGA. 

lUrum  virlules,  donu,  fructus  et  beali- 
tudines  distiiKjuantur  ? 

Alens.  3.  yart .  (juml.  '2.  uiemhr.  i.  cf  2.  D. 
Thom.  i.  2.  ^uxsl.  68.  url.  i.  el  hic  qu;cst.  i. 
art.  I.  D.  Bonavenl.  art.  i.  qm^st.  i.  nichard. 
art.  I.  quasl.  i.  Durand.  quxst.  i.  Vasi|iiez  \. 
2.  disp.  80.  cap.2.  Valenl.  ibid.  d.  5.  qu,vst.%. 
part.  i.  Salas /rrtc/.  \\.  quaest.  unica  arl.  51. 
Vide  Scolum  6.  Mclrph.  qupcsl.  i. 

Quod  nou,  (jiregorius,  lib.  1.  cap. 
18.  super  illud  Job.  cap.  2.  llabuit 
septem  filios  et  tres  filias ;  (juaere 
ibi. 

Ilem,  si  siiit  alii,  uiius  igitur  ex 
una  parte  est  alius,  alius  ex  alia 
parte,  el  ita  nulluin  donuni  esset 
virtus,  quod  falsum  est ;  forliludo 
enim  est  donum  Spirilus  sancti. 

Dices,  sunt  alterius  ralionis,  licet 
idem  nomen;  sic  de  fortiludine,  non 
siinl  ejusdeiii  riilioiiis  forliliidn  dn- 
iium  ct  lorliliido  viiliis. 

Contra,  idem  est  actus,  ei  idem 
objeclum  utriusque  ;  ergo  et  dispo- 
nunt  ad  actum  ejusdem  rationis. 

Conlra,  beatitudines  sunlocto,   et 

Ratio  ad        .  ' 

opposit.  virtules  sunt  lantum  septem  ;  ergo 
non  ejusdem  ralionis,  nec  invicem 
concordant,  et  sibi  condistinguun- 
lur. 

SCH  OLIUM  I. 

SententiaHennci,  virtules  perlicere  boiuinem 
modo  humano,  dona  niodo  superhumano,  bea- 


tiludines     modo    inhumano.     Kxplicanlur    isti 
modi,  et  fuse  refutanlur. 

Dicitur  quodsicut  ('oiivciiit  vitiose        2. 
deleclari  liipliciler,    ila    et  virtuose  vide  nenr. 

'  '  quodl.  4.  q. 

deleclaiiiiiteragere  tripliciler.  Primo  38. 
viliose  modo  Iiumano,  quaiido  Iiomo 
(lUHMil  dcicclalionem  mod(»  iialiirali; 
superhumano  quando  (lua^rit  super- 
bumauum  modum,  infra  tamen  na- 
turcE  limites;  inhumano  iiiodo, 
quaiido  quaerit  contra  naluram. 
De  istis  Philosophus  7.  Ethic. 
cap.  1. 

Simiiiter  tripliciter  convenit  recte 
agere  :  JModo  humano,  ut  sustinere 
cum  debilis  circumstantiis,  sed  cum 
tristitia,  sicut  sustinet  moralis  se- 
cundiim  Pliilosoplium  3.  Ethic.  cap. 
11.  et  sustitiebit,  scilicet,  cum  tristi- 
tia.  Item  de  hoc  Augustinus  13.  de 
Trinit.  7.  arguitcontra  Philosophos, 
qui  dicunt  esse  bealos,  quia  habent 
quod  volunt  in  fortuna,  suslinet  for- 
lis,  nf^  sit  miserior.  INIodo  superhu- 
maiHj,  iil  qiiando  lciribilc  suslinclur 
ciiiii  gaiidio,  quod  jialet,  magnum  est 
sustinere  tristabile  cum  gaiulio  et 
delectatione  magna  ;  patet  in  Marty- 
ribus.  Inhumano  inodo  quasi  divino, 
quando  n(m  S(dum  gaudet  cum  sus- 
tinet,  sed  desiderat ;  unde  Paiilus 
P h i I i I ) .  1 .  Volo  disso Iv i,  et  csse  cum 
Christo  IIoc  proiiatiir  pcr  Augusli- 
num  homil.  1.  iii  Joan.  super  illiid, 
1.  (^or.  1.  Cum  fiunt  inter  vos  con- 
tentiones,  nonne  homines  estis  ?  dicit 
ibi,  (?/  voluit  ut  essent  dii  secundum 


524 


Liniu  III. 


Objectio- 

nes  con- 

tra  hanc 

opinio- 

nem. 


In  patria 

Dou  sunt 

beatitudi- 

nes. 


Opin.  S. 
Bonavent. 
art.q.l.hlc. 


4. 


illud:  Dii  c.sli.s,  P.sal.  81 .  iil  rcspuaiil 
Irisliliain  ol  rejiutenliir  falui  ab  lio- 
ininibiis.  Isle  inodus  ulliimis  es^ 
virlus  lieroica,  quain  virlulem  con- 
jectat  Philosophus  7.  FJIiicor.  rap. 
1.  oj)ponibestialitali.  Virlutesfaciunt 
prinio  iiiodo  recte  agere  ;  secundo 
modo,  beatitudines ;  tertio  modo, 
fructus  sunt  delectationes  sequen- 
tes  istos  actiis  pcrfectos,  ut  degu- 
statio  quasi  boni  futurj,  et  miseria 
fit  tolerabilior. 

Contra  hoc  videtur  dubium,  quia 
charitas  est  bonum  excellentissi- 
mum,  secundum  Auguslinum  13. 
de  Trinit  19.  Et  Apostolusad  Cor. 
13.  Si  tradidero,  etc.  quod  videtur 
esse  modo  inhumano  velle  ardere 
pro  Deo  :  Charitatem  autem  non 
habeam,  etc.  Sequitur  quod  non  ex- 
cellentiori  modo  perficiant  dona 
quam  virtutes;  non  ergo  perficiunt 
virtutes  modo  humano. 

Itein,  tunc  in  vita  eeterna  in  actu 
alicujus  beati  oporteret  ponere 
bealitudines  ;  sed  nullus  beatus  esu- 
rit,  nec  patitur  persecutionem  ;  igi- 
tur,  etc. 

Item,  circa  tot  convenit  recte 
agere  modo  superhumano  et  inhu- 
inano,  circa  quod  convenit  modo 
humano  ;  igitur  quot  sunt  dona,  tot 
virtutes,  et  prgecise  ad  idem,  et  ad 
quod  est  virtus  aliqua,  ad  idem  est 
donum  aliquod,  et  beatitudo,  sed 
diverso  modo  ;  hoc  autem  non  est 
veruin,  quia  plures  sunt  beatitudi- 
nes  quam  virtutes. 

Itein,  sunt  verba  metaphorica  ali- 
qua  agere  modo  superhumano  ;  ac- 
tio  enim  debet  convenire  objecto,  et 
secundum  hoc  circumstanlia  requi- 
rilur  in  aclione  recta.  k>imiliter 
etiam  requiritur,  etquod  actio  con- 


venial  suf)  agenti,  (juia  qiiilibet  recte 
agens  agit  inodo  qiio  convenit  sibi 
recte  agere.  El  hof  esl  liomini  agere 
inodo  humano,  id  esl,  inodo  quo 
convenit  hominem  agere,  aliter  non 
recte  dicilur  agere,  si  non  agit 
modo  quo  convenit  homini  agere  ; 
igitur  omnis  hoino  recte  agens  agit 
aclione  qua  convenit  liominem 
agere  ;  igitur  omnis  homo  recte 
agens,  agil  actione  conveniente  ho- 
mini,  licet  aliquis  agat  secundum 
excellentiorem  modum  ;  igitur  cuin 
actus  sintejusdem  rationis,  quamvis 
unus  habet  excellentiam  super 
alium,  agere  modo  huinano  et  su- 
perhumano,  non  est  nisi  agere  per-  I 

fecteet  imperfecte  ;  igitur  si  donuin  * 

Sj)iritus  sancti  datur,  scilicet  do- 
num  fortitudinis,  vel  evacuatur  for- 
titudo,  quam  prius  habuit,  scilicet 
infusa  in  Baptismo,  vel  acquisita, 
vel  quantum  ad  actus  suos  evadit 
imperfectior. 

Item,  si  homo  jejunaret  semper, 
et  daretur  sibi  donum  fortitudinis, 
et  non  exercifaret  se  in  talibus,  non 
ageret  nisi  modo  humano,  imo  citius 
terreretur,  licet  charitatem  majo- 
rem  haberet,  quam  exercitatus. 
Unde  si  donum  fortitudinis  esset 
distinctum  a  fortitudine  virlute,  tunc 
si  Ueus  daret  illud  donum,  sine  vir- 
tute  fortitudinis  aggrederetur  terri- 
bilia  inodo  inhumano,  et  nihilomi- 
nus  opjiositum  videmus. 

Dicitur  quod  aliler  potest  triplici- 
ter  convenire  agere  ;  recte  per  vir- 
tules;  perfecte  per  dona  ;  expedite 
per  beatiludines. 

Contra,  eadem  virtute,  qua   recte  Opin.  s. 

,.  ^.      .  .\  .  Booavent 

ago,   ago   expedite.   iMiniliter  virtus  art.  i.  q.  i 

est,  qua  perficitur  habens,    et  opus 

ejus  bonum  est.  1 


DIST.  XXXIV.  OnyESTIO  IMC.  n25 

Dico  01-^^0   ad   quiL^slionein.  qiiod        o, 

enuni  iiiM  ir  i»  li<il)i ( i l)us  siiiil  pMKM-a  inlcriiicd ia ,  liivisio  La- 

bL.HUI.lU.M    II.  ■•     -V-  •  •  /     /•      ''ituuin 

(jua'  possuiil  (IivkIi  im  spoeics  ;  luihi-  virtuium. 

Sentenl.a  D.  »Thoma>  v.rlules  disponero  vo-  ^^^^  _^^^j^^^  ^^^^^^^   ^,^,   iuleniHMJiu  111,  ol 
luntalem,  ul  esl  niooilis  a  rulione  recta,   dona,  .  ^  .  i-    -r 

ulmobilisestaspiritusanclo.  Rejicilur.   quia  spCClCS    quaillalis,   cl   (llVldlltir     llll- 

eo   ipso  quod     Deus    iledit  virtulom    voluntati  incdiate    ill     inl<'llccl  lialcill    cl    a()j)C- 

assistit  utmovealurad  uctus    sibi    convenien-  mi^.,,,,,     .     „|niiii(|ii('     aillcill      liaijel 
lcs,  sive  a  sua  ralione,    sive  a   Spiritu  sancto  .  ,  t     i      i     /  •/ 

„^oyp.,jyp  inuilas  si)ccies.   IJnde  liabilus  aj)pe- 

litivtfs    esl  ^^enus   inlennediuin,  et 

5.  Aliterdicitur,    qiiia  ciun    Spirilus  piima    divisione   a  parte    appclitivi 

'in  /^-   sanctus  non    inovcl  iii    l)oniiin    jus-  (lividilur  iii   lialiiluin    Noluntalis,   et 

)m.  1.2.  .  ' 

B.art.i.  tuni   iininediate,   quin    oporlet  euni  i,i    liahiluin    annelitus    sensitivi.    A 

.q.i.d.  cooperan,  oporlel  disponere  volun-  parte  vcro  voiunlalis   iiruno  dividi- 

tatein,  ut  niobiiis  a  ratione  sit  recta,  lur,  secundum  quod  iiaijitus  ordinat 

quod  fil  pcr  virtulein,  el  ut  inol)iiis  ad  se,  vel  ad  aileruin  ;  sic  suiitduaB 

sit   a  Spirilu   saiiclo,  (iiiod    (it    per  prinuT  species,  quaruin  una  dicitur 

dona.  justilia,  aiia  non  noininatur  uno  n(j- 

'  Contra,  tunc  non  cst  ibi  distinc-  niine,  qua?  etiain  dividitur  in  miillas 

tio  bealiludiimm  a  virtiilibus  et  d(j-  species,    unde  juslitia  vel   pruden- 

nis.  tia. 

Itlem,  ex  quo  deditDeus  habitum,         Notandum,  quod  anpetihilium  ad  Fortitudi- 

assistit   ad   actus    convenientes    illi  seipsum,   qihTdam  sunt  appetibilia  r.eraatiae 

formoe,    sicut  caeco  nato  ad  viden-  ex  se,  et  qiiaMlam  priino  fugibilia. 

dum,  qui  habet  potentiam  qua  potest  Aiia  sunt  appelibilia  non  priino,   et 

inoveri,  nec  propter  miracuium   ip-  alia  non  priino  fugibilia.    Virlus  in 

semet  Deus   minus   inovet,  nec  mi-  communi,  quae  disponit  circa  pri- 

nus    assistit    illuminato,    ut    possit  ma,  vocatur  lempcranlia  ;  qiuT  circa 

inovere  illain  potcnliam  ;  igitur  per  secunda,   forlitiido.    Priina  pcrtinet 

idem  est  aliquod  mobiie  proportio-  ad  concupiscibile,    secunda  ad  ira- 

natum   movenli    secundo,  et   priino  scibiie.  Goncupiscibiiis  respicit  iiiud 

potentia  movet  seipsam,  non  tantum  quod  facta  solaapprehensione  nullo 

Deus,  et  ideo  non   video   disliiictio-  alio  posito  est  ex  se  conveniens,  vel 

nem  istoriim  hahiluuin.  disconveniens,  et  natus  estsequi  ac- 

tus  delectandi  vei  trislandi.  Irascibi- 
lis  autem  respicit  punihiie,  sive  of- 
fendens,  propter  apparentem  parvi- 

Ponit    mirabili    comprehensione     'Jivis!onem  pensioneill,  quod  non  est  stalilll  dis  > 

habiluum   inlelleclus,   voluntatis  et  appetitus,  conveuiens  ConcU|)iscihiie. 
el    quomodo    difTe.^unt    habitus  spcclanles    ad  c:     i  •       •  ri    -ii      i  i  ,  ,       . 

^    .    .,.,         ,   .       ....        ^.  ^         r>ed  (  uia   inqjcdil  illiid,  (ruod    est  irascisem- 

concupiscibilem    et    irascibiiem,    el    quue  sunt  .  ^  '.  '    *   .      .  pereetcum 

horum    objecta  et    aclus.     Explicat     quomodo  primo      COnvClliens      ConcuI)isciI)ili,    trislilia. 

viator  sutficienter  perlicitur  septcm   virtulibus,  circa    quod    irascihilis     liabcl    qiiod- 

quoad  Deum.quoadse.etomniaaha.    V.de  in  ^1,^,^  ^^^^/       „^3,,   ,.„i,|,.„j    p,,H)ne    re- 

Oxon.   hic  in   Scheraate  habiluum    divisiones.  r      •        •  i  n        • 

Littera    haec    esl    vere    ai.rca,    iiiira    brevitate  'llri^entiS,  Sed    repclleillis,    (juia    ira- 

naturam  virtutum  compleelcns  el  explicuns.  scil)iiis  UOIeUS  repeliil,et  quaildoidj- 


SCHOLIUM   III. 


32(i 


LIHRI  IV. 


Bellicosi- 
tas  quae 

sit  ? 

Palientia 

est  fortitu 

do  nobilis- 

sima. 


Dolor  coa- 
cupiscibi- 
lis  distinc- 
tus  a  dolo- 
re  irascibi- 
li. 


jectuin  iioliliim  non  piiniluin  ost 
prcTescns,  irasci  sem|)cr  est  cum  Iris- 
iilia,  non  soluin  concuj^iscibilis,  sed 
eliam  irascihilis.  Sicul  igitur  concu- 
piscihilis  indigct  ordinari  circa  quae 
sunt  priino  appetibilia  secundum 
dictamen  recfae  ralionis,  ita  el  ira- 
scibilis,  ne  immoderale  velit  propel- 
lere  propellenda,  et  sustinere  non 
propellenda. 

Habitusdisponens  irascibilem  cir- 
ca  primam  \)oiest  dici  bellicositas  ; 
disponens  circa  secundam  dicitur 
patientia,  qufe  esl  nobilissima  for- 
tiludo.  Kx  quo  patet.  quod  est  ob- 
jectum  irascibilis,  et  actus  ejus  pro- 
prius,  et  adffiquatus  velle  mndicare 
vel  nolle,  ostendens  aliquando 
imperfectum,  aliquando  perfec- 
tum. 

Et  semper  quando  est  actus  ira- 
scibilis,  sunt  duo  nolita,  unum  con- 
cupiscibilis,  allerum  irascibilis,  ex 
quibussi  accidant,  sequunturdiversi 
dolores,  sic  tamen  quod  aliquando 
dolor  reperitur  in  concupiscibili 
sine  ira  in  irascibili,  puta  quando 
ofTendens  offertur  sub  ratione  im- 
possibili  repellendi,  quia  nullus  ma- 
xime  timens  crescit,  secundumPhi- 
losophum  secundo  Rhetor.  Dolor 
etiam  concupiscibilis  fit  cum  alia 
immutatione  organi  in  parte  sensi- 
tiva,  quam  dolor  irascibilis.  In  parte 
autem  rationali  possunt  habere  si- 
milem  distinctionem  objectorum, 
sicut  in  parte  sensitiva,  nam  volun- 
lati  est  aliquid  primo  delectabile, 
puta  bonum  sibi  conveniens,  vel 
appetitui  sensitivo  cui  conjun^itur. 
Potest  eliain  habere  objectum  offen- 
dens,  non  tamen  est  tanta  distinclio 
in  voluntate,  quia  non  est  organica, 
sicutin  appetitu  sensitivo. 


Tunc  dico,  qu(»d  proj/iius  habitus 
perfcctivus  concupiscihilis,  esl  tem- 
p(!rantia,  et  perfcclivus  irascibilis 
dicilur  fortitudo  in  communi,  lo- 
quendo  de  acfjuisilis  ;  et  si  possent 
ut  intermedia  subdividi,  tamen  in 
connumeratione  virtutum  cardina- 
lium,  manent  indivisa. 

Secundurn  hoc  ipcitur  in  connu- 
meratione  omnium  virtutum,  sunt 
Ires  TheoIogictC,  et  quatuorcardina- 
les.  De  Theologicis  habetur  prima 
ad  Corinth.  1-i.  de  moralibus,  Sap. 
8.  Isto  septenario  sinq)liciter  perfi- 
citur  viator,  et  circa  Deum  in  se,  et 
circa  omnia  alia  a  Deo,  ut  intclligi- 
bilia  ratione  practica,  et  ut  appetibi- 
lia,  vel  sibi,  vel  alteri  ;  et  hoc  in  or- 
dine  ad  se,  in  quem  possunt  virtutes 
acquisitae,  vel  in  ordine  ad  finem 
ullimum,  in  quem  possunt  virlutes 
acquisitce  cum  charitate. 

Quo  ad  habitus  intellectuales , 
non  accipitur  in  numero  virtutum, 
nisi  una  virtus  infusa,  fides.,  etquod- 
dam  genus  intermedium  ad  multas 
practicas  acquisitas,  quod  dicitur 
prudentia.  Scientia  autem  specula- 
tiva,  quia  non  perficit  hominem  ad 
bene  operandum,  non  connumera- 
ratur  inter  virtutescardinales. 

SCHOLIUM  IV. 

In  hac  iittera  multae  compreheudunlur.  Pri- 
mum,  justiiia,  temperantia,  forlitudo,  sunl 
genera  intermedia  habeiitia  sub  se  varias  spe- 
cic?.  Secundum,  duo  sunt  prinna  concupiscibi- 
lia,  honor  cl  voluptas.  Ilumilitas,  lemperantiae 
species,  teinperat  circa  primum,  alia  species 
nomen  generis  relinet,  temperat  iecundum. 
Terlium  dictum,  beatitudines,  quas  ponit 
Salvator,  Matth.  5.  non  dislinguuntur  a  virtuti- 
bus.  Inter  eas  sunt  duaj  spccics  temperantiaa 
jam  dicla2;  hiimilitas  ibi :  Beati  pnuperes  spiri- 
fu,  secundum  Auj^ustinum;  et  temperanlia  ibi : 
Beali  mundo  corde,  etc.  libcri  ab  omni  immun- 


MuDUg 

propriui 
tem  pera 
tiae   el  fo 

titudioii 


8, 

Septec 
riuB  vir 

lum,  ( 
pjus  siil 

cienli 


Habiti  I 
inlell 
tuale  I 


DIST.  XXXIV.  QU.ESTK)  IIINIC. 


:;27 


ditia  ;  el  forliludo  ibi  ;  Beuti  qui  peneculioiuin 
paliunlw,  elc.  Ilem,  tres  species  Juslitiae,  ami- 
citia,  praesidentiii,  misericordia.  Item  duai 
Theoiogicap,  spcs  et  charilis.  Prudenlia  el  lides 
non  expriiuuntur  inter  beatitudmes,  sed  suppo- 


laii^iUir  alia,  iiisi  loiiiUulo  iii  se, 
vol  j)alienlia,  de  qua  dichirn  esl, 
(jikkI  est  iHjbilissinia  foiiiludo,  (iiia' 
non  lepellit,  ila  (juud  est  (|uoddain, 


I 


nuniur,  quia  sine  eia  non  possunl  esse  virlulea      perniiUere,  puti,  Delle^  vel  non  inipe- 
appetitivi.  De  his  vide  D.   Bonavent.    Breviloq.        ,. 


part.  5.  cap.  '».  5.  el  0.  et  hlo  urt.  i.  quaesl.  i.  et 
D.  Thom.  1.  2.  quast.  GU.  art.  i.  docet  beatitu- 
dines  non  essej,habilus,  sed  actus  virtutum  ; 
sed  cum  entia  non  sint  muitiplicanda,  Scotus 
lencndus  esf,  quem  seqnunlur  Doctores  ciiandi 
Scholio  sei]upnti. 


res  mora 
i%   appe 


UUerius  ad  videndum  de  beatitu- 

(linil)us,  donis  et  fiuctibns,    iiotan- 

iius  suDt  (iiiin  (luod  tres  virtules  inorales  ac- 

euera  m-  i 

lermedia.  quisitce,  scilicet  fortitiido,  teinperan- 
lia,  juslitia,  sunt  geiiera  interinedia, 
iiain  priina  concupiscibilia  videntur 
esse  duo,  scilicel  boiior,  et  voluplas, 
vel  delectatio  stricte  suinpta.  Aliter 
ponitnr,  (juod  priino  l)onuin  conve- 


Tunc    dico,     (juod    bealitudines,       10. 
nuas  ponit  Salvator,  Matth.  ^).  suiit     Coiittiio 

.  1      1  ■     1  virlutum 

iidein  babitus  cuin   babitibus  virtu-  cum  beaii- 

r,-,  %•  1  •  ,        ludiuibus, 

tuin.  lamen  aliquando  noniinantur 
species  sj)ecialiores  virtntum,  (jiiam 
sumanlur  in  numero  septenario  vir- 
tulum  commnniter  assignato. 

Nam  duas  species  temperanticu 
enumerat  Salvator  iiiler  l^eatitiidi- 
nes  ;  hnmilitatem,  qnie  moderatur 
honores,  cum  dicit  :  Beali  pauperes 
spiritu,  id  est,  recli  et  timenles 
Deum,  et  non  habentes  inflantem 
spiritum,    secundum    Auguslinum. 


niens  vel  est  honeslum  vel  delecta-     Aliam  speciem  moderantem   volup- 
bile. 

Utile  autem  non  est  jiriino  conve- 
niens,  qiiia  non  aj)petitur,  nisi  in 
ordine  ad  aliud.  Idem  concludit  illud 
prinue  Joan.  2.  Omne  quod  est  in 
mundo,  etc.  Concuj)iscenlia  enim 
oculorum,  ut  resj)icil  divitias,  in- 
(juantum  sunt  bonuin  utile,  non  p(j- 


tates  in  communi,  exprimit,  dicens  :  ExpUcatur 
BeaLi  mundo  corde.  Munditia  enim  ,j*J.auSi? 
cordis  est  immunilas  voluntatis  ab."^^^!°^ 

ipsffi  virtu- 

oinni  inordinala  afTectione  et  dilec-      les. 
tione,   tam    ratione    sui    quam    ra- 
tione  appelitus  sensitivi,  cui  conjun- 
gitur.  Fortitudinem  exprimit  in  sua 
specie  perfectissima,  ibi  :  Beati.,  qui 


test  esse  prima;  inqiianlum   tainen     persecutionetn     patiuntur     propter 
sunt    bonuin    delectabile,     possunt    yi^,s/zY/«??<.  Juslitice  exprimit  tres  spe- 


'rimocoa 


j)rimo  concupisc). 
.   .,.,        Unde  nriino    concujjiscibile   sunt 

upiscibile  '  * 

houor  et  j^Kj    iioiior  ct  delcctatio. 

voluplas.  ' 

Unde  priiuce  species  temperantite, 
(ju<'e  moderantur  circa  concuj^isci- 
l)ile,  sunt  |duffi.  Quae  moderatur 
circa  honores,  dicitur  humililas  ; 
quae  circa  voluntales,  retinet  nomen 
generis,  et  quot  possunl  esse  vo- 
luj)lates  distinctce  specie,  tol  j)os- 
sunt  esse  species  leinj)erantire.  Quae 
aulem  suntspecies  fortitudinis,  iion 


cies,  unam  quidem,  quaj  est  in 
communicando  seij)sum  per  amici- 
tiam,  cuin  dicit  :  Beati  mites,  \\\ 
hac  minima  sj)ecie  exprimens  illam, 
qua  (juis  communicat  se  proximo  ; 
aliaiii,  qucB  dividilur  in  (lominati(j- 
nem  juslam  et  subjeclionem,  exj)ri- 
init  j)er  illud  :  Bcati  pacifici.  Pax 
quij)pe  servatur  in  hoc  qiiod  prccsi- 
dens  recle  regit,  et  subditus  recte 
obedit.  Tertiam  speciem  quanlum 
ad  exteriorem  communicaiidam  ex- 


oportet  tantum  explicare,  quia   non     priiiiil  ibi  :  Beati  misericordes.  Per 


528 


o 


\A\m  III. 


Charitas. 

esl  qiia  e- 

siiritnus 

justiliam. 


misGricurdiuiii  eniin   extcriora    pur-  in  suo  nonjinc  ;    lcrnpfianlia   in    li- 

foclissiinc  coininunicanlur  i^roximo,  inoie,   qu<n   oinnino    idcni  esl  qiiod 

quia  non  ut    reiiabeat,  nec  ul  post  hnrnilitas.    Unde  (iiiando   Scriptiira 

rel)eneficietur.  Ilanc  autem  justitiain  frequenter  commendat  limorem,  ut 

Salvator  expressit,  Lucic  8.  Cum  /a-  illud  :  Initium  sapientiffi  timor  Do- 

cis  co?ivivium,elc.  m/;«',  niiiil  aliud  est   nisi  iiumiiitas, 

Sic    ergo    habemus    tres  virtules  quae  est  principium  ornninm  virlii- 

moraies  expressas  iu  se,  vei  in  suis  turn.    Juslitia    expr-imitur    in    dono 

speciebus,  duas  autem  Theologicas  pietalis,  quce  aj)ud  Saivatorem  voca- 

exprimit.   Cliaritatem  exprimit  ibi  :  tur  miseiucordia,  et  isla  est  species 

Beati  qui  esuriunt  et  sitiunt  jusli-  justiliffi.     Exprimuntur    er-go   inler 

tiam.  Esurire  quidem  non  est  sine  dona  quatuor  virtutes  cardinaies  in 

misericordia,  sed  habilus  quo  elici-  se,  vei  in  suis  speciebus.  Duaj  infu- 

tur,  est  charitas.  Propriissime  enim  ScE  exprimuntur,  charitas  per  spiri- 

charilas  viffi  est  habitus  quo  esuri-  tum  sapientiffi.   Sapientia  enim  est 

mus  justitiam,  et  diiigimus  Deum  in  charitas,  est  enim  habitus  quo  sapit 

se,  qui  est  vera  justitia.    Spem  ex-  habenti  iliud  objectum,  quod  est  in 

primit.   dicens  :    Beati  qui   lugent.  se   sapiendum,    quo   scilicet   placet 

Luctus  esthabitus  desiderandi,  etsic  miiii  bonuin  ejus  in  se,  et  iliud  volo 

in  beatiludini])us  exprimuntur  vir-  mihi,  et  per  hoc  spes  dalur  intelligi, 

tules  appetitivai,  dua3  Theologicee,  quee  explicite  non  enumeratur.  Sa- 

et  tres  morales    acquisitai  ;  dua3  in-  pientia   enim   est,    qua    sapit    mihi 

tellectuales  non  exprimuntur,    una  Deus  in   se,   et  qua  sapit  mihi,  ut 

acquisita,     prudentia,    alia    infusa,  bonum,  nam  qui  sapit,  et  saporem 

fides.  Satis  tamen  datur  intelligi  per  in  se  approbat,  et  sibi  appelit.  Fides 

appetitivas,  quia  non    est  voluntas  infusa  exprimitur  per  aiia  duo  dona, 

optime  disposita  sine  virtute  corres-  inteliectum  et  scientiam,  qui  dicunt 

pondente  in  inteilectu.  unuin  tantuni  lia])itum  dilTerentem 

secundum   perfectum    et    imperfec- 

SCHOLIUM  V.  ^^,j^    Potest   enim    intelleclus    dici 

Donaseptem  de  qnibus  isai.  n.  non  disiin-  f|jgy    imperfecta,    quee    est    notitia 

guia  virlulibus,  esl   contra    D.    Thomam,    sed  .      ,  .  .        . 

^    ,      ■    .       ot  ,i„  ;r,,iictm^tir^np  i>P>ii  articulorum  primorum,  et    scienlia 

cum  Doctore  in  hoc,  et  de  indistinclione   beau-  i  ' 

fulesperfecta,  quee  est  expiicita  noti- 
tia  de  articulis. 


Cbaritas 

est  sapiea- 

tia. 


tudinum  a  virtulibus,  tenent  Gab.  hic  qusst. 
unic.  art.  2.  Major  quasst.  i.  Ovando  proposi- 
tione  3.  Alm.quaest.  unic.  el  3.  Moral.  cap.  2. 
Altis.  4.  tr.  8.  quaest.  i.  Occham  4.  quaest.  3. 
Vasq.  1.  2.  d.  39.  cap.  2.  Salas  ibi,  Iracl.  12.  d. 
uuic.  secl.  i.  Explicat  quomodo  virtutes  in  se, 
vel  in  suis  speciebus,  enumereiitur  illis   donis. 


SCIIOLIUM  VI. 


11. 

Timor  pro 
humilitale. 


Explicat  optime  fruclus,  dequibus  ad   Galat. 
5.  non  distingui  re  a  virtutibus,  aliquos  tamen 
ex  his,  docct  esse  deleclationes  sequenles,   vel 
In      donis      numerantur      quatuor      comilanlcs  actus  virtulum.    Ita  Doctores  ciiali 

virtutes    cardinales,     prudenlia,     in      SchoL  prfficedenti,  de  quo  optime  D.  Bonavent. 
....  ...    ,.  .  ■       citatus,  et  in  Diaela  salutis  tit.  8. 

dono   consihi,  consiiiatio  enim   est 

recte     syilogizare    praclice ,     unde  De  fructibus  dico,  quod  quaedam 

habitus,  quo  quis   est  consiliativus,  illorum  sunt  virtutes  enumeratae  in 

est  prudenlia.  Forlitudo  exprimitur  illo  septenario   in   se    vel    in    suis 


12. 


DIST.  XXIV.  QUyESTIO  UMG.  i)ii9 

ruotus    sneciehus    :     nuidain     aulcni     suul  csl  nerfeclior  (H-diualio.    Ila'c   ciiiin 

u.lille-      ,     ,  .  I-  .1  •.  •       • 

t  u  vir- dolcclatiouos    conscqucnlcs    acUis.  oi  dinalio  csl,  ul  lioino  sil  pnjxiinius 

Undc  cliarilas  ibi  expriiuiliir  iiroiuio  iii  amicilia.  cl  csl   |i<ircclissiiua  \  ii  - 

...  ,.  I  •  1-  I-        .         •  I  Suhjectio 

uoiuiiic,    siiuililcr    cl    lidcs,    spcs  iii  liis  iiioralis  ;  orduial  ciiiin  ad  pntxi-  et  (.riuci- 

,..  ....  I  Itt  palus  spec- 

lou^aniiuilalc,  (luia  lonifdfn niis  i\{ii\-  iiiuiu  (luauluiii  ad  oinne  (luod  polesi    ia„t  «d 

si    iii    lou<i-uui    auiiuosc    cxpcclans.  ordinari.  Alia  virliis  csl  ordiualiva  j]"^*^-,^^!" 

Virlulcs    luoraics,   Corliludo    iii    pa-  ad  |(roxiiuuiu  (luaiiluin  ad  subjcclio-      '"''"■ 

tientia  expriinilur  ;  juslilia  exjuiiui-  ueiu  vcl  principaiilaleiu,  (pue  respi- 

tur  iu  sua  specic,  (iua3  est  inisericor-  ciuut  politicuiii  (luauluiu  ad   perso- 

dia,  iu  hoc  quod  dicilur  honitas,  el  uiis  or(bnatas,  ut  subjcclio  et  priuci- 

in  alia  specie,  qucc  cst  aniicilia,   iu  j)atus,    et   biec  sunl  juslilia  distri- 

boc    quod     dicilur    ben(t//(iias.     Iii  buliva.    Islas     docuit     Salvator    in 

terlia  specie,  quiV3  perlinel  ad   rc^i-  MafJ/i<ro,   quanluiu   ad    opjiosituin, 

men  ct  sui)jectioneiu   ibi,   inausuc-  ul  ordinaulur  ad   seipsiiin  quaulum 

tudo,   vel  speciabler  ibi  expriinitur  ad  coucupiscibilem  et  irascibileiu. 
obedientia  ;  mansuetus  eniui    exe-         Jdeo  ad  (luccslioneni,  patet  quod 

quilur     iujuncla     sine     murmure.  virtutes,  bcalitiidines  et  dona  oiuiii- 

Temperantia    iu    duabus    speciel)us  no  non  suntbal)itusdislinctireaHter. 

...       ,  ,  •  ,.  ,  ,    ,  .  i    1  •  Ad  argum. 

exprimilur,    scilicet   continentia    et         Ad  argiimenta.   Ad    primum,  sep- principaie. 

castitate.  Prudentia  exprimilur   per  tem  filii  sunt  septem  virtutes,  tamen 

modestiam.  Modestus  ciiim  est,  qui  duo  dona  sunt  fides  in  via,  ct  alia 

modum  debitum  lenet  in  agendo,  et  habitus  in  patria  exislens. 
prudentia3  est  invenire  modum  debi-        Ad  aliud,   concedo  argumentum, 

tum  in  actione,  el  praefigere,  et  sic  quia  si  essent  distincti  habitus,  non 

habemus  omnes  virtutes  lam   intel-  essent  virtutes. 
lectuales  quaui  morales.  Ad  aliud,  in  oppositum,  dico  quod 

3.  Alia  quoedam  euumerantur,  quffi  nuinerus  est  septenarius,  non  insis- 

sunt  quffidam    deiectaliones  conse-  tendo  in  speciebus. 
quentes  actum,    ut  gaudium,   quod         Ad  illud  :  PliiJosoplius  ponit  vir- 

est  proprie  delectatio  in  voluntate,et  tuiem  heroicam,  dico  quod  ipse  dicit 

pax,  qucK  est  securitas  habendi  ob-  qiiod   in  quacumque  bonitate    sunt 

jectum  sine  repugnaulia,  non  sunt  quatuor  gradus,    qui   sunt  ejusdem 

species  specialissiniffi;  sicdescientia  habitus  in  specie,   scilicet  perseve- 

iMetaphysica,  qua^  liabet  sub  se  inul-  rantia,  continentia,   temperantia,  et 

•  *         .         r  •       *•  I  •  •   .  f     1     1  -1        Bcstialitas 

tas  species,  et  naturalis  scientia.  beroica    virtus,    qucie    est    hiibitus  maiitia  ex- 

Siiniliter    appetitus    ad    alterum  ejusdem  speciei,  excellens  tamen,  et    '^*''  ^'^^' 

potest  ordinari  quantum  ad  intrin-  ejusdem  rationis    cum  alia  virtute, 

secum   sibi,  et    qiiaulum    ad   exte-  quae  est  minus  perfecta.  Sic  cid  oppo- 

riora  ;  sic  justitia  dividilur  ut  ordi-  siluin,  bestialilas  est   malitia   excel- 

natur  ad    proximum    quautuiu    ad  lens  in  eadem  specie    vitii,   vel  for- 

cxteriora,  dicitur  communiler  Jiisli-  lassis  in  alia,  quia  circa  aliud  objec- 

tia    commiitaliva,  juslilia  ordiuans  lum.  Sed  ut  quis  heroice  agal,  non 

ad  proximuui  quanluui  ad  iul(M'iora  rcquiritur  aliiid  objeclum,  scd  (piod 

/n  eo,  et  quaiilum  ad  scipsum.   qiia*  ipsa  sil  cxccUcus  virlus. 

ToM.  XXIII.  J4 


530 


LIURI  III. 


DTSTINCTIO  XXV 


DE   NATURA    DONORUM. 


I 


QU^STIO  UNIGA. 

Utrum  sapientia,  scieniia^  intellectus, 
consitiiim,  sint  habitus  intettectua- 
les  ? 

Alens.  S.part.  quxsl.  40.  mem.  i.  D.  Thom.  1. 
2.  q.  68.  art  4.  el  2.  2,  qusest.  8.  art.  6,  el 
qngeal.  55.  arl.  i.  et  hic  quaen.  i.  art.  i.  Ri- 
chard.  art.  i.  quaexl.  i  I).  Bonav.  ibidem. 
Azor.  <om.  i.  /?fc.  .S.  rfl/j.  29.  quseat.  •'). 

Quaeritur,  an  dona  omnia,  scilicet 
sapienlia,  scientia,  eL  inlellectus,  et 
consilium,  sint  habitus  intellectua- 
les  ?  Ad  hoc  patet  ex  dictis.  Sapien- 
tia  non  est  intellectualis,  ut  ibi 
numeratur,  ut  coinmuniter  traditur 
in  Sciiptura,  sed  cum  habetur  cha- 
ritas  ;  unde  intellectus,  scientia  et 
consilium  sunt  habitus  intellectua- 
les,  ut  hic  sumuntur.  Intellectus  est 
circa  prima  credibilium  ;  scientia 
respeclu  omnium  credibilium,  et  est 
ScieuUa  ct  explicita  cognitio.  Unde  intellectus 

intellectus  .         .        • .  r>  i  •         i-    • 

qiiomodo  ct  scicntia  dicuutur  hdes   implicita 

differuDt.       ,  !•    •.  ,  , 

et  explicita,  et  consequuntur  se  in- 
vicem  tam  in  via  quam  in  patria. 
In  via  dicitur  aliquis  habere  intellec- 
tum,  qiii  assentit  articulis ;  scien- 
tiam  vcro,  qu*  scit  arliculos  defen- 
dere  in  patria.  Intellectus  dicitur 
visio   divinae  essentiee,  scienlia  co- 


gnitio  articulorum  in  Verbo.  Ideo 
intellectus  et  scientia  est  unus  habi- 
tus  perfectus  divinse  cognitionis 
primi  credibilis  et  expressivi  alio- 
rum.  Unde  sapientia  est  charitas, 
consilium  est  prudentia,  intellectus 
el  scientia  sunt  unus  habitus  res- 
pectu  primi  credibilis,  et  aliorum 
credibilium  inclusorum,  sicut  in  ac- 
quisitis,  intellectus  est  principio- 
rum,  scientia  conclusionum. 

Contra,  in  actibus  acquisilis  scien- 
tia  et  intellectus  sunt  diversi  habi- 
tus  ;  ergo  et  scientia  infusa,  et  in- 
tellectus  ;  dico  quod  verum  est 
antecedens,  ut  patet  6.  Ethic.  Con- 
sequcntia  tamen  non  valet,  quia 
intellectus  et  scientia  credibilium 
habitus  sunt  excedentes  facultatem 
naturalem,  quai  sunt  in  cognitione 
primi  credibilis.  Et  licet  scientia  et 
intellectus  acquisiti  sint  diversi, 
quia  inclinant  ad  diversa  evidentia 
per  habilum  inlellectus  et  scientiee 
in  patria,  non  video  alia  credibilia, 
nisi  in  Dpo  ;  ideo  idem  habitus  est 
ibi,  quia  non  aliam  evidentiam 
habeo  quam  evidentiam  essentise 
divina?. 

Reliqua  hujus  tertii  libri  vide  in 
scripto  Oxoniensi. 


I 


Sapien 

est  ciia 

tas,  coi 

liuni,  p 

deDtit 


DIST.  I.  QU^STR)  I. 


531 


LIBER   OUARTUS 


DISTINCTIO  I. 


DE    CREATIONE    ET    SAGRAMENTIS    IX    GENERE. 


QUiESTlO  I. 

Utrum  possiOile  sit  aliquam  creaturam 
fiabere  aliquam  causalilatem  efjecti- 
vam  respectu  alicujus  e/fectus  produ- 
cendi  per  creationem  ? 

Magister  hic  cap.  ult.  Aleus.  2.  /;.  q.  G.w/j.  2.  n. 
4.  D.  Thom.  i.  ;;.  q.  45.  a.  5.  et  4.  d.  5.  q.  i. 
a.  3.  D.  Bonav.  2.  (/.  i.  arl.  2.  q.  i.  Dur.  ihi 
q.  4.  Hichard.  ibid.  a.  i.  q.  4.  Aureol.  ibid. 
in  q.  froaem.  Henr.  quodl.  4.  7.  ult.  Scol.  m 
Oxon.  Iiicq.  i.  et  7.  il/ef.  q.  7.  8.  ef  9. 

1.  Ouoniaiii  ante  noliliam  efficacifle 

Sacramenlorum,  quam  liabent  res- 
peclu  gratice,  necessarium  est  scire 
causalitaLein  effectivam  crealurce, 
concessam  sibi  respectu  ^ratice,  ideo 
incipiendo  in  boc  quarto  ab  edica- 
cia,  quam  bal)ent  Sacramenta  res- 
pectu  gratiffi,  (juffiro  in  imiversaM  : 
An  possibilc  sit  aliquam  crcaturam 
habere  aliquani  causaliLatem  effccti- 
vani  respectu  alicujus  effectus  pro- 
ducendi  per  creationenL. 
im!m.''  Arp,-uilur  quod  sic.  Auguslinus 
i^gu^ti-  superJoan.  Iloinil.  SO.  Quant.a  est 
mrtus  aqiuie,  ut  tantjat  c.orpus,  ct  cor 


abluat ;  ablutio  a  peccalo  non  est 
sine  infusione  gratiae ;  ergo  aqua 
liabet  aliquam  causalitatem  respectu 
graliae  in  aniina,  quia  ipsam  abluit  a 
peccato. 

Itein,  omnis  efTectus,  qui  non  secun 
adajquat  virtutem  agentis  superio- 
ris,  potest  produciab  agente  inferio- 
ri ;  gratia  non  adccquat  virtutem 
causae  prinice,  quia  est  accidens  fi- 
nitum,  et  ignobilius  substantia,  quae 
potest  creari,  et  sic  est  nobilior 
omni  accidente  ;  ergo  ejus  productio 
per  crealionem  potest  competere 
creaturcE.  Major  probatur,  quia  si 
non  posset  talis  efrectus  non  adae- 
quatus  convenire  creatuivTe,  hoc  es- 
set  quia  excederet  oinnem  virtutem 
finitam  et  creatam,  et  cum  non  sit 
tale  iiisi  infinitum,  seqiiitur  quod 
esset  adffiquatum  virtuli  infinitce. 

Item,  agens  instrumentale  potest  Teniu 
in  aliquod  plus  virtute  principalis 
agentis,  quam  in  illiid  iii  quod  po- 
test  virtute  propria,  sicut  causa  se- 
cunda  plus  potest  iii  virtute  causae 
priiiice  quain  in  viilule  propria,  alias 


ru. 


f 


332  I^IBRl  IV. 

non  essol  instrumenlurn,  nec  cansa  lest  super  anniliilationein  el   super 

secunda  esset   ordinata  ad   causain  creationein. 

nriniain    essentaliler  :    sed    oninein  Ad   niiinam   |)n>i)alionem  antece- ^«''i''"'*'' 

1  '  '  '  tur    (iriiD 

eifectuin    naturaliler    nroducii^iiem  dcnlis,   dico    (iiiod    au-ens    naturaie  proii.aioi 

potest  virtus  creata  naturaliter  pro-  non  potest  anniiiiiare  formam  natu-       lis. 

ducerc    virtute     jiropria  ;    ergo      et  ralein   iii  materia,  sed    tantuin  cor- 

omnem     supernaturaiiter    i^roduci-  rumpcre,  post  cujus   corruplionem 

hilein  ut  tcrminum  creationis  polest,  remanet  illa  lorina  in  potentia   ma- 

inquantum   est    instrumentum  Dei.  tericB  in  quam   resolvitur ;  qiiod  au- 

2.  Item,   agens   creatum   potest  ali-  tem  anniiiilatur  nulio  modo  manet,         | 

Quartum.  quld  aii niiiilarc  ;  orgo  potest  aliquid  ncc  in  se,  nec  in  potenlia  materige. 
dens  pra-  crearo.   Antecedens  probatur  tripli-         Contra,  quidquid  est  in   potentia  ^'j^reS 

^p\"Jiie"'  citer  :  Tum  quia  agens  creatum  po-  materiaj  potost  per  agens   naturaie    *'*^°" 

test  corrumpere  formam  naluraliter  educi  de  potentia  ad  actum  de  mate- 

perficicntem   maleriam    totaliter,  et  ria;  siergo  forma  postquam  corrum- 

socundum  tolum  et  secundum  par-  pitur,  remanet  in  potentia  materice, 

tem  ;  ergo   et   anniiiilare  eam.  Tum  potest    educi   de   iila  potentia;  aut 

quia   culpa  et  gratia  sunt  opposita  ergoiiia  forina  postquam  corrumpi- 

incompossilDilia,  quia  per  cuipam  fit  tur,  remanet  eadem  nuinero  in  po- 

iiomo  inimicus  Deo,  et  per  graliam  tentia    materia^,  aut  eadem  specie. 

ainicus ;  amicitia  et  inimicitia  repu-  Si  remanet  eadem  forma  numero  in 

gnant.     Accipiendo     ergo    efficere  potentia  matericC  postquam  corruin- 

communitor,    et   efficere  positivum  pitur,  potest  per  agens  naturaie  de 

et  privativum,  quod  potest  officere  illa  potentia  educi,  ot  ita  per  agens 

unum  oppositoruin  istorum,  potest  naturale  potest  forma  prius  corrupta 

totaliter  corrumpere   aliud ;  volun-  eadom  numero  redire,  et  educi  de 

tas  creata  potest  unum  isloruminse  novo,  quod  est  impossilDile.  Si  dicas 

producere,  ut  culpam  ;  ergo  potest  quod  non  manet  eadom  forma  nu- 

aliud    totalitor    corrumpere,    ot    ita  mero  post  corruptionem  quffi  pree- 

^quaiia  potost  graticim  annihilare.  Tum  tor-  fuit,  sed   eadein   specie    tantum,  et 

ni'hiu"ad   tio,  aniina  ex  se  potcst  habere  in  se  alia   numero,   sequitur  propositum, 

^'c^onfra^.^ "^  dosporalionom    ot   infidelitatom,   et  quod  priina  forina  per  agens  natu- 

fieri  infidelis  ;  oigo  potest  corrum-  rale  sit  simpliciter  anniiulata,  quia 

pero  fidoin  ;  orgo  ot  giatiam,  quia  ipsa  secundum   se    eadom  numoro 

fidos  formata   non   ost   sino  gratia,  non  manet,  nec  in  actu,  nec  in  po- 

necetiam  spes;  sod  ooruin  corruptio  tontia  matoriee,  sed  soium  in  poten- 

est  annihilatio.  Probatio  consequen-  tia  agentis,  quod    non  impedit  aii- 

tise,  quia  eequalis  virtutis  est  alicu-  quid  esse  annihiiatum. 
jus  creatio,  et  ejusdom  annihiiatio,         Praetoroa,  ad  principaie.    Augus- ^'"o^y^ 

quia  oadein  est  distantia  ab  uno  op-  tinus  libro  83.  qi(ceslio?uwi,  qudest.   ^uga 

posito  ad  aliud,  et  o  convorso,  quia  78.  dicit :  Artifices  ideo  creare  non 

3.  Physic.  toxt.    21.  Eadem  est  via  posmnt,  quia  acjunt  per  corpus.  Si 

ab  Athenis  ad  Tliebas,  et  e  concer-  hcec  consequentia  sit  bona  et  prae- 

so  ;  ergo  eequaiis  virtus  est  quae  po-  cisa,    incorporalia,   ut  Angeius  vel 


QUH 


DIST.  1.  QU.^STIU  1. 


533 


i. 


aiiima,  j)nssiintin  sc  fi:raliaiii  crcaro. 

Ilciii,  Aii("l(ir  (lc  ('.«iiisis  proposi- 
lidiic  (iiiarlii  :  l^rinta  rcriini  rrcn- 
taruni  esl  esse^  et  nofi  e.st  afiie  ipsiini 
crrutum  aliud.  Scd  a^cns  crealuiii 
potesf  coa^ero  Deo  prodiiceiulo 
aliiid  sccundiiiii  esse;  er^o  et  creare. 

(loiilra,  Auguslinus  super  Genes. 
7.  cap.  '![.  AiKjeli  nullani  omnino 
possunt  creare  /laturam  ;  sotus  eninj 


produceie  in  essc  jier  creationein, 
iiec  iil  «i^ens  prin(;ipale,  nec  ut 
a^ens  iiistruiiientah»  ct  sccniida- 
riiiiii,  el  ila  iiiillo  inodo.  (Jiiod  iioii 
principaliler,  sixc  iil  a^ens  princi- 
jiale,  osteiidnnt  sic :  L\sse  est  pro- 
prius  eireclus  Dei,  (jiKjd  prohatiir 
ralionc  ct  auctorilatc.  llatione,  quia 
efrcctus  uiiiversalissirnus  reduciliir 
in    causain    universalissiinain  ;  esse 


Nulld  cre- 
atura  ut 
causaprin- 
ci()ali8   po- 
leslcreare. 


Deus  cujustifjet  naturiE  tam  maipue  est  encctus   universalissiinus,  (juia 

quani  parcse  creator  est,  et  si  An^eli  esse  et  e/is  snnt  illa,  qua;  jirimo  oc- 

noii  possunl    creare,    inullo    ma^is  cnrrunt  inlellectui,  sicul   universa- 

nec  aliijua  alia  crealura.   Ilem  Da-  lissima  et    prima,    proposil.     i.   de 

mascenus  lih.  1.  Orlhod.  cap.  18.  Qui  T^ausis  :  Prima  rerum  creatarum  est 

diciint   Anijetos  posse  creare,  sunt  me;ergo  habet  reduci  in  Deum  ut 

omnes  jitii  patris  sui  diaboli,  etc.  in  causam  universalissimam  ;  et  ita 

Item  Anselmus  Monol.  cap,  37.  so/a  creatio,  qua?   terminalur    primo  ad 


dicina,  eic.  Itein  Auguslinus  de  civ 
[•2.  c. 


;onclusio 
joiuiuuis 
iversis  ta- 
len  ralio- 
ibus  pro- 
balur. 
rimu  ra- 
0  D  Tho- 
mae. 


esse,  esl  laiitum  ijisiusDei. 

Auctoritate  ostendilur  sic,  quod 
secundum  auctorem  de  Causis  pro- 
pos.  '1'6.  Nulla  Intellifjentia  vel  ani- 
ma  dat  esse,  nisi  inquantum  opera- 
tur  operatione  divina ;  ergo  esse  est 
proprius  effectus  Dei. 

Quod  vero  nulla  natiira,  nec  crea- 
tura  possit  esse  agens  instrumenlale 

chardi   ad   idpm,   qiiia  intrr    terminum   a  quo      efTeclus     alicujus       produCCndi     ])er 

creationem,  prohatur,  quia  omne 
agens  instrumentale  dispositive  agit 
ad  terminum  agentis  principalis  per 
aliquam  actionem  sihi  propiiam,  vel 
per  aliud  sihi  j)roprium  ;  aliter 
friislraadhiheretur  instrumentum  ad 
Respondeo  ad  quaesiionem,  licet  illud  producendum,  et.non  oporteret 
omnes  Doclores  in  conclusione  con-  esse  determinata  instrumenta  deter- 
veniant,  quod  scilicel  nnlla  creatura  minatarum  aclionum,  si  naluraliler 
haheal  aliquam  efficaciam  respectu  disjiosilive  agerenl  ad  terminum 
creationis  gratia?  in  aniina,  nec  Ma-  actionis  agentis  princijialis,  quia 
gister  aliter  senserit,  prout  patet  tTque  posset  in  aclionem  snain  agens 
ipsum  expendendo  in  littera,  diver-  princij)ale  per  quodcumqiie  instrii- 
si  tamen  diversasrationes  adducunl.  nientum  indilFerenter. 
Quidam  enim  hoc  tenentes  oslen-  lioc  idem  declaratnr  per  exem- 
diint  quod  creatura  non  potest  aliud     pluin   de   securi,  qua^   per   formam 


•11 


SGHOLIUM   I. 

Adducit  Doctor  primo  rationes  D.  Thoma?, 
quiljus  inlendii  prohare  creaturam  non  posse 
creare,  nec  principaliler,  nec  inslrumenlaliter, 
quia  lerminus  crealionis  (^st  ipsuiii  esse  ut  sic. 
quod  soli  Deo  tanqut-rn  cautai  univcrsali  su. 
best.  Secu'ido,  ponit   r;ttionem    llonriri    et  Ri- 


crcationis  qui  est  niliil,  et  ad  quem  qui  est  ali- 
quid,  est  distantia  inlinila.  Tertio,  ponit  alias 
duas  rationes  ^E^idii  ;  primarr,  agens  poste- 
rius  seu  inferius  supponit  efTi^cturn  ajrenlis 
prioris  seu  superioris  ;  secundam,  nullunr.  croa- 
tum  agens  est  purus  actus,  quod,  inquit,  re- 
quiritur  ad  creandum. 


Neque  ut 

instrumea- 

talis. 


An  securis 
formam 
propriaui 
sciudat. 


m 


LIBRI  IV. 


sibi  prnpriam  diviclit  otscindil,  riii.e 
est  (lisp(jsili()  iinm(!di<ile  ad  formam 
statuap,  vel  cisla?,  quam  intendit 
agens  principale;  sed  niliil  crealum 
potest  disposilive  agere  ad  termi- 
nuni  crealionis  quod  est  etsse,  qu(jd 
esl  etiam  priino  supposituni  inter 
omnia   alia,    (juia   esse   est    primus 


in  agendo,  preesupponit  effectum 
ij)sius;  sed  j)rtCsupj)onere  aliud  sua3 
aclioni  non  est  creanj  illud,  sed  op- 
I)ositum  creationi,  (juia  creatio  est 
de  niliilo  ;  crgo,  etc. 

Itcm,  unumquodque  sicut  se  ha-    Quart» 
bet  ad  esse,  ita  ad  ayere;  sed  quodli- 
bet   creatum   secun(ium  es.se   suum 


I 


6. 

Ratio  se 
cunda 

Henrici, 
Ethic. 


Ratio  ter- 
tia  JEgidii. 


efTectus ;  ergo  et  ex  hoc  sequitur  esl  mixtuin  cum  polentia,  et  non 
quod  inconveniens  est  dicere  de  ali-  purum  ;  ergo  etsuum  «ye?-e,  et  sua 
quo  corpore  quod  creet,  quia  secun-  acti(j  admixta  est  cum  potentia.  Sed 
dum  eos,  nullum  corpus  agit,  nec  in  omnis  entitas  vel  actio  admixta  cum 
movendo  et  tangendo  aliud,  et  ita  j)otentia,  estcum  mutationeet  trans- 
neccssario  pra3supj)0nit  suse  actioni  niutatione  3.  Pliysic.  iext.  9.  quia 
aliquod  passum,  quod  potest  tangi  molus  est  actiis  entis  in  potenlia; 
vel  moveri;  termino  creationis  nihil  ergo  talis  actio  creaturse  non  potest 
prsesupponitur ;  ergo,  etc.  esse  creatio,  et  per  consequens  nul- 

Alii  adducunt  ad  propositum  alias  lum  agens  creatum  potestcreare. 
rationes,  quarum  una  est  ista  :  Su- 
gj  per  distantiam  infinitam  non  potest 
nisi  virtus  inflnita;  inter  terminos 
creationis,  qui  sunt  esse  et  niliil,  est 
talis  distantia  ;  ergo  super  talem 
distantiam  non  potest  virtus  alicujus 
creaturse,  quia  quaelibet  creatura  est 
finita. 

Confirmatur  ista  ratio,  quia  eequa- 
lis  est  distantia  inter  qurecumque 
contradictoria;  sedgratiaet  nongra- 
tia  sunt  contradictoria,  sicut  ens  et 
non  ens  ;  ergo  cequalis  est  distantia 
inter  hffic  et  illa  ;  ergo  virtus,quse  po- 
test  super  unam,  potest  super  om- 
nem  ;  posse  super  omnem  repugnat 
creaturse,  ergo  et  super  aliquam. 

Aliter  ostenditur  propositum  sic: 
Agens  posterius  prsesupponit  efTe- 
ctum  agentis  prioris,  sic  artifex  in 
agendo  artificium  prsesupponit  efTe-  Dei,  lioc  est  falsum,  quia  quodcum- 
ctum  agentis  naluraliler,  et  eliam  que  agens,  quod  potest  creare  com- 
agens  iiaturale  prsesupponit  effe-  j)ositum,  vei  formam  in  materia, 
ctum  primi  agentis,  ut  materiam  potest  creare  esse  compositi,  quia 
primam  ;  sed  quodcumque  agens  non  est  intelligibile  formam  esse  in 
creatum,  quod  estposteriusipso  Deo     materia,  et  tamen  quod  compositum 


ArisloL 


SCHOLIUM  II. 

Raliones  D.  Thomae  refut.-it  efficaciler,  pri- 
mo,  osteiidens  duas  proposiiiones,  quas  assu- 
mit,  esse  talsas,  scilicel  esse  simpliciter  fieri  a 
solo  Deo,  et  hoc  ipsum  esse  terdiinum  crealio- 
nis,  et  efTectum  iiniversalissimum,  soli  Deo 
tribuendum.  Rejicit  eliam  quod  dicit  de  ins- 
trumento,  et  illius  concursu,  oplime  explican- 
do  quid  ad  rationem  instrumenti  requiratur  ; 
de  quo  in  Oxon.  hic  qu.-cst.  4.  et  d.  18.  quaest. 
1.  et  d.  quaest.  5.  et  d.  13.  qusst.  i.  ad  5.  et  in 
tract.  (ie  Rerum  princ.  quaest.  6.  art.  2.  Secun- 
do,  rcfellit  rationem  Uenrici  de  infinita  dislan- 
tia,  quia  dislantia  tanta  est,  quantum  est  me- 
dium  interjacens,  vei  si  non  esl  medium, 
quanta  est  entitas  unius  extremi  ;  el  omne  ens 
crealjile  oppositum  nihilo  est  finitum,  et  sic 
ejus  dislantia  a  nihilo  erit  finita.  Tertio,  refu- 
tat  alias  duas  raliones  ^Egidii. 

istce  rationes  non  videntur  mihi 
concludere.  Prima  non,   cum  enim  Rejicituri 

ralio  D. 
Ttiomse. 


/. 


dicit  quod  esse  est  proprius  efTectus    ""^''^  ^" 


DIST.  I.  QU/ESTIO  1. 


535 


lalo  etiain  cum|josiUiin  liabel   esse  ; 

sed  a<;eiis  crealuni  liahet  cansalila- 

teni  super  esse  composili  ;  nou   est 

ergo  esse  ellectus  proprius  Deo  soli. 

futatur      JVec  prohatio  prinicT   rationis  ius- 

onis    turn   per  noc  concludit,  cum   enim 

e"reaie  <''cit  quod  effectus  universalissimus 


nou  hal)eat  esse,  nam  si  esse  esset  Dei,  sed  imperfectissimus,  quia  per 
ali(|U(Kl  accidcns  crcalum  a  solo  se  includitur  in  cirectu  ejus  inipci- 
Deo.  nt  ijisi  imaiiiuantur.  cl  Deus  fcclissimo  ;  niliii  ciiim  cst  iii  iiiii- 
ndii  nccessil(»tur  ad  aliud  crealiim  verso  ila  impcrlcctiim,  (jiiiii  iiicliidal 
jiroducendiim,  ^cnei^alio  compositi  essr,  cl  omiie  a^'(Mis  (jiKtdcuiiKjiie 
jiossel  esse  ad  terminum  suum,  et  jKitens  sujicr  aliqiiod,  polesl  sujier 
lamen  sine  esse,  quod  csl  imjiossi-  esse  ;  commune  cnini  est  secundum 
hiic,  cuni  generatio  piimo  lcrmine-  se  perfectis  et  imperfeclis.  Siautem 
lur  ad  c.s'6'C  ;  er^o  cujus  causaiilate  inlellifialiir  major,  (juod  effectus 
est  materia  sub  forma,  el  forina  universalissimus  jiriRdicatione  habet 
etiam  iii  materia,  ejusdem  causali-     reduci  in  causain  universalissimam 

jirccdicalioiie,  hoc  est  falsum,  (jiiia 
cirectus  uiiiversaiis  jirti^dicatione 
hahet  reduci  in  causam  universaiis- 
simam  prciMlicalione,  el  imjierfectis- 
simain,  ut  in  jilures  causas,  quia  iii 
omnes  causas,  et  non  in  causam 
piimam,  ut  est  proprius  efTcctus, 
fican"  •i'i')^d  rcduci  ad  causain  universa-  quia  ejus  proprius  effectus  est  per- 
idum  'i^simain,  dislinguo  de  duplici  uni-  fectissimus,  iste  talis  est  imperfec- 
'eciio-  versali .  (juoddam  enim  est  univer-  tissimus,  nain  quiiihel  efTectus  pro- 
saie  secuiidum  pra^dicationem  :  et  prius  aliquam  jjcrfectionem  addit 
communilatem  ;  quoddam  secun-  super  commune.  Et  isto  modo  esse, 
dum  perfectionem  et  conlinentiam  quod  per  se  includitur  in  omnibus 
virtualem,  (juod  dicitur  universaie  efTectibus,  est  eflectus  imperfectissi- 
secundum  causalitalem ;  et  utroque  mus,  et  ideo  semper  est  fallacia 
modo  hahet  effectus  universalissi-  ccquivocationis  iii  argumento.  Kt  si 
mus  reduci  ad  causam  universalissi-  argualur  uniformiter  utrobique  uni- 
mam.  Quando  ergo  dicitur  in  ma-  versalius  in  majori  pro  univei-saiiori 
jori,  quod  effectus  universalissimiis  secundum  perfectionem,  vel  diifor- 
est  a  causa  universalissima,  si  in-  mitersumatur  ratio  universalis  ex 
telligitur  de  universaiilate  causaliter  parte  causai  et  effectus,  tunc  primo 
el  virtualiter,  sic  tantum  vaiet,  ac  modo  major  est  vera,  et  minor  faisa; 
si  diceretur  quod  effectus  nobilissi-  secundo  modo  major  est  falsa,  et 
mus,  et  maxime  virtuaiiter  est  a  minor  vera,  et  ideo  niiiii  sequitur. 
causa  nobilissima  et  perfectissima 
in  virtute,  et  sic  est  major  vera  ;  et 
isto  modo  effectus  iiniversalissimus 
est  primns  Angelus,  et  nobilior 
creatura  a  Deo   producta.   Sed  cum 


Quod  etiain  adducunt  ex  auctore  Auctor  de 

,      ,,  .  ,      , .,  ,  .      caiisi»  nou 

de  (-ausis,  concludil  contra  eos,  quia   lacit  i.ro 
si  intelligimus  secundum  hunc  auc-      '''*"*■ 
torem  quod  ens  creatum  non  potest 
dare   esse^   nisi    iii    \irtute     divina. 


dicitur    in    minore,    quod    esse    esl  ergo    secundum    eiim    potest   dare 

talis    eflectus   universalissimus    se-  esse^  sed    virtute    Dei,    inquantum 

cunduin  virlutem,   falsum  est,  quia  scilicet  recijiit  virtutem  a  Deo  dandi 

esse   non  est    nobilissimus   effectus  esse;    ct    ita   sequitur    quod   potest 


53(j  JJUni  IV. 

acciperc    viilutom     croandi,    ciijiis  livcne,  sequerolnr   qnofl    Malhomali- 

c)|)j)osilum  (lol)erenl  probare.  cus  considerans  (juanlum  vel  etiam 

8.            Oiiod  voro  (liciinL  do  aclione  pro-  figuram,     ul      (juadraiif,Miliim,     vel 

Rffntninr  piia  insliumcsn (i,  qucoro  de   illa   ac-  lrianjj:uliim,  noii  ahslraliorel  a  molu 

baiiVprT-  lione  propria,  an   convonial  instru-  el  aclione,  quod  falsum  esl ;  dividere 

™*^Dis.'°    monto    secundiim    ali(juid  sibi  j)ro-  ergo  secundum  quod  aclio,  non   est 

prium  ?    aut    convonit    ista     aclio  asorra.  Si  voro  dividere  sit   motus 

secundum    formam     propriam,    aut  localis,    lunc   sorra  non    movet  ac- 

secundum  quod   est    instrumentum  tione,  sed  movetiir  passione  a  prin- 

motum  a  superiore  af^ente.  Si  primo  cipali  ap:cnto  ;  quia  enim  duo  cor- 

modo,    ergo    virtus    illius    actionis  pora    non    possunt    esse    simul  in 

proprifle  est  agens  primum  et  prin-  eodem  loco,  ideo  eorum  simultas  in 

cipale,   et  non    instrumentum,  quia  eodem  loco  est  eorum  formalis  repu- 

virtus  illius  aclionis  niilli  alii  subor-  jjnantia.  Ideo  sicut  in   motu  altera- 

dinatur,  et  omnis  actio  qiia?  conve-  tionis,   et  motu   ad  formam,  agens 

nit  alicui,  ut  j)rincipali  agonti,  non  eadem  actione,  qua  facit  unam  for- 

convenit  sibi  pra^cise  ut  instrumen-  mam  inosse,  facit  aliam  ahesse,  ita 

to.  Si  vero  ista  actio  sibi  proprie  non  in  motu  locali  agens  eadem  actione, 

competat    secundum   formam    pro-  qua  movet  unum  corpus  in  unum 

priam,  sed  secundum  quod  movetur  locum,    expellit    aliud    corpus     ei 

ab    agente   principali,     ergo    nulla  incompossibile  ab  illo  loco ;  eodem 

actio  convenit  sibi  propria,  inquan-  modo    est    de  serra    et    divisione  ; 

tum  est  instrumentum  agentis  prin-  serra  nonhabet  dividere  ex  se,  sed 

cipalis,  nisi  per  caccidens,  et  tale  est  motus  ejus  est   a  manu,  et  divisio 

separabile  ;  falsa  est  ergo  illa  major,  consoquons    motum,    et  suut    duo 

quod    omne     agens    instrumentale  effoctus  ordinate  agentis.   Quod  au- 

habet  actionem  propriam  per  aliud  tem  dividit  est  manus  movens  loca- 

sibi   proprium,    praeter  iliam    quffi  liter    primo  ipsam  serram,   ut    pri- 

attribuitur  ageuti  principali.  mum    efTectum    ejus,    et    secundo, 

nstrumea-      Et  cum    probaut  descrra,   quod  quiaduo  corpora  non   possunt  esse 

quid  effi-  illius     est    proprie     dividere,     vel  simul,  dividit  lignum  ;  securis  enim 

ciaal?                                     ^        '                        „                     ,,  .  '                     .   '^                    . 

secare,  qu^ro    a    qua    forma    sibi  et    serra,    quia    sunt    instrumenta 

intrinseca  habet   serra  illam  actio-  acuta,  sunt  facile  mobilia,   maxime 

nem  sibi  propriam  ?  Non  a  figura,  secundum     motum     gravitatis.     Et 

vel  quantitate  ejus,  quse  sunt  magis  ideo,  inquantum  ipsa  moventur  ac- 

intrinsocae,  quia  quando  instrumen-  tive  ab  artifice,expellunt  aliud  cor- 

tum  non  habet  talem  figuram,   vel  pus  dividendo,  vel  alio  modo  scin- 

talem  quantitatem,  non  dividit,  quia  dendo,    vel    copulando    secundum 

neutrum  eorum    est   forma    activa.  convenientiam  formae  arlificialis,  et 

Non  figura,  quia  est  de  tertia  specie  secundiim    quod  dividere    dirigitur 

Qualitalis  ;  nec  quantitas,  quia  con-  ab  artifice,  movendo    ea  ;  non  ergo 

sequitur  primo    principium    passi-  serra  vel  securis  agit  efifective,  sed 

vum.  tantum  passive,  secundum  quod  ab 

Si  etiam  istee   formae  essent  ac-  agente  movetur.  Unde  eadem  actio- 


DIST.  I.  QUiESTlO  1.  537 

ne.per  (iiiaiii  scna  vel  sciiiris  move-         Islud  eliaiii   aniiaret  iii  artificiali-    Quando 

.  .  ,.     •  ,  1  ,-,•  1-1  inslrumen- 

tur  a  mami,  ipsa  |)aiiler  uivKluiil   el  luis,    uam    aitilcx     ulciis     |)luril)us  t.im  .iig- 

scparaiil,  et  sccuudum    quod    vclo-  iuslrumeulis    ad    circcliim     ali(picm   J|"^!|.'iu',, 

cius  movculur  a  maiiu,  vcl    majori  arlificiaicm     jM'oduceu(luiii,    si    per  ^,''^'';'^^' 

motu,  sccuiidum  hoc  cilius  dividuu-  uiium    iiislrumculum   a^at    disposi-    ^^^^'^'^ 

lui- partes;unde(iuia  a|;cus  primoel  live  ad  termimiui  priiicipalis  a^eu- 

imuiedialioue  eilectus,  faeit  eflcctive  tis,     et     per    aliiid     iiistrumcutum 

corpiis  iu  lali  loco,  deiude  eireclive  iuducal  formaiu   lermiui  priiici|)alis 

removetur    aliud    corpus     ab     illo  iutcuti   ah  aycute  priueij)a!i,  ibi  iu- 

loco,  creditur  umiiu  corjjus  a^ere  in  strumeutum  alliu^eret  efrectum    et 

aliud,    quod  non  est  verum.  Sic  in  termiuum  priucipaiis  agentis,  eliain- 

proposito  est  de  securi  mola,  et  ejus  si  nunquam  ageret  dispositive.  Et  si 

divisione.  totum  ])osset  facere   per  uuuin   iii-- 

<j,  Item.  ratiode  instrumentali  apente  strumenlum,    accidit    quod     prius 

Rejiciiur   uou  coucludil,  quia  major  cst  falsa ;  ageret  dispositive  ;   uuiiqiiam  enim 

'rio^de"  cum  euiiu  dicit  quod  agens  instru-  allin<^it  terminum  et  ellectum  priu- 

""^'a^lu"  inentale   agit   dispositivc  per  aliud  cipalis  agentis.  Ita  in   agenlibus  per 

rumeDta-  «.^jjj  ppupriuu)  ad  termiuum  princi-  naluram,  si  agens   naturale   posset 

palis  agenlis,   aut  iutelligit  quod  sic  per  instrumentalem  actionem  staliin 

agat  per  aliud  sibi  proprium,  et  non  iuducere  formam  suam  substantia- 

in  virtute   principalis  ageutis  ;   aut  lem,  quain  inteudit  iuducere,  statiin 

intelligit  quod  illud  propriuin,   per  induceret,  licet  sit  instrumentaliter 

quod   sic  agit,  sit    forma    ejus,  per  agens,  nec  prius  disposuerit,  et  ideo 

quam  lamen  non  agit,    nec   in   vir-  quod  sic  agat  dispositione   prievia, 

tule    alterius.  Si  primo  modo,  ergo  hoc  accidit. 

non  agit  ut    instrumentum  ;  si    se-         Per  hoc   patet  ad  exemplum  eo- 

cundo    modo    agat    per   aliud     sibi  rum  de  securi,  Ideo  enim  prius  agit 

proprium,  in  virtute  tamen  alterius,  securis   dispositive    ad   formain  do- 

ut    principalis    agentis,    adhuc    est  mus,  quam  inducalur  forma  domus, 

proposilio  falsa,  quia  secundum  eos,  et  terminus    principalis  agentis,   ut 

ageus  instruinentale  quandoque  po-  artificis,quia  ibi  sunt  mullfeacliones 

test  attingere  ad  efTectum  principalis  ad  invicem  ordinata',   quarum  una 

agentis,    quando    uon   agit  disposi-  dispouit   ad    aliani  ;  sed  inquautum 

tive,  ut  qualitas  virtute   substanlice  atliugit  termiuum  principalis  agen- 

in  instanti  generationis  inducit  for-  tis,    ut    iustrumenlum    ejus,  accidit 

mam  substantialem,  nec  tameu  tuiic  quod  dispositive  agat  ;  uon  enim  sic 

agit    disj)ositive.    Accidit  enim    ei,  dispositive  agit,  quia  iiislrumentum, 

inquaulum  attingit  effectum  et  ter-  sed    quia    ejus  actio    ordiiialur    ad 

minum    principalis    agenlis,     quod  aliam,  et  praesupponitur  illi. 
prius    agal   dispositive  ;  in  instanti         Secunda  eliam  ratio  priucipalis  de       ^^' 

enim  inductionis  formae  subslantia-  distanlia     infiiiila     non     concludil,  i^''J'C'^"r 

■      secuuua 

lis  agit  secundum  eos  ;    ergo    non  quia    ibi    nulla   est   distautia  media '■'*''^"*"'"- 

est  necesse  quod  sit  dispositiva  ter-  inter  extrema,   sicut   est  in    genere 

mini  principalis  agentis.  Quantitatis,  de  media  distantia  inter 


338  LlBRl  lY. 

duo  pimcta,  vei  duo   loca,   vol  qua-  veruin,  (juia  agens  secundariuni   in 

Disianiia   lescuinquc    (crniinos    lales.    Tanla  a^iviido    prcesupiionit  se   esse,  quo- 

nie!iio"^ei  praicisc   cst  distanlia   inter  illa  cx-  iiiaiii  sccunduin  se  t(4um   est  efiV-c- 

"nobiS"  t'"<'ni<»j  quantum  estexlremum  nohi-  tus  ipsius  l)ei,  el  tuncnon  sequitur 

liiis,  vel  existens.  Patet  de  dislanlia  conclusio,  isto  modo,  prffisupposito 

illa,    qucB  ponitur  inter    Deum     et  elTcctu    priini    a":cnlis  ;    nec   exem- 0'>are  ar- 

creatiiram,  nurp  ponitur  infinila  ab  pluin  adductum  mullum  valet.  .\rti- rai  8i.i,jec 

omnibus  ;    sed   inter  exlrema  con-  fcx  enim   prrcsnpponit  matenam  et  oiicrando. 

tradictionis  nulla  est  media  positiva  efTcctum  agentis  naturalis,  quia  non 

distantia,    quia   conlradictoria    non  inducit  forinam  tlaturalem,  sed  tan- 

habenl  medium  ;  ergo  tanta  est  dis-  tuin  forinam  accidentalein,    ut   for- 

tantia  inter  contradictoria,  quantum  main  artificialcm,  et  ideo  proesuppo- 

est    extremum    nobilius,     ut    inter  nit  agens  artificiale  efrectum  agenlis 

ierminos  creciiionis  esse  ei  non  esse,  naluralis,  quia  est   efreclus   secun- 

gratise   et    non   gratise  ;    extremum  darii,  ut  agentis  naturalis. 
nobilius,  ut  esse  graliee,  est  finitum  ;         Quarta  eliam  ratio,  cum  dicit  quod       12. 

erffo  et  distanlia  inter  illa  erit  finita.  omnis  aclio  ajjentiscreali  est  mixta  Onarta  ra 

...  '  tio  exclu- 

Et  ideo  licet  sit  sequalis  incompossi-  cum   potentia,    et    non    pura,  non    dii  pro- 

bililas  inter    omnia    contradictoria,  valet,  quia  si  per  istam  impuritatcm 

non   tamen    aequalis  dislanlia,  quia  intelligat  carentiam  perfectae  actua- 

non  est  ffiqualis  omnium  extremo-  litatis,  quia  deficit  a  perfecta  actus 

Sa^^^dts-'  ^'"^"^    contradictionis.   Dicitur  enim  ratione,  potens  in  se  deficere,  licet 

tant  in  in- (listantia  inter  contradictoria  infini-  non  habeat  potentiam,  scilicet  par- 

nnilum,  .  .  .  .  ... 

expiicatur.  ta,  id  est,   indeteriuinata,    quia  non  tem  essentialem    sibi    intrinsecam, 

determinat    sibi   maximam,    neque  sic  concedo  omnem  creaturam  esse 

minimam.    Sequitur  oppositio   con-  impuram,    quia    cuilibet   creaturae 

tradictionis  ad   minimam  oppositio-  deficit  aliquis  gradus  entis  potentia- 

nem,    quia    non   potest  ita    parum  lis    et    possibilis   inesse    toti    enti. 

recedi    ab   uno    contradicloriorum,  Sed  ista  impuritas  vel  potentialitas 

quin    statim  fiat   sub   alio  extremo.  non  convenit  motui,   vel  mutationi, 

Permittit    etiam    distantiam    maxi-  quia  motus,  vel  mutatio  non  est  nisi 

mam,    quia   si  esset  major  maxima  in  entibus    creatis    mutabilibus    et  f 

possibili,  adhuc  contradictoria  dice-  corruptibilibus  imperfectis,  compo- 

rentur  divisim  de  illa.  sitis    ex  actu  et   potentia,  tanquam 

11,         Item,  tertia  ralio   non  concludit,  ex  partibus  essentialibus  intrinsece. 

Tertia  ra-  cumeniiu  dicitquod  agens  secun-  Si    autein     intelligat,    quod  omnis 

tio  (lelit      ,       .  • ,       n-      ,  •  ■  •  •    . 

princi-    daiium  piffisupponit  eilectum  priii-  creatio  creaturse  est  sic  mixta  cum 

'^'"'°"    cipalis  agentis  prioris,  aut  intelligit  potentia  iinpura,  quia  est  aclus  entis 

quod   prgesupponit  eflectum  prioris  imperfecti   in    potentia,    secundum 

agcntis   circa  quem  agat,  ut  quod-  quod  in  potentia  ad  ulteriorem  per- 

dam  ens  subjectum,  et  tunc  petitur  fectionem     in     se    haliendam     per 

conclusio  ihi  preemissa.  Aut  intclli-  motum  vel  mutationem,  petit  quod 

git,    quod     praesupponit     aliquera  debet    probare,    quia    esse  naturae 

efTeclum    primi   agentis,  et  sic  est  simplicis  ut  xVngeli,  vel  animse,  non 


I 


DIST.  I.  QU^STIO  I.  539 

est  in  polenlia  impiiia,  ol  idco  non  (rcaliit  csl  pntdiiclio  aliciijns  (lc  iii- 
videlur  iiisi  (jnod  isUe  ralioncs  ne-  liiN»  qiiia  dc  iinila  inalciia,  cl  Ikx' 
cessario  conclndaiil  |>n>j)(»siluin.  iii<'do  accipicndo    cam,  diHicilc    est 

|»r(diil)ei'e,  quiii  possil   crcalio   coin- 


SCIIOIIUM   111. 


jjcleie  agcnti   crealo   resj)eclu  mul- 
tonim,  ul  rcspeclii  formaium  j)cr  se 

.  .  ^  .^  snnsislciiliuiii,  cu  iismodi   siiiil  .\n- 

cit  Doclor   priuio  opin;onem    Avicenna-,    a^se-  .        .  ?        j  .  . 

renlis  primain  Inlelligenliani  cpiiarc  secundain,  gcli,    si    Slinl    formcO     Simplices  ;    Ct 

ei    secundani    cieare    lertiam,    el  s,ic  deincops  eliaill  rcspectu  forinarum,   qUtJe  noll 

usquoadultimam,  Hqunestanimaorbis.  Ouid  ^.^j^j^.nuiui.    Je    poteutiie    inatcriie    ut 
voro  in  hac  re  senseril  Philosophns,    fuse  trac-  •  •        n        •  ■  i 

tai  Doctor  in  o.xon.  d.  4.  3.  q.  2.  de  immorta-  aiiiiiice  intellectiva3  ;   sive    lespeclu 

litateanimai,  et  in  tractatu  de   Rerum  princip.  forinariim    accideillalium,     Ut    SUllt, 

quajst.  9.  Hic  e.vistimai  verius  secunduin  Philo-  {'h\q^^  SpCS,  intelligere,    velle    et    llU- 

sophum  dicenduni,  quod  Jicel  [lonoret  formam  .  .. 

ralionaiera  produci  a  I)eo  immodiate,  non  ta-  JUSIIlOdl. 

men  creari,  sed  totum  siraul  mutari  a  nonme  Do     primis     ailtein      forillis     ponit        13. 

animato    ad   esse   animatuni,    quia    secundum  Avicenna  9.  A/e/*?/;//.  Crt/?.  4.  quod  In- AviceoniB 

ipsum,  e.\  nihilo  niliil  fit.  Circa  ista  vide  Doclo-  ,    ,,.         ,.  •  .^„    ••   ,.i-    .^,  i..     soQteolia 

■    t.  .  o        ,,  -  telliiientia  supenor  creavit  aliam  Iii- deproduc- 

rem  m  Oxon.  i.  d.  8.  q.  ulL.  a  uum.  o.  n  i  tioue  in- 

telligentiam    sibi     proximam,     non  tdiiiientia- 

|.)  Respondeo  ergo   ad  quaestionem,  (juod  omnes  Intelligentia^  sint  a  pri- aJj^^Jllj^fo. 

.oudei  quod  cieatio  duplicifer   potest  acci-  mo  immediate  productee  vel  crealoe  ;  leiiectivae. 

Seem'  P^  •  ^no  luodo  propiie,  excludendo  sed  quod   proxima    primye    Intelli- 

epi^o-  a  creante  oinnem  aliam  causain  con-  gentiae  sit  a  priina  Inlelligentia,  et 

prf-  creantein,  |)raeter  causam  finalein,  nroxima  secundcC    Intelliuenlice    sit 

quae  inovet   causain   ellicienlem,   et  ab  ipsa  secunda,  et  proxima  tertite 

creantem  ad  creandum  ;etexcluden-  a  tertia,  et  sic  deinceps   usque    ad 

do  causani  materialem,  efficientem,  ultimam,  a  qua  est  anima  orbis,  ila 

secundariam  et  formalem,  quce  est  quod  secnndum  ipsum    nnuin    tan- 

pars  rei  ;  et  sic  creatio  est  productio  tum  sit  ab  uno,  quia   qucTlibet  agit 

alicujus  in    esse    sine    quacumque  naluraliter.  Et  si  Aristoleles  concors 

alia  causa  concreante  primo  creaiiti,  sit  cum  eo  in  istis   dnabus  proposi- 

excepta  causalitate  finis.  Finis  enim,  tionibus,  scilicet  quod  Inlelligentic-e 

ut  dictum  esl,  movet   efficlentem  ad  sint  productee,  et  non  ex  se,  et  quod 

agenduin,  etnon  potest  ab  ejus  ac-  ab  aliquo  non  possitesse  nisi  ununi, 

tione  excludi,  et  islo  modo  concedo  idein  poneret  ij^se,  quod  una  scilicet  ^,Vuf  qu°o'- 

quod  Deus  solus  creat.  Licet   enim  Intelliaentia,  crearelur  ab  alia,  acci- 'n^>JoPhi- 

^  .  _  ^  ,  .       .  losophi 

quodcuiiKiue  aliud    a     Deo    j)osset  piiiiido  creatiunein,[)njiil  ^^5-6t;  ijisiiis    admitte- 

aliud  producere  de  iiihilo,  necessa-  producti  est  per  crealionem,  el   se- 

rio     tamen      prsesnpponeret     aliiid  quitur  suum  /to?i    esse,   iialura,   et 

agens  in   actione    sua,   ut    primain  non  durationem,  ut  Avicenna  hxjiii- 

causain,  et  ita  non   est  possibile  isto  turde  creatione. 

modo  aliqiiam  creaturam  creare  ali-         De    forinis    aiitem     corporalibiis  ^(f^pSes 

quid.    Alio   rnodo   accinitur   rrratio  concorditer  senseninl  omiies  Pliilo- n.-ccrenre 

'  i  uec  creari 

solum  excludendo  causani  inateria-  soj)lii  quod  non  solum  mm    possunt      posse 

.  .  .»       omues 

lem    concausantem  ;    et   isto    inodo  creare,  sed  etianij  nec^creari,    quia    phiioso- 


540 


LIBRl  IV. 


phi  Bensc- 
ruDt. 


Quid  de 
aDimara- 
tioDali  i-en 
serit  Aris- 
toteles,  dU' 
biuru  est. 


Cur  Arist. 

n  egaret 

aniaiam 

crearj. 


omnes  posuerunt  necessario  educi 
(le  polenlia  malerioe.  Onio  aulein 
causarum  secundum  eos,  est  essen- 
tiaiis,  ila  quod  sicut  efliciens  est 
causa  necessaria  in  suo  ordine  can- 
sandi,  ita  et  materia  esset  causa 
necessaria  in  suo  ordine  causandi, 
et  ideo  nulla  forma  corporalis  posset 
esse  in  materia  per  eos,  nisi  per  ge- 
nerationem. 

De  forma  autem  intellectiva,  quid 
Aristoteles  de  ea  senserit, 'est  du- 
bium  ;  si  enim  posuit  eam  esse  f(jr- 
mam  naluralem  corporis  organici, 
sicut  videtur  ipsam  ponere,  i.Etliic. 
et^.  Ethic.  et  2.  de  Anim.  quia  ])o- 
suit  felicitatem  hominis  consistere 
in  actu  animse  intellectivae  in  spe- 
culationo,  et  posuit  ipsam  esse  im- 
mortalem  et  separabilem  a  corpore, 
sicut  perpetuum  a  corruptibili ;  tunc 
necesse  habuit  eam  concedere  esse 
abextra,  quia  illa,  quae  educitur  de 
potentia  materiee,  non  sic  posset  se- 
parari,  non  tamen  poneret  eam 
creari,  etiamsi  sit  ab  extra.  Nam  cir- 
caanimae  creationem  ponimusdupli- 
cem  mutationem,  unam  a  non  esse 
animee  ad  esse  ejus,  aliam  a  nori  ani- 
mato  corpore  ad  corpus  animatum, 
secundum  quam  mutatur  corpus 
organicumanimatum.  Primam  mu- 
tationem  non  ponit  Aristoteles,  sed 
secundam  tantum,  et  ideo  non  con- 
cederet  creationem,  sed  poneret 
totum  simul  mutari  a  non  esse  ani- 
mato  ad  esse  animatum,  licet  nihil 
animee  prcefuisset,  sicut  in  fornia 
corporali  non  mutatur  forma  a  non 
(?5se  ad  e.sse,  sed  totum  compositum 
primo  sic  mutatur,  etiamsi  nihil 
forma?  praifuerit. 


SGHOLIUM  IV. 

Fide  poiiu9  quam  ralionp  convincenffi,  tenel 
Doctor  croaturam  non  posse  creare  ;  quoiJ  pro- 
Ijal  prinno,  quia  Angeius  non  agit  nisi  intellcc- 
tione  vel  volilione,  quae  siint  accidentia,  quibus 
ncquil  creare  substanliaui,  alioquin  eireclus 
excederel  suarn  causam.  Spcundo,  probat  sub- 
slantiam  corpoream  non  posse  creare,  quia 
non  per  formam,  cum  ha?c  supponat  mate- 
riam  ;  nec  per  materiam,  quas  est  omnium 
iinperlectissima  eutitas.  Tertio,  quod  coelum 
non  po3>il  crearc,  probul  ralione  aliorum  e.x 
Philosopho,  quia  movens  et  rnoturo  dehent  esse 
simul,  cum  actio  eorum  sit  in  contractu  ;  sed 
corpus  coeleste  non  potest  esse  simul  cum  ali- 
quo  inferiori,  nec  agere  per  contructum  illius. 
Haec  ratio  non  videiur  Doctori  probabilis,  de- 
mum  creaturam  nihil  posse  creare  Doclor  con- 
cludil,  et  probat  in  Uxon.  hic  a  num.  28.  auc- 
toritale  Sanctoruni. 

Sed  nos  Christianialiter  ponimus, 
non  enim  ponimus  unum  Angelum 
creare  posse  inferiorem  Angelum  se- 
cundum  viam  Avicennae ;  sic  nec 
etiam  aliquam  formam  substantia- 
lem  infimam.  Probalio,  omnis  intel- 
lectio  Angeli  esl  accidens  ;  ergo 
non  potest  creare  subslanliam.  Pro- 
batio  antecedentis,  quicumque  intel- 
lectus  potest  inteUigere  omne  ens, 
quiaex  quo  primum  objectum  intel- 
leclus  cujuslibet  est  ens,  quodlibet 
contentum  sub  ente  est  per  se  ejus 
objectum  ;  sunt  autem  intelligibilia 
infinita,  quae  perfecte  possunt  intel- 
ligi  ab  intellectii  perfecto,  ut  singu- 
laria,  quae  possunt  esse,  et  multipli- 
cari  in  infinilum  ;  sed  iriipossibile 
est  aliquam  inlellectionem  unam 
Angeli  esse  infinitorum  intelligibi- 
lium  indislincte,  nisi  sit  infinita  ; 
ergo  cum  diversis  intelligat  rationi- 
bus,  distincte  diversa  intelligit,  et 
quaelibet  est  sibi  accidens. 

Aliter  probatur  illud  antecedens  : 
Angelus  potest  intelligere  unum  in- 


luj 
eal| 


Primal 
clu8 

Creal( 
spiritM 
DOD  po* 
crearei 

slaDlii 


DIST.  I.  QU^STIO  I.                                       541 

telli^-ihile  uost  aliud,  el    ihtii  oiimia  niiciter,  et  iioii    veiiiis  tale.   Kxeiii-   cipaiivo 

,                            •              .,                          .         I  1                  I           •                  •              ■         I                            •                                UOhiliUB 

siiiiuj,  (jiiia  iiilellectus   liaheiis   \  ii-  |)luiii,  lajiis  t'iiiiii   liaitct    veiius  ease    esse  ha- 

luteiu  siiiiul  iiilelli^t'U(li  iiiliiiila  est  iii  iiiciile    tliviua,   (|uia    iKihilius    et  Deo.juaiu 

iiiliiiitus  ;  erjj;u  iiulla    iiilellcclio   est  pcrfeclius,  quaiii   iii    re    extra,  (juia '" '"^''^*'** 

sua  substaulia.  Prubatio  coiiseiiueu-  ibi  esse  liabet   iiilellectuiii  et  c<jgiii- 

tiii'   :    Oiiiuis   substaiilia    secuiuluiii  liiiii,  iiou  taiiieii  liabct  ibi  ^^i^x' verius 

se  iiobilior  est  (luocuuHiue  accideii-  siii,  vel  e.sse  lapidis  (]uaiii   lajiis  ex- 

le  ;  ev^o  et  nobilior  oiiiiii  iiilellec-  lia  ;  aliter  eniiii   Deus   xciius  esset 

tione.   Sed  iiiij)ussibile  est  foniiain  lajiis  secuiiduiii    es.se  laj)idis   extia, 

iiiijierfectiurein  et  ignobilioreiii  esse  quia  quiibjuid  est  in  Deu   est  Deus. 

nriiicijiiuiii  furinale  nruducendi  jier-  Kudeiii     iiiodu     intclleclio     duiiius,  °°'""* '°* 

•**_.'  '     Ira  pro 

feclius,    taui  in   awntibus    univoce  qufle  est  duinus  in  niente,  secunduin    quanto 

.                                   ...  /.         I                                                               participat 

quain    ajquivoce  ;  jiatet    inducliune  quain  lil    duiuus    extra,  habet   mv?  e^se  ipsius 

•  1                             •    •     .    II       !•       4  •                   r        •                      1  •.•                           cofjniiio- 

111  ouiuihus  ;  er^"u  si  intcilectiu  Aii-  verius,  jierlectius  et  iiubilius   quain  nis  perfec- 

geli  est    accidens,    non    jiotest   esse  duinus  extra,  quia  est   forina   intel-    s^psa! 

jjrincijiiuiu  foriiiale  jiruduceiidi  ali-  lectualis  et   imiuaterialis,  et   ut    sic 

quaiii    furmain     substanlialein,     et  jiutest  esse   jirincijjiuiu   jjiuducendi 

idem  arguitur  de    actu   vulendi.  8i  duinuni  extra,  quainvis  dumus  extra 

aulcm  jxinatur  alia   jjotentia  a   jjo-  verius  habet   es.se  sui,  vel  esse  do- 

tentia  intellectiva  et  volitiva  in  An-  mus,  quando   est  extra,  quain    do- 

p:elo,  ut  jiotentia  executiva,  illa  non  mus  utco^nita,  vel  utin  mcnle;  do- 

jjotcst  in    aliquem    actum,    nisi     in  mus    tamen    in    niente    simjjliciter 

virtule  actus  intellectus   vel   volun-  nobiliuses.se  habet   in  niente  quain 

talis,  quia  omiie  agens  agit  projjter  extra,  etideo  ut  sic  potest  esse  prin- 

fiiiem,    quein  secundum   se   cogno-  cipiuin  producendi  ipsain.  Sic  ergo 

scit,  vel  in  quem  dirigitur  ab  agente  patet  de  furmis  spiritualibus,  ut  ani- 

superiore  finem  cugnoscente.  ina  et  Angelo,  quod  scilicet  non  pos- 

l^-          Cuntra    istain   ralionem  insto,  ut  sunt  creare   aliquam  formam    sub- 

iiniprS-  '>iiio'S  declaretur  :  A  domo,  quoe  est  stantialem. 

IJS"  ''^  aiiiina,  fit  domus  in   re  exlra,  se-  De    forniis    aulein     corporalibus,      IG. 

°'«-      cuiulum   Philosojihum    7.    Mr/rip/i.  dico  qiiod  si  materia  et  forma  non  ^''"'^'"sio 

c«/?.  5.  et  tameii  domus  extra  hahet  differrent    realiter,  sed    essent   una  As^eos  ma- 

,                  .               .  ,  •             •  I    ,                                   •                       leriale  noa 

veiius  esse,  quani   domus  in   anima  essentia,  videtur    necessario     esse  poiesi  for- 

vel  in  artifice,  quia  domus  in  aniina  dicendum  quod  agens  naturale  pos- Sa^uUaiem 

est    secunduin   se     diminuta,    qiiia  set  totuin  compositum   creare  ;  for-    '^'"^'^'■^- 

secunduin  esse  cognitum  noii  ht  in  ina   eiiim,  secundum  oinnes,  subest 

re  extra  ;    ergo   falsum     est,    quod  causalitati  totaliler  agentis.  8i  ergo 

j)riiicii)iiim       formale       jjruducendi  cumjiusitum  iion  sit  nisi  sula  furina, 

aliud,  iioii  jiutest  iu  aliud  perfectius  lutum   cumpusitum  esset     tutalilcr, 

se.  A  simili  ergu  intellectiune  Angeli  cujus   iiiliil    j)(;«fuit,  et    per   conse- 

jiulest  pruduci    furma  substantialis,  queiis    iiihil    crearetur  ;   dah)  eiiiin 

etiamsi  intellectio  puiiatur  accidens.  quud  aliud  priehiil,  etiam  furina  iiun 

ohjec-       Resjiundeu,  (juud  aliiid  est  aliquid  esset  lota  essentia  comnusiti.  8i  au- 

ae  parii- esse  verius  tale,  et  esse  verius  siiii-  teiii   inateria  sit  aliud    ab   essentia 


I 


542  I^IBRI  IV. 

forma3,  quod  credo  esse  veiuiii, (juia  inen,  et  per   alias  qualilales    et  ini-          f 

aliler   oporteret    compositum    esse  pressiones  aclivas,  et  ideo   praesup-         j^ 

compositum   ex   aliquo     et    nihilo,  ponit  id,  quod  debet  alterari,  et  per         f. 

tunc  dico  quod   nulluin  a^cns   natu-  consequens  non  potest  iliud  creare.          ] 

rale  potest  aliud  totaliter  ex  nihilo  Et    ha3c     ralio     aliquorum     valeat 

producere,nec  per  consequens  crea-  quantum  potcst,   non  videtur  mihi 

re.  Quod  probo  sic  :  Quando  aliud  quod  adeo  valeat.De  hoc  alias  *.  Sed  q3°ejjf, 

secundum    totam     suam    rationem  de  anima  intellectiva,  quod  non  po- 

prcBsupponit  aliud,  nihil  ejus  potest  test  creari  a  corpore,  patet,  quia  est 

producere  aliquid  illius;  sed  formoe  nobilior  omni  forma  corporali,  nec 

materialis    secundum    totam   ratio-  ab  Angelo,  ut  prius   probatum  est ; 

nem  suam  praesupponit   maleriam  ;  ergo  a  solo  Deo. 

ergo  nihil  ejus  potest  producere  ali-  De  gratia,  quod  a  solo  Deo  possit      17. 

quid  materiae.    Sed  qualis   est  ordo  creari,    sic  ostenditur  :   Gratia    est  conciai 

.                            .                       ,                    ,     .        •  j-      f             1'                    -     .•        •           •                tertia.G 

inter  agentia   secundum  se  tota  m  ralio  lormalis  acceptationis  animcC  a  tiaa» 

communi,  talis  est  ordo  eorum    in  Deo,  et  non  est  nisi  Deus,' quia  nihil     ''\^^ 

suis  inferioribus  ut  individuis,  ut  si  aliud  efficit  in  anima,  ut  acceptetur 

albedo  secundum  totam  suam  spe-  tanquam   digna  vita  ffiterna  ;   ergo 

ciem  sit  prior  nigredine,  quodlibet  gratia  solummodo  est  a  Deo. 

individuum      albedinis     est     prius  Item,  gratia  in  menle  ordinat  ani- 

quolibet    individuo    nigredinis,    et  mam   ad   Deum,  ut  ad  finem    ulti- 

per  consequens  nuUum  individuum  mum  ;  sed    primum  agens   et  ulti- 

nigredinis  potest  producere  indivi-  mus  finis    invicem    sibi    correspon- 

duum  aliquod   albedinis  ;  ergo    nec  dent  ;  illa  ergo  forma,  quae  solum  et 

aliqua  forma  corporalis  vel  materia-  maxime  ordinat  in   ultimuni  finem, 

lis  perficiens  materiam,  et  eam   na-  est  soluni  et  maxime  a  primo   agen- 

turaliter  preesupponens  posset  eam  te,  aliter  non  haberet  ex  se  ordinare 

producere.  animam  ad   ultimum  finem  ;  gratia 

Dubium.       Scd  adhuc  non  est  probatum  quin  ergo  a  solo  Deo  creatur. 

coelum  posset  producere    de    novo  Confirmatur  per  Augustinum  lib.    ^^^^' 

ista  corporalia  et  composita,  et   per  8.  qusest.  o3.  quieodem  modo  arguit 

consequens  creare,  quia  ipsum  non  deveritat?,    dicens  :  Deus  per  sei- 

est  posterius  materia,   nec  praesup-  psum   neminem   decipit,   est     enim 

ponit   eam,  ut    videtur,   sicut    aliae  purse  veritatis  et  justitide,  dignis  ta- 

formae  corporales.  men  difjna  tribuens,  quia  hoc  perti- 

soivitur       \\\q  (licitur  quod  coelum  non  potest  net  ad  veritatem  et  justitiam,  ut  om- 

ad  mentem                                    ^                    .                  '  .                     .                    "^                     ' 

aiiorum.  totum    produccrc,    quia    secundum  nis  prsemietur  pro   meritis.  Et  sic 

Philosophum  7.  P//?/.s.  fer^.  10.  mo-  patet  propositum   specialibus  ratio- 

vens  et  motum  oportet   esse   sinml,  nibus,  quoniam  communes  hoc  non 

quia  actio  eorum   est  in    actu.  Sed  sufficiunt  ostendere. 

corpus  cceleste  non   potest  esse  si-  Ad  primam    rationem    dicunt   iili      18. 

mul  alicui  inferiori,   nec  agere   per  de  prima  ratione  superius  improba- Ad  argi 

....  .                                                      princip 

contactum  in  aliquod   inforius,   nisi  ta,  quod  agens  mquanlum  in  Sacra-  respon 

1  •                1 .          ■                  .                 1  ,        •      I        •  t        1  •                     I  •            •   •          aliorur 

per  inedium   alteratum,   ut  })er   iu-  mento   inducit    aiiquam    dispositio- 


DIST.  I.  QUiESTlO  1.  543 

nem  respectii    gratioe,  habet   virtu-        Atl  tertium,  qiiando  argimientatiir  Ad  leni- 

tem,  ut  corpus  langat,  et  cor  abluat.  quod  ajiensiuslruiuental(»plus  potest      ""^' 

Sed  isli   videntur  sibi    ipsis,  in    alia  iu  virlule  i^riiuipalis  a^'<uitis    (luani 

ratioue  superius  posita,  conti-adice-  in  virlute  propria  ;  dico  (piod   illiid 

re,  per   (piam   probaul    qiiod    nnlla  p/us  posse  potest    inlelli^i    bene   et  • 

creatura  potesl  dispositive  agere   ad  male;  quod  eniin  iuslrmiientum,  vel 

terminum  crealionis  ;  bic  aulem  di-  causa  potest   iii   aliqnid,   quod  non 

cunl  aquaui    inducere    in    aniinum,  est  impossibile  fornuK  instrumenta- 

quaindam     dispositiouem     respectu  li,  etiaiii  virtute  cujuscumque  agen- 

gratiae.  tis,  ut  causa'  priiUcB  el  principalis, 

Dico  autem  quod  animacor  abluit  hoc  est   impossibile,  ut   (juod   Deus 

disposilive,  iil  patet  in  sequentibus  ;  per  calorem   j^roducal  IVigus,    quia 

sic  enim  homo  generaus  hominem,  istffi  forma?  in  se  et  in  suis  qualila- 

secuudum    corpus  perfecte   organi-  tibus  formaliler  sibi  invicem    repu- 

cum,  quodammodo  dispositive  agit  guant.  Unde  sicut  Deus  non  potest 

ad  induclionem  ullima3  forma^   lio-  facere  quod  frigidum    manens  frigi- 

minis,  qnia  sic  staluit  Deus,  ut  na-  dum,  calefacial,  ita  non  potest  face- 

tura    ageule   in    ullimum,  in   quod  re     quod   naturale    virtule     ciijus- 

potest,  Deus   j^erficiat,  et   sui)pleat  cumque  creet,  vel  producatefleclum 

quod  deficit.  Ita  potest  vere   dici  sa-  supernaturaliter,  et   ila  p/iis  posse 

cramentum  Baplismidispositive  age-  male  intelligilur,  si  inlelligitur  (|uod 

re  ad  graliam,  quia  sic  pepigit  Deus  inslrumentum     virtute     principalis 

cum  Ecclesia,  nt  quandocumque  es-  agentis,    et   causa   secuuda   virlute 

set  tale  signum   oflicaciter  signans  causa^  piima}  plus  possunt,  hoc  est 

siguatum,  quod  dalur  in  Sacramen-  ab  utroque,  scilicet  causa  principali 

lo,  Deus  assisteret  ad  dandum  quod  et  instrumentali,  et  causa  prima  et 

signum  significat.  secunda  simul,  posse  esse  et  produ- 

19.  Ad  secundum  argumentum  prin-  ci  aliquid   perfeclius,  qnam    a    solo 

uu- cii^ale,   dico    quod    nullns   efTectus  instrumento,  vel  a  sola  causa  secun- 

fmitus    potest    adffiquari    polentice  da,  verum  est.  Nunc   autem   creare 

Dei   quantum   ad   omnia,   ut  qnan-  et  producere  aliquid  ex  nihilo  repu- 

tum  ad  perfectionem,   quia  si  esset  gnal  cuilibet  creatura:^,  et  ideo   res- 

efrectus  infinitus  sicut  causa,  et  i)o-  pectu  creatiouis  gralicE  nulla    crea- 

tentia  ejus  esset  iulinila,  tunc  non  tura     potest     esse     instrumenliim 

esset  effectusejus,sedessetidein  ciim  Dei. 

eo.  Potest    tainen    aliquis    effectus        Ad  quartam  rationem,  qiiando  ar-     oq 

finilus    adffiquari    potentiffi   Dei  in-  guilur  quod  crealura  potest  graliam   Ad"quar- 

finitte  quantnm  ad    modum  produ-  annihilare,    dico     quod    annihi/are   oulTsit 

cendi,  quiamodus  ille  quo    i^iodu-  non  est  agere  aliquid,  sed   est   non  ^'^"'^"''^''^' 

cilur,  competit  soli  Deo,  et  ita   est  conservare  aliqnid  iu  esse  quod  ha- 

gratia  a  solo  Deo  per  creationem,  bnit   ;   conservare    autem,    et  non 

et    ita  coucedo   quod    excedit   oin-  couservare,  est  proprium  Deo,  er^o 

nem  virtulem  creatam    isle  modus  et  anuihilare.  Ad  probationem    an- Peccatum 

producendi  aliquid   de  nihilo.  tecedenlis,     cum     dicilur,     poteiis  t-rE^de- 


sec 
lum. 


544 


LIBRI  IV. 


meritorie  prodiicore  uniim  opposilorum , eliaiii     ratio,  quare  artifices    jiom     possunt 

noD  forma-  i  •      i  .  i  ■  •  i    i    i 

liier.     potest  ('oriii  111  jicre   aliii(l,  v(irum  est     creare,  sed   non  est  pitjecisa  et  lola 


quando  suiit  forinaliter  oj^iiosita  ; 
sed  si  sicsuljsiitnas,  quod  peccatum, 
respoctu  cujus  habet  causa  naturalis 
aliquam  efficaciam,  opponitur  sic 
gratioe,  demeritorie  vorum  est, 
quod  ost   causa    corruptionis    ejus. 


ratio  ;  idoo  non  sequilur  conclusio, 
quia  in  causis  pra3cisis  bene  tcnet 
talis  iiiodiis  arguendi,  sicutaffirma- 
tio  est  causa  aflirinationis,  el  negatio 


est  causa  negatioiiis. 


Ad  illud  Auctoris  de   Causis,  dico 


sed  nullo    modo  formaliter.  Quando  quod  sic  est  inlelligenda  illa  jjropo- 

enim   anima  avertit    se    a  Doo,    et  sitio  quarta,  quod  prima  porfectio  in 

convertitur  ad   peccatum,  facit  de-  rebus  creatis  ordine  originis  et  na- 

meritorio  quod  gratia    in    ea     non  iuvdd  esl  esse,   sed  non    ordine  per- 

conservotur  a  Deo,  sed  annihilotur.  foctionis  ;  si    enim  esse  esset  unus 

Quemadmoduni  oculus   avertons   se  aclus  datus  a  Deo  post  formam    sub- 

a  Sole  facit   quod   non   illuminatur,  stantialem,  tanquam  accidens  ei,  ut 

non  aliqua  actiono  positivo,  sed  ne-  alii    imaginantur,  non    video  quo- 

gative,  et  ideo  quando  anima  sic  se  modo  essot  prima  perfectio  in  rebus 

avertit  a  Deo  por  culpam,  Deus  non  creatis,  noc   quomodo  esset  primus 

consorvat    gratiam,     prius     tanion  torminus  creationis,  et  efToctus  pro- 

semper  se  avertit  anima   a  Deo  por  priusDeo. 
culpam,   quam    Deus    auferat   gra- 


Ad  sez 

tiim. 

Prima  pi 

fectio  p 

ruQ]  crei 

larum   e 

esse,  fX[ 

calur 


Habitus    |iam.  Eodom  uiodo  dico  ad   proba- 

iDfusi   non  _     i 

corrnm-    tionom  do  fide,  auici  fides  infusa  et 

puntur  per  '  ^ 

actns  coD-  infidolitas   non    sunt    opposita    for- 

trarios  ,  .         . 

physice.    malitor,  sod    tantum   demeritorio,  et 

ideo  fidem  infusam  non  potest   for- 

maliter  infidelitas   corrumpere,  po- 

test  tamen  formaliter  infidolitas  cor- 

rumpore  fidom  acquisilam,  cui   for- 

maliter   opponitur  ;   non    onim    est 

inter  peccatum  mortale  et  gratiam, 

vel  intor  fidorn  infusam  ot  infidolita- 

tem      formalis     repugnantia,     sed 

tantum   domoritoria  ;    possot   enim 

Dous    sine      contradictione     creare 

^ecSoe^  81'^^'^"^   ^^   Diabolo,  aut    in  anima     patet  7.  Metaph.  text.  cap.  10.  Ho- 

se  potest  existentein    poccato  mortali,  ex  quo     mo    albus   ibidem  secundum   eum, 

de  poten-  '  .    .  ' 

tia  abso-  ost  ffuid    absolutum,  noc   roquiritur     non    potost   definiri.    Sacramenlum 
lula.      .      ^  ,      .  .  ^      ,  ..  •     ,.      • , 

forma    contraria    necossario     abji-     non  est  aliquid  per  se   unum  ;  orgo 

cionda.  ejus  non   est  aliqua  una  definitio  ; 

21.  Ad  auctoritatem  Augustini  de  8-3.  ergo   prcedicta    dofinitio    non  valet. 

Ad  qnin-  qucBstionibus  qucOsl.  etc.  ideo  aiii-  Minor  patet   per  Augustinum  super 

fices  nonpossunt  creare,  quia  agnnt  .Joann.  Hornil.   88.    et   ponitur    1. 

per  corpus,  (\ico  {[\\()(\  hcoc   est  una  qucTst.  2.  cap.   Dctrahe,  ol  habotur 


QU.ESTIO  IT. 

Virum  hxc  sit  per  se  esse?i(ialis  defini- 
tio  Sacramenti ,  quod  est  invisibilis 
gratiee  visibiiis  forma  ? 

August.  10.  QivU.  cap.  5.  Isidor.  6.  Elymol. 
cap.  28.  Hugo  Victorin.  de  Sacram.  parl.  9. 
cap.  I.  Alons.  4.  parl.  quxsl.  i.  memb.  4.  et 
quxst.  8.  m.  2.  D.  Thom.  hk  quifst.  i.  et  3. 
D.  Bonavent.  ibid.  dub.  2.  UUerali.  Richard. 
art.  I.  qusU.  i.  Aureol.  qua?sl.  2.  arl.  2.  Du- 
rand.  quxst.  i.  Suur.  3.  part.  tom.  3.  disp.  i. 
.'iert.  4.  Vasqupz  3.  part.  dixp.  127.  Scotus  in 
Oxon.  hic  quxst.  2. 

Arguitur  quod  non.  Definitio  non 
est  nisi  illius  quod  est  per  seunum  ; 


I 


1. 

Argi 

primi  I 


iii  llllora  (list.  l\.  Accedit  ver/nnn  ad 
elementum,  et  fit  Sdcrainentum. 
Vorhuiii  esl  csstMilialilor  siiccossi- 
vinn,  qiiia  ost  iii  continiia  prolatio- 
no  ;  oloinontiiiii,  uta([iia,  ost  poiiiia- 
nens  ;  ox  successiv(j  et  perinanonto 
non  llt  uiiuin  ;  or^o  Sacrainenluin 
non  est  per  se  unuin. 

Itoin,    Sacrainenluin   osl    foiina  ; 


DIST.  I.  QU^STIO  II.  545 

llosp(»n(loo    ad    (iiia'slioiioin,    do- 


claiaiido  liic   Iria,  (|ua3  smit   noces-    i''^"''' 
sario  vidonda.  Priino,  esl  vidonduiii  i'<''iiiuire8 

.  arlicujos. 

(Ic  ro  si^uincata  por  Sacrainontum, 
ciii  allrihuonda  est  doliiiitio.  Socun- 
d",  \  id(Mi(luin  est  si  talis  ros  posset 
iiabore  dofinitionoin.  Tortio,  an  do- 
finitio  illius  rei  iniportala3  per  Sa- 
craiiiontuin,  sil    isla    praidicta,  qua3 


aut    erj^o    forina     oxonii^laris,     aut     csl  invisi/)ilis  fjrati^e,  eic. 


fornia  inforinans  ?  Noii  forina 
exemplaris,  quia  forina  exein|)la- 
ris  non  mutat  id  cujus  est,  ut 
oxemplaluin,  sed  e  converso  ;  Sa- 
cramentum  aulom  inagis  inutat 
^ratiain,  quain    e    converso,     ergo 


(arca  priinum,  nrffiinitto  ouod  '^'■1'.^"'"« 
J)ous  potest  aliquem  ofroctuin  invi- 
sihilom  creare  in  anima,  per  quem 
ordinelur  hoino  ad  salutom,  et  sit 
ainicus  Dei ;  lionio  enim  modo  rnul- 
tis   defectibus    est  subjugatus,  quia 


non  est   ejus  exemplar.  Nec  forma     eniin  hoino  ille,  qui  iiicidit  in  latro- 


informans,  patet,  quia  verba  non  in- 
formant  aquam,  ut  manifestum  est; 
ergo,  etc. 

Item,  verbuni  requiritur  in  oinni- 
hus  Sacramentis,  quod  non  est  visi- 
hile ;  non  ergo  est  universaliter  vi- 
sibilis  forina,  sed  audibilis. 

Item,  unius   rei  una  est  definitio; 


nes,  a  rectitudine  ordinis  ad  Deuin 
p(jtest    multipliciter    deviare,    quia  gl^°^^jjf"''° 


:rameu- 


proni  sunl  sensus  liominis  ad  ma-  l.'"'"'":  «' 

'■  uuis  clare 

lam  ab  adolescentia   siia,  ut  scribi-  osiendiiur. 
tur  i7i  Genes.   cap.    -).   ideo   indiget 
aliquo  beneficio    Samaritani,  et  ali- 
quo  effectu   invisibili   per  quem,  et 
perveniat  ad  salutem,  et  acceptetur 


sod  Sacramentum  definilur   por  Au-  a  Deo,  ut  amicus  ejus.  Ad  istum  er- 

gustinum  lO.fi^e  C/Lv"/a/e,ca/?.5.  quod  go  efTectum    invisihilem    in   anima 

est  sacrse  rei  sifjnum,   ut    patet   in  significandum      efficaciter,      potest 

liltera,  non  ergo  hffic  est  ejus  delini-  Deus    instituere     aliquod     signuin, 

tio.  quod    illud   efficaciter   repraisentet, 

Oppositum  patot  in  littera,  et  de  quia  etiam  nos  hoc  possumus.  Nam 


Consecr.  dist.  2.  sacrificium. 


SCHOLIUM  I. 

Ostendit  hic  possibilitatein  Sacramenti,  de- 
clarando  Deum  posse  creare  in  anima  aliquem 
elTectum  invisibilem,  per  quem  homo  ordina- 
retur  ad  gloriHm,  et  esset  Dei  atnicus  ;  ad 
quem  effectum  significandum  potuit  Deus  ins- 
tituere  aliquod  signum,  quod  illud  eflicaciter 
rep.-aesentaret,  et  esset  Sacramenium.  Pro  cujus 
declaralione  adducit  sijini  delinitionem,  et  pr.-H- 
missis  ejus  tribus  divisionibus  declarat  quale 
pxillis  sit  Sacramentum,  et  poiiitcongruilalem 
inslilutionis  Sacramenti. 


ToM   XXIII. 


et  nos  significantes  voluntales  nos- 
tras  de  aliquo  esse  firinas,  et  in  ali- 
quo  firmari,  statuimus  et  facimus 
signa,  quae  illas  certitudinaliter  et 
efiicacite)-  reprcBsentant.  Patet  in 
sponsionibus,  fidejussionibus,  jura- 
mentis,  et  hujusmodi  pactionibus. 
Non  solum  autem  polest  statuere 
hujusmodi  signum,  ut  acceptetur 
sibi  aliquis,  sed  congruebat  ei  talia 
signa  instituere,  ut  homo  lapsus  in 
peccatum  ignorantia3  inslruatur 
quoad  inlolloctum,  per  visibilia  cre- 

3o 


aiO  LIIiHI  IV. 

dere  el  cognosoere  invisibilia,  et  ex-  in  |)olestale  noslra  (|uo(l  lale  signuni, 

citetnr    quoad    effectum    ol)Ii(iu;ila  ul   propositio,    secuni    haheat     rein 

maiitia  ai  devotius   illuin    eirectum  (juam  signilical,  et  lioc  signum   iion 

invisibilis  graticE  admittendum.  est   scmper    verum,  sed    aliquando 

3            Istud  autem  sic  a  Deo  institulum  falsum. 

SMnum    duo  importal,  scilicet  respectum  ad  Tertia  etiain  est  divisio  signi  iii  ^«- J^^jl^jj 

iDiporiat.  signatum  quod  signat,  et  ad  funda-  gnum  rememoralivum  respectu  pra3- 

nienlum,  in  quo  est    respectus   hu-  teriti  ;  et  in   prognosticum  respectu 

jussigni.  Unde  signum  dicitur  res-  futuri;  et  in   signum    demonslrati- 

pective  ad  aliquod  signatum,  ut  pa-  vum  respectu  praisentis. 

teradfilium  ;  et  est  etiam  alicujus  Ad  propositum,  dico  quod  signum       4. 

^\\sQu    necessario  ut  fundamenti,  sicut  pa-  institutum  a  Deo  ad  significandam  Quaie 

hoc  I 

tet  perejus  definitionem,  quam  Ma-  gratiam,  non   est  signum  naturale,    goui 

gister  assignat  in  littera  :  Est,  inquit,  quia  tale  signum  non  posset  esse  ve-    *tuul? 

siguum  res  aliqua,  prseter  speciem,  rum  quantum  est  ex  parte  sui,  sine 

quam  ingeritsensibus,  aliquid  aliud  signato  ex  natura  rei,  quia  oritur  ex 

ex  se  faciens  in  coynitionem  venire.  natura  rerum  ;  sed  gratiam  Sacra- 

Et  cum  signum   hoc  duo   importet,  mentum  non  habet  ut  signatum   ex 

vel     necessario     requirat,     scilicet  natura  rei,  sed  ex   inslilutione.  Nec 

fundamentum  et  relationem,  ex  hoc  est  signum    falsum,  quia  iunc,   vel 

sequitur    quod    ex  parte  utriusque  frustra  statueretur,   quia  nullus  illi 

Prima  si-  potest  disliuffui.  Ex  partc  autem  re-  signo  crederet  ;  vel   si  credatur  -illi 

in  natiira-  lationis,    quaiu     importat     signum,  signo   quod    signihcet    gratiam,    et 

le  et  ad              .           .              .                        .              .           .  .                   ,                                                     , 

piaciium.  distinguitur  signum  primo    in    si-  gratia  non  datur,  nec  correspondet 

gnum  nalurale,  quod  naturaliter  si-  signatum,    ergo  Deus  illo  signo  de- 

gnificat,  et  importat  relationem  rea-  ciperet    homines.  Est   ergo    signum 

lem  ad   signata;  tum    etiam,  in  si-  verum  habens  secum  semper  quan- 

gnum  ad  placitum  tantum,  et  non  tum  est  ex  parte    sui  suum  signa- 

naturale,  quod  importat  relationem  tum,   ut  gratiam    quain    significal ; 

rationis,  ut  sunt  voces  et  nulus  Mo-  aliquando  tamen  non  habet   secum 

nachorum,  quia  ista  possunt  signifi-  id  quod  significat,  ut  gratiam  invi- 

care  alia,  sicut  ista,  si  placeret  ins-  sibilem,  quia  aliquando  tale  signum 

titutionibus,  etc.  potest    adhibere    nolenti,    vel   ficte 

Alia  est  divisio  signi  in   signum,  antecedenti,  ut  Sacramentum   Bap- 

quod  semper  habet  suum  signatum  tisini,  et  tunc  non  necessario  habet 

iuefBcax.   gecum,  quautum  cst  ex  parte  sui,  et  secum  quod  signat  propter  impedi- 

tale   signum   est  verum    et  efficax,  mentum,  non  sui,  quia  quantum  cst 

sicut  eclipsis  est  signum   efficax  in-  ex  se,  semper  habet   secum  gratiam. 

terpositionis  terrse   inter   Solem   et  invisibilem     quam     significat,    sed 

Lunam ;  et  ita  est  similiter  de  aliis  propter  impedimentum  ipsius  reci- 

signisnaturalibus.  Aliudest  signum,  pientis.  Istud  enim   signum  ita  est 

quod  non  habet  suum  signatun)  se-  verum  et  efficax,  licet  ad   placitum, 

cum,  cujusmodi  signum  est  proposi-  quod  semper  habet  secum  quod  si- 

tio  quam  proferimus,  quia  non  est  gnat,    et     non    quod      quandoque 


Secunda 
signi  divi- 
sio  in  effi 
cax  et 


DIST.  T.  Or  ESTIO  II.  547 

non    inost,  sod    senijjor   tjnod    inost  convonicntiani  a<l    j)la('itnni,  nl  luoc 

(jnanlnrn  ost  ex  se  ;  et   ideo    sijAiian-  vox //r;///(;i  sij^iiiHcal  naltirain  linina- 

ter  dicilnr  in    cins  delinilione,  (inod  iiaiii    ad    idacitnni  nani   nalnraliter     couve- 

prccter  speciem,  (luani  inijerit  sensi-  non    j)lns    rein    unain,  (jnain  aliain    iiisiitiiiu 

l)i(s,  \u)C  s[<^n[iin,  ali(/i(i(l  (jlind /arit  si^nilicat  ;  et   secnndnin     lioc   dico  giKHH  eeu- 

.    .  1     i\  t^  ...       Bihilia,  iit 

(juantuni  est  e.r  se   lu    ro(jnitiouem  (jnod    Dens  bacrainentnin  institnit,  est^eut  sa- 

,        ,      -,>  .         '  ,  ,  ,       .  •       1-1  I  I  crameota. 

re////r,  et  esf  eflicax   siy,nnin  ad  ac-  nt  esset  si^nnin   ex  instituente   ad 

tionein,  (juia  (juic   si^na  non    sunt  j^lacitnin,    verurn   el  eflicax,  et  de- 

activa,  non  sunt  Sacrainenta ;  niide  inonstrativuni    in    nno   sensibili    et 

(jnanluin  est  ex  se,   est  si^nuin  ve-  visihili,  vel  audiljili,  vel  in   j^luribns 

rnin,  et  non    iPCjnivocuin    resjiectu  liabenlibnssiinililndincin  naturaleni 

gratitO,  si  sit  disj)ositio,  vel   non  in-  ad   signatnin,    ut    ablntio   exterior, 

(lisjiosilio  in    recijiiente    Sacrainen-  (jucc  est  Sacrainenlnin  Bajjtisini,  et 

tnin,    vel   istud     signum.    Nec    est  lit    in    acjua    et    verbis,    significat 

etiani  signuin  remeinorativnm,  vel  ablutionem  anima}    inleriorem.  Si- 

j)rognosticum,  quia  illa  sunt  (juan-  militer  in  Eucharistia   sensibilis  jia- 

tum  est  ex  se,  sine  illo,  quod  signi-  nis  exterior,   qni  naturaliter  nutrit, 

ficant,  signatnm  utriusqne  est   iion  si|^niricat  aninia}  nutritionem,  et  re- 

ens,  sed  est  signuin  demonstralivum  fectionem  interiorem  ;    vel   in    uno 

qnantum  ad  tertium.  sensibili  non  habente  similitudinem 

5.  Qnantum  etiam  ad    suuin   fnnda-  naturalem  ad  signatum,  ut  j)atet  in 

versa    inenlum,  i)otest   signum   inultii)lici-  Matrimonio,  ubi  tantuin  sunt  verba 

gua  ex  ter  (lividi.  Potest  enim  hoc  signiim  qutc  signant  inleriorem  consensum 

ueuii.   institui  111  uno   sensibili  unius  sen-  animorum    tanlnm     ad     piacitum. 

sus,  nt  in  re  visibili  aut  audibili,  vel  Congruum  ergo  fuit  Deum  institue- 

aliquo  hujnsmodi,  sicut  in  suo  fun-  re  aliquod  signum   sensibile,  signi- 

damento,  vel  in  jjluribus  sensibilibus  ficans  ex  instilutione  veraciter  el  de- 

multorum   sensnum,  vel   in    mnltis  monslrative  gratiam  invisibilem  in 

sensibilibus  ejusdem  sensus,  ut  ora-  uno  sensibili,  vel  jjiuribus  habente 

tio  longa,  in  qua  sunt  multa  sensibi-  vel  habentibus  convenientiam  natu- 

lia,    et  muIt(B    dictiones    fundanles  ralem,  vel  ad  jilacitum  cuin  ijjso  si- 

istam    relationem     im|)orlalam   jjer  gnato,  et  ha3c  est  descrijitio  et  defi- 

hujusmodi  signuin,  jjotest    signnm  nitio  Sacramenti    data  de  re,  quani 

instilui  in  uno  sensibili,  vel   jjluri-  significat  hoc  nomen  Sacramentu?n. 

bus,  u(  dictum  est.  Dicitur  autem    magis  y/s/Z^/V/s/or/Tja  Curspecia- 

Item,    illa    sensibilia     j)lura    vel  quam  audibilis,  propter  nobilitatem  luiitioue^' 

unum,  in  quo  instituitur  Sacramen-  sensus  visus  ad  omnes  alios  sensus,  u"™i°r 

tum,  vel  signuin,  vel    habent  con-  qui  quodammodo  est  omnis  sensus,    Sa.' 

venientiam    naturalem   ad   signan-  sicut  homo  est  quodammodo    omnis 

dum    ij)sum    signatum,    cujusmodi  creatura,  propter  naturalem  conve- 

sunt  nomina   Ilebraia,  imposila  ab  nientiam  cnin  omnibus,  et  ideo  po- 

Adam,   qui  imposuit   rebus    secun-  nitur  in  definilione  Sacramenti  loco 

duin  convenientias  earum  naturales  omniuni  sensibilium. 
ad  res,  ut  creditur;  vel   secundum 


548 


LIBRI  IV. 


SCIIOLIUM    II. 


Respondeo,  sive  specincelur,  sive 
non,   de  quo  cilias  ',  dico  quod    licel  'i"  2. d.^ 


Explical  clare  quomodo  Sacramentum  sit  per      llOC  nOH  sil  J)OSsil)ile    relc'lti(jne  reali,  Helaiio  ri 
se  unumin  ralione  sigiii,  el  si   inalcriaiia    sunl      scilicet  quod    ij)Sa  sit  una,  Ct  fundcl-  poleHeil 


diversj.  Undc  resolvil,  Sacramenlurn  csse  de 
finibile  ad  iiiodum  secundarum  intenlionum, 
quia  habel  genus  et  differealias  suo  modo. 
Secundo,  alFert  definitionem  Sacramenti  eam- 
que  exponil.  Tertio,  oslendit  suam  delinitio- 
neiu  non  differre  in  re  ab  illa  Magistri,  sed 
illam  clarius  exponere. 


n  pluribi 


G. 

Arlicnlus 

2. 

Dispulat 

au  Siicra- 

meiitum 

LJeliuiri 

possit. 


nienla  plura,  iion  tamen  est  impos-fundam 
sibile  de  relatione  rationis.  Nain  si-  ''*" 
cutvidemus  in  actibus  liumanis  et 
signis  ad  placilum,  quod  circulus 
ornatus  foliis  viridibus  appensus 
baculo,  et  cum  multis  talibus,  est 
Dico  de  re  importata  per  Sacra-  signum  expressivum  musti,  ut  si- 
menlam,  restat  videre  circa  secun-  gnati,  quod  tamen  mustum  est  in  se 
(lum,  an  realitas  Sacramenli,  cui  unum,  licet  signum  ejus  fundetur 
Cdinpelit  ha3C  descriptio,  hal)eat  in  realiter  diversis,  ita  potest  volun- 
unam  definitionem  ?  Non  enim  se-  tas  divina  per  aclum  suum  statuere 
quilur,  quod  si  significelur  uno  no-  orationem  longam  esse  signum 
mine,  et  habeat  descriptionem  ex-  unius  reietgratiaeconferendce,  quod 
primentem  quidnominis,  quod  pro-  intellectus  potest  uno  conceptu  iii- 
pler  hoc  sit  unum  secundum  essen-  telligere  per  illud,  qua?  tamen  oralio 
tiam,  cui  competit  proprie  definitio.  multa  realiter  significat  et  includit, 
Sic  enim  Ilias,  quod  significat  uno  ut  diversas  dictiones  vel  diversas 
nomine  bellum  Trojanum,  haberet  orationes,  sumendo  syllabas  dictio- 
unam  definitionem.  Dicilur  ergo  num.  Vel  potest  statuere  plura  sen- 
quod  non  habet  unam  definitionem,     sibilia,    ut    elementum,   el  verbum 

esse  unum  signum  signati,  quod  est 
invisibilis  gratia,  ad  quam  refertur 
relatione  rationis  una,  licet  fundetur 


quia  non  significat  per  se  unum. 

Gonlra,  si  unum  accidens  esset  in 
duobus  subjeclis,  ut  una  albedo  in 


duabus  superficiebus,    adhuc    esset     in  multis,  ex  quibus  non  potest  fieri 

per  se  unum  definibile,  quia   nihil     per  se  unum. 

esset  impedicns   unitatem   ejus  es-         Sed  potestne  Sacramentum,  quod 


sentialem,  cui  semper  competit  de-  si":nificat  istam  relationem    rationis  i^esoivis 

'                                   .                      .  cr&meD 

finitio  ;  sed  relatio  signi,  quam  im-  ad  efTectum  gratiee,  definiii  ?                tum,  e 

'                                                   •    1-              1  ,^                 1                     ,                       ,              •      etiamen 

portat  Sacramentum  essentialiter  ad  llespondeo    quod   non   solum    in    raiioni 

gratiam,   ut  signatum,  est  una   es-  primis  intentionibus  significantibus  ad  uoiti 

sentialiter,  licet  quandoque   funda-  res  extra,  est  pra^dicatio  per  se  pri-    ^^^{ai 

menta  sint  plura  sensibilia,  qua3  non  mo  modo,  sed  in  conceptibus  signifi-  se°defiDi 

statuunt  secundum  se  unum  aliquo  cantibus   res    secundae   intentionis. 

modo  essenlialiter ;  ergo  Sacramen-  Ita  enim  per  se  est  liaic  :  Species  est 

tum   quautum   ad    suum  signatum  genus  admultas  species,  sicut  haec, 

essentiale,  est  per  se  definibile.  homo  estanimal,  in  suo  ordine,  quia 

Dices,  quodnon  est  possibile  rela-  haec  inlentio  secunda,  scilicet   spe- 

tionem  esse  unain,  et   fundamenta  cies,  habet  sub  se  multas  species  et 

esse  plura,  cum   relationes   specifi-  secundas  intentiones,  sicut   animal 

centur  cx  fundamentis.  hominem,  asinum,  et  hujusmodi ;  et 


DIST.  I.  QUv^STIO  II.  549 

si(Mit  iii  icldis  ('(  concoplihiis  j)rima'  liiiii,  siciil  corrolativinn  ?  I''t  vidcliir 

intciitionis  liiint  divisioncs,  jicr  for-  (jiiod    iioii,    (jiiia    fimdanicnta   siint 

nialcs   cl    rcalos    diircrcntias    illius  scnsibilia    miins    scnsns,    xcl    jilii- 

conecj)tiis  rcalis,  ita  iii   concojitibns  rinni  ;  (jiwcdain  confoiinia  natnrali- 

socuiidarum  intcntionuin,  cl  rclatio-  tcr  si^nilicalis  ;   (juaMlaiii  ad   jilaci- 

nihiis  ralionis  liunt   divisionos    j)cr  tiiiii,  (jiia' non  sunt  conforniia,    (juoe 

diiroronlias    ralionis  corrosj)ondon-  non  vidoiilur  j)0ssc  cadore  in  dolini- 

les.  Si^nuin  autoni   in  coininuiii  di-  liono  alicujus  iinius. 
vidilur  iii    sifiiiuin   naturalo,    ol  si-         Rcsj^ondco,  cl  dico  rjuod  a   fiinda- 

gnuin  ad  j^lacituiii,  (jiiod  diciL   rola-  nicnlis  sjiocialihus  oinninin  rolatio- 

tioncin   ralionis,  di\  idilur  suis  diHc-  nuiii  Sacramontoriiiii,  ul  ah  aqua  et 

ronliis  j)roj)riis,  sicut  signuin  nalu-  oleo,  et  verho,  et  hiijusmodi,  jiotest 

ralo  suis,  in    signum   voriim    cl  lal-  ahstralii   iinum  communo,  cjuod  cst 

sum,     et  similitcr   in     si^iiiim    de-  sensihile   unius    ralionis   ad  omnia 

monstrativum  ot   j)rop:noslicuni ;  ot  fundamonla  sj)ecialia,  ut  ad  visihile, 

sicut  si^nuin  in  communi  dicitur  de  audihilo,  tanj^ihilo,  et  similia  ;  ot  id 

Sacramonto  jior  se,  et  goniis  suum,  commune  omnihus  potest  cadere  in 

ita  et    sUfB  (lifToronliae  aliqucT,  qua^  dorinilione    Sacramcnti,  utaddilum 

dividunl  ij)suin,    ut  osse  ex   inslilu-  commune.  llolalio  eniin,  sicutacci- 

tione  voruin  ot  demonstrativum,  di-  denlia  aliqua,  dofinilur   j)er  addita- 

cuntur  por  se  de  eo.  Si  orgo  loqua-  menlum,  et  j)or    duj)lox  additamoii- 

risde  dofinilione,  prout   dicil  iinila-  lum,  quod  n(jn  convonit  aliis,  sicut 

tem  conceptus  significanlis  quiddi-  per  fundamonlum,  sicut  per  subjec- 

tatom  rei  extra  animam  esse  per   se  tum  ;  et  proitor  hoc  etiam  per  corre- 

unam,  sic   dico  quod  Sacramentum  lativum,  utpertermiiium,  cujus  ost ; 

non  hahet  d(!finitioncm,  qiiia  tantiim  et  tunc  potest  sic   dofiniri,   quod  es/ Sacramea- 

est  in  se  ens  diminutum,  et  ens  ra-  SKjnum  sensibile  imnsibilis  gratiai 

tionis  in  anima,  cui   repugnat  esse  ex  insiitutione  veraciler  et  demons- 

in  re  exlra  tunc  esset  signum  nalu-  irative  fjratiam  sijnans. 
rale,  si  posset  esse  in   re,  et  non  ad         De  torlio  arliculo,  an  scilicot  hffic       9, 

placitum.   Si  aulem  loquaris  de  de-  definitio    sic    complela,    sit  eadoin  Articuius 

finitione,  prout  dicit  unitalem  con-  cuin    definitiono   illa,    qua    dicilur,  Expiicatur 

ceptus  quidditativi,  sivo  ros  signata  quod  est  invisibilis  (jratiiE   visibilis  sa.Tameu- 

sit  in  aniina,  sive  nou,  sicdico  quod  /orma,    dico    quod   si    supploantur  ^^,^^^'j^||.J* 

Sacramentuin  sit  sijnum  inoisibilis  dilKcrenlia^  pra)dicta3,    quod  est  ea- 

(jratioi  ex  institutio/te  divina  effica-  dem,  aliter  non.  Cum  enim  accipitur 

citer,  vel  veraciter  eam  reprdesen-  iii  illa  dofiniliono,  quod    Sacramon- 

tans,  ut  signum  ponaliir  loco  gene-  tum  est  visibilis  forma  ;  forma  non 

ris,  invisibilis  (jratise,    loco   signati  accipitiir  ihi  j)ro    forina    informante 

et  corrolativi,    ex  institutione,    etc.  ot  parte  essentialic(jmpositi,  sed  pro 

ponitur  loco  difToronliarum.  forma  declaranto  el  imilante,    et  sic 

8.  Sod  cum  relatio  non  j)0ssit  esse,  accipitur  ihi  pro   rolationo  signi  ad 

.tabiie    niyj  in  aliquo  fundamonlo  finito,  ca-  signatum  ;  visibile  autein   accinitur 

jblUUQ  ....  .  .  ^ 

iviiur.    detne  in  definitione  Sacrr-.menti  fini-  ihi   pro    fundamonto    conimuni  ip- 


550 


LIBR]  IV. 


sius  sip^ni,  scilicetpro  sensibili,  quia 
visus  proplor  (3Jus  excellenliatn  ;i(J 
alios  sensus  (ul,  primo  Mclnplnj- 
sicse,  texL  3.  dicitur)  accipitur  pro 
oinni  scnsu,  invisibilis  (jraLix  acci- 
pilur  pro  correlalivo  el  sif^nato 
ipsius  signi.  Deficiunt  autein  difre- 
rentiao,  ct  si  addantur,  eadem  defi- 
nitio  erit  cum  illa  jam  data,  ut  dica- 
tur  quod  Sacramentam  esl  invisibi- 
lis  gratide  visibilis  forma,  id  est,  si- 
gnum  sensibile,  non  quodcumque, 
sed  ex  institutione  veraciter  et  de- 
monstrative  gratiam  signans  invisi- 
bilem  ;  et  hanc  definitionem  ex- 
pressit  Magistercum  dixit  quod  pro- 
prie  Sacramentum  dicitur  sifjnum 
invisibilis  gratise,  ut  ejus  imayinem 
gerat^  et  causa  existat,  id  est, 
efficaciter  eam  signans  et  reprgesen- 
tans.  , 

10  Ad  primam    rationem   dico  quod 

Ad  argum.  minor  est  falsa.  Licet  enim   Sacra- 

primuin  .  •  i         r 

principaie.  mentum,  ut  importat  ista  duo  lun- 
damenta  cum  relatione,  non  sit  ali- 
quid  unuin,  quia  relatio  rationis  non 
per  se  includit  fundamentum  extra 
animam,  tamen  accipiendo  ipsum 
secundum  formale  suum  signatum, 
ut  dicit  unitatem  conceptus  quiddi- 
tatis  in  intellectu,  quee  tamen 
est  relatio  rationis  relata  ad 
signatum,  sic  est  aliquid  per  se 
unum.  Ad  probationem,  dico  quod 
licet  ex  permanente  et  successivo 
non  posset  fieri  aliquid  per  se  unuin 
extra  animam,  possunt  tamen  ambo 
fundare  unam  relationem  rationis  ut 
dictuin  est  ;  et  tunc  abstrahendo  a 
fundamentis  specialibus  permanente 
et  successivo,  aliquid  comniune 
utrique,  potest  illud  poni  in  defini- 
tione  Sacramenti. 
dum.°        Ad  aliud,  patet  quod  non  accipi- 


tur  ibi  forma  pro  forma  informante, 
nec  pro  forma  exemplari,  sed  pro 
forma  repraesentante  et  imitante  si- 
gnalum  (it  demonstratum  ;  et  ita 
proceditur  il)i  ab  insufficiente,  et  fit 
ibi  fallacia  consequentiae. 

Ad  tertiam  rationem  responsum  "^'jj'^* 
est,  quia  accipilur  ibi  visibile  pro 
sensibili  in  cominuni,  quia  actus  vi- 
sus  extenditur  ad  actus  aliorum  sen- 
suum  ;  ergo  elsensibile  ejus  ad  sen- 
sibilia  aliorum  sensuum. 

Ad  ultimam  dico,  quod  si  expri-  Ad  qu 
mantur  dicta^  diflerentia?,  non  est 
alia  definitio  a  praedicta,  ut  patet, 
nam  res  sacra  accipitur  ibi  pro  gra- 
tia  invisibili  et  correlalivo,  et  expri- 
initur  ibi  genus,  cum  dicitur  signum, 
et  tunc  oportet  supplere  differentias 
signi  et  fundamenti. 


QU.ESTIO  IIL 

Utrum  Sacramenla  novse  legis  habeant 
causalitalem  activam  respectu  gra- 
tiae  ? 

Alens.  4.  part.  quaesl.  5.  memhro  3.  urt.  4.  cl 
quxst.  8.  m.  3.  art.  5.  D.  Bonavent.  hlc  i. 
part.  art.  4.  quaest....  D.  Thom.  quaest.  i.  et  4. 
el  3.  part.  quaost.  G2.  art.  2.  Durand.  hic 
quxst.  4.  et  5.  Aureol.  quaest.  i.  art.  3.  Gabr. 
quaest.  2.  Suarez.  3.  purl.  tom.  3.  disp.  7. 
Vasq.  3.  part.  disp.  181.  Scotus  in  0.von.  hic 
qusest.  4.  et  4.  Metaph.  quxsl.  11. 

Arguitur   quod    sic.    Sacramenta       i. 
novse  legis  continent  gratiam.  Unde    Arguai 
in  quadam  Coiiecta  dicitur  :  Perfi-  ^"^"""" 
ciantin  nobis,  Domine,  Sacramenta 
quod  continent ;  sed  Sacramenta  non 
continent  realiter  et  in  actu   ipsam 
graliam,  sicut  vas  continet  aquam, 
vel  intellectus   speciem   inteiligibi- 
lein  ;  ergo  continent  eam  virtualiter, 
sicut  causa  continet  eflfectum  in  sua 
virtute. 


niST.  I.  OlL^^.STTO  IV. 


r>n\ 


scun- 

luui. 


rtlum. 


.  nega- 

,iva 

ruard. 


igusl. 


Iteni,  si  Sacranieiitii  iioviTd  legis 
iion  (loiil  jiraliain,  nisi  (jiiia  ca  siisci- 
l)icnlil)iis  Doiis  dat  ^ratiain,  liinc  (W 
vi  Sacramenli  non  juslilicarcl,  simI 
tanhim  pcr  modiim  mcrili,  al  tunc 
non  (lillcrrcnta  Sacram(^ntis  vet(^ris 
h\uis ;  eifio  videtur  quod  graliam 
illam  qiiam  conrerunl,  ellicianl. 

Ilem,  .Vu^uslinus  super  Joan. 
UomH.  (S.  el  liahelur  1.  qua^sl.  1. 
cap.  Dclrahe  :  Tanta  e.s/  virtus 
afjude,  nt  corpus  tanf/at,  et  cor 
abluat  ;  erjro  Saciamenta  liabent 
viitulem  abluendi  corpus  ;  sed  lioc 
non  est  nisi  conrerendo  gialiam  ; 
er^o,  etc. 

C.()ntia  Bernardus  in  sermone  de 
Ccena  Doinini  :  Sicut  investitur  Ca- 
nonicus  per  librum,  Abbas  per  ba- 
culum.  Episcopus  per  annulum,  sic 
(livisiones  (jratiarum  diversis  sunt 
tradiiiie  Sacramentis  ;  sed  liber  non 
est  causa  elficiens  Piffibendce,  nec 
annulus  Episcopatus  ;  ergo  nec  Sa- 
cramentum  est  causa  efficiens  gra- 
tiee. 

Iteni,  si  Sacramenta  ellicerent 
gratiam,  aut  erj^o  ut  causffi  iini- 
vocffi,  aut  sequivocee  ?  Non  aequi- 
vocae,  quia  efrectus  aequivocus  est 
nol)iliori  modo  in  sua  causa  ffiqui- 
voca  quam  in  se  ;  non  sic  gratia  in 
Sacramentis.  Nec  univocae,  auia 
causae  univocai  cum  suis  eirectibus 
sunt  ejusdem  speciei,  non  sic  Sacra- 
menla  et  gratia. 

Item,  Augustinus  83.  qucestio- 
num,  qucfist.  53.  Soli  Deo  convenit 
illuminare  animas  :  sed  aniiiice  il- 
liiminanlur  per  gratiam  ;  ergo  ipse 
solus  eam  causat  in  anima. 


QIJ.ESTIU  IV. 

llrum  Sarrampntis  nov.r  lefjis  insit  ali- 
(jun  virlus  supprnatuvalis,  qun-  sit  ali- 
qun  modo  causa  crealiotii;.  (jralivc  in 
nnima  ? 

Alnns.  4.  pari.  ijunsl.  5.  membro  'S.  url.  5.  U. 
Thninas  hic  qmest.  i.  arl.  4.  il  :>.  yarl.  qu;es'.. 
62.  arl.  4.  et  qu,Tsl.  G.  de  potentia  art.  4.  Pa- 
liirl.  fiic  qitnwl.  1.  llPfvaMis  quifst.  I.  Suarez  3. 
part.  tiiiii.  A.  arl.  i.  qu.vtt.  C)2.  Ferrar.  3  con- 
tra  Gtnt.  cap.  56.  Scotus  m  Oxon.  hxc  quarst. 
5. 

Arguilur  quod  non,  quia,  ut  j)alet       ;3. 
disciirrendo  peromnia  i^rcedicamen-  Argumen- 

,.        .         ,.  tum  pri- 

ta,  non  potesl  poni  res  alicujus  Prai-  muin. 
dicamenti,  nisi  forte  Qualilatis.  Sed 
in  genere  Qualitatis  non  potest  esse, 
quia  in  nulla  specierum  ejus;  non  in 
prima,  quia  non  est  habitus,  nec 
dispositio  ;  nec  in  secunda,  quia  non 
est  naturalis  potenlia,  nec  impolen- 
tia;  nec  in  tertia,  quia  non  est  pas- 
sio,  nec  possibilis  qualitas  ;  nec  in 
quarta,  quia  non  est  forma  corpora- 
lis,  nec  figura  constans,  vel  consis- 
tens  in  corpore;  ergo,  etc.  Singulae 
autem  partes  terminorum  facile  pro- 
bari  possunt. 

Item,  unum  Sacramenlum  non 
habet  nisi  unam  virtulem  ;  qufledam 
autem  Sacramenta  includunt  plura 
sensibilia,  ut  fundamenta  distincta 
subjecto,  ut  Sacramentum  Haptismi, 
verbum  et  elementum  ;  si  ergo  ultra 
virtutem  Sacramenti  essentialem 
esset  aliqiia  alia  virlus  sibi  inhce- 
rens.  unum  accidens  esset  in  pluri- 
bus  subjectis. 

Contra,   Auijustinus  super  Joan-    Au^^nst. 

*^  '  Ratio  ad 

nem    ubi    supra  :   Tanta   est  virlus    opposi- 
aqnge,    ut  corpus    ta?i(/at,    ut    cor 
abluat;  ergo  aqua?  liaptismi  inest  ali- 
qua  virtus    respectu    infusionis  vel 


Secun- 
dum. 


tum. 


SCHOLIUM  I. 


532  LIBRI  IV. 

generationis  graliae  in  anima,  quia  Sed  ut  videatur  qu(jmodo  Sacra- Caii«a f 
non  abluil  animam,  nisi  iii(lur(>rido  mentum  sit  causa  elliciens  gratiae,  '^"  plex! 
graliam.  dislinguuntcausamelficientem,  quia 

Secunda  Iteiu,  Sacrauientum  est  medicina  quoddam  est  elficiens  disponens 
spiritualis  ipsius  animffi  ;  sed  medi-  quoddam  (!sl  efficiens  perficiens. 
cina  habet  ali^iuam  virtutem  ad  sa-  Agens  autem  perficiens  est  duplex, 
nandum,  aliter  non  essel  medicina;  vel  efficiens  principale,  quod  scilicet 
ergo,  etc.  virtute  propria  inducit  ultimum  ter- 

Tertia.        Item,  nova  relatio  non  potest  ali-     minum  ;  vel  instrumentale,  quo  in 

cui   advenire  de   novo  sine    aliquo  virtule  allerius,  ut  dolabra  formam 
absoluto  novo,  ut  habetur  5.  P/i?/6ic.     in  materia.  Neutro  istorum   modo- 

texl.    10.  Sed   aqua  et  verbum,   ut  rumestSacramentum  causaefficiens 

concernunt    rationem    Sacramenti,  gratiam  in  anima,  quia  nec  princi- 

habent    relationem   signi   sensibilis  paliter,  nec  instrumentaliter  attingit 

respectu  gratiee  invisibilis  et  insen-  gratiam  actione  sua,  sed  est  agens 

sibilis  ;  ergo  requiritur  in  eis  aliqua  disponens  ad  gratiam,  et  hoc   non 

virtus  absolutanovarespectu  gratiffi  in    virtute   propria,  sed    in   virtute 

creandse.  principalis  agentis   attingens  et  in- 

ducens  quamdam  dispositionem  in 
anima  ad  gratice  susceptionem,  ut 
aliquem  characterem,  vel  quemdam 

Adciucit  primo  sententiara  D.  Tiiom.  pro  pri-  ornatum  animae,  qui  est  quodammo- 

ma  quaestioue,  acilicet  Sacramcnta  novs  legis  Jq  necessitans  ad  gratise   SUSCeptio- 

esse  causas  graliae,    quia    instrumenlaliter   et  f  •    f    >• 

physice  causant  non  ipsam   gratiam,   sed   dis-  ^^^"^  ^^  iniUSlOUem. 

positionem  ejus  praeviam,  quae    in    quibusdam  Isti    COnsequeuter    secundum  hoC 

est  character,  in  aliis  ornalus,    el  sic  causant  respondent    ad   SCCUndam     quaestio- 

phvsice  dispositive    eratiam.   Qnoad  secundam  i    •      o  .-  »       i- 

.•         T^  rru  ,   r  •  .  .  nem,  quod  in  Sacramenlis   est  a  i- 

quseslionem  D.  Thomas  ponil  aliquara  virtutem  '/  ^  <>    ^^     u-ix 

supernaiuralem  absolutam  per  modum  entis  qua  virtus  inha^reus  respectu  gratiae 

incompleti,  et  in /iertin  Sacramenlis   novae    le-  creaudae,    et   ista  virtus    est    aliquid 

gis,  per  quam  causant  instrumentali.er  et  phy-  ^bsolutum,  non  respectus,  nam  CUm 
sice  graliam,  modo  jam  explicato,  quod  aliqui-  i     i  • 

bus  exempiis  deciarai.  Sacramenta  habeant  aliquam  effica- 

ciam  respectu  gratiae  ex  responsione 

4.  Ad   primam    quaestionem    dicitur  ad  primam  quacstionem,  ostenditur 

Opinio  D.  quod   Sacramcnta  novae    legis  ali-  quod    habeant  virtutem,  per  quam 

'°™"    quam  per  se  efficaciam  habent  res-  causent    disposilionem    ad    gratiae 

pectu  gratiae,  quia  aliter  non  essent  susceplionem.    llaec    autem    virtus 

causae  gratiae,  nisi  causae  sine    qui-  non  potest  esse  relatio,  quia  nec  est 

bus  non,  lioc  est  inconveniens.  De-  principium  aclionis,   nec  terminus,- 

finitio  etiam  sacramenti,  quam  Ma-  ergo  est  quid  absolutum. 
gister  ponit  in   littera,  scilicet  quod         Sed    si   quaeras,    qualis    sit    ista 

est  invisibilis  gratise  visibilis  forma,  virtus?  Dicunt  quod  non  est  virtus 

iit  gralide   similitudinem  gerat.^    et  fixa  et  quieta,  sicut  est  virtus  prin- 

causa  existat^  hoc  innuit,  aliter  esset  cipalis     agentis,    sed    per    modum 

falsa.  agentis  instrumentalis  est  in  conti- 


DIST.  I.  QUiBSTIO  IV. 


553 


nuo   fliixii  et  ficri,  iil  virliis  serree  llom,  ista  disposilio  ros|)eclu  ^ra- 

vcl   (l()lal)i.e   iii   secando,    vcl    di\i-  lia',    aiil   crealiir   a    Sacrainculis  iii 

deiido  ;   cl    ideo    viiliis   Sacraruenti  aiiiina    siiniil,   aiil  snccessive?  iNou 

est   in  conlinuo //>/■/,  iil  ciiiii  a|)|)ii-  siiccessive,  qnia    Sacraincnta   unllo 


modo  eniciunt  istain  disjiositioncin 
iii  aniina  secnndnin  eos,  nisi  in  vir- 
tute  I)ci,  cl  liiuc  successive  crearet 
eaiu,  (jiiod  uou  csl  uecesse ;  tnm 
jiropler  suinmam  simiilicitatein  et 
perfectiouem  a^eutis ;  tum  eliaiu 
propler   perfectam    capacitatem    re- 


ejicitur 
iradicta 
jpiuio 
3ad  pri- 
Q)  par- 
lem. 


catnr  ad  opiis,  ct  dnm  daus  Sacra- 
nieuto  utitur  eo. 

SCIIOLIUM  II. 

Impugnat  scntentiam  D.  Thomje  qiioad  pri- 
mam  partem.  Primo,  qnia  dispositio  ad  gra- 
tiam  est  terminus  creationis,  sicut  et  ipsa  gra- 

lia,    sed    secundum    ipsum    in  prima  creatura  cei^livi     IIOU     iiabeutis     COUlrarium, 
creare    non    polest.    Secundo,    effcclus   Sacra-  -^   oiuuem  foruiam  permaueulcm, 

menti  causalur  quando  ipsum  desinit ;  ergo  non  .  r  ■•         •       /.      • 

physice  ab  ipso  causatur.  Tertio.  in  Kucharistia  CUJUS  esse  nou  est  fornuilller  in  fien, 

nihil  est  assignabile,  a  quo  attingi  possel  tran-  qualis  est  isUl  dispositio  ad  gratiaui, 

substantialio,    quia    antcquam    species   vocum  gt    cliaracter,      potest     DeuS     siiunl 
tangunt   species    panis   iit  consecratio   statim,  .  •      •     e  •    •.       !• 

,    f       ,,.        ^,  n  u     .         n    ,  creare;  lum  nuia  lu  lorma  spiritnai 

lacta  prolalione  verborum.  De  hoc  lusius  Doclor  '  *■  ^ 

in    Oxon.    hlc    qucTst.    5.    a    nura.    4.  Gratiam  ««"  potest    esse    SUCCessio,    nisi    se- 

autem  creari  prseter  Docicrem  hlc  et  dist.  IG-  cuuduui  partes    Subjecti,  VCl  gradus 

quaest.  2.  tenent  Alens.  2.  part.  49.  membr.  8.  formffi,  quorum  ncutruiu  CSt  iu  pro- 
et  9.  et  D.  Bonav.  2.  dist.  26.  arl.    i.  quaest.  4.  .  *  *      . 

Richard.  ibi  art.  i.  quaest.    4.   Capreol.    hic  ad  PO^l^O  5    poualur    er^O    quod     SUSCI- 

argumenta  Scoti  conlra  tcrliam   conclusionem,  pienti     SacramenlUlU    aliquod   detur 

Major  quajst.  i.  Pajud.  quaest.  i.  Ferrar.  4.  con-  miuiiua  gratia.  Per  le  ad  istam  gra- 

tiain    est  aliqua  disposilio  minima 
creata  in  anima  virtule  Sacrameuti; 

Coutra  p  rinio  contradicta  ad  prio  tunc  arguo  :  Ista  dispositio  ad  gra- 

reni  qusestionem  arguo  sic:  llia  dis-  tiam,  aut  iuducitur  et   causatur  in 

posilio   ad   gratiam,  quae  coufertur  anima  virtute  Sacramenti  in  primo 

per  Sacramenta,  est  supernaluralis,  instanti  prolationis   verborum,   aut 

sicut  etgratia  ;  ergo  quod  habetcau-  in  ultimo   inslanti;si  in  primo  iu- 

salitatem  efTectivam  respectu  unius,  stanti,ergo  Sacramentum  sccundum 

habet  et  respectu  alterius,  et  e  con-  totum  id  quod   sequitur  priiuum  in- 

verso     negativc ;    sed    Sacramenta  stans  prolaliouis  verborum,  sui)cr- 

non  habent  efficaciam  respeclu  gra-  fluit,  et  per  consequens,  si  uiliii  di- 

tia3,  nec  lalis  dispositionissecuudum  cerelur  de  verbis  post  priiuam  pro- 

eos  inpriina  qiisestione  liujus  quarli,  latiouem,   niliiiomiiius   couscquitur 

quia   nulia  dispositio  requiritur  ad  auiina  cflectum  Sacrameuti,  et  iilam 

termiuum     creationis,    quia     niiiil  dispositionem  ad  graliain,  quod  ali- 

prsesupponit.    Consequentia    patet,  surduin  est. 

omnis  forma   naturalis  asqne  luibet         Si   dicas   quod  in  ullimo  instanli       G. 

esse    in   susceptivo  per  creationem  prolationis  verborum  cansetur  dis- He^poDsio 

....  r,  .  ad  lioc  ar- 

supernaturaliter,  vel  per  transmuta-  positio  ista  virtute  Sacramenli,  cuin     ^am. 

tionem  naturaliler,  cum   sint   in  se  in  ultimo  instanti  uiliil  sit  de  verbis,   '"^■'"'' """• 


tra  Gentes,  cap.  57.  Cajet.  i.  part.  quaest.   110. 
art.  I.  et  alii 


ejusdem  rationis. 


vei  tantum  uitima  iittera,  vei  svllaba. 


»54 


LIBRl  IV. 


Item  alia 
reeponsio. 


Ouomodo 

ultima$;ut- 

tacaugalin 

virtnte 

prEeceden- 

tium. 


ergo  ultima  syllaha,  vel  liUcra  cum  borum  non  fil    in  instanli,  sed  cum 

ullima  ^ulta  aquffi  sufficeret  ad  cha-  moUi    et  tempore  ;  erfr<»  in  inslnnli, 

racterem,    et    talem     dispositionem  quo  lerminata  el  iinita  est  [)rolalio 

imprimendam    respectu    gralia>    in  islonim  verhorum  Sacramentalium, 

Sacramento  JJaptismi,  quod  conslat  non    lan^Ht    panem    et    vinum,   nec 

omnibus  esse  falsum  ;  velerj^oSacra-  hahent   suam  actionem    naluralem, 

montum    non   causat    graliam,  nec  nec   per  conscquens    hahont  suam 

dispositionem  ad  eam  ;  vel  quando  actionem  supernaluraleui,  (;l  ita  non 

non    est   in   ultimo    membro,   tunc  esset  corpus  Christi  finila  prolatioue 

causabiteam,  quorum  utrumque  est  verboruu)  in  ultimo  inslanli,  sed  in 

impossihile.  tempore   preecedenti    vel   sequenti, 

Si  dicas  quod  causat  lalem  dispo-  quod  non  est  verum. 
silionem  in    ultimo  instanti  virtute         Ilem,   fictio  videlur  dicere   quod 

syllabarum     praecedenlium ,     sicut  circa   panem    fiat   aliqua  alleratio, 

cavatur  lapis    ullima   gulta  virtute  antequam  fiat  corpus  Christi. 
prsecedentis,  e.x  8.  Physic.  iext.  23. 

Contra,  nunquam  causat ultimum 
virtute  aliorum  aliquid  in  fine,  nisi 
virtute  prsecendentium  aliquid  im- 
primatur  in  passo,  ita  hic. 

Item,  quod  dicit,  Sacramentum 
agere  instrumentaliter  ad  graliam, 
quia  causat  talem  dispositionem, 
non    intelligo,    quia  verba   prolata 

circa  panem  et  vinum  in  Sacramento  Oxon.  quaest.  5.  a  num.  8 
Eucharistise,  si  aliquid  causet,  quee- 

ro    quid   causant    instrumentaliter.         Contrasolutionem  secundeequses- 

Non    gratiam,    probo,    quia    agens  tionis,   qua3   posuit   virtulem  illam, 

instrumentale  simul  habet  actionem  nescio  quam,  qusero  de  illavirtute, 

naturalem  et    instrumentalem ;  sed  quse  ponitur  in  Sacramento,  an  est 

verba  illa  non  habent  actionem  na-  totaliter  in  toto,  et  tota  in  qualibet 

turalem,  nisi   dum  sunt ;  ergo  nec  parte,  aut  pars  virtutis  in  parte  Sa- 

instrumentaliter  possunt  agere,  nisi  cramenti.  Non  primo  modo,quiahoc 

dum  sunt;  sunt  autem  ante  ultimum  solummodo  conceditur  deformasub- 

instans    prolationis    verborum,     et  stantiali    in  anima    intellectiva,   et 

non  in  ultimo  instanti ;  ergo  tunc,  nullo  modo  in  aliquo  accidente,cu- 

dum  verba  proferuntur,  est  in  vir-  jusmodi  est    isla   virtus  in    Sacra- 

tute  eorum  corpus  Christi,  et  vera  mento  ;  nec  secundo  modo,  quia  se- 

transubstantiatio  islarum  specierum  cundum   eos,   est  forma   spiritualis, 

in  corpus  Christi,  et  per  consequens  et    constat   quod    forma    spiritualis 

ante    ultimum    instans     verborum  non  extenditur,  sed  tantum  corpora- 

causatur  ab  eis  dispositio  in   anima  lis  virtus. 
ad  gratiam.  Item,  ista  virtus  aut  est  eadem  in 

Item,  multiplicatio  vocum  et  ver-  qualibet  syllaba,  aut  alia  et  alia?Si 


SCHOLIUM  III. 

Refutat  responsionem  D.  Thomae  ad  secun- 
dam  qu.-vstionem,  qualenus  ponit  virlutem 
supernaturalem  in  Sacramentis.  Priaio,  quia 
iila  non  esset  toLa  in  toto,  et  tota  ia  qualibet 
parte  Sacramenti,  nec  tota  in  leto,  et  pars  in 
parte.  Secundo,  non  esset  in  qualibet  syllaba, 
nec  in  una  aliqua  determinata.  Tertin,  non  est 
assignare  quando  infunderetur.  I)e  hoc  lale  in 


I 


Rejicitw 
D.  Thom» 
responglc  i 
ad  2.  qua 
stioDem 
Sola  anim 

rationalif 
indivisibi 

lis  est  in 
corpore,  € 
in    passo 

divisibili- 


I 


niST.  I.  QTI.ESTIO  IV. 


M   »>  »^ 

OCIO 


eadom,  Cl-gO  illa  lliaiiel  USCllie  ill  temiinum,  sed  ad  qualilatem,  diciliir  tamen 
,.',..  .  1       cuusa  illius  disposiliva  tl  activa  ;  ergo  siniiliLer 

lilUMll     pn.lalKmiS     veiboruin  ;      SIMI       i„  ,„oposito  de  Sacramemo  respeclu  graliaj. 

milla  syllaba  inanel  siinul  ctiin  alia, 

qiiiaqtuTlihel  eslqnaiililasdiscrela;  l(t's|)uii(leo  eip.    ad    (iiitoslionein 

er^oisla  virliis  ini^ial  de  snhjeclo  iii  |)riiiiain,  el  dicd  qiiod  nulliiin  Sa- 
subjectiiin,  Si  sil  alia  virlns  in  alle-  craineiiliim  ullo  iiiodo  a^il  ad  crea- 
ra  et  allera  syllaba,  ergo  vel  qiicLdi-  tionem  jiratiae,  iiec  inincipaliler,  nec 
bet  causabit  iiTaliam,  vel  nulla.  instrnmenlaliter,  nec  dispositive  per 

Item,  nnlliim  instrumenlum  esl  aliqiiam  actioiiem  supernaluralem 
instrumentum  conveniens  alicui  virtule  aliciijus  allerius  ad  gratiam. 
operi,  quia  arlifex  utitur  eo ;  sed  Habet  tamen  Sacramentum  quain- 
priusest  lale,etiainsinunquamquis  <lam  actionem  naluralem,  ut  aqna 
uteretur  illo  ;  ergo  prius  esl  virlus  cuin  verbis  in  Sacramenlo  Haptismi 
in  Sacramento,  si  aliqua  sit  in  eo,  abluere  habet  corpus,  quffi  polest 
quam  ntitnr  aliquis  eo,  et  per  con-  dici  actio  instrumentalis  resi)ectu 
sequens  prius  est  virtus  in  his  ver-  gralitC,  quia  sij^nificat  ahlutionem 
bis,  hoc  est  corpus  meum,  vel,  ef/o  anima3  interiorem  pergiatiam,  quae 
baptho  te,  etc.  quam  Sacerdos  ula-  est  ibi  actio  principalis,  ut  sic  Sti- 
tureis.  Non  est  primo,  ut  dicit  ista  cramentum  proprie  dicatur  dispo- 
opinio,  virtus  in  aliqua  per  applicta-  silio  activa  naturalis respectu  gratite, 
tionem  adopus,et  itaiiecinEucha-  reducta  vero  ad  genus  causae  effi- 
ristiatanquamin^m,utipsidicunt,  cientis.  Quod  probalur  sic  :  Dispo- 
etc.  sitio  quaj  est  necessitans  ad  formam, 

Pra3terea,  si  sic  esset,  tunc  quo-  quando  iion  est  prsecise  in  ratione 
ties  uteretur  eo,  toties  causaretur  receptivi,  habel  aliqiio  modo  ratiij- 
illa  dispositio  supernaturalis  in  ani-  nem  efficientis  respeclu  illius  formtfi ; 
ma,  et  t(3ties  fieret  novum  miracu-  susceptio  Sacramenti  est  qusedam 
lum.  dispositio    necessitans    ad    gratiam 

ex  paclione  divina,  qua  Deus 
pepigil  assislere  Sacramenlis,  ut 
conferrent  quod  signant,  et  non  ha- 
bet  tanlum  rationem  receptivi  res- 
pectu  gratiae. 

Probatio,  quia  sicut  tu  ponis  \  ir- 
tutem  in  aqua  posse  creare  aliqiiam 
dispositionem  in  aiiima  etreclive 
respectu  gralitne,  ita  ego  pono  ablu- 

receplivi,  est   quodammodo    causa    ucliva  ejus      tiouem   aquffi,   Ct    limitaliouem     olei 

instrumentalis,  et  sic  meritum  dicitur  cuusa     ^,^^^  N'erbis  esse  iiumediatam  dispo- 

praemii  ;  sed  Sdcramenti  ministratio  est  dispo-  .  .                     , 

sitio  respectu  gratia.  necessitans  ad   eam,   ergo  Sllioneui     ad    gratiam     actlVC,      quia 

id  facit  per  actiones  naturales  ex  pacto,  scilicet  UOU  Se  teuent  CX    parte    auimae  rcci- 

Dei,  necessitante,  sine  illis  aliis,  videlicet  orna-  i)ieutis    "•ratiaiU  '  licel   enilll     ahlutio 

tu  et  virtuie  in  motu.  Secundo,  alteratio  prajce-  •,            •                    ,            .     .  .• ,    ^^.,   »,, 

■,„,,.  i  ,    ,•  1  sit  passio  resi)ectu  corporis,  non  ta- 

dens  loriuam  substantialem    necessario,   quam-  *  . 

vis    non   terminetur   ad   illam,    ul    ad    per  se      meu  respectu  gratia?,    Sed    CSt   quae- 


«. 

Ket^ulutio 

3.  qiiiEslio- 

uis. 


Di?positlo 
quoe  uon 
cot  ratio 
receplivi, 
est  acliva. 


SGHOLIUM  IV. 

Resolvit  primam  quaestionem,  scilicet  Sacra- 
menla  non  causare  gratiam.  nec  aliquid  super- 
naturale,  physice  aut  piincipalitcr,  nec  inslru- 
meutaliler  ;  ad  eorum  tamen  ministrationera 
ex  pacto  gratiam  causari  in  non  ponente  obi- 
cem.  Probat  primn,  quia  omnis  dispnsilio 
necessitans    ad    formam,    quas    non    est    ratio 


Qualiter 
Sacramen- 
ta  ctiuseDt 

gratiam. 


S56  LIBRl  IV. 

(lam  flisposilio  activa  respcclu   ejiis  diiciUir  ad  causam  cfficientcm  ;  nec 

ex  paclionc  divina,  sicut  ij)si  ponunt  ista  dispositio  acliva  rcspectu  formaR 

de  ornatu  ;   ergo  habet  ralionem  ef-  subslantiaiis   causat   aliquam  disf)0- 

ficientis  et  activi     respeclu    graliiP,.  silionem  aliam  a  se   respectu  illius 

JMinor  patet    per   exemplum  et   pcr  subslantifP,    sed    per   illain    violen- 

rationem.  tam  activitalem,  quain  liabel,  agit  ad 

9.           Per  exemplum  sic  :  Mcritum  con-  induclionem  illiussubslantiae.  Simi- 

Pcr  tneriia  ccditur  habcre    respectum  efficacia)  lilcr  in    nroposilo,  Sacramenla  non 

quomodo                                                                     ...  .             . 

ncqiiiraiur  alicujus  respeclu    pisemii,  quia  per  causant  in  anima,  vel  in  se  aliquam 

praemium.             .                         .    .,                        .                ,   ,  ,.            .   .                     i      i-                  .           • 

merilum  acquintur  preemium,  et  ta-  dispositionem  ad  aliquem  terminum 


I 


I 
I 


I 


men  nec  instrumentaliter,  nec  piin-  respectu  ^raliaj  praiter  seipsa. 
cipaliter  causat  aliquam  disposilio-         Probatio  per  ralionem  patet,  efli- 

nem  a  se   respectu  praemii ;  verius  ciens  causans  dispositionem  ad  ali- 

enim  conceditur  quod    merita  fece-  quem  terminum,  dicitur  causare  ip- 

runt  ipsum  beatum,  quam  quod  ipse  sum    terminum,     non     immediate, 

fecit  se  beatum  ;   ergo  si  ille  qui  in-  quia  causat  dispositionem  ;  sed  quod 

ducitdisposilionem  nonhabenlemra-  est  causa  prioris,    non  diciturcausa 

tionem  receptivi  respectu  formoe,  di.  posterioris,  nisi  prius  sit  causa  illius 

catur  habere  efficaciam  respectu  for-  poslerioris,  sicut  causans  B,  non  di- 

m8e,sicuttuponis  deaqua,  quod  cau-  citur  causa  C,  nisi  B   sit  causa  C\ 

set  gTatiam  in  anima,  multo    magis  ergo  cum  Deus  non  causet  in  anima 

Sacramentum  et  ablutio  instrumen-  gratiam,  nisi  per  susceptionem  Sa- 

talis,  quse  est  dispositio  ulterior  non  cramenti,    illa    erunt    quodammodo 

in  ratione   receptivi,    diceretur  ali-  dispositio  activarespectu  gratiae. 
quo  modo   causare    gratiam,  et  ita        Ad  argumenta  primae  quaestionis,       lo. 

secundum  hanc  viam  facilius  potest  dico  ad  primum,    quod  Sacramenta  aj  arKoi 

suslineri  Sacramenta  dare   gratiam  dicuntur  contineregratiam,  ut  signa   ■'^"*'V, 

quam  secundum  priorem  viam,  po-  efTectiva   et  vera    demonstraliva   in         l' 

nendo  tot  absolutainaquaet  anima;  signato,  non   quia  dant  gratiam,  vel         ' 

et  hoc  est  quod  dicit  Magister   mul-  quia  ab  eis  sit  gratia,  sed  a  Deo  per 

tipliciter,  non  ab  ipsis   Sacramentis  ipsa,  sicut  dicit  Magister. 
est  cratia,  sed  a  Deo  per  ipsa.  Ad  secundum,  dico   quod  Sacra-  Ad  secat 

Itera,  alteratio    praecedens  induc-  menta  veteris  legis   non  diiierunt  a  Difr-;renti 

tionem  formae  substantialis  necessa-  Sacramentis   novae   legis    per   daretorumvc 

rio  non  per  se  terminatur   ad   sub-  gratiam,    et  non  dare  gratiam,   sed  e^Dov» 

stantiam,  ut  ad  per  se  terminum  in-  per  dare  majorem  gratiam  et  mino-  ^grau"*** 

trinsecum,  sed  ad  qualitatem  in  ea,  rem  gratiam.    Circumcisio  enim,  et 

et  tamen  dicitur  aliquo  modo  causa  alia  Sacramenla  legalia  dabantgra- 

substantiae,    non     formalis.     Patet,  tiam,  sed  non  tantam   sicut  Baptis- 

quia  tunc    substantia    esset  per  se  mus,  et  alia  Sacramenlanovae  legis. 

qualitas  ;  nec  finalis,  quia  praecedit  Caeremonialia  tamen,  et  oblatjones 

eam  ;  nec  malcrialis,    quia  quando  veteris  legis  difTerunt  a  Sacramentis 

substantia  inducitur,  tunc  cessat  al-  novae  legis  per  dare  et  non  dare  gra- 

teratio ;  ergo  ut  dispositio  acliva  re-  tiam,  quia  caeremoniaiia  iila,  quee 


am 


DIST.  1.  QU^STIO  IV. 


o57 


non  sunt  Snoranienla,  iil  iiiinKtlaio  soliim  sifi^nuin  ortliiialuiii  el  inslitu- 

vicliiiias  pacilicas,  orare  eljejunare,  luin  a  Dco,  criicaciler  repnesentans 

et  liujusinodi,  necexpaclioiuMlix  ina,  ronnain  |)rinci|)alein,  elsuum  si^na- 

nec  eliam  ex  virlule   j^ropria  coiife-  liim.  el  (luicuiiKiiic  id  si^^nuni   rcci- 

rebant    ^naliam  ;    sicul    nec    eliain  j)ial  sine  ficlioiie,  fiat  ainicus  Dci,  el 

Cceremonialia  noslra,  ul  al)sliuere  a  acceptelur  a    Dco    per  graliam,    et 

cariiibus  diebus  Veneris,  conferunt  (juaiidocumque  id  fil  in  ali^iuo,  ilii 

{^ratiain  virtule  propria  operis  ope-  assislit  Deus,  ul    insil,    quod   desi- 

rali.  giiat. 

Divesenim  ofTcrensbovem  in  lios-  Si  tainen  conlendas  omnino  quod 

liain  salularem,  et   sine  bono  molu  oi^orlet  poncre   virlulem   in   Sacra- 

iuteriori,   et  pauper  noii  liabens  un-  inento  respectu   graliie,  respondeo, 

dc    olfcrat   aliciuid,    molus    inlerius  et    dico   quod  virlus   uno  modo  est 

ad  bonum  afreclum  erga   Dcuin,  re-  ullimum   de   potenlia  2.   de    Ccelo, 

cipit  ^'•raliam,  et  dives  non.   Iii   Sa-  lcvt.    110.    ullimum   aulein  de   po- 

cramento  autemdalur  duplex  gratia,  lenlia    signi    vel    Sacramenti     est, 

uiia  virlute  Sacrainenti,  alia  ratione  quod   semper    liabeat   secum  suum 

boni    molus    iiiterioris,    si  insit    in  signaluin,     quantum    est  ex   parte 

susceptione  Sacramenti.  In  ca^remo-  sui ;   sic   autom    est    in    proposito. 

nialibus  autemtam  novailegis  quam  Semper    enim    Deus     assislit    suo 

veteris  tantuni  datur  yratia  propler  signato,  ut  veraciter  et  efficaciter  in- 

l)onuin  motum  interiorem,  et  prop-  sit,  quod   demonstrat,    nisi   sit  im- 

lcr  opus  operatum,  si    pra^cessit  ex  pedimentum  ex  parte   suscipientis, 

inerito  bono.  ct  ipso  ablato  statim  inest  signatuin. 

Ad  id  qiiod   dicit  Augustinus    in  Per  hoc  patet    responsio  ad    argu- 

cap.  Delrahe,  quod  illa  ablutio  facta  menta  in  oppositum. 

iii   aqua  est   susceptio  Sacramenti,  Ad  primam  Augustini    de   aqua, 

quia  Sacramenlum   formaliter  con-  dico  non  discordando  vel  glossando, 

sistit  in  usu,  et  ita  susceptio  Sacra-  quod  tinclio   corporis  ab  aqua  cuin 

menli    est   iminediata    disposilio  ad  verbis  simul,  vere  cor  abluit,    non 


Qute  virliig 
iu  Sacra- 
mf  ulis  re- 
[xTiliir. 


12. 

Ad  argum. 
1.  qusest.  2. 


olulio 
}[iia. 


gratiam,  sicut  tu  ponis  de  ornalu. 


SCHOLIUM  V. 

Ad  secundam  queestionem  dici'.  consequenter 
ad  jam  dicla  in  praecedenti,  nullam  virlulem 
physicam  inhaerere  Sacramenlis,  sed  tantum 
Dei  pactum  ;  sumendo  tamen  uirlutem  pro 
ullimo  potentiffi  signi  praclici,  dicit  adniitten- 
dam  esse  in  Sacramentis,  quod  tanlum  cst 
significare  effic.iciter,  hoc  csl,  semper  et  certo 
habere  effpclum,  quem  significant,  quanlum  est 
ex  se.  Vide  Uoctorem  in  Oxon.  hic  a  num.  10. 

Ad  secundam  quffislioncm  dico 
quod  non  est  ibi  ponenda  aliqua 
virtus  absolula  in  Sacramento,  sed 


quod  actione  sua  atlingat  gratiam 
vel  dispositionem  ad  eam,  sed  quod 
sit  ipsa  ablutio  exterior  immediata 
disposilio  ad  gratiam,  ut  secum  ha- 
bens  quod  signat ;  nec  video  neces- 
sitalem  ponendi  aliam  dispositiouem, 
et  ideo  fugio  pluralitalem. 

Ad  aliam,  dico  quod  si  medicina 
esset  ita  efficax,  quod  ea  apposita 
stalini  sequerelur  sanilas  sine  qua- 
cumque  actione,  sicut  est  in  Sacra- 
mento  respectu  graliiu,  esset  ulique 
perfecta  et  efficax ;  sic  in  propo- 
sito. 


Ad  secuD- 
dum. 


558 


UBRl  IV. 


Ad  ter-  Afl  aliud,  dico  quod  nova  relatio 
^*'""'  roalis  nunqiiam  esL  adveniens  sine 
novo  fundaniento  reali  ahsoluto ; 
potesl  tamen  relatio  rationis  adve- 
nire  alicui  sine  novitate  fundauienti, 
et  talis  est  relatio  Sacramenli  res- 
pectu  gratiae. 


QU.ESTIO  V. 

Utrum  in   Circumcisiotie    conferebalur 
gratia  ? 

Alens.  4.  Tpart.  quspsl.  7.  membro  7.  D.  Thomas 
3.  parl.  quxsl.  70.  arl.  4.  D.  Bonavent.  hic  2. 
parl.  art.  2.  quaest.  3.  Richard.  art.  6.  quxst. 
I.  Gabriel.  quxst.  4.  Durand.  quaesl.  5.  Au- 
reol.  quxst.  2.  art.  4.  Rubion.  quxsl.  5.  M;ijor 
ihid.  Suarez  lom.  3.  part.  3.  disp.  5.  sed.  i. 
Vasquez  3.  part.  d.  165.  Scotus  in  Oxon.  hic 
quxst.  6.  etde   i.  princ.  cap.  3 

1.  Arguitur  quod  non.  Glossa  super 

Argum.   id  ad    Rom.  4.    Signu^n    Circumci- 

primum.  ^.^•^^^^•^  .    gt  habetur    in   littera  hujus 

distinctionis,  cap.  penult.  in  Cir- 
cumcisione  peccata  tantum  remitte- 
bantur,  sed  non  gratia  ad  bene  ope- 
randum  proBstabatur,  nec  virtutes 
augebantur,  nec  dabantur,  sed  tan- 
tum  signabantur. 

Secun-  Item,  Circumcisio  non  conferebat 
nisi  quod  signabat ;  sed  non  signa- 
bat  nisi  peccati  remissionem  ;  ergo 
illud  tantum   conferebat. 

Teriium.  Itcm,  sccundum  Magistrum  et  po- 
nitur  in  littera,  Sacramenta  veteris 
legis  tantum  promittebant  gratiam  ; 
Sacramenta  novae  legis  causant, 
quod  illa  promittebant ;  ergo,  etc. 

Quartum.  Item,  secuudum  Bcdam  in  cap. 
2.  Lucde,  et  habetur  in  littera: 
Circumcisio  non  aperuit  januam  ; 
gralia  aperuit,  quia  non  datur  alicui, 
nisi  quis  sit  acceptus  et  amicus  Dei ; 
ergo,  etc. 

Contra  multipliciter    in  littera,  et 


de  Consecr.  dist.  4.  August.  de  nupt. 
et  concup.  ca[).  \\.  h\c  (juo  in.slilu- 
fa  est  Circumcisio  in  populo  Dei^ 
niafjnis  el  parvis  valehat  ad  purria- 
tionem  orvjinalis  peccati,  sicut  liap- 
tismus,  e.x  illo  tempore  quo  institu- 
ius  est,  incipiebat  valere  ad  innova- 
lionem  hominis ;  sed  per  Baptismum 
non  tanlutn  remittebatur  culpa,  sed 
etiam  conferebatur  gratia  ;  ergo  et 
in  Circumcisione  gratia  confereba- 
tur. 

Item,  Beda  in  littera  :   Quia  nunc 
per  Evanrjelium  suum^  etc. 

SCHOLIUM  I. 

Originaie  deleri  per  Circumcisionem  ;  ila  Au- 
gust.  cil.  et  3.  contra  Jul.  cap.  18.  el  cap.  5. 
cap.  9.  et  in  illuii  Gen.  17.  Ma.^iculus  cujus  prgs- 
pulii  caro,  et  4.  de  Bapt.  cap.  24.  et  13.  Civi- 
lat.  26.  Greg.  4.  Moral.  2.  3.  habetur  cap.  Quod 
aufem,  de  eons.  d.  4.  et  cap.  Majores,  de  Baptis- 
mr).  Prosp.  1.  de  promiss.  cap.  14.  Cyprian.  de 
Cardinal.  cap.  10.  Bernard.  serm.  de  Circumci' 
sione.  Beda  hiccitatus  in  qu«stione.  D.  Thom. 
3.  part.  quaest.  6.  art.  5.  et  quaest,  62.  art.  6. 
Aiens.  supra,  et  communis,  ponit  senienliara 
negantem,  eliam  de  potentia  absoiuta,  potuisse 
peccatum  toUi  sine  gratia,  cum  suis  rationi- 
bus. 

In  ista  quaeslione  prsemitto  unum 
certum,  in  quo  omnes  concordant, 
scilicet  quod  per  Circumcisionem 
deleatur  peccatum  originale,  quod 
patet  expresse  per  auctoritatem  Au- 
gusfini  adductam  in  oppositum,  ex 
quo  instituta  est  Circumcisio,eic.  Et 
probatur  per  rationem,  quia  Deus 
nunquam  reliquit  hominem  sine 
adjutorio  et  congruo  remedio  ad  sa- 
lutem;  sedtemporelegis  scriptre  non 
videbatur  aliud  remedium  ante  in- 
stilutum  contra  peccatum  originale 
quam  remedium  Circumcisionis, 
quod  faceret,  licet  imperfecle,  tunc 
circumcisis,  quod   modo   facit  Bap- 


Ratio 
oppol 
lumj 


DIST.  I.  QU^STIO  V. 


559 


lismus  baj)lizalis  perfocto  ;  ergo 
luiic  fuil  in  reniedium  conlra  [)ecca- 
tum  ori^iuale  Circumcisio,  sicul  mo- 
(lo  IJaplismus  suo  modo. 


n  siae 

atioue 

atiaj 

;it  Deus 

iilltTe 

giuulf 

jaluiii. 

lex  Dei 

leutia. 

iliild  et 

iuulu. 


10  ne- 
•a  Hi- 
d.  Lic 
3.  q.3, 
q.  2. 


)  pri- 
aa. 


Et  hoc  est  quod  arguit  alius  Duc-  secunda, 
lor  sic  :  Peccalum  se  liabel  ad  y;vd- 
liam  sicut  leiiebra  ad  lucem  ;  sed  le- 
nebranou  e.xpelliUir  nisi  per  lucem  ; 

Sed    ullerius  dubiiim   esl,    ulruin  ergo,  etc. 

peccatum  ori^inale  possibile   sit  di-  Ilem,  arguit  aliusDoctor  sic  :  Pec-    Teriia. 

milti  sine  collalicjiie  {^raticu?  El  quia  caluin,  quud  remillitur,  nun  impula- 

tam    ablalio     culpa»    quam  collatio  tur  ad   pa^nam  ;  ergo   culpa,    quai 

gratiae  perlinent  ad  jjotenliam  divi-  omniiio  remiltilur,  millo  modo  ma- 

iiam,   idco  quaMendum  esl,  si   hoc  net  in  anima,  (juia  si  maneret  in  ea, 

sit  aliquu   mudu    |)ussil)ile?  Aliquid  necessariu  impularelur  sibi  ad  poe- 

autem  est  j^ussibile  Deo  diipliciler  ;  nam  ;  sed  si  culpa  non  manel,  tulli- 

vel  secundum  ejus  polentiam  abso-  tur,    deordinatio  aniina3    per    cul- 

lutam,  qua  potest  oinne  id  quod  non  pam  ;  non    tullilur    ista  deordinatio 

inckulit     conlradictionem  ;    aut  se-  nisi  per  gratiam  urdinantem  ;  ergo, 

cundum  potentiam   ejus  ordinatam,  etc. 

secundum  quam  lit  omne  illud  quod  Item,     si    peccatum     dimiltitur  ;    Quarta. 

consonat  legibus  diviuie  justitiaj,  et  ergo  divina  oflensa   placeatur  ;  sed 

regulis   sapientiaj  ejus  ;  quod  si  fie-  nun    placatur   divina    ufTensa,    nisi 

ret  aliter,  et  secundum    alias   leges  peccalor  reconcilietur  ei,  et  accep- 

slatulas  et  ordinatas  a  divina  volun-  tetur    persona    qucje   peccavit ;    sed 

tate  non    iiiurdinate    fieret,   sed  ita  nun  reconcilialur  nisi  per  graliam, 

ordinate,sicut  inodo  secundum  ista,  quia    gralia  dividit    filios    regni   et 

Dicitur   hic    ab     aliquibus,    quud  perditionis ;  ergo,  etc. 
Deus  de  potentia  sua  absoluta  non 

posset  peccatum   delere,  et  gratiam  sgholium  ii. 
non  infundere  ;  si  enim  rationes  ali- 
quid  valeant,   hoc  videntur  probare. 
Ad  huc  pununtur  quatuur  rationes  : 

Prima  lalis  est :  Aniina  non  potest 
purgari  de  peccato,  nisi  de  immun- 
da  fiat  munda;  sed  non  fitmunda 
de  immunda,  nisi  per  aliquam  mu- 
talionem  in  aliquo  ;  non   per  muta- 


Tolli  posse  peccatum  sine  gralia,  probat, 
quia  rectitudo  naturalis  repugnat  peccato,  et 
haec  sicut  ab  initio  potuit  poni  sine  gratia,  ita 
et  modo,  quia  qualena  potuil  Deus  hominem 
primo  formare,  laiem  potest  re-taurare.  De  hoc 
Uoctor  in  O.xon.  4.  dist.  15.  quaest.  2.  fin.  et 
disl.  i6.  queest.  2.  et  i.  dist.  .37.  quaest.  2.  Vide 
eum  in  Oxon.  hic  a  num.  4.  et  Scholiurn  ibi- 
dem.  Explicat  quo  sensu  dici  potuit  Circumci- 
sionem    non    conferre    gratiam,    quia    vel  non 


tionem  factain  in  Deo,  quia   ipse   est  lantai.i,  quantam  Baplismus,  vel  non  universa 

Omnino     immutabilis  ;    ergO  per  mu-  liler.  Nequeesl  quod  dlcalur  glossa  esse  libera, 

tationem     factam      in     anima;      non  q'^ia  auctoritas  P.Urum  adducta  e.m  suadet,  et 

,  •II-  ^""■'  communi  Sohola  admidit  Lirpumcisionem 

ad   relationein,     quia  ad    relationem  contulisse  graliam,  nec  est  alia  via   responden- 

non  est  motus,  nec  mulatio,  5. 
P/ii/sic  te.it.  10.  ergo  ad  aliqiiid 
absolutum  in  ea,  a  quo  expellitur 
culj)a  ;  uihil  est  tale,  nisi  gratia  ;  er- 
go  haec  ratiu  concludit  de  gralia  ab- 
soluta,  si  valeat. 


di  magis  congrua.  Ita  admittit  Alens.  D.  B)na- 
vent.  Richard.  Diirand.  M  lyro.  Rub.  Siiarez 
cilaii,  el  aiiis  passim.  Vid'->  Scholia  in  O.von. 
hic  ad  num.  9.  et  ad  nura.  i'.^. 

8ed    istffi   rationes  non    videntur 
mihi  concludere,  quin  Deus  de  po- 


4. 


500  LIBRI  IV. 


Hefui.itur  lciitia  suci  absolula  possit   peccatuni  proficere,  quia  non  habuit  tunc  }^ra- 

'^teuiki.'  oiip:inalc  vel  acluale  remitlere  sinc  liarn  gratum  facicntem  ;  ergo  codcm 

inlusione   f^ratire   gralum   facicnlis,  modo   rectitudo  illa  naluralis   sepa- 

'^■aUif  rlT-  Q'"^^'  probo  sic  :  Qua3cumque  sibi  in-  rabilis  est  a  gratia,  licet  opposilum 

pufjpaiori- vicem  repuLmant,  mutuo  se    expel-  ejus   infuisset  :    non   est  erji^o    im- 

lunt  et  excludunt ;  crgo  quando  ali-  j)ossibile  peccatum  amoveri  ab  ani- 

cui  uni  repugnant  plura,  id  unum  ma,  et  remanereiii  rectitudine  natu- 

potest  per  quodlibet  eorum  excludi ;  rali  sine    omni    gralia  gratum     fa- 

sed  peccato  originali  repugnat  ali-  ciente. 

quid  aliud  quam  gratia,  ut   justitia         Item,  secundo  sic  :    Qualemcum-       :j. 

originalis    vel   reclitudo    naturalis,  que   hominem   potest  Deus  produ-    Qnjiei 

qua)  nec  est  peccatum  originale,  nec  cere  vel  formare  secundum  formam  uens^! 

esTu^turT  b''^^^^  5  "o^^  gratia,  quia  tunc  gratia  absolutamtalem,  prfficisepotest  post™e°"™a) 

lishomini,  cssct  perfcclio  naluralis,  in  qua  rec-  culj)am  reparare.  ^naVare 

jnsiiciaori-  liludinc   Deus  potest    facere   homi-         Major  probatur,  quia  ex  quo  cul- 

^versa.     ncm,  qua3  rcpugnat  formalitcr   pec-  pa  non  facit  naturam  esse  aliam,  nec 

cato  originali,  quiaid  destruit  illam  facit  quin  sit  capax  ejusdem  perfec- 

rectiludinem  in  eo  ;  ergo  per  aliquid  tionis,  cujus  fuit  in   principio  ;  ergo 

aliud  potest  excludi,  quam  per  gra-  cum  maneat  in  homine  post  lapsum 

tiam,  quia  per    rectitudinem   mere  eadem  natura  quae  prius,  omnis    il- 

naturalem,  quee   repugnat   sibi  for-  lius  perfectionis,  cujus  fuit  prius  ca- 

maliter.  pax,  et  modo  ;ergo,  etc. 
objeciio.       Dices  forte  quod   illa  rectitudine         Sedcontra  illam  majorem  potest  instaau 

absolute  posset  esse   a  natura  sine  instari  sic,  quiavirginem  corruptam 

gratia,  tamen  post  culpam  non  po-  non  potest  reparare,  quia  non  po- 

test  restitui  sine  gratia.  test  facere  de  non  virgine  virginem, 

Soiviiur.       Contra,  forma  non  habet  e55e  alte-  quia  secundum  Aristotelem  6.  Ethi- 

rius  rationis  propter  lioc  quod  op-  corum  cap  3.  hocsolo  priiatur  Deus 

positum  ejus  praecessit  in  subjecto,  ut  ingemta  faciat,  quse  facta  sunt. 

sicut  frigus  non  est  alterius  rationis  Potest  tamen  hominem  formare  se- 

in  aqua,  quia  calor  prsecessit  in  ea,  cundum    virginitatem  ;    non     ergo 

etper  consequensnonhabetaliquam  qualemcumque  potest  Deus  facere 

separabilitatem,     vel    inseparabili-  hominem,  talem  potest  ipsum  repa-       i 

tatem    a  subjecto,  quia  contrarium  rare. 
ejus  praecessit  in  eo,  quia  forma  se-         Respondeo,    dixi  in  ista  majore,  An°eu 

cundum  rationem  ejus  propriam   et  quod  quidquid  potest  Deus  produ- ™°'Jjt'' 

formalem,    habet  sej^arabililatem   a  cere  secundum  formam  absolutam,  ^f^ftal 

quocumque  ;  sed  rectitudo  naturalis  quod  id  secundum  ipsam  potest  re- 

justiiiaori-  vcl  justitia  originalis,  separabilis  est  parare  ;  possumus  ergo  per  virijini- 

•parabiiis  a  a  gratia  gratuui  faciente,  si  opposi-  taten%  intelligere  aliquid  absolutum 

gratumfa- tum,ut  peccatumoriginale,nonprius  in  anima,  ut  velle  integritatem  car- 

infuisset.  Patet  in  Adam,  qui,  secun-  nis,  et  non    carnaliter  peccare    vel 

ifiMm^lfi^i^XYMm^licethahuerit  unde  aliquod   absolutum    in    corpore,  ut 

posset  stare^non  tamen  unde  posset  integritatem  carnis  ;  sic  dico,  quod 


DIST.  1.  QUiESTIO  V.  5G1 

Deus  polest  facere  ile  iioii  vii^iiiie  et  peccati,    el  seinper  iiiiiocentiani   et 

(le  iioii  iiitc^rilale  caiiiis  vcl  jiniiiice,  iiiirilalciii  carnisservasse  ;  sednobi- 

intcj;rain     inlej^ritatein    aniiiia'    vcl  lins  esl    nunqnain   peccasse,  et    ne- 

corporis.  ^alio  oircnsie  iii  iMicterituin,    (inani 

itiis      >'cl  polcsl  inlelligi  pcr  cir(/iiiilu'  aliiiuando  peccasse  et  oirendisse,  et 

tc/n    negalio  posilivi,   et     levocalio  rcconcilialuni  esse.   Gaudent  etiani 

rationis  Iransiens  in  prteteritum,  uL  \  irj^ines  specialiler,  quod  nuiKiuani 

iiunquain  vclle  sic  peccasse,    et  sic  |)eccaverunt  illo  {.renere   peccati,  ad 

non  polest  Deus  facere  vir^inein  de  quod  hoininesex  corruptione  carnis 

non  vir^ine,  quia  non  potest  facere  inaxiine   proni  sunt.  Unde  Aureola 

quin  actus  (luo  ainitlebalur   vir^ini-  eoruni     est    de    negatione   oITensaj 

las,  transierit  in   prcDteritum,  quia,  pra^teritce,    quantum  ad    corruiitiu- 

ut  diclum    esl,    Jioc  solo    privatur  nein  carnis. 

Deus  imjenila  facere  quse  facta  sunt,         Dico  ergo  quantum  ad  istum  arti-  pcccatum 

sicut  nec  potesl  facere  de  furto  non  culum,  quod  Deus  de    potentia  ab-rSrpo- 

furtum,  quia  non  potest  facere  quin  soluta    potest    remittere    peccatum    'Je^nfu: 

ille,  qui  furatus  est,  sit  furatus,  nec  oriainale    non    infundendo  «ratiam  ^"'"'-  8''*" 

de  prcCterito  non  praiterilum.  gratuin  facientem,  quia,  ut    dictuin 

Et  hujus  ralio   est,  quia  impossi-  est,    non  solum   repugnat    peccato 

bile  est  simpliciter,  ut  aliquod  agens  originali  gratia,  sed  etiam  rectitudo 

faciat  de  non  ente  non   ens.  Contin-  et  justitia  naturalis;   et  ideo  potest 

git-enim  positive  facere  de  non  ente  Deus  de  potentia  absoluta  peccatum 

ens,  ut  patet  in  creatione,  et  priva-  originale  per   utrumque    expellere, 

live  de  ente  non  ens,  ut  patet  in  an-  tam  scilicet  per  graliam  quam    per 

nihilalione  et  corruptione,  similiter  justitiam  naturalem,  sive  sit  rectitu- 

de  ente    in    potentia   ens  in  aclu;  do  tantum,  sive  aliqua  gratia  super- 

sed   impossibile  est  sive  privative,  addita. 

sive  positive  facere  de  non  ente  non         Patet  per   hoc   ad    argumenta  de 

ens,  quia  termini  factionis  sunt  im-  alia  opinione. 
possibiles  et  contrarii.  Ad  primum,  dico  quod  peccatum       e. 

Facere    autcm     praiteritum    non  originale  non  remitlitur,  nisi  anima  Ad  raiio- 

esse   praiteritum,  est     facere   quod  fiat  de   immunda    munda,  et   quod  chardi^^ad- 

praeteritum  non  pra3teriit,  quod  est  mutalio    fiat  in  anima,  sed  non  ne-    nnm^^a 

non  ens  non  esse  non  ens,  et  hoc  est  cessario  ad  gratiam  gratum  facien-   ^^^,1}' 

impossibile,  et  hoc  est  facere  nihil  tem,  sedquod  muleturad  rectitudi- 

non  esse  nihil,  quod  est  impossibile.  nem  naluralem,  licet  posset  inutari 

^''*"       Dices,  si  virginilas  potest  reparari  ad  eam.  Sed  modo  quando  infundi- 

quantum  ad   totam   absolutain  per-  tur  gralia  ipsi  animce,  non  fit  muta- 

fcctionem  quam  importal,  quce  est  tioadrectitudinem  naturalein  et  jus- 

Iirairogativa  Aureohe,  qutC  concedi-  litiam    originalem,    nisi    virlualiter 

tur  virgiiiibns,videlurquod  nihilsit.  inquantum  gratia  virlualiler  inclu- 

itur.       Respondeo,   quod   Aureola  virgi-  dit  illain  rectitudinem,  quatenus  in 

ofa'   num  estspeciale   gaudium,  et  est  de  acceptatione  divina   supplet   vicem 

nunquam  peccasse    in    lali     genere  cjus,  etc. 

ToM.  XXIII.  30 


mam. 


Qum. 


I 


562  LIBHI  IV. 

Ad  secun-       Ad  secundum,   dico  quod    ^ralia     pulli  sine  tirratia  el  charitate,  et  de 

«iam.  Gra-  .  ,      i  •  o       •  • 

ua  oppo-  non  opponitur  pcccato,    ut  nai)itiis  peccatore  iien  non  peccator  per  jus- 

caioM)Tnm  piivationi  fornialitor,   sed  sicui  cau-  titiani   originaleni,  ut  tu  dicis,  tunc 

demento-  ^.^  meritoria  causoc  demeritoriae,  et  Jiiliil  valerent  arguinenta,  quffi  pro- 

non  formaliter  ;  sed    sic  opponitnr  ijanl  charitatern  esse  in  anima,  ut  de 

peccato  originali   justilia   originalis  injusto  fiat  justus,  et  de  non  accepto 

vel  rectitudo  naluralis;  et  ideo   non  acceptus,  et  quod  privatio  non   ex- 

expellitur    peccatum    oiiginale   for-  pellitur  nisi  perhabitum^^quce  posita 

maliter,  nisi  por  justitiain  vel  recti>  sunt  lib.  1.  dist.  17.  de  juslificatione 

tudinem  naturalem  ;  virtualiter  au.  peccatoris  et  ratione  meriti. 

tem  et  meritorie  per  gratiam,  qua-  Respondeo,  quod  nullum  medium  1^°^''" 

lenus  acceptatur  a  Deo  pro   eodem  ibi  posilum  ad  probandum  charita- [<^*J  ren 

pio  quo  justitia  oiiginalis  acceptare-  tem  inesse  anima3  sumitur  ex  nega-  t""j  a 

tur,  si  inesset.  tione  aliqua,  ut  quod  de  inimico  fiat   tionec 

Ad  ter-  i   i         i-      i  i        i-    -i  i  ...  ,      i       •  •,•    ,      jusvjs  r 

tium.          -''^tl    aliud,   quando  dicitur    quod  non  inunicus,  vel   de  inreconciliato      Bitiv 

peccatum  nullo  alio  modo   tollitur,  fiat  non  inreconciliatus,  vel  anima 

nec  potest    tolli    nisi  per  gratiam,  immunda  fiat  anima  non  immunda. 

falsum  est ;  et  cum  probas  quod  illa  Sed  oninia  media  sumuntur  ex   ali- 

inordinatio  non  tollitur  aliter,  dico  qua  affirmatione  ibi,  ut  quod  de  non 

quod   non  est  verum,  potest  etiam  amico  fiat  amicus,  el   de  non   filio 

tolli  per  justitiam  originalem,  sicut  regni  fiat  filius  regni,  et  de  non  di- 

dictum  est.  gno   vita    aeterna    fiat   dignus    vita 

tam'!  Re-       ^^^  quaitum,  concedo  quod  quan-  a?lerna  ;  et  ideo  suppositisillis,  quae 

u°abs-^  do  peccatum  dimillilur,  olfensa  pla-  ibi  supponuntur,  merito  scilicel,  et 

^l^,?^!'.^''^"- catur  et  fit  reconciliatio,  sed  per  hoc  justificalione   peccatorum,  necessa- 

ad  amici-  fjuod  dimitto  alicui  oirensam,  et  re-  rio  senuitur  graliam  esse  in  anima, 

tiam  (lari      ^  .   .  .  .  .  1  o  ' 

potest.    concilior  01,  ne  velini  ei  malum,  non  ut   medium  positivum  ad  demons- 

propterhocaccepto  eum  ut  amicum  ;  trandum    illos  effectus  positivos  in 

reconciliatur  cnim  mihi  ad  pacem,  anima,  meritum  scilicet,  et  justifi- 

ne  velim  ei  malum,  sed  non  recon-  cationem,  qusc  sunt  in  ea  per  gra- 

ciliatur  mihi  ad  amicitiam,  ut  velim  tiam.  Nec  fuit  ibi  probata  gralia  vel 

ei  bonum.   Potest  enim  aliquis  re-  charitas  ex  efTeclibus  privati^is,    ul 

conciliari   quantum  ad   pacis  refor-  non  esse  inimicus  vel  inreconcilia- 

mationem,  ut  non   appetat  ullerius  tus,  quia  ad  illos  efTectus  in  anima 

vindicari  de  eo,  licet  non  reconcilia-  potest  Deus  se  habere  non  positive, 

tur  in  amicitiam  perfeclam,   ut  velit  ul  ad  amicos  vel  filios  regni,  quibus 

sibi  bene  esse.  vult  bonum,  sed  privative,  ut  nolle 

Ita  in  proposito,  Deus  remittendo  malum  eis,  vel  non  velle  se  vindi- 

peccatori  suum  peccatum,    reconci-  care  de  eis. 
liat  eum  sibi  ad  pacem,  ut  nolit  am- 

plius  vindicari  de  eo,  non  tamen  ac-  scholium  ih. 

ceptat  eum  ut  amicum   et  heeredem 

,.  Ait  de  facto  nullum  peccatum,   sive  acluale, 

regni  nisi  per  gratiam.  .        .......    ^         ,.     .  „    . 

7.  ~  .  .  sive   originale,   toili   sine    gratiae  intusione,  et 

Inslantia.        ^^d  dlCCS,  Sl  peccatuin    potest  ex-      Circumcisionem  originaie  delevisse    per  gratiae 


misi 
cali 


I 


DIST.  1.  Qr^STIO  V.  5G3 

infusionem  ;    eamque    principalius    instilutam  J^ed  posilo  qiiod  ('.irCUIllcisiu  CUll- 

fuisse  ad  conffirendam  graliam,  quam  ad  delea.  ^^^^^l^.^^  -raliain,  Csl  dllhilim  ullerius 
duin  peccalum,  quiu  agens  juxla   rectam  ratio-  ....         •       .-.       i     .  i 

nera  priuset  principalius  intendit  perfeclionem  Hlll'"»  l^nilCipallUS    llisllluchalur  ad 

et  habilum,  quam  carenliam  defectus.  peccalUIU     uri^iuale     l-CIlIUVeilduUl, 

vel  ad  gratiaiu  ccjuferendaiu  ?  El  di- 

^-  Quauhiin     ad    secundinu    arlicii-  (-11111   priores  opinanles,  (juod  prin- 

Ijmu- •i'"^<^*^P<^*l'^"^i*^  <Ji"^''"*''^^' ^''^'•J  quod  cipaliler    iuslilueljalur  "ad    culpani 

*'[,'^^_'' iiiodo  secundiiiu  le^es   ririuafas    ar-  orifiinalein    reinovenduin.    Sed  I^^JC  j|*J"j.'°*iJP*j' 

<='*""•  hitrio    sanientiic    suiu,    non    potest,  iniiius  probaljile  est,  quia   rationes    .c"'"ci- 

)no  '  *  ^  .  sioue  fuit 

tiae     insis   slaulihiis,    auferre    peccaluin,  eoriiin   suiierius  adducta?    videntur    iufusio 

nisi  conferat  {^raliam,  quia  hoc  ino-  concludere  opposilum,  et  quod  insli-  quamabia- 

do  staluil  volunlas  ejus  ordinata,  et  tuitur  principaliter  propler  gratiam  '"  '^" '** 

sapientia  ejiis  infallihilis,  quod  nul-  conferendain  ;  tum  quia  omneagens 

kim    sibi    reconciliaret   ad    pacem,  secundum  rectam  rationem   princi- 

nisi  etiain  ipso  acccptato  ad   amici-  palius  intendit  perfectionem  et  ha- 

tiam.  Post  lapsum  quipiie  primi  ho-  biluin    quam    carentiam     defectus, 

ininis  omnes   nascuntur  filii  iitB  et  (jiiia  non  intendil  carenliam  priva- 

inortis  ;  ex   ipsa  lege  nulli   remittit  lioiiis,  nisi  quia  intendit  picjesentiam 

iram,  nisi  accej)tando  ad  amiciliam,  et    existenliam    perfectionis;    ergo 

et  per  consequens  nulli  remitlit  cul-  Deus    instituens     Circumcisionem, 

j)aui,  nisi  cui  confert  gratiam,  et  ac-  ut  remedium  hominibus  ad  salutem, 

ceptat   ad    vitain  ceternam,   et  ideo  cum    sit  agens   rectissima    ratione, 

(luicumquo  modo    inoritur,  vel   est  magis  intendebat  per  eain  [conferre 

iilius  irai,  vel  filius  regni.  Non  sic  gratiam,  quam  condonare  peccatum, 

erat  statutum  in   statu  innocentia),  vel  amovere  privationem  gratiae. 
quia    secundum     Magistrum,  et  .si        Tertio  dico,  quod   minima  gratia  qnantSn- 

tmic  habulssent  unde  stare  possent,  sufficit  ad  excludendum  oinnia  pec-  omnfa^^pec- 

ut    sua  naturalia  integra  et  recta,  cata ;  Deus  non  justificat   liominem  *^*^Yir'"' 

7ion  tanien  liabuissent  unde  profe-  secundum  partem,    dimittendo   sihi 

cissent.  Unde  tunc  non  fuissent  ne-  unum  peccatum,  et  retinendo  aliud, 

cessario  filii  ira3  vel  regni,  quia  ali-  quia    iinpium  est  a  Deo  diinidiam 

qui  potuissent  permanere  in   natu-  sperare  veniain ;  si  ergo  Deus  sta- 

ralibus  tantum,  et  lunc  si  peccata  luissetCircumcisionem,  ut  quoddam 

non  essent,  gratiam  recepissent,  et  signum,  non  hahens  sufficientiam, 

accepti  fuissent  ad  vitain  ceternain.  nisi  respcctu  mininice  gratice,  exclu- 

Per  dicta  respondeo  ad  qua^sfio-  deref    tainen  adhuc   omnia   peccata 

'"^'0  nem   principalem,    quod   cum    Cii-  inortalia   gratia  inodica  quam  con- 

ipa-   cuincisione  delebatur  culpa  origina-  fert.  Et  posset  dici  quod  propler  hi-  circumoi- 

'•  ,.  ,    ^  ,    ,  r      ,•  •    .•  •        •  .     .      sio  mino- 

Qici-  hs,  et  Deus  post  lapsuin    nunquain  perlectionem   isfius   signi,  et  mini-  rem  gra- 

•^f^-      ,1.1  •    •  i        1  ,•  n  ,,.       liani  dabal 

gra-   (lelet  culpam,    nisi  prcusfando  gra-  inam    gratiam,   quain   confert    Cir-  quam  ua- 

fiam,    et   nunquam    remitfit   alicui  cumcisio,  comparando  ipsam  ad  Sa-   ^^'*'""^' 

olfensam,    nisi   acceptando  eum  in  cramenta    nova3    legis,    quod   non 

amicitiam,  ideo   dico   quod   in   Cir-  confert  gratiain,quia  miniinam  con- 

cuincisione  conferehatur  grafia.  fert  respectu  illiiis,    (juo)  conferfur 


Ul. 


164 


LIBRI  IV. 


per  Sacramenla    novae  legis;  el  sic 
possenl    exj)oni    auclorilates,    qiice 
videntui-   nej^are   ipsam    posse  dare 
gratiam. 
10.  Contra,  Sacramentum  est  signum 

du"iicuer  *^'ficax,  suum  si^natum  repraisen- 
tans,  et  semper  liabens  secum  suum 
signatum,  quantum  est  ex  se;  sed 
Circumcisio  est  Sacramentum  ;  ergo 
habet  secum  gratiam  illam  quam 
signat.  Sed  gratia  minima  augmen- 
tatur,  sicut  et  gratia  maxima,  cum 
sint  ejusdem  rationis  distinct.  17. 
lihri  1.  ergo  Circumcisio  in  quo- 
cumque  augmentat  gratiam;  ergo 
dat  minimam  ;  ergo  non  significat 
dari  minimam. 

.  Respondeo  quod  satis  certitudi- 
naliter  significat,  vel  gratiam  tuncin 
fieiH,  si  non  sit  obex,  vel  tunc  in 
esse,  sicut  si  Beata  Virgo  fuisset  in 
conceptione  filii  adepta  plenitudinem 
gratiai,  quam  Deus  ei  decrevit  dare, 
postea  si  recepit  Baptismum,  nul- 
lam  de  novo  recepit  gratiam.  Quod 
autem  additur  de  augmento  gratiae, 
verum  est  quod  justis  in  receptione 
Baptismi  augetur  gratia. 

Circumcisio  vero  cum  perse  primo 
conferret  minimam  gratiam,  si  prae- 
fuit  major  gratia  in  subjecto,  non 
augmentabatur  per  gratiam  aliam 
virtute  Sacramenti  Circumcisionis, 
licet  augmentetur  gratia  prajcedens 
ex  merito,  vel  virtute  operis,  verbi 
gratia,  in  Abraham,  aut  in  eo  qui 
habuit  majorem  gratiam,  quam 
parvulus  circumcisus,  non  valuit 
Sacramentum  ad  augmentandum 
graliam  in  eo  ;  valuit  lamen,  et  aug- 
mentabat  gratiam  ejus  ex  opere  ope- 
rantis,  et  magno  merito  ejus,  ut 
obedientia  perfecta,  qua  prompte 
humiliavit  se  preeceptis  Dei. 


Duphciter  ergo  potest  dici  Sacra- 
mentum  (^ircumcisionis  respectu 
Sacramentorum  novoi  legis  non  con- 
ferre  gratiam. 

Uno  modo,  propter  minimam 
gratiam,  quam  confert  resj)ectu 
aliorum  Sacramentorum.  Aho  mo- 
do,  quia  non  confert  graliam  cui- 
cuinque  ex  virtute  sacramenti,  sed 
virtute  meriti.  In  Sacramentis  autem 
novae  legis  augetur  gratia  in  quo- 
cumque,  non  tamen  per  modum  me- 
riti,  sed  virtute  Sacramenti,  quan- 
tumcumque  magna  proecedit;  et  si 
non  augeaturex  merito  vel  opere  ope- 
rantis,  dummodo  recipiens  non  ha- 
beat  motum  contrarium  bono,  nec 
accedatfictus,adhucaugetursibigra- 
lia  ex  vi  Sacramenli";  nec  requirilur 
in  suscipiente  actus  meritoiius  ad 
hoc  quod  gratiam  recipiat,  sed  tan- 
tum  requiritur  defectus  obicis. 

Ad  primam   rationem,  dico  quod 


1 


II. 


Magister  non  dicit  in  Circuincisione  Ad  ntf, 
non  conferri  gratiamabsolute,  sed  in  pnncip 
comparatione  ad  Baplismum;  etlioc  I 
quidem  verum  est.  Vel  aliter  potest  ' 
dici,  quod  non  confert  cuilibet  gra- 
tiam  virtute  Sacramenli,  sicut  Bap- 
tismus. 

Ad    secundum,  cum    dicit    quod  Ad  sj 
Sacramenta  non  conferunt  nisi  quod     '^"" 
signant,  et  Circumcisio  nihil  signat       | 
nisi  emundationem  a  peccato  origi- 
nali^  dico  quod  nec  Baptismus  nos- 
ter  signat  aliquid    nisi    ablulionem 
animse  a  peccato,  et  tamen  principa- 
liter  instituebatur  tam  ad  positivum 
conferendum,  quam  privalivum  re- 
movendum.    Ila   de   Circumcisione. 

Ad  tertium,  dico  quod  omnes  illoe  -'^^  ^ 


um 


auctoritates    Alagistri    et    aliorum,    aucu 
quae  dicuntSacramenta  veteris  legis  dicunt  • 

•  •  Cr&DQ6  » 

promittere    gratiam,  et    non   dare,  veterli 


ri,  cx- 
aulur. 


niST.  T.  OTT.ESTIO  V.  .^M 

non   inlolliiiiinliir  do  illis  qiuT"  orant  oa?-         Unde  Map-islcr  oxripit  ihi  Cirrum- 

roiMonialia,  iil  lacliis  iiiorticiiii,  pro  oisioncm   ah   illis,  qna'  (aiiliim  fria- 

quo  opoiliiil  s(H'iin(ltiiii  lo^ciii   piiri-  liaiii  jiroiiiilliinl  (.'t  ncm  danl,  elc. 
llcaiiel  mundari.  Ad  iilliiiiiiiii,  dico  (iiiod  non  fuilcx   a.i  .|n.ir- 

Oldationcs  cliam,  (|iia'oranl  actiis  (hdcclii  (arcwmcisionis,  (luod  janua 'Ju^re  cir- 

,         .  .        ,  .  .  .    .  cumcisio 

laliia',  |)roinittol)anl   ^raliam,  ct  si-  noii    liiit  a|)oiia   pcr  cam,  scd   (jiiia  aou  ape 

^nabanl    (llirisliim,    (jiii    cral     vcra  prcliiim  non  fiiit  tunc  soliilum,   iis-  '^'uuuJ."'* 

hostia    immolanda    Dco    i*alri    pro  qucfjuo    slaliiil    Dcus  Januain    non 

p:enoro    luimano;    lalia   cnim    non  aj)oriri. 

conforcbant  ^ratiam  virtuto  jirojiria,  Ihide  si  Heata  Virgo  mortua  fiiis-    Ouidgi 

scilic(M   viiiulo  opcris   opcrati,    scd  set  ante  niortem  (Miristi,  et  solulio-  ^ino"rie"m* 

virliilc  molus  intcrioris,  scilicet  per  nem  jirelii  pro  peccatis  nostris,  non     mortua 

modiiin  morili,  et  ideo  tanlum  f>Ta-  inlrasset  coelum,  noc  fuisset  sibi  ja-    ^"'**'^*- 

liain   promiltobant ;  Sacramonla  la-  nua   aj)orta,  sed  fuisset  interim    in 

inen  vera  illius  le^is  graliam  confe-  sinu  Abraliae. 
rebant,  licet  non  tantani  sicut  noslra. 


«-^r-^^KiSS^^^^^^rsv.* 


566 


LlBRl  IV. 


DisTmcrio  II. 


DE    EFFIGAGIA    SAGRAMENTOllUM    NOV^    LEGIS 


1. 


QU^STIO  1. 

Utnim-  Sacramenta  novse  legis  habeant 
efficaciam  suam  respectn  gratix  con- 
ferendse  a  passione  Chrisd? 

Alens.  4.  part.  quasl.  9.  membro  1.  D.  Bona- 
vent.  hic  </ub.  2.  et  ari.  i.  quxsl.  i.  l).  Thom. 
3.  parl.  quaesl.  62.  art.  5.  et  quxst.  M.  art.  3. 
Vasq.  ibi  disp.  135.  Vega  7.  in  Trident.  cap. 
18.  Scotus  in  Oxon.  hic  quxsl.  i.  et  Senten- 
tiarii. 

Circa  distinctionem  secundam 
Arffiim  qusero :  Utrum  Stjicramenia  novde 
primum.  legis  kabeant  efficientiam  suamres- 
pectu  gratise  conferendde  a  passione 
Cliristi?  Arguitur  quod  non.  Ab  eo 
quod  non  est,  non  habet  aliquid 
suam  efficientiam,  quia  secundum 
Philosophum  5.  Metaphijsic.  cap.  1. 
de  causa,  ei  2.  Physic.  iexi.  37.  cau- 
sa  in  actu  et  effectus  in  actu  simul 
sunt,  et  non  sunt;  sed  passio  Christi 
non  est.  sed  prseteriit ;  ergo,  etc. 

Item,  si  sic,  aut  ergo  a  passione 
ut  prsevisa,  vel  ut  exhibita?  Si  ut 
praevisa,  ergo  Sacramenta  veteris 
legis  et  novse  legis  ex  vi  Sacra- 
mentihabent  efficientiam  a  passione 
Christi  prsevisa,  quia  illa  Sacramen- 
ta  erant  instituta  ante  passionem 
Christi,  quia  Apostoli  baptizabant 
ante  mortem  Christi,  patet  Joan.  3. 
Eucharistia  etiam  fuit  instituta  inte- 
gra ;  ergo,  etc. 
Tertium.       Item,  rcspectu  gratisB  non  potest 


Secun- 
dum. 


esse  causa  meritoria,  quia  gratia 
gratis  datur,  non  meritis  redditur, 
secundum  Apostolum  Rom.  9.  sed 
passio  Christi,  si  est  causa,  non  est 
causa  nisi  meritoria  ;  ergo,  etc. 

Item,  si  liaberent  efficientiam  a  Quariw 
passione  Christi,  hoc  maxime  esset 
a  vuhiere  laterali,  quia  ab  illo  vul- 
nere  profluxcrunt  omnia  Sacramen- 
ta  secundum  Augustinum  lo.  de 
Civit.  cap.  2^.  profecio  illudculnus, 
etc.  sed  non  habuerunt  efficien- 
tiam  ab  illo  vulnere,  quia  si  sic,  non 
nisi  meritoriam.  Sed  hoc  est  lalsum, 
quia  id  vulnus  fuit  Chrislo  inflictum 
ipso  jam  mortuo,  patet  Joan.  19. 
Nullus  autem  meretur  sibi,  nec  aliis 
posl  mortem  ;  ergo,  etc. 

Oppositum  vult  Magister  in  litte-   contrj 
ra,  et  Augustinus  de  nupt.  et  concu- 
pisc.  cap.  27. 


SCHOLIUM   I. 

Asserit  efficaciam  Sacramentoruna  in  eo  esse, 
quod  signatum,  id  est,  gratia,  semper  conco- 
mitetur  illa,  nisi  ponatur  obe.x.  Gausam  auterr 
principalem  efficacise  esse  divinam  voiuntatem, 
quac  non  determinatur  per  aliud  a  se,  cum  ipsa 
sit  omnium  prima.  Quod  vero  instituerit  haec 
signa,  docet  asserens  testimonia  Sciipturae  de 
singulis  fere  .'^acranientis,  quando  fuerunl  insti- 
tuta.  De  quo  latius  agetur  agendo  de  singulis 
seorsim. 

Respondeo,  efficacia    Sacramenti       2. 
est,  quod  ipsum    Sacramentum   in-    Quidi 

.  efficac 

separabiliter  quantum    est   ex    se,  sacranii 
semper    sequatur   et    concomitetur  "a^quo 


UIST.  II.  QU.ESIIO  I. 


5G7 


;  Deu 
ipriu 

is  Sa- 
ento- 

IIU. 


sifiiiatinn  (iiiod  sigiial.  Al)  tMtdcMi 
orpt  Sacrainciiliiiii  (jiKKloslsi^iiiim, 
liabcl  siiaiii  i'fii('i(}iiliaiii,a  (luo  haln'!, 
qiKid  i(isiiiii  iiis(^j)aral»ilil(M-  conco- 
niilcliii-  circcUis  iiivisiliilis,  (iiii  csl 
si^iialiini  cjiis  ;  scd  (juod  liujus- 
inodi  signaluin  iiiscpaiabiliior  con- 
coniilclur  ali^iiiod  sifinuin,  conlin^it 
duj)licitcr  :  Lno  inodo,  quod  sit  ab 
eo  ut  ti  causa  j)rincij)ali ;  alio  inodo, 
i  quod  sil  ab  oo,  ut  a  causa  nicritoria. 
Priino  niodo  sola  volunlas  divinaost 
causa  invisibilis  elloctus,  quain  si- 
^nat  Sacrainenluin,  ct  ijisiini  con- 
comitalur. 

l^robatio  jirimi  est,  quia  sola  vo- 
luiilas  divina  j^otest  ex  seijisa  vir- 
tiito  activa  libora  determinari  ad 
causandiiin  aliquoin  ofroctuin  sibi 
projirium,  alilor  non  esset  causa 
j)rima,  si  ab  aliqua  alia  detormiiia- 
rotur,  quod  ost  contra  Au^ustinum 
lib.  3.  de  TrinU.  cap.  0.  (iralia,  vel 
sigiiatuin  invisibilo,  quod  insepara- 
biliter  concomitatur  Sacramentum, 
est  iirimusellectusvoluntalisdiviikne, 
quia  libere  et  continf^entor  eam 
communicat;  ergo  voluntas  ojus  est 
principalis  causa  et  prima  efTcctus 
invisibilis  Sacramenti,  et  per  conse- 
quens  Sacramentum  requirens  vo- 
luntatem  divinam  ad  causandum  of- 
fectum  invisibilom,  quem  dosignat, 
roquirit  eain  ut  causam  principalom 
ejus  piiinam  etimmodialajri. 

Itom,  Deus  non  assistit  alicui,  uL 
causa  mediata  ot  necessaria,  ad 
croandum  aliquam  formam  in  dis- 
posilo,  mediante  qua  forma  causet, 
lorma  causante  ipsuin,  nisi  vol  sit 
ordo  necessarius  inter  illas  formas, 
vel  inter  dispositionem  in  disposito, 
et  formain  inducondam  per  eam ; 
sed  in  proposilo  nori  est  lalis   ordo 


nccossariiis,  prolatio  onim  vciito 
rum  ciim  inlinctiono  corj)oiis  iii 
a(|ua,  iioii  cst  causa  necossaria,  in'c 
(lisj)osilio  al)S(duto  noccssaria  ad 
indiiclioiicm  ^ralia' ;  jialcl.ijuia  siiiit 
sipniim  fiialia'  cx  inslituliono,  ot 
non  naluralc,  (luia  ficlus  locipiens 
ipsuin  noii  liabcl  fiiatiain.  Dous  or^^o 
est  cansa  immodiakrtalis  ofroctiis 
Sacramonti  j)er  assislcnliam  suam 
Sacramonto,  cui  (lisj)osuit  seinpor 
assislore,  el  graliam  conferre,  nisi 
I^rojjlor  indisj)ositi()ncin  suscejjlivi 
imjicdirotur  de  congruo,  et  ita  sola 
volunlas^est  prima  caiisa,  ot  princi- 
palis  hujus  ofToctus  invisibilis. 

Sed  qualiter  assistit  Sacramenta-       3 
liter  ad  causandum  talem  efToctum   Quaiiier 
invisibilem,  scilicet  gratiam  ?  laTsatTil-" 

Uospondoo,  et  dico  quod  Dous  ox  "u^J^^^^fl! 
eadom  ordinalione,  qua  instiluit  fectum. 
sacramenta  ut  signa  oflicientia,  et 
vera  respectu  gratia?,  quam  desi- 
gnant,  ex  eadem  assistit  ad  imme- 
diate  causandum  illani,  ne  hujus- 
modi  signa  ab  eo  instituta,  sint 
falsa. 

Hnde,  sicut  omnia  Sacramenta  vo- 
luntale  ejus  sunt  immodiate  instilu- 
ta,  ita  voluntalo  ejus  habent  officion- 
tiam  suam  et  gratiam,  quam  signanl, 
ot  hoc  iminediate,  et  oliam  oadein 
pactiono  qua  illa  instituit. 

Et  ut  singula  declaronlur  in  sin-   (),„„i„ui 


iiiieu- 


gulis,   palot   inductive   quod  oii^nia  torum  m- 
Sacramonta  sunt  immediate  a  Deo  *^'^"i'o- 
instituta. 

Do  Baptismo  aulom  corlum  osl  Baptismi. 
quod  sit  immodiato  ab  00  institutus, 
licet  nesciatur  a  nobis  tompiis,  quo 
ipsum  insliluit.  Undo  dicunt  aliqui 
quod  Joan.  8.  quando  Doininus 
dixit  Nicodemo,  niu  quis  renatus 
fueril  ex  aqua,  etc.  Sed  Nicodomus 


568  LUmi  IV. 

fuit  tunc  priva(,ai)ersona,  cl  non  prfn-  (liscipulos   suos,    dicons    :    Arripile 

00    le^is ;    nc(;   fuit  (lisci[)ulus   (3Jus  Spiritum  sanchim,  (jnomin    rrmise- 

tunc   tcinporis,    quando    illa   verba  rifis  pecrata,  (>ic.  Joann.  20.   (^rcdo 

fuerunt  sibi  dicla.    Ncc  cliani   (unc  larncn  mclius   quod    fuit  inslilulum 

inslitulus  est  piimo,    quando  dixit  in   l*cntccostc,     (juando    misso     eis 

post  resurrectioncm  Maltli.  ullimo:  Spirilu  sancto  cx   cnclo,   loculi   sunt 

lie,   etc.  baptizanies    eos,  etc.  quia  diversis  lin^qiis  ;  patet   ex  similitu- 

ante     passionem    discipuli     multos  dinc  elVcctus,    quia     quando     alios 

baptizavcrunt.    Patet  Maft/i.    x.    o.  confirmabant   Apostoli  'pcr  imposi- 

quando  dixit  eis,  in  viam  Gentium  tioncm     nuinuum,    slalim    d.ibalur 

ne  abieritis,sed  ad  solos  filios  Israel.  confirmalis  S|)iritus  sanctus,  et  lo- 

Post  passioncm  antcm  non  erat  hoc  quebanturvariis  linguis.  Unde  Jofl/7. 

Sacramcntum  primo  institutum,  scd  20.  dixit,  sedete  Jiic  donec  impJeami- 

publicc  prffidicatum  et  promul^atum  ni  Spiritu  sancto  ex  alto.  Quod  ergo 

esse,  et   cadere   sub  prfficepto,  quo  prius  insuffiavit    in     cis,    hoc   fuit 

crat  promulgatum.    Licet   ergo  ne-  signum,  quod  postea  erat  eis  datu- 

sciaturanobisccrtum  tcmpus  primtT  rus    in    Pentccoste,    quando     darel 

impositionis,  sive  institutionis  ejus,  Spiritum    sanctum,    et    confirmarel 

certum    cst    tamen    quod    ab    ipso  eos. 

Christo  immediate   fuit  institutum  ;         De  Poenitentia  videtur  dubium,  a 

et  verisimile  est  quod  tunc,  quando  quo  instituebatur  primo.  Et  dicitur  p^^j^ 

vocans    discipulos,  Luc.   10.    misit  quod  a  Beato  Jacobo,  cujus  institu-      ^'* 

eos  binos  ante  faciem  suam  in  om-  tio  secundum  eos  accipitur   ab   illo 

7iem  cimtatem  etlocum,quo  eratipse  verbo,  Jacob.  5,  Confiiemini  alteru- 

veniurus,  et  dedit  eis  potestatem  cu-  irum  peccata   vesira,   et  oraie  pro 

randi  infrmos,   et    praedicandi,    et  inmcem    ut    salvemini.    Sed    istud      vid 

daemoncs  cfTugandi;  et  verisimile  est  non   credo  esse    verum,    quia    non   tract! 

quod  sicut  tunc  dedit  eis  potestatem  magis  instituebatur  per   unum  ver- 

proedicandi,    sanandi,    et   dffimones  bum  Jacobi,  quam    per    aliud ;  sed 

expellendi,  ita  et  baptizandi.  non  instituit  Sacramcntum  PcDeniten- 

Eucharis-      De  Sacraniento  Eucharistiae  cer-  tiee  quando  dixit,  oraie  pro  invicem 

tum  est  quod  immcdiate   fuit  ab  eo  ut  salvemi?ii.  Certum   est    ergo  nec       1 

institutum,     cum     dixit     in    Coena  pev  iWa,  conftemi?ii  alteruirum  pec- 

Matth.  20.  Hoc  faciie  i?i  meam  co?n-  cata  vedra,  quia  qua  ratione  insti- 

memoraiionem,    et    id    prsedicavit  tueretur  Sacramentum  per  haec  ver- 

primo  Joa?i.  6.  quando  dixit  :  Caro  ba,  eadcm  ratione  et  per  sequcntia,        . 

?neavere  esicibus,  ei  sa?ifjuis  meus  wioratepro  invicem  ui  salvemini. 
vere  est poins,  ei,  ?iisi  manducave?'i-         Item,    absolvere    poenitentem    a 

tis  car?iem  flii  hominis,  ei   biberiiis  peccatis  solummodo  competit  sacer-       m 

ejus  sa?irjui?iem,   etc.  proptcr  quod  doti  ex  officio;  sed  cum  dicit  co?i- 

multi  abierunt  retrorsum,    ut  patet  fitemini,  etc.    specificat  sacerdotes, 

i?i  Joan?ie.  quibus  incumbit  potestas  a  peccatis 

confirma-       Dc    confirmationc    dicitur    quod  absolvendi   sacramcntalitcr,     magis 

iSio!    instituebatur  quando  insufflavit   in  quam  laicos  ;  sed  indiflerenter  hor- 


I 


■/•:• 


DIST.  II  QU.ESTIO  I. 


509 


latur  omnes  ad  coiilessioiRMii  facieii- 
(laiii  (le  peccalis  ;  iioii  er^o  iiisliliiil 
in  illis  verbis  iSaciaiiientiiin  INeni- 
tenlicT. 

Ileiii,  iion  j)()tiiil  .lacohiis  pepi^isse 
faHlnscuin  Kcclesia,  ut  qnantlocnin- 
que   lierel    confessio    niiilua,    (inod 


luliiin   el    li<raliiiii    in   cfpjo    ah    (;o, 
(|n(Ml   ('oitiiii  arhiliio  essel  s(jiulum 


\  cl  li^alnni  iii  lcnis. 


Sacraineiilum  eliain  Ordinis,  ut 
sacerdolinm,  fuil  inslilulum  a  (lliiis- 
lii  immetliate  quanlnm  ad  diios 
cjus  aclus   princij)ales,  et  (juaiiliiin 


OrtJinig. 


Deus  daret  f^ratiam,    et    remilleret  ad    jioteslatem    consecrandi  corjins 

culpani  ;    lioc   enim   est  volniit;ilis  sunin      verum,     cujus      jiotestatem 

diviiur,  qucT  sicul  sola  dat  ^ratiam,  dcdil  eis  in     ccena,    iihi    fecit    eos 

ila  ipsa  sola  statuit  ad  placitum,  et  sacerdoles,  cum  dixil  :    llor  [adle^ 

polest   slatuere   qnibns    et    quando  etc.  el  qnantum  ad  actum    faciendi 

debuit  conferre  j?ratiam.  corpus  suuin    mysticum   revocando 

Dico  ergo  quod    (-hristus  iinme-  peccatores  per  poinitentiam  ad  Ec- 

diate  instituit  Sacramentum  Poeni-  clesiani,  quae  est  corpus  ejus  niysti- 

tentise,    non    tamen    quando    dixil  cuni,  Joan.  20.  Qaoriim  remiserilis 

Petro,  Matth.    16.    Tibi  dabo  claves  peccata,  etc.  Absolvere  eniin  pecca- 

re(jni  coelorum^  quia    omne  Sacra-  torein  a  peccatis  per  modumaibitrii, 

mentum  est  causa  efflciens  et   de-  et  conficere  corpus   Chrisli  veruin, 

monstrativum   pro  pra3senti  ;     hoc  sunl  duo  actus  sacerdotis  principa- 


autem  dixit  Petro  tanquam  pro- 
gnosticando  de  fuluro  ;  sed  quando 
insufflavit  in  eos  Joan.  20.  dicens  : 
Accipite  Spiritum  sanctum,  quorum 
remiseritis  peccata,  arbitrando  scili- 
cet  per  inodum  Judicis  instrumen- 


les.  Ordinem  etiam  Diaconatus  insti- 
tuit,  quando  missi  sunt  septuaginta 
discipuli  ad  praidicandum  populo 
verbum  Dei,  quia  offlcium  Diacona- 
tus  est  populo  praidicare  verhum 
Dei,  sicut  et  Daemones  expellere 
talis,  et  non  principalis,  remittuntur  per  verba  sancta  ;  tunc  ergo  ordi- 
eis,  et  quorum  retinueritis,  etc.  nem  Diaconatns  instituit,  quando 
Unde  sicut  non  dedit  eis  potestatem  potestatem  praedicandi  dedit  eis. 
Dei  ad  creandum,  vel  gratiam  con-  Item,  Matth,  10.  instituit  alios 
ferendum  principaliter,  sed  instru-  (Jrdines,  nt  Snbdiaconatum,  etc. 
mentaliter,  etiain  per  niodum  arhi-  Sacramentum  eliam  Malrimonii  Matrimo- 
trii,  et  Deus  acceptando  arbitrium  instituit  per  se  tempore  legis  naturae 
eorum  de  peccatis,  dimitteret  pec-  in  Genes.  2.  propter  hanc  quidem 
cata  principaliler,  et  conferret  gra-  relinquet  Jiomo  patrem  et  matrem, 
tiam,  ac  si  dixisset :  ego  absolvam,  et  adluerebit  uxori  su3e,  et  erunt  duo 
silis  vos  fldeles  arbitri  de  poenitentia  in  carne  una,d\c\\.  Xdiuu,  ut  miiiis- 
et  peccatis.  Et  qnia  nullus  jjotest  ter  pronuntiando  illa  verba,  qufe 
arbitrari  de  peccato,  quod  est  sibi  signiflcarent  istam  conjunctionem 
omnino  incognilum,  ideo  dedit  auc-  esse  inseparabilem  ;  Deus  aulein 
toritatem  et  potestatem  cognoscendi  illud  principaliler  insliluit.  Unde 
peccata  subditorum,  ac  per  hoc  allegat  id  Malth.  19.  Quos  Dcus 
voluit  subditos  eis  conflteri,  ut  conjunxit,  homo  non  scparet,  nisi 
omne  illud  esset  principaliter  abso-     propter  causas    separationis,    quas 


I 

i 


Dll. 


A 


570  LIBRI  IV. 

ipse  ordinavit,  et  ideo  illiid    non  de  nem,  quod    falia  siprna   essent    sibi 

novo  inslituit,  sed  illud  approbavit,  accepla  ad  assistendum  eis  ad  prra- 

et  ad   recliludincm    reduxit,    sicut  tiaiii   conferendam,    et    peccala    di- 

patet  il/a/M.  19.   Dispensat  enim  ct  millenda  ;   sic  crgo  j)alet  primiim, 

in  lege  de  bigamia  et  libello  repudii,  qiiod  Sacramenta  sunt  a  sola  volim- 

propterquod  hic  homo  possetdimit-  late  divina  inslilula  piincij)aliler,  et 

tere  uxorem  ;  Ghrislus  autem  confir-  qiiod  ex  eadem  ordinatione,  qua  ea 

niando  el  statuendo    et  reformando  instiluit,  eadem  eis  assistit  ad  con- 

legem,   noluit  propter   hoc    dimitti  ferendum  gratiam  quam  designant. 
uxorem,  sed   non    propter  causam 
aliquam,  nisi  propter  adulterium.  scholium  il. 

Extremffi         Dc  Cxtrcma  Unctione  dicitur  quod  Passio  Chiisli   fult  causa  merilorla  efficacias 

unctionis.    eam    instituit    DeUS  Jacobi    ultimo  :  Sacramentorum,  quia  oblata   fuil   pro   remedio 

Infirmaiur   qtiis  in  vobis,    inducat  °""'""'  f  ^^p''^.^^  'f"^'  q.omodo  in  ho. 

'  -'  ,  -^  concurrunl    misencordia  et  justilia.    Pro  hoc 

Sacerdoiem,  etC.  Sed  istud^non  Credo  gunt  Trid.  sess   i.  can.  i.  el  Florent   in  decret. 

esse    verum,    quia     Statim     post    illa  Eugen.  cum   definiunl    omnia^remedia    salulis 

verba     Subditur,     et    dimiitentur     ei  "^'^*''^  esso  praemia    operum    Cbristi.    V.de    in 

Oxon.  Schoiium  hic,  num.  6. 

peccata.    Non    credo    autem    quod 

beatus  Jacobus  auderet  propria  auc-         Sed  quantum  ad  causam  merito-  christun 

toritate  instituere  pactum  cum  Ec-  riam  efficienticE  Sacramentorum  res-  e*se  caB. 

^  ...  sam  men 

clesia,  quod  quicumque  sic  ungere-  pectu     gratiae,     dico    quod    passio  toriamsa 

tur,  quod  dimitterentur  sibi  peccata  Christi^est  causa  prsev^isa  vel  exhi-      rum. 

sua,  sed  ego  dico  Christum  imme-  bita,  itaquod  in  nulla  lege  habue- 

diate  illud  Sacramentum  instituisse,  runt  aliqua  Sacramenta  efficaciam  | 

sicut  et  alia  ;  dicitur  enim  Marci  6.  meritorie,   nisi  a    passione   Christi 

discipulos  ejus  unxisse  infirmos  oieo  prsecredita,  vel  preevisa,  vel  ut  jam 

sancto,   quod  verisimile   est  fecisse  credita  fuisse  exhibita.    lloc  proba-  I 

ex  preecepto  ejus,    et  ideo    Jacobus  tur  dupliciter  :  Obsequium    quanto 

Sacramentum     extremse     unclionis  ofTertur   a  magis  dilecto,  tanto  est 

non   instituit,   sed   illud  institutum  magis  gralum  et  acceptatum,  et  hoc  | 

a  Christo  promulgavit ;  multa  enim  pro  illo  pro  quo  offert,  et  ad  finem 

docuit  per   Spiritum     sanctum,    et  illum  ad  quem  offert.    Christus  fuit  | 

tradidit  Apostolis,  quee  ipsi  ut  pree-  maxime   carus    et    dilectus    a    tota  J 

cones  et  ministri  nunliarent,  et  islo  Trinitate,  quia   dedit  ei  Deus    gra-  \ 

modo  posset  dici  omnia  Sacramenta  tiam,  et  non  ad  mensuram  aliorum 

esse  ab  eis,  quia  omnia   luerunt  ab  Sanclorum  ;  Christus  eliam   voluit 

eis  prsedicata,  et  populo  denuntiata.  obsequium  maxime  gralum   offerre 

Etiam  Sa-       Eodcm    modo    est    dicendum    de  Deo  Palri,  quia   se   ipsum    hosliarn 

prop°ia°ie-  Sacrameutis  veteris  legis,  quse  gra-  immolandam   pro  nobis,   et    noluit  i 

^^^'*j)gy^Miam  conferebant,   et  peccata  laxa-  hoc  obsequium  offerre  pro  se,   quia 

^'^sun"'*   bant,   quod   a  Deo  solum  inslilue-  non  indiguit,  sed  pro  electis  et  prse- 

banturprincipaliter,  sed  denuntiata  deslinatis,   qui  nati  ut  filii  irse    ex 

Palribus  et  Prophctis  loculione  ex-  massa  peccali,  non  poterant  propriis 

teriori  vel  interiori,  et  per  revelatio-  obsequiis  ad  finem  praedestinationis 


DIST.  II.  QU.^ESTIO  I 


571 


attingere  ;    decrevit    enim  Deus  a 

tenipore  prffivaricationis   priini  ho- 

minis,    ox     quo    genus     liuinanuin 

'"'"'■^;  habuil  iniliuin,  u(  nunnuain  reinille- 

dia  au  '  ' 

iiiiem    ret   alicui     oironsain,    vel     alinuein 

Cliris-  .  ...  • 

1  uobis  acciperot  in  amiciliam,  (juniisfpu! 
amicus  merito,  vel  ohsequio  ain- 
plius  placaretur,  quam  oireiulehatur 
ex  dilecto  et  demerito  ;  tale  fuit 
obsequium  Chrisli  morienlis  pro 
electis  ;  ergo  a  passione  ejus  prav 
visa  vel  exhihila,  ha])uerunl  8acra- 
menla  nostra  efricientiam  respectu 
gratitC,  ut  a  causa  meritoria. 
8.  Et  sic   patet    quomodo   in   Patre 

oiuodo  aeterno  concurrunl   misericordia   et 

luedia  .   .  .  .  .  . 

tissuDt  justitia,    quia   universae    via?    e  us 

niseri-  *'..'.  .  .         .   .       ■* 

dia,  et  inisericordia  et  veritas,  justitia  no- 
'"''*■  bis  remittendo  on'ensain,  et  accep- 
tando  ad  gloriam  ;  misericordia  in 
remittendo  ofTensam  sine  proprio 
merito,  et  obsequio  per  obsequium 
gratissimum  filii  sui,  qui  pro  illa 
offensa  solus  potest  satisfacere  mise- 
ricorditer,  factus  obediens  usque  ad 
mortem.  Justitia  et  veritas,  quia 
juslum  est  obsequium  filii  Dei  di- 
leclissimi  excedens  ofTensam,  et  di- 
gniim  magis  grale  acceptari,  quain 
illa  displicuit,  et  ideo  illam  per  illud 
remitti.  Justum  est  etiam  quod 
creatura,  quoe  potest  perducere 
electos  ad  finem  prffideslinalionis 
eorum,  quod  eos  perducat,  maxime 
si  nullus  alius  hoc  potest  facere, 
aliter  non  videlur  illa  creatura  per- 
fecte  ohedire  Deo  ordinanti  eleclos 
ad  illum  finem  ;  Christus  hoc  po- 
tuit  ;  ergo  justum  fuit  aliquo  modo 
se  ipsum  ofTerre  pro  nobis  suo  Patri 
hostiam  immaculatam,  ul  nos  per- 
duceret  ad  finem  beatitudinis,  ad 
quam  ordinati  eramus,  antequam 
primus  pater  noster  peccasset,  ma- 


xime  cum  non  possemus  per  alicu- 
jus  alterius  ol)se(iuiuiii  Palii  confoi- 
mari. 

Kx    his  infero,    quod    obsequium       9. 
(^hrisli  iam  exhihitiiiii  meruit  iiobis,   M.ritum. 

•'  el  ohsetjui- 

el  acceplabalur  iii  majus  bonum  um  exbibi- 
taiii  nobis  quain  illis,  quibus  luit  accei-tum 
pi\nevisum,  et  proniittebatur  exhi-  vi?um. 
benduin.  Rex  enim  pi\TPvi(lens  ser- 
vitium  alicujus  esse  gralum  pro 
delicto  alicujus,  remiltit  delictum, 
sed  non  dat  donum,  vel  non  accep- 
lat  illuin  ad  amiciliam  perfeclam, 
quousque  dehitum  obsequium  per- 
solvatur.  Passio  autein  fuit  obse- 
quium  exhibitum  valde  cariim  Deo, 
et  nosper  fidem,  sic  eam  exhibitam 
ofTerentes,  maius  bonuin,  quia  ma- 
jorem  gratiam  accipimus  per  Sacra- 
menta  novae  legis  habentis  efficien- 
tiam  ex  ea,  quam  antiqui  Patres, 
quia  tantuiu  eam  ofTerebant  per 
fidem,  ut  praevisam  exhibendam, 
per  Sacramenta  veteris  legis.  Et  ex 
hoc  patet  quod  prffimissum  est  iii 
priori  qusestione,  quod  in  Circumci- 
sione  dabatur  minor  gratia  quam  in 
Baptismo.  Et  licet  Sacramenta  lega-  Ouare  ba- 

'  .    ^  .        plismus 

lia  dabant  gratiam  virtule  passionis  apemit  ja- 

,  . 1  ,  uuam,  non 

(^hristi  praevisce,  ut  exhibenda^,  non  circumci- 
tamen  aperiebant  januam,  sicut  Sa- 
cramenta  nova?  legis,  quia  obse- 
quium  gratum  et  pretium  redemp- 
tionis  non  erat  adhuc  solutum  et 
exhibitum. 

Ad  primam  rationem,  dico  qiiod      10. 
])assi()    Christi,   licet    seinper    non  Ad  argum. 

i         .       .  1  -1  •  I-    •  primum. 

fuent  in  re  exhibita,  liiit  lainen 
semper  in  scientia  et  acceptalione 
divina,  et  sic  habuil  ralionein  meri- 
toiiae  causae,  magis  tamen  meruit 
nobis,  quibus  exhibita  est,  quam 
illis  quibus  fiiil  adhuc  exhibenda. 

Ad  aliud,  palet  per  jam  dicla,  quia  '^'^dJ^""" 


572  LTTmi  IV. 

utroquo  modo  esl   causa  moritoria,  sil)i,   quia   a  priuripio    jrrntiarn  ha    n?n'*-Jf 

licel  (liversimode,    quia  iil  pnevisa  l)uil    suuuuam,    cl    luit   iii   teriuino  »«'i  ""bu 

'        1  '  '  (tratiaacj 

non  est  causa  meriloria  liiut.c  ^^ra-  firalicT,  sed  meriloria  j^ratic-R    uohis.    meruw 

tiac,  sicutjam  facta.  Kt  cum  prol)as,  VX  qiiaudo   dicitur  qiiod  ^ratia  non  ^j 

({uia  non  ut  jam    exhibila  est  causa  jjralis  datu  r,  si  meritis  redditiir,  di- 

meritoria  in  omnibus  Sacramentis,  co  qiiod  veriim  esl,  si  merilis   acci- 

Sacramen- ul  patet  de  Eucharistia  et  Bnptismo,  piculis    reddiliir.  Non  autcFn    reddi- 

ta  Dovae  .,  lo.  i  x.  •■•  l    • 

letfisiinte  quia    hcCC    duo    Sacramouta    erant  tiir    inentis   nostris,  qiii  eam   acci- 

^Sinu  instiluta  ante  mortem  Christi,    dico  pimus,  sed  meritis  Christi,  qiii  enm 

ea.''at  ex!'  quod  Christus  a  principio  nativitatis  meretur   nobis. 
hibita,  vim  y^,^^  uuo  luodo  uotest  dici  exhibere         Sed  quomodo  potest  aliquis  mere- 

SUdtD.  ^  111 

pretium  et  obsequium  pro  peccatis  ri  alii,  et  non   sibi  ipsi?Dico   quod 

nostris,    quia    assumpsit   passiones  si  ille  qui  meretur  alteri,  sit  in  ter-  \ 

humanse  naturfie   sibi  extraneas,   et  minogratiae,  cujusrnodi  fuitChristus,  ;' 

multas  poeualitates  sustinuit,    et  ita  bene  potest  mereri  alteri   et  non  si- 

a   principio   nativitatis   suae  passio-  bi  ipsi.  Exemplum  hujus  est :  Si  ali- 

nem  suam  actualiter  Deo  obtulit,  et  quis  diligeret  aliquem,  quantum  po- 

sic  habuerunt  Baptismus  et  Eucha-  test   ipsum  diligere,   et  sit  impossi-  i 

ristia  virtutem    a  passione  Christi,  bile  magis  diligi  ab  eo,  si  alius  ser-  ) 

ut  aliquo  modo    exhibita.    Concedo  viat  sibi,  et  offerat  sibi  obsequium  4 

tamen  consequenter   quod     virtute  aliquod    gratum   pro    alio,    diligens 

Sacramenti  non  habuerunt  tantam  illud  gralissime  acceptat,   et  magis 

efficaciam  ante   passionem   Christi,  quam  ofTensam  alterius  pro  quo  of- 

sicut  post,    nec    Apostoli    baptizati  fert,    pensat,  et   tamen  non  plus  di- 

ante  passionem    Christi    exhibitam  ligit  eum   propter   illud   obsequium 

tantum  receperunt  de  gratia  virtute  gratum,  quia  dilexit  eum  in  summo. 

Sacramenti,   sicut    modo    baptizati,  Isto  modo   est  de  Christo  offerente  Nihiioii 

licet  plus    habuerunt   de   gratia  per  suo  Patri,  a  quo  in   summo   diligi- a  Deo  4i 

modum    meriti,    et    ex    opere    ope-  tur,  se  ipsum   in    mortem  ad  offen-  incamaii- 

rante.  sam  nostram   redimendam  ;   et  ideo 

Alio  modo  potest  dici,   quod  licet  ex  justitia  quadam  remisit  nobis  of- 

Sacramenta  fuerunt    instituta  ante  fensam,  et  non  fuit  mera  gratia  jus- 

passionem  Cbristi,   non  tamen  pro  tificatio   peccatoris,     quia    non   est 

illo  tempore,   sed   pro    tempore   se-  mera  gratia  in  universo,  nisi  Incar- 

quente  passionem    Christi,    et    ideo  natio,  quin  aliquibus  meritis  redda- 

pro  tunc  habuerunt  efficaciam  ante  tur,  quibus  redditur. 
passionem  Christi,   ut  illis  post  pas-         Ad  ultimum,  dico  quod  Sacramen-  Ad  qau 

sionem  Christi  CihristianiDeo  recon-  ta  dicuntur  fluxisse   ex    vulnere  la- QuoSSdt 

ciliarentur,    et   eis    darelur    gratia,  terali  corporis  Christi,  non  propter  f^^J^JJJJ 

quamsignant;  undealiudtempuserat  principalem  meriti  rationem  ex  isto  ^'^'j^'^^'^®, 

in    quo    fuerunt    instituta,    et    pro  vulnere,  quia   fuit  mortuus  quando 'erisChri 

quo  fuerunt  institutaet  promulgata.  illud  vulnus   sibi   infligebatur,   sed 

11-  Ad  tertium  dico  quod  passio  Chris-  propter  majorem   similitudinem  eo- 

tium.     ti  est    causa    meritoria  gratise,  non  rum,  quse  fluxerunl  de  illo  vulnere, 


DIST.  II.  QU^STIO  II. 


573 


scilicol  sanj?nis  et  nqiia,  i\d  oa  quae 
cunciirriiiil  in  Sacraincnlo  Kiicha- 
rislitO,  qiuxl  cst  Sacrainenluin  prin- 
cij)ale,  licel  non  inaj^ns  necessariiiin, 
et  ita  (licniitur  oinnia  iluxisse  ab 
illo  vnlnere,  quia  qua^  lluxerinit  ab 
illo  vulnere,  Itierunl  siiniliora  Sa- 
cramenlis. 


QUiESTIO  II. 

Ctrum  baptizati  Baptistno  Joa/inis  te- 
nebantnr  de  /lecessitate  salufis  ilerum 
baptizari  Baptismo  Christi. 

Alen?.  -4.  p.  q.  9.  m.  7.  D.  Thom.  3.  p.  q.  38. 
arl  0.  el  q.  66.  art.  9.  D.  lionav.  Iilc  a.  2.  q. 
3.  Ricliard.  art.  2.  q.  4.  Durand.  q.  4.  Gabr. 
q.  2.  Bellarm.  /.  i.  de  liaplhmo.  Cdp.  20.  el 
sequetd.  Abul.  in  3.  MaUh.  q.  30.  Scot.  ia 
Oxon.  /tic.  q.  2. 


Iteni,  Augustinus  lilj.  "k  conlra 
Donatistas,  ante  inediuin  :  Dontinu.s 
Jcstts  tdli  /iuptismo  viundat  Eccle- 
.sidin,  (juo  accepto  nuUuin  alitiil  re- 
(juiritur,  accepto  tanten  Juannis  liap- 
tisnio,  adhiic  erat  doniinicuni  liap- 
tisnia  nccessariunt . 

SCHOLIUM. 

Baptizali  ner  Joannera  rebaptizandi  erant. 
Ralio,  quia  Baptismus  Joannis  non  luit  Sacra- 
inenlum,  de  quo  datum  est  [jrajceptum  Act.  19. 
et  Trid.  Sess.  6.  c.  i.  Vide  Scholiuin  in  Oxon, 
hic.  Si  tamen  Joannes  baptizavit  Baptismo 
Christi,  et  forma  ejus,  non  eranl  rebaptizandi, 
quos  sic  baplizavit,  et  sic  pie  exponi  potest 
Magister  hic,  tencns  baptizatos  a  Joanne  non 
esse  rebaptizandos. 

Respondeo  ad  quaestionein,  etdico 
quod  BapLisrna  Joannis  potest  intel- 

j^           Arguilur  quod  non.    Magister   in  ligi  uno  inodo,   quod  baplizavit  tan- 

umeut.  litiera  liuius    distinctionis,  cap.  ul-  luin  in  noinine  venturi,  el  sic  rema- 

timo  :  Qiii  spcm   non  posuerunt  in  nebanl  obligati  ab  eo  ad  suscipien- 

Baptisnio  Joaittiis,  et  iii  Patrem  et  duin   Baptisma    Clliristi ;    unde   non 

Filiuin    et  Spirituin    saiictuin    cre-  dedit  nisi  quamdam   dispositionem 

debant,  noneraiit  baptizandi postea,  prteviamper  ablulionemexteriorem, 

sedper  iinpositioneininaiiuuin  Apos-  ul  homines   facilius  excitarenlur  et 

totoruni  super  eos  acceperunt  Spiri-  iuducerentur   ad  recipiendum  Bap- 

tuin  sanctunt.  tisma  Christi,  ubi  datur    ablutio  in- 

ecun-        Item,  in  receptione   Sacramento-  terior  aniina3  a   peccatis,  sicut  ipse 

ruin  quod  datur  iion  est  iterandum,  altestatur  in  Joanne  1.  Ef/o  baptizo 

sed  si   aliquid    omittitur,   caute  est  vos  inaqua;  stat  medius  aute in,  etc. 

supplendum;  exemplum  de  Clerico  qui    baptizat  in    Spiritu   sancto    et 

per  saltuin  promoto  ;  ergo   cuiii   in  veritate.  Sed  disp(jsilio  vel  praepara- 

Baptismo    Joannis    darctur    ablulio  tio  ad  aliud,  non  sulficit  ad  comple- 

exterior,   et   non     interior,    videtur  tionem  illius  cujus  est,   ideo  accep- 

quod  in  Baptismo  Clirisli  jam  insti-  ta  prcTP|)aratione,  adbuc  non  indtiii- 

tuto  non  fuerit  ablutio  exterior  ile-  tur  medicina,  sed  necesse  est  inedi- 

randa,  sed  interior  supplenda.  cinam  sequi,  aut  esse  frustra  ;  ergoa 

Contra,    de    consecrat.    d.     i.    c.  siinili  quaiilumcumque  esset  ali([uis 

Atiud,    et    babetur    apud   Augusti-  purilicatus  Baptisino  Joannis,  adliuc 

num,  hom.  o.  super  Joan.   Si  qttos  ulterius  debet  cuin  Baptismo  (>hristi 

baptizavit  Jttdas,   noit    sunt  iterttm  emundari. 

baptizandi,  si  quosJoannes,  iterum  (^onHrmatur,  in  naturalibus  forma 

baptizandi  sunt.  re^iuiritur  induci  posl  dispositionem 


Anf,Mi8- 
tiuus. 


Baptismus 

JuaDnis 

mediciua 

[)r:('|;ara- 

tiva,  Chris- 

ti  curativa. 


I 


I 


I 


I 


374  LlBRl  IV. 

aliciijus,  alioquin    produclum    rioii  Patris   et  Filii  et   Spiritus  sancti, 

csset  perfeclum  ;  a  simili  in  propo-  (juod  baptisma   tuiic   non    fuit  ejus 

sito.  secunduin  formam,    sed    tanlum  ut 

Ileni,  praiceptum   erat  de  Baptis-  ininislri  el   executoris,  sed  erat  for- 

mo,  postquam  cessavit  Circuincisio;  ma  baptizantis  Christi.   Et  sic   dico 

ergo  postquam  praeceptum  de  Bap-  quod  baplizati   Baptismate  Joannis, 

tismo  fuil  promulgatum,  eos  obliga-  ut  minislri  et  executoris,   non  erant 

vit;  ergo  baptizali  Baptismo  Joannis,  iterum  baptizaiidi,  el  ila  potest  sal- 

quantumcumque   haberent    de  gra-  vari  dictum  Magistri  dicentis  bapti- 

lia,  non  minus   tenebantur,  propter  zalosaJoanne   non  esse  rebaptizan- 

prceceptum,  ad   suscipiendum  Bap-  dos,  non  autem  primo  modo  intelli- 

tisma  Ghrisli ;  ergo,  etc.  Confirma-  gendo  baptisma  ejus.  Et  tunc  arguit 

tur,  omnes  qui  non  erant  intra  Ec-  Magister  a  contrario  sensu  sic  :  Qui 

clesiam,    obHgabanlur    ad   prajcep-  non  habuerunt  fidcm   Trinitatis,  et 

tum  de  Baptismo  Christi;  sed  bap-  sunt  baptizati  a  Joanne,  tenebantur 

lizati  Baptismo   Joannis   non   erant  ilerum  baplizari  ;   ergo   qui   habue- 

intra  Ecclesiam  per  illud  Baplisma,  runt  fidem,  et  sunt  baptizati  a  Joan- 

quia  nullus  ingreditur  in  eam,  nisi  ne,  non  tenebantur  iterum  baptiza- 

introducatur   per    Christum   et  per  ri;  sed  talis   modus    arguendi   non 

Baptisma,    quod    est    janua   Sacra-  valet  nisi  in  causis  praecisis. 

mentorum,  per  quani  aliquis  incipit  Ad    primum  principale  patet    ex 

esse  de  familia  Dei,  et  amicus.  Unde  jain  dictis. 

sicut  preeceptum  erat  de  ingressu  in  Ad  aliud,  cum  dicitur  quod  illud 

Ecclesiam  post  egressum  de  Syna-  quod  est  pra^termissum,  debet  caute 

goga,  ita  pra3ceptum  erat  de   recep-  suppleri,  dico  quod  illa  regula   non 

tione  Baptismi  post  cessionem  Cir-  estvera,  quando  non  potest  suppleri 

cumcisionis,  et  ideo  sicut  oinnes  te-  alio  prsetermisso,  sicut  patet  de  or- 

nentur  ad  ingressum  Ecclesiae   post  dinatis  per  saltum,    quia  character 

sepulturam    Synagoga^,   ita    omnes  ordinis  sacerdotalis  potest   iinprimi, 

tenentur  ad  Baplisma    Christi   post  etsi  non  prfefuisset  Diaconatus.  Sed 

evacuationem    Circumcisionis ;  no-  in  proposito,  quod   fuit  prsetermis- 

luit  enim  Deus   destruere  omne  re-  sum,  non  potuit  suppleri,  quia  nihil 

medium  ad  salutem.  erat  factum,  et  universaliter  quando 

3,           Alio  modo  potest  intelligi  Joannes  aliquid  est  prsetermissum,  sine  quo 

PotuiiJo-  baptizasse  Baptismo   Christi,  potuit  nihil  potest  fieri  de  effectu  principa- 

annes  bap-        ^                             ^                                     '    ^  ^                              .        .                            , 

tizasse    eniin  audisse  discipulos  Christi  bap-  li,  non  est  ibi  aliquid  supplendum, 

chrS    tizasse,  et    formam  quam  tenerent,  sed  totum  inchoandum,  nec    tamen 

et  eamdem  tenuisse   in    suo  Baptis-  ibi  aliquid  iteratur,  quia  nihil   ejus 

mate,  baptizando  aliquos  in  nomine  praifuitfactum. 


DIST.  111.  QU.^STIO  I. 


575 


i)isTi.\(:no  III. 


DE    SAGHA^fENTO    BAPTISMI 


QU.ESTIO  I. 
Qux  sit  definitio  et  essentia  liaptismi 


meat. 

;ati- 

m. 

;usl. 


ueDl. 

nati- 

ui. 


;9 


Hiigo  de  S.  Viutor.  /(7;.  2.  de  Sacram.  p.  6.  c.  2. 
Alens.  i.  p.  q.  11.  m.  2.  D.  Thom.  3.  p.  q.  66. 
arl.  7.  (ubi  Suarez  et  Vasquez)  ct  Itic  q.  i.  0. 
Bonav.  ari.  i.  q.  i.  el  2.  Kichard.  a.  i.  q.  3. 
Scot.  inpxon,  quasst.  i. 

Circa  distiiiclioiieiii  teiliain  quae- 
rilur  priino  de  quidditate  Baplismi, 
ulrum  sit  ablutio  exterior  corporis 
facta  in  aqua  a  Sacerdote,  cuin  hac 
forma  verboruin  :  Ff/o  baptizo  le  in 
nomine  Patris  et  Filii  ei  Spiritus 
sancti. 

Arguitur  quod  non,  quia  pars  non 
})raidicatur  de  toto;  ablutio  exterior 
est  pars  bapiismalis ;  ergo,  etc.  Mi- 
nor  patet  secundum  Augustinum 
super  Joannem  llomil.  8.  Accedit 
verbum  ad  elementu/n,  et  fit  Sacra- 
menlum;  ergo  tam  verbum  quam 
aqua  concurrunt  ad  ablutionem  cor- 
poris  exteriorem, 

Contra  JMagister  in  liltera. 

SCHOLIUM. 

Assignatur  Baptismi  definitio,   et  illa    data  a 
Magistro,    scilicet,     Baptismus    est  tinciio  cor- 
poris  exterior,   facla  sub  forma   verborum  prae- 
cripta,    esl  bene  data,  et  explicatur. 

Ad  istam   quaestionem   respondeo 
ex  praedictis   in    definitione  Sacra- 


inenti  in  cominuni  ;  ibi  enim  dictum 
est  Sacramentum  per  se  includere 
relationem  signi,  etconnotare  unum 
sensibile,  vel  plura  sensibilia,  sive 
sint  unius  sensus,  sive  plurium  pro 
fundamento  ;  ergo  sicul  Sacramen- 
tum  iii  communi  dicit  talem  relatio- 
nem  in  communi,  et  connotat  tale 
fundamenlum,  ita  speciale  Sacra- 
mentum,  ut  Baplismus,  dicil  spe- 
cialem  relationem  signi  cum  eisdem 
difrerentiis  in  speciali,  et  determina- 
to  correlalivo  et  speciali,  ut  dicalur 
essesignum  efficax  ordinans  homi- 
iiem  ad  salutem  exprimendo  ista, 
quaipertinent  per  se  ad  ejus  ratio- 
nem  et  definitionem. 

Dico  quod  Baptismus   est  ablutio   De6nuiu 
exterior,  facta  in  aqua^  hominis  non    "p^''™'* 
inviti,  ab  alio  abluente,  et  simul  cum 
intentione  debita,  et  certis  verbis  to- 
tam  Trinitatem  invocante,  effirien- 
ier   si(j}tans  ex  institutione    divina 
ablutionem  animx  interiorem  apec- 
catn.  Isla3  parles  palebunt  per  pro- 
prias  et  singulas  qua^stiones  de  Bap- 
lismo.  (^luin     enim    ultimo    dicilur,  '^■^('''caiur 
quod  efficienter  sujnat  ablulionem  a 
peccato,  ibi  tangitur  suum  propiium 
correlativum,    et    proprius    ellectus 
hiijus  Sacramenli;  cum  vero  dicitur 
quod  est  ablutio  facta  in  aqua,expvi- 
mitiir  materia  hujus  Sacramenti,  et 
foiina  cu7n  certis  verbis    invocante 
Trinitatem.    Susceptivum     tangitur 


{ 


576 


LIBRI  IV. 


cum  dicitur,  honiinis  non  mviti ; 
ruinister  cum  dicitur,  af)  alif/uo 
ablnente.  Est  ergo  complcla  Iubc 
(lednilio  Baplistni  ex  proprio  corre- 
lalivo  et  fundamento,  et  omnihus 
aliis  requisitis,  ut  materia  et  forma 
et  ministro,  qucB  aliquo  modo  se  te- 
nent  ex  parte  fundamenti,  qucB  non 
ita  proprie  dicitur  definitio,  sicut 
illa,  qufle  est  quidditatis  extra  ani- 
mam,  sed  sicut  sermo  quidditativus 
rei  intra  animam.  Sacramentum 
enim  est  signum  formaliter,  et  rela- 
tio  rationis,  et  refertur  ad  invisibi- 
lem  gratiam,  ut  correlativum  et  si- 
gnatum.  De  forma  autem  Baptismi, 
et  de  ejus  inslitulione,  et  etiam  de 
ejus  efTectu  in  suo  correlativ^o  ha- 
betur  in  aliis  quaestionihus  hujus 
distinctionis  ;  de  suscipiente  autem 
hahetur  distinct.  4.  uhi  de  isto  quai- 
retur;de  ministro  vero,  a  quo  de- 
heat  conferri,  dist.  5.  uhi  de  hoc 
tangetur,  et  illa  quae  pertinent  ad 
dispositionem  ejus  declarahuntur  in 
trihus  distinclionihus  sequentihus. 
3.  Quantum    ergo    ad    definilionem 

pefinitio  Magistri,  de  qua  qua^ritur.  dico  quod 

Magi-slri  o  1  1  j  .  ^ 

deciaratur.  est  houa,  si  suppleautur  et  expli- 
centur  illa  qucie  in  ipsa  continentur, 
quia  tunc  est  eadem  cum  prsedicta. 
Nam  cum  dicit  quod  est  ablutio  ex- 
terior  facta  in  aqua,  tangit  materiam 
hujus  Sacramenti;  cum  vero  dicilur 
quod  est  ablutio,  non  cujuscumque, 
sed  corporis.,  tangitur  susceptivum 
hujus  Sacramenti,  et  datur  intelligi 
ahlutio  corporis  hominis  non  inviti, 
quia  non  corporis  asini,  vel  hovis, 
quia  ahlutio  non  fit  nisi  aliquo 
ahluente;  ideo  consequenter  dat  in- 
telligere  ministrum  hujus  Sacramen- 
ti.  Per  hoc  autem  quod  dicit  sub 
fornia  verbornm,  etc.  exprimit   for- 


mam  hujus  Sacramenti,  et  ita  ad- 
dendo   quod  addidi,    hahetur  com-  i 

plela  ejus    definilio. 

Ad   argumentum    in    contrarium,       ^. 
dico  quod    in   arlificialihus  niat(;ria  ^ggJ^^^J 
est  tota  suhstanlia  rei,  et  ideo  in  ar- ^'i^^Jardii 

d.l.q.  l.t 

lificialihus   non     solum    lirtcdicatur  i-iQsoiut. 

'  2. 

materia  de  toto  artificialo  in  c(jn- 
creto,  sed  etiam  in  ahstracto  ;  statua 
enim  non  solum  est  aes,  sed  aenea, 
domus  non  solum  est  lignum,  sed 
lignea;  ideo  cum  Sacramentum  sit 
sicut  artificiale,  quia  est  signumad 
placitum,  et  non  naturale,  potest 
dici  esse  sua  materia,  ut  quod  sit 
ablutio  facta  in  aqua.  Potest  etiam 
dici,  quod  Baptismus  non  tantum 
est  ahlutio  corporis  in  aqua,  sed 
cum  dehita  forma  verhorum,  et  aliis 
conditionihus  superius  requisitis, 
expressis,  et  ubi  totum  non  est 
unum,  nisi  virtute  ordinis,  sufficit 
quod  partes  ejus  exprimentes  quid- 
ditatem  illius,  sicut  totum  habet 
quidditatem,  quod  habeant  tantum 
unitatem  ordinis,  sicut  est  in  propo- 
sito  de  materia  et  forma  hujus  Sa- 
cramenti. 


I 


QU.^STIO  II. 

Vtrum  haec  sit  prsecise  forma  hujus  Sa- 
cramenli :  Ego  te  haptizo  in  nomine 
Patris,  et  Filii,  et  Spiritus  sancti  ? 

Alens.  4.  p.  q.  13.  m.  3.  jier  qualuor  arlic.  D. 
Bonav.  hic  a.  2.  per  tolum.  Richard.  art.  2.  q. 
3.  0.  Thom.  q.  2.  et  3.  p.  q.  66.  a.  5.  ubi 
Suar.  disp.  21.  Scot.  in  Oxon.  hic. 

Arguiturquod  non,   forma  est  in       1. 
materia  ejus,  cujus  est  forma  ;  sed  ArjiuitieE 
ista  verba  non  sunt  in  aqua,  nec  in 
ahlutione    facta    in    aqua    ;     ergo, 
etc. 

Item,  si  haec propositio,  e^o  te bap-     dam' 


pnmum 


DIST.  III.  QUyESTIO  II.  577 

tizo  in  )(omiKC  P^////.s'.  otc.  si(  lormH  ///    iioniiiie    Trinilatis,  vel   C/iristi, 

^         liiijus  Sacramoiili,  aiit  crgo  est  pro-  snf/irit. 

|)()sili()  vera,aiil  esl  [)ro|)()siti()  falsa;  lleiii,   Amjjros.   iil).    1 .  de  S()irilu  ^^p''™"" 

uoii  im|uantum   esl  j)ropositio  ralsa,  saueto,  siifficit  iinam  personam  ej- 

(juia  luue  iiou  essel   Sacraiueutum  pjimere,   duiu     alia     pie    iulelli;j:a- 

veritatis,  quod  esl  iiu|)()ssibile  ;  uec  lur. 

iuquaiiluiii  vera,  quia  noii  est  loruia  Item,  crtra  de  consecr.  dist.  i.  \Ui-  OcUvum. 

posterior    eo    cujiis  esl    forma,    sed  luleruut  :  Si  dicatiir  in  nomine  /*a- 

prior,  7.  Mclapli.  text.  7.  Sed  verilas  tris,  baptijatiir. 

istiiis    proposiliouis /'//0  //'  baplizo,  Iteiii,  Aii^usl.  ;>.  de  Triiiil.  cap.  7.    Noaum. 

etc.  est  posterior  prolatioiie    verho-  Idcin  cst  patrem  esse,  et  ijeiiitorem  \ 

ruiu  istorum,  quia    aiite  lineiu  ver-  iiiitur  sufflcit  dicere  m  7/ow///e //e?//- 

boruiu  iion  incipil  quis  Sacramen-  toris. 

lum,  uec  minister  dat,  et  est  poste-  ('ontra  extra  de  Baptismo  et  ejus   ^^^^^^^ 

rior  ipso   Sacrameuto,   quia   si^uat  ellectu  c.     1.     Si  qxiis  piieram  ter    ^pJJ?'' 

naptismum  dari,  et  per  consequens  immerserit,  et lianc  formam  verbo- 

ab  illo  habet  suam  virtutem    et  veri-  riim  non  teniierit,  eijo  te  baplizo  in 

tatem,  quia  propositio  est  vera  ab  nomine  Patris,  etc.  iiiliil  fit. 

esse  rei,  quia  e.r  eo  qiiod  res  est,  vel 

non  est,  etc.  in  Prcedicamentis;  ergo  SCHOLIum  i. 

verilas     ejus     sequitur     naptismum,  Primum  (iictum  pro  hac  littera   :  Forma  m- 

fiueui  si^nat  COllferri.  formms  kujus   Sacramenti  est   relatio   rationis, 

rtium.         Item^^^per    verhum       primeP    per-  cujru  fundamentum   ct    materia,    compleclitur 

'       .        ,,•    •                         ]  ablutioricm,   aquam,    verha,   nhntstrum.    Secun- 

soucXi/latiir  lutelli-i  persoua   deter-  ^^^  .  ,.g,.,,„  m.^  ,j,„(  ^^^^^^  ^^  ^,^^  j^^rs  actua- 

minata,  quia  demonstratur  persona,  Uor  fundamenti  formxinformantis    Tertiura   : 

Ut      vult       PriscianUS      ■       er""0       SU-  H^vc  formaest  observamla  sub   pa;na   peccati  in 

f,     •,     ,                                                     ,,  minislro  ordinario,  (juia  liunc  non  excusat  iqno- 

pernuit     hoc     pronomeu     ei/O.      IIOC  rantia,  gua  aliquis  aUusin  uecessitate  baptizans 

COUIirmatur     per    Beruardum    Glos-  excusari  posset.  Quartum  :   Quwlrupliciter  con- 

Satorem  in  Cap.si  quis,de  Baptism.et  ''"9'<  mutari  jormam    verborum  secundum  sub- 

^/r^    /..     r...:     .  ..  ^iw.t    ^..  .-I     ..    ..  stantiam,  quantilatcm,  qualilatcm,  ubi,  ei   expli- 

eius  el/ectu,  qui   urobat  quod   uoii  ,    ,                ^ 

«^           ''                             .                      .           -,  cat  clare,  quomofio. 

est  uecesse   ad  veritatem  hujus   Sa- 

cramenti  exprimere   hoc  pronomen  Ad  qucnestionem  dico  quod   possu-       2. 

er/o.  mus  loqui  de  forma  alicujus  proprie,  Forma  sa- 

I.               r<          '                  1        j*          t          i  1                       •    1       i.j  •                  •          •       !•          crameali 

irtum.       Item,    OrcTci    vere  baplizant,    et  vel  appropriale.  Si  projirie,  sic  dico  ipsareiatio 

baptizati  ab  eis  quaudo  veuiuut   ad  qiiod  uniuscujusque  foriua  est  iHnd  n|f°aiia°se 

nos  non    rebaptizantur  ;  nou  autem  a  quo  esseutialiter  et  formaliter  est  [f^^jgf^fj^. 

servanl  nostram  formam,  sed  hanc,  id,  quodest,  ul  aliquis  est  albus  per   <^'i"ieuti 

baplizeiur  servus  Christi  in  nomine  albediuem  ;  et  isto  modo  dico  quod 

Patris  etFilii  et  Spiritus  sancti.  foriua  Baptismi  si  propria  est,  quod 

intum.       liem,   vauuui  est  dirigere  seriiio-  sit  qua^dam   relatio  rationis,   ut  si- 

nem   ad   uoii  iutelligeutem  ;    i^ilur  gnum  efficax  veraciter  demonstrans 

non  oportet  dicere  ie.  et  signans  abliitionem  aniuice  a  pec- 

rxtum.        Item,  de  consecr.  dist.  4.  c.  i/iio-  cato,  lauquam  siium  j)roprium  cor- 

dam,  dicilur  •.Si.Jiuheus  baptizacit  rclativum  el  si^iialum  ;  qu<e  relalio 

ToM.  XXlH.  37 


578  LIBRI  IV. 

ralionis,    vol   quod  sij^nuiii,   csl  in  lionem  fundanienti  hujus  si^ni  qiiain 

oinnil)iis  praHliclis,  in  acjna,  in  ver-  aqiia,     ideo    a|)i)ro|)riate     loquendo 

bis,  etc.  sicul  in  sno  lundainenlo,  ita  respectu    istius    verba    j)0ssunt  dici 

quod  illa   quatuor,   aqua,    v(u-i)uin,  forma    liiijiis   Sacramenli,    siciil   iii 

suscipiens  et   niinister,  qiiasi  inte-  aiiis  princijialior  jiars  compositi  est 

giant,  isto  modo  ioijuendo  de    for-  forma  allerius  partis,  et  ita  verbiim 

ma,    unius     fundamenti    ralionem,  non  proprie,  sed  ajipioj^riate  flicilur 

quiaali(juo  istorum    amoto  non  ma-  forina  iiujus  Sacranienti, 

nel  Sacramentum,  iiec  ista   relatio  Sed  isto  inodo  loquendo  de  forma,       4, 

ralionis,  qutje  esl  signum   ad  piaci-  suntne  verba  proedicta  pra^cisa  for- Dupiic 

tuin,  et  non  ex  natura  rei,  et  ideo  nia  Baptismi  ?   Uespondeo  et    dico^liessTr 

sic  ex  institutione  refertur  ad  signa-  quod  aiiud  est  requiri  necessario,  et  '  mea 

tuin  et  effectum,  quem  designat ;  et  aliud  de  necessitate.  Exj)arte  Sacra- 

isto   modo  ha3C    relatio    est  proprie  menti    in  se  aiiquid  necessario   re- 

forma    iiujus    Sacramenti,    et    non  quiritur,et  ex  parte  ministrantis  Sa- 

verba  piusquam  aqua,  quia   utrum-  cramentum.  Si  autem  omittatur  ali- 

que  se  tenet  ex  parte  fundamenti  is-  quid,  quod  est  necessarium  ex  parle 

tius  relalionis.  Sacrainenti  in  se,   evacualur  virtiis 

3.           Verumtamen  quando  plura  con-  .ex  parte  ministri,   quia   niiiii   facit, 

currunt  ad  constitutionein  aiicujus  sed  non  e  converso.  Si  enim  ininis- 

effectus   unius,   ut  visibiie  et  audi-  ter    omittat     aliquod    necessarium, 

biie,  comparando  ilia   ad   invicem,  quantum   est  ex    parte    ministri,  et 

unuin  est  principaie,  et  aliud  minus  sibi  incumbit  ex  officio,  peccat  mor- 

principale,    quia  iion  possunt   esse  taliter,    omittendo    iliud,    sed    non 

sine  omni  ordine  in  ilio  tertio,  et  ex  propter   hoc   destruitur   Sacramen- 

eequo,  sicutpatet  in   omnibus  com-  tum,  quantum  est  ex  parte  sui.  Sa- 

positionibus  ordinatis  ad  aiiquod  ad  tis  hoc  patel)it  inferius. 

tertium  ;    iiujusmodi   sunt   in   Bap-  Dico  ergo  quod  heec  est   prsecisa 

tisnio  aqua  et  verbum";  ergo  aiterum  forma,  efjo  te  baptiz-o,  etc.  in  Sacra- 

est    principalius    in   signando.   IIoc  mento  Baptismi.    Considerando  au- 

autein  principaiius  est  verbuin,  quia  tem  necessitatem  ex  parte  ministri, 

August.    secundum   Auguslinum   2.  de   doc-  qui  tenetur  ex  officio  scire  formain 

trina  Christiana,  cap.  1.  Verha    oh-  baptizandi  traditam  in  Canone,  dico 

tinuerunt  principatuni  ad   sujnan-  quod  prfjetermittendo  vel  mutando, 

dum  inter  omnia  siyna  ad placitum  ;  non  secundum  essentialia  istam   lor- 

quidquid  autem    signat  ex  institu-  mam,  vere   dat   Sacramentum,  sed 

Ouare  ver- (ione,   tantum  est  ;  eri»:o,  etc.  Nunc  tamen  peccat  mortaliter. 

badican-                 '                                           .                            .   .  .                     .               . 

lurforma  aiitem  videmus  quod  in    compositis  Nec  excusat  ignorantia,  quia  te-  'gnor 

mentis.    vere  ex  materia  et  iorma,  lorma  di-  netur   hoc  scire  ex  othcio,  etideosaim 

/  citur    principaiior    pars    compositi,  ignorantes  illam  formam  in  Ecclesia  l[""  a 

quia  dat  esse  sibi  principaiiter  ;  ergo  Latina,  expellendi  sunt  de  Ecclesia  scfre'^ 

cum   verbum    sit   princij^aiius  ipsa  quias/  C3ecus  csecum   ducat,   amho      ^" 

aqua,  et  principaiiter    concurrat  ad  in  foveam   cadunt.    Velula   autem, 

abiutionem  interiorem,  et  constitu-  vel  laicus,  quibusnon  incumbit  ex 


DIST.  111.  QUiESTlO  II, 


579 


'Ccisa 
an  bap- 

Dli  <|U0- 

■     iiii, 


1  est 
atio  ia 
la  Sa- 
itneu- 
m. 


ofliciOjSed  tiinUmi  iii  arliciilo  iiecos-  <«qiialis    necessilas,  quia     qiiormii- 

silatis,     iioii      peccaiil      mortalitei",  ilaiii  viMboruiii  foriiia   est  iiecessaria 

eliaiiisi  iioii  ohservant  istain  loriiiain  n'(|iiisita     ad      iiecessitateni    Sacra- 

oinniiio,   duiii    taiiicii    recte    facianl  inenti,  iil    iii    sc,  iil   Ikcc  pars,  (lUcie 

secundnm     iiilcntionem     Kcclesia»,  invocat  oinnes  personasTrinitalis  in 

quia   non  tenenlur  scire  islain    for-  noniinc  Patris,  ctc.    ([uia    pcr  illas 

inain,  sed  vere  dant  Sacrainenliiin.  parliculas    exprimitni     piincipaliter 

(juic     auteiii    mutatio     verboruin  bajitizans,  a  ipio  csl  immcdiate  col- 

posset    stare    cuin   veritatc    Sacra-  kitio  «;ratia',  et  ablutio  interior,  (juiB 

menti,  et  quie  noii,  dicetur  postea.  est  eHectus  Sacrainenli.  Sed  in  ver-  ^^'oister 

'1                    '                        '  ...                               '^^^  neces- 

Dico  eiiAo    uuod    luec   est    priecisa  bis  exnriinenlibus   minislrum,    iion   sario  ex- 

^           *                                          '  '                        .                    .                                      primitnr 

forina    tenenda    (U'    necessitate    ex  est  tanta  necessilas,  (juia  noii  est  de  io  Bapiis- 

parle  baptizantis,  cui  non  licet  ali-  necessitale  bacramenli  in  se,  ut  lioc    lyego. 

quam  varialionem    vcl    iiiutalionem  pronomen    demonstrans    personam 

facere   circa   eain  ;  quod   si    fecorit,  baptizantem,  scilicet    ego,  exprima- 

peccat    mortalilcr,   manente    tamen  tur ;  pertinct  tainen  ad  necessitatem 

Sacramento,  cum  aliiiua  mulatione  Sacramenti     expressio     tam     actus 

factacircaeam,  quantum  estexparte  quain    suscipientis    actuiii,    ut   tain 

ejus.  bujus   verbi    haptizo,    quam    liujus 

Sed  estne  alia  pra?.cisa  forma  ver-  pronoininis  /6%   secundffi    personoe, 

J)orum  necessaria  quantuin   est    ex  non  ita  persona   baptizantis.  Salva- 

parte  Sacrainenli  ?  Respondeo  quod  tor  enim  Mallli.  uUinio,  exprimens  Acius.  et 

^                                                     I                    T  ....               suscipien- 

sicut  contiuiiit  fieri  inotuni  vel  muta-  omnia  necessaria,  et  instituens  illud,  tesexprimi 

....  debeut. 

tionein  in  rcbus  secundum  substan-  nou  expressit  baptizanlis  personam, 

tiani,     secundum    quanlitalem,    se-  expressit  tamen    tani    aclum  in  se, 

cunduin    qiialilatem,    et    secunduin  quam  personam  suscipientem,  e«/i- 

ubi,  5.  Pliijsic.  te.ct.l.*d.  e/ 18.  ita  in  tes,  elc.  baplizantes  eos  in  nomine 

proposito  jiotest  intelli^i  fieri  muta-  Patris  et  Filii,  elc.  Graeci  vero,  qui 

tio  vel  variatio  verborum  secunduni  vere  conferunt  Sacramentum  IJa))- 

substatitiarn,  ut  si  alia  verba  j)onan-  tisini  sub  illa  forina  :  Daptizctur  ser- 

lur  pro  islis,  ut  si  dicatur,  e(jo   bal-  vus   Christi    in   noniine  Patris,   et 

neo  te  in  nomi)ie  Apostolorum  Joan-  Filii,  etc.  non  exprimunt  personam 

nis  et  Petri,  vel  secundum  quantita-  baptizantis. 

tem  subtrabendo  aliquid,  ut  nomen  Sed   si   qutoratur,  quae  sit  causa       g. 

alicujus  persoucC  Trinitatis,  vel  ad-  forin«e  verborum  in  Baptismo  GrcO-     Onare 

,,,..,                                                   ,.  .                           apudGrae- 

dendoaliquid  ,  vel  secundum  quati-  coruin,  etquare  non  exprimunt  jier- cosnoaex- 

,  .  .  .  „  primilur 

sonain  baj^lizantis,  sicul  lorma  tra-   bapiizans 
dita    ab    bk-clesia  ?  Uespondeo,    in   '"'^'"'"^- 


tatem  corrum])endo,  vel  j)rof(M'cndo 
inconjirue  ista  verba,  vcl  synco- 
pando,  vel  secundum  ubi,  scilicet 
transponendo  verba,  vel  aliquid  iii- 
terponendo. 

Verboru.n  aiitcm  omiiium  isto- 
rum,  qua' contiiienl  forinam  Sacra- 
menli,  cjo   bapti:jo  ie,  elc.    non  est 


piiiicij)io  divul^ationis  de  Baptismo 
gloriabaiitur  baptizati  de  bonitate 
ministri,  quod  a  meliori  fuerunt  mi- 
iiistro  baj)tizati  dicentes,  ejo  qui- 
dem  Pauli,  cjo  vero  Apolto,  eyo 
vero  Ccplue,  i[Uiv  ^loria  eral  scbis- 


580 


LIBRI  IV. 


I 


jnalis  iiiLer  e(js  causa,  ul  palcl  jjiir 
Aposl(jluni  1.  Corinlli.  1.  el  icJco 
ad  ainovondnm  caiisam  islius  con- 
lcnLionis  inLor  eos,  permissaest  tunc 
forma  prcedicta  observari,  ISed  credo 
quod  nisi  nunc  cessenlab  illa  forma, 
et  teneant  forinam  communem  Ec- 
clesiae,  quod  peccenl  morlalilor,  nisi 
Q^°corum  fuerit  cuin  eis  dispensaLum.  LaLini 
fuisseoiim  y(3,.(j     qyj  yeraciter  crcdunt  Deuni 

licilauj  et  '      1 

lorie  modo  j^olum  cllcclum   Baptisiui  conferre, 

apudipsos. 

ut  assistentem  suo  signo,  ut  siL  ve- 
rum,  et  non  ministrum  jbapLizanLem 
conferre  efrectum,  quem  designat, 
tenent  formam  tradiLam  ab  Eccle- 
sia,  indicando  personam  bapLizantis 
per  verbum  indicalivuin  baptizo. 
Grffici  eLiani  melius  potuissent  uti 
aliis  verbis  quam  istis,  haptizetur 
servus  Cliristi,  quia  non  est  servus 
Christi  antequam  bapLizaLur,  sed 
bapLizalur  uL  fiat  servus  Christi,  et 
ideo  non  ponunt  conveniens  sus- 
cepLivum  Baplismi.  Verius  ergo  et 
expressius  exprimitur  veritas  hujus 
Sacramenti  per  formain  communem 
traditam  abEcclesia,  quam  per  for- 
mam  Gra^corum. 

Ad  proposiLum  dico,  quod  muLa- 
tio  facta  secundum  substanLiam  ver- 
borum,  non  semper  muLatvel  des- 
truit  Sacramentum.  PaLeL  de  muLa- 
tione  verborum  iii  forma,  qua  uLun- 
lur  GrcEci.  Verbum  enim  baptizo 
exprimens  actuin  per  modum  indi- 
cativum,  muLant  ipsi  in  opLaLivum 
baptizetur,  et  ubi  nosloco  suscipien- 
Lis  ponimus  te,  ibi  ponunt  servus 
Christi,  et  tamen  utruinque  est  ne- 
cessarium  Sacramenlum,  et  utraque 
forma  salvaL  Sacramentum. 


SCHOLIUM  II. 

.Gertum  esse  ail  oliiri  voluisse  Baptismum  ia 
noinine  Chrisli  sine  expressiuno  Triiiilalis, 
mudo  lamcn  talc  BapliBma  esl  dubium.  Ita 
Amiiros.  eilatus  hlc  a  Magisi.  et  colligilur  ex 
A(:l.2.  R.  iO.  ct  19.  iil)i  est  menlio  Uaplismi  in 
nomine  Christi  siiie  Trinilatis  mentione.  Tenet 
Mag.  hic  Alens.  'i.  p.  q  8.  m.  3.  arl.  3.  D. 
Thom.  3.  p.  quxst.  66.  art.  6.  ad  i.  Albert.  Lic 
arl.  2.  D.  Bunav.  p.  i.  art.  2.  quaest.  2.  KicharJ. 
arl.  2.  quuisl.  3.  ad  10.  cum  Scolo  hic.  Goffr. 
Suar.  sup.  cii.  Cano  6.  de  locis,  cap.  8.  ad  7. 
cum  aliis  tencnt  Apostolos  nunquam  baptizasse 
in  noinint  Christi.  Uemum,  inquil,  veriua  vide- 
lur,  quod  bdpliMlua  non  essel,  qui  nunc  bajjttzi- 
relur  in  nomine  Ckrisli,  sme  expre^sione  Trini- 
tulis.  [ta  Doclor  hic  sioe  assertione,  sed  in 
scripto  Oxoniensi  omnino  dubius  mansit. 

De  aliis  etiam  verbis  inagis  ne-  7 
cessariis  ad  hoc  Sacramentum,  fieri 
poLesL  mulatio  secundum  substan- 
tiain  dupliciter  :  Uno  modo  quod  una 
dictio  ponatur  loco  alterius,  idoin 
significans,  licet  alio  modo,  ut  cum 
loco  Trinitatis  personarurn,  ponaLur 
C/iristi  vei  Dei,  el  tunc    dico  quod  ^'*^,^^| 

'  1  pote.st 

nec  mulatur  forma,  nec  virlus  iiap-  t^" 
Lisini.  Vox  enim  esL  materiale  in  dic-  gnat 
tione  et  oratione,  et  signaLum  ejus 
esl  formale  ;  et  ideo  si  signaLum  ejus 
maneat  idem,  forma  manet  eadem, 
et  per  consequens  baplizatio  potcst 
fieri  in  omni  lingua,  cLiamsi  difTerat 
secundum  vocem  apud  diversos.  Si 
aulein  fiaL  mulatio  secundum  sub- 
statUiam,  uL  loco  unius  dictionis  po- 
natur  alia  aliud  significans,  hoc  con- 
tingit  dupliciter  :  Uno  modo  uL 
simplicitor  significet  aliud,  et  tunc 
certuin  est  quod  non  salvatur  forma 
BapLismi,  uL  dicatur,  Joannes  Ro- 
berni  immergat  in  nomine  Joannis 
Roberni  et  Petri.  Alio  modo  ut  idem 
significet,  licet  sub  alia  et  alia  ra- 
tione.  Et  de  hoc  sunt  opiniones, 
specialiter  de  hocnomine  Cfiristus, 
utrum  sit  vera  forma  Baptismi,  di- 


de 


DIST.   111.  Qy.t:STlU  II.  ."iSl 

condo,     ('(/0    te  baplizo  iii    nomiitc         Ncc  viden  (iiiod  dicliiiii  Aiiilndsii 

Cliristi,  ol    vidcdur  (iimd    sic,  (jiiia,  iii  iiltera  sit  absoluto  veruiii  dc    di- 

ul  patel  per  Aiiihntsiiim.  cl  suinilui'  inissione,  cuin  dicil    (|ii(i(l   si  ali(juis 

Act.  1.  ct  1 1.  ali(iuaiid()  suh  ista  for-  hapli/arclur  iii  iKniiiiic  iiiiius  perso- 

ma  confcrchatur  liaplismus,  ncc  lt>-  sona^,  dummodo    iioii  iiialc   scnlia- 

^imus   alicuhi    expresse   quod    ijisa  liirdcaliis,   (juod  vere   essol   hapli- 

fiicril   revocala  ;  er^o  vidctur  (juod  zalus.     lA     idoo     exponendus    esl, 

adhuc  suh  ipsa  possit  cunferri  liap-  el  diceiidum    (juod  si    pucr   cxpiia- 

lisma.  retdiclo  ///  nomine  Patris,  credilur 

ristus        llcm,  dicil  MajAisler  in  lillera  (juod  quod  Dcus  ex  misericordia  residuiim 

it"  Clirislus  esl  idem  ciiin  totaTrinitale,  supplchil ;  scd  si  Sacerdos  tunc  ex- 

ul!'^'  el  per  r///7,sY//;// inlclli^ilur  un^ens,  pirarcl,  el  |)uer  superviveret,  esset 

unctum,  et  unctio  ipsa.  denuo  haplizandus. 
8.           Sed  hic  diihito  an  quis  esset  hap-         l)c    aliis    mutationihus     corrum- 

tizatus    suflicienter  virtule   islorum  pendo  verha,  vel  corrujite  proferen- 

verhorum,  cyo  te  haptizn  in  nomine  do  per   niodum    mutationis   ah  ubi 

C/iristi,  quia  niillus  polest  rcvocare  qua.'  alil)i  *.  MnOxon. 

legem  statutam    a    superiore    ejus,         Ad  primam   ralioncm   in   ojiposi.    ei^^eqq.' 

nec   ullra   lcmpus    dispensatum    al)  tum,  dico  quod  vcrha  non  sunt  pro-       9. 

eo,  uti    dispcnsatione  ejus.  Christus  piie    forma    Baptismi,  sed     tantiim   ufJmTr- 

insliluil   lia|)tismum    dari,    non     in  aj)proi)riate    lo^iuendo    comparando   gument. 

nomine  suo,  sed    in   noinine    lolius  ipsa  ad  aquam,  ut  ad   partem  mate- 

Tiiiiilatis    ex|)licite,  nisi   foite    pro  rifle  minus  principalem. 
tempore  certo,  et  causa  necessaria,         Ad    secundum    dico    quod     hcoc  Ad  secun- 

ut  divulfiaretur  nomen  Christi  ;  ergo  oratio  pro  toto    tempore  prolationis 

nomine  Christi  divulgato,  et  causa  verhorum,    nec  est  vera,  nec  falsa, 

ns  cessante,     non      possunt     Apostoli?  sed    neutra,    iit    haheal     verilalcm 

Iri°u"*  cum  qiiihus    dispensatum     fiiit    ad  suain  tanlum  in  ullimo  instanli  pro- 

"miuc  tempus  in  nomine  Christi  haptizare,  lationis   eoruin.     De     hoc    dicetur 

'^'^"g^^j^^  et  posl  illud  tempus   formam  insti-  in[ei\us  in  7nateria  Eucliaristix. 

tulam   a  Christo,  ubi    invocarentur         Aliter    tainen     potcst    dici    quod  Anfnrma 

rn    •     •        .  1  ■  I-  •  r  causel  ut 

personrc  Innitatis,  ali(iiialiler  revo-  ha^c  creatio  proul  est  vera,  estlorina  vera.vide 

care.  Etideosinunc  aliquis  tenere-  Baptismi,  et    luiic    ad    probationem  ' 

tur  ex  officio  scire    formam    institu-  dictj  quod  illa  ahlulio  esl  prior  veri- 

tam  a  Chiisto,  et  baptizaret  aliquem  tate  islius  propositionis,  ^^/yo  tc  bap- 

in  nomiiie  Christi,   ego  credo   quod  tizo,  etc.  a  cujus  veritate  hahet  illa 

Iniliil  faceret  in  virtute  Sacramenli.  propositio  suam  vcritatem,  quia  Iutc 

Si  autem  fiat   varialio  secundiim  proposilio  nullani  ahliilionem  signat, 

quantilatem    addondo   aliquam,  vol  nec  hffic  abliitio  ost  Sacramonlum  ; 

diiniltondo  aliqiiid  ex  istis,  dico  quod  sod  tunc  est  Sacramontum,  quando 

si  aliciuid  addatur  ropugnans  vorhis  fit  in   aqiia  cuni  verhis,  ol  ideo  veri- 

princii^alihus,  vol  diminuens   vorha  las  istius  propositionis  non  soquitur 

illa,    nihil    lit,    quia     iion     servatur  Sacramonluni,  sod  soquilur  ahlutio- 

forma.  nein  naturaliter  ;  unde  idem  est  di- 


ligm 
lOQiiue 


?582 


LIBRT  IV. 


Ad  lerli- 
um. 


Ad   quar- 
tum. 


Ad  quin- 

tum. 

Sermo  du- 

plex. 


cevQ  ■  nno  hantho  /(',  i\c   si   dicoiot,  .Miiid   ;ml(Mn    siprnificnt   primo    et  Paterd 

er/0  ahhio  lc.  por  s(!  propriotatcin,  cl  non  cst   ea-    Bonat 

A(l  lcrtium  dico  quod  iicct  (l(;l  in-'  dom  vis  nominis  |)ro])rii  ct  propiie-nSn. 

tolli^^ere  orationem,  non  est   lamcn  talis  nominis  in    invocalionc    facta 

oratio ;  c?<r/'o  enim  non    est   oralio,  alicujus  porsoiif-K  ad   aliquom  oircc- 

sed  tantum  una  dictio,  et  nunquam  tum,  ctideo  non  sufficitponorc  unum 

oralio  est  ex  una   dictione,  et  idco  loco  allerius,  sed  dcbent  poni  per- 

licet  det  intelligere  orationem,  non  soncc   per  ordinem    originis,  primo 

est  tamen  oratio,  nisi   cxprimanfur  Pat(M-,  doindo  Filius,  terlio  Spiritus 

plura,  qucP  dant  ipsam  intclligere.  sanctus,  qui  est  ab  ulroque. 

Ad  quartum  de  Grfficis,  patet  ex 
jam  dictis. 

Ad  quintum  dico  quod  dirip^itur 
sermo  bajjlizato,  ut  in  eo  sit  efFcclus. 
Et   cum     dicitur,     fruslra    dirigitur 


QU.ESTIO  II l. 

Utrum  sola  aqua  naturalis  et  pura    sit 
conveniens  materia   Baptisrni. 


Ad   sex- 
tum. 


sermo    non  intellmenli,   dico    quod  Alens.  4.  j^.  9.  13.  w.  2.  a.  i  D.  Bonav.  Aic  p.  2. 

,      ,       ,                 •  ,            ,       .  n.    \.    (I.    2.    Richard.   a.    1.  q.   3.    !).  Thom. 

sermo   est  duplex,  quidam    tantum  ^u^.s^  ,  ari.  3.  ei  3.  p.  3.  p.  q.m.  a.  3.  pa  4 

significativus,  quidam  vero  operati-  Suar.  ibi  disp.  20.  Scot.  in  o.xon.  hic  qu:esi. 

vus  ;  primo  modo  est  propositio  ve- 

ra,  secundo  modo  falsa.  Videtur  quod  non,  quia  aqua  ar        j 

Ad  sextum  dico  quod  qusestio  fuit  tificialis  est  ejusdem  speciei,  et  aqua  Arguc 

mota  Papae  non  proptor  ly  erjo,  sed  pro  tota  specie  est  conveniens.  Pri-  ^"^™ 

quia  Judseus  fuit  qui  baptizavit,  et  mum    patet,  quia    aqua    artificialis 

ad  hoc  respondens  Papa  dixit  quod  habet  qualitates  similes,  ut  humec- 

sufficit  si  dixit  in  nomine   Trinita-  tare  et  frigefacere  ;  igitur,  etc. 


tis. 


Item,  omne   mixtum  ^rossius   est 


Ad  sepli- 
mum. 


Seci 
dut 


Ad  octa- 
vum. 

Ad  nonum< 


Ad  septimum  de  Ambrosio    dico  quam  aqua  elementaris  ;   sed  aqua 

ut  supra    quod    hoc   est   intelligen-  stillata  est  subtilior,  cum  sit  clarior 

dum,  si    impossibilitas  sit  ex  parte  et  mundior  ;  igitur  ipsa  non  est  mix- 

ministri,  tunc  est  puer   iterum  bap-  ta;  igitur  est  aqua  pura. 
tizandus,  si    ex    parte    recipientis,         Item,  miscibilia  possunt  naturali-  Tertii 

sperandum  est  quod  Deus  supplebit.  terseparari  a  mixto  ;  igitur  artifex 

Ad  octavum  de  patrias  j^atet    ex  potcst   extrahere    veram    aquam    a 

jam  dictis.  mixto  applicando  debitum  agens. 

Ad  ultimum  de  genitoris,  etc.    di-         Et   confirmatur,  quia  magi  Pha- 

cendum  quod  Auguslinus  ibi  inlelli-  raonis  fecerant  veros    dracones    et 

gitquod  idem  est  genitor  el  Pater,  veras  ranas;  sed  multum  facilius  est 

quantum  ad   hoc   quod   est  dici  ad  extrahere  miscibilia  a  mixto,  adhi- 

alterum,  sive  importare   proprieta-  bendo  debila  activa  passivis,  quam 

tem    ejusdem   personcP  ;    sed     non  altera  producere. 
sunt  idem  quantum  ad  priinum  con-         hem,  Joan.  19.  exivit  sanguis  et  q^^^j 

ceptu    signilicatum  utrobique,  quia  aqua  de  latere  Christi,  et  tamen  ille 

Pater  significat  primo  et  per  se  sup-  humor  fuit  phlegma  ;  igitur  posset 

positum  in  natura  divina.  homo  baptizari  in  phlegmate. 


aiotum. 


I 


DIST.   III.  UU/ESTIO  m.  581 

ll(Mn,  aqucijCjiia  iiliimir  (■oiiiiiiimi-  rcsp^KMii   altcriiis,  qiiia   iii    omnilms 

lcr,  iion  ost  pura,  (|iiia  oiniiis  a^jiia  coinposilis  cl  coiisliliitis  ex  parlilms 

liahel  siios   vaporcs,  cl    lamcii  aqiia  iiiiiim   liahcl    ralioncin    inal(iria%    et 

qua  nliinur,  cst  ronvcniciis  matcria  aliiid     liahcl      lalioncm     rorina^,    (it 

liaplismi ;  cr^o.  vcrha    non    jiossunl     csse    maleria 


Atio  ad       Oiijiosiliim,  Joan.  M..V/.S7"  (////.s-  re-  rcsjicrtu   aijmp  in  ablnlione  Sacra- 

'lum'"    iidtus    fuent    e,r    ai/ua,    clc.    Ilcm,  niciili  ;  scd    a(iua    csl   matciia    rcs- MaieriaBa- 

—  '  ^  ,  •       1»         •  plismi 

Mallli.  '■{.  peclu   verborum,  et  maleria  JJapljs-  proxima, 

,  •  •    , .        ablutio,  re- 

mi  remoia,  (juia    jier    appioj)riali(<-     „joia, 

scilOLlUM.  nein   laiilnm,  sed   maleria  Baj)lismi     ^'^"*' 

,,     .  .    •        n    .•  .^-  pro|)inqiia  esl  ahiulio   in   a(iua  1'acla 

Docel   aquam   esse    materiani    Baplismi    su-  '       '        *     .  ^ 

mendo   materiam    pro    parle    minus  principali  CUin  verl)is,  et  ajiplicalio    verboruni 

fundamenii  relationis,  qua  constiluitur  Baptis-  ad    (dcinonlum,     qiiod      esseiltialiter 

mus.  ul  dictum  est  de    lorma    qu^st.    pr*ced.  ^^^     siy:muu      ilivisihilis     ^ratiae     Ot 
Requiriiur  (luod  sil    aqua    nuturulis,   quia   haec         .  ■      •       •  ■  .  • 

soiaest  absoiute  aqua.  Expiicat  opiime  qu<E-  ablutionis  aniincT  interioris,  ef  non 

nam  impuritas  impedil,  ne  sit  materia.    Proxi-  aqua    lan  lum,  sicut   dixit  Beruardus 

maautem  maleriaestablutioperaquam.  Vide  Glossator,    propter     quod    prollibllit 

Florent.  in  decreto  Eus.  et  Trident.  ss.  7.   cap.  .    ,  •.,•  i  -i  •      i 

2.  elc.  linnUer,  de  summa  Trinilale.  '«l'^'"  ''a^'»"^  pernilltl  blbl  ab  asiUO, 

ne  asinusbiberet  Sacramentuin.  Sed 

.)  In   ista   qihcslione    dislmgiio    de  boc  niinis  est    Bernardice  dictum, 

lateria    "^'ilt^''ia,    sicut    prius    dislinxi     de  quia  isla  aqua  non  esl  tanluin   Sa- 

ipiiciter  lorina.  Materia  uno  modo   accij)itur  cramentuin   Baplismi,  nec    inateria 

icut  et    jjrojirie,  prout  est  proj)rium  suscep-  proxima   graticc   invisibilis  et   ablu- 

tiviiin  fornice,  et   sic  aqua  non    est  tionis   interioris,   (juia    tunc    omnis 

proprie  maleria  Baplismi,  quia  non  aqua  esset   Sacramentum,  et   inate- 

recipit  in  se  formam  liajitismi,  quia  ria  proxima  Baj)tismi,  et  illius  elTec- 

verba  non  sunt  in  aqua.  Alio  modo  tus  invisihilis.  Sed  proxima  materia 

accijjilur  materia  appropriate,  sicut  establulio   exterior   cuin   verbis,  iit 

forina  prius  accipiebatur  apjiropria-  dictiim  est. 

te,  comparando  eain  ad   aliam   jiar-         Sed  quare   magis   placiiit   ('hrislo 

tem  compositi,  et  sic  vcrha  ista,  ef/o  inslituere    hoc    Sacramentum     fieri 

/e  ^^/y>^/iro,  possuntdici  formaaqua3,  in    aqua  quam    in   alio    li^jiiore,  ut 

ut  materiae,  quia   in  omnihus    con-  in    olco    vel    vino.   Sunt   inultae   et 

currentihus  ad  aliquod  lertium  con-  apertae   congruentiee,  aqua   esl    fri- 

stilucnduin,unuin  conciirrit  utprin-  gida,  fluida,    lucida,    necessaria,   et 

cipale    et    forma,    aliud    ut    minus  communis  ;  el  hffi  omnes  proprieta- 

principale    et    maleria.    (.um    erj^o  tes  conveniunt  illi    hiimori,  in    qiio 

aqua  et    veiba    sic    concurrant    ad  debel    fieri  Baptismus,   qui    csl    ad 

conslitutionem  Baptismi,  et  ablulio-  rej)rimendum  cnpstum    concupiscen- 

nem   corpoiis  cxleriorem,  qiiffi    est  ticP,  ad    flectendum   rigorem   inohe- 

Sacramentum,  sequilur  quod   uniim  dienticP,  ad  illiistrandiim  jierclarita- 

istorum  cst  principale  respeclu  ler-  tem  fidei,  ad  inlroducendum  in  \  iam 

tii,  elaliud  minus  principale,  et  per  salutis.  VA  boc  est  commune   omni- 

consequens    unum    esse    materiam  bus,  sicut  lex  ista,  cujus  hoc  Sacra- 


584 


LIBHl  IV. 


Qua   sil 
aqiia  ua- 

luralis. 


Per  vires 

Daturae 

non  potest 

immediale 

ex  mixto 

generari 
vera  aqua. 
Alchimistac 

deceptio. 


iiionliitn  ost   iinitalivinn,  ooininiiiiis 
est  oinnibiis  nd  salutom. 

Solnnimodo  (\()  isla  (jUcBsliono 
vidondum  osl,  qiia;  sit  aqua  natura- 
lis  ?  Ad  qiiod  dico,  quod  ornnis 
a(jiia,  qiia'  producta  ost  in  es.^^e  na- 
turali  ab  agonte  naturali  jior  nalu- 
ram,est  aqua  naturalis  ;  mulla  onim 
humida  sunl  producta  in  esse  por 
parlem,  ut  |)uta  i)or  dislillationem 
et  ignom,  auxilio  natur.ie,  quee  non 
sunt  vercB  aqufle  in  spocie  aquoe, 
ut  elemontum  aquto.  Possibile  ost 
tamen  mixtum  naturalo,  sive  per 
modum  naturcO  resolvi  in  elemenla 
naturalia,et  ita  in  aquam  et  ignem, 
ut  pnra  sunt,  activo  et  passivo  con- 
venienter  approximatis,  eL  hoc  acti- 
vo  agente  per  modia  doterminata 
secundum  procossum  determina- 
tum  ordinatum  a  natura,  quia  non 
statim  rosolvitur  mixtum  in  elomen- 
ta  actione  agentis,  sed  oportet  ip- 
sum  prius  transire  secundum  media 
omnia,  quae  requiruntur  in  proces- 
su  naturpe  ad  inductionem  formcB 
elementaris,  quse  est  finis  istius 
processus  naturae.  Unde  secundum 
Philosophum  8.  MetapJi.  text.  14. 
ex  aceto  non  fit  stalim  et  immedia- 
te  vinum,  sed  oportot  prius  transire 
per  oninia  media  determinata,  qua3 
sunt  requisita  per  naturam  ad  (or- 
mam  aceti,  antequam  inducatur 
forma  aceti,  ut  oportet  prins  resol- 
vi  acetum  in  terram,  ot  in  niate- 
riam  primam,  et  post  in  vitem,  et 
post  in  uvam,  et  sic  de  aliis.  Unde 
tota  natura  universi  non  produceret 
unain  guKam  aqucT  de  omnihus  li- 
gnis  universi,  prcTtermisso  isto  or- 
dine  agendi  per  modia  detorminata 
exnafura  ;  et  idoo  mentiuntur  Al- 
chymistse,  qui   dicunt  se  producere 


S  D 


a(jiiain  veram  ox  silico,  ut  (domon- 
tiim,  quia  non  a^unt  por  media  de- 
torininata  ox  natura,  (juibus  tantum, 
et  non  alitor  nata  ost  aqua  naturali- 
t(!r  gonorari  ex  rnixto,  quia  stalim 
I)er  ignem  resolvunt  mixtum  in  il- 
liim  liumor-em,  qui  nou  estaquain 
specio  aqucT,  sed  aliquis  alius  li- 
quor,  din^oions  specie  ab  aqira.  Nec 
eliain  utuntur  convenienti  aclivo, 
quia  non  utuntur  ut  in  pluribus, 
nisi  igne  ad  omnia  qua3  agunt 
secundum  illam  artom,  qui  non  vi- 
dotur  convoniens  aclioni  respectu 
generationis  aqua;  natui"alis,  quia 
unum  elementum  non  videtur  posse 
producere  aliud  per  naturam,  ete- 
nim  sicut  surit  impermixta  in  e.sse, 
ita  in  agendo,  rnaxime  oidine  nalu- 
raH  prsetermisso.  Solus  ergo  auctor 
natui'se  Deus,  qui  non  ligatur  ad  ^^^ 
processum    et    ad     oixiinom    eius,    "^''?*' 

i  ,  .  ortiin 

sed  est  super'  ipsam,  quia  fecit  ip-  quem 
sam  voluntarie,  potest  rllum  ordi- 
nem  non  observare,  et  ideo  ipse  po- 
test  soluin  immediate  ex  mixto  fa- 
cere  aquaiii  naturalem,  sicut  fecit 
ipsain  et  oinnia  alia  elementa  ex 
nihik)  ;  et  ideo  humor  produclus  per 
artem  Alchimise,  non  est  aqua  pu- 
ra,  sed  alius  iiquor,  quia  licet  ha- 
beat  aliquas  qualitates  similes  qua- 
litatibus  aqucB  naturalis,  plur-es 
tamen  habet  dissimiles  quam  simi- 
les  ;  nam  qusedam  sunt  effective  ca- 
lidse,  qua^dam  siccse,  quse  sunt  qua- 
litates  pi^oprise  talis  liquoris  conse- 
quentes  naturam  speciei  illius,  quee 
nullo  modo  conveniunt  cum  aqua 
naturali,  sicut  dicunt  medici,  et  be- 
ne,  quod  licet  aliquse  herbse  conve- 
niunl  in  inullis  qualitalibus,  una  ta- 
mon  sanat  a  tali  infirmitate,  et  non 
alia,  por  qualitatem    sibi  propriam, 


DIST.  III.  QU^STIO  III. 


585 


I 


4. 


qiian   esl   a    tola   specio,  id  ost,  qiia^  lelli^i  (lujdicilor  :   Uno  inodo,   qiKid 

iialiiraliler     consoquiliir     j)i«tj)iiam  cx  uiixlionihus  lial   ali^juod    bMlimii 

sj)ecieni  illius.  per  se  unuiii,  sive  sit   iicrloclii  inix- 

Ad  h()(;  auleni  (juod  aliqua  essent  tuin,  cl    iii    lciiniiio    iiiixlionis,    iil 

lleniutt'  ejusdcin  sj)eciei,  oportel  ea  conve-  suiil  coinjiosila  coijiora  ex  quatiior 

V"'",""f"' nire   in  oinnibus  (lualilalihus  illiiis  (dcinenlis,    \v\   iinncrfcclc   iiiixluin, 

ittiiiaiis.   sj)eciei,  el  ita  jialcl  quod    aqua  arti-  cl  iii   via  ad    j^erfcclani   inixlioneni, 

ficialis,  nt  aqna  rosacea,  v(d  aliqiia  cujiisrnodi  sunl   iiiipressiones  gran- 

alia  aqua  dislillala.  noii  cst  cjusdcm  dinis  ct  nivis  ;  ct  aqna,  sive  sic,  sive   Nix.gia- 

.    .  .....  !■•  •      cie»,quaD- 

speciei    cum    a(jiia    iiatuiali,    quia  sic  inixta  cum  aliis,  non  esl   inaleria    do  noa 

aqua  naluralis  est  illa  qine   j)roduci-  i5aj)lisini,  dum  cst  iii  tali  composilo,  adBapiis- 

tur  ab  a^ente  naturali,  et  pcr  inedia  quia  parles  iniscibiliuin  iion  suiil  iii      ™"™' 

delerminata,  et  quod  nulluin  agens  iiiixlo,  nisi  in  potcnlia  ;   iiiide    per 

naturale  possct  illain  aliter  ex  mixto  nivein,  dum  est  sic  inixtuin,nec  per 

producere      quocumque      adjutorio  ^randinem,  antcquam  resolvatur  in 

nalurse,   nec    adjutorio   dffimonum,  elemenlum    aqucT,   non    polest  fieri 

agiPha-  vcl  alioium  Anj^clorum.  Quod  enim  Bajitismus. 

magi     Pbaraonis    produxerunt    ex         Alio  modo  potest  intellijii   mixtio       g 

aqua    illa   ranas    quasi    subito,    el  non  proprie,  sed  pei*  appositionem 

quod    multa    mirabilia    modo    fiunt  vel  jiixtapositionem    partium,   qua? 

prseter  communem  cursuin  et  ordi-  non    apparet    tantum    juxtaposilio 

nem  consuetum,  hoc  non  fit  mira-  partium,  sed  etiain  mixtio  qua^lam, 

tculose,  nec  praeler  processum  natu-  sicut  est  in  juxlapositione  partium 

rae,  quia  omnes  DcEinones  Inferni  liquidoruni,  ut  aquee  et  vini,  vel 
non  facerent  unum  miraculum  ;  sed 
hoc  fit  secundum  determinatum 
ordinem  naturce  jungendo  conve- 
nientia  acliva  jiassivis  citius  qiiam 
aliqua  creatura  inferior  faceret.  Ipsi 


luuis  ra- 
las  veie 
jroduxe- 

runi. 
laeuiones 
oiirucula 
eflicere 
lou  pos- 

BUUt. 


aquae   et  oiei,    vel   solidorum    cum 
liquidis,    nt    sahs    cum     aqua,    vel 


L 


glaciei  cuin  aqua,  in  quarum  utra- 
que  juxtapositione  partium   semper 
manet    aqua    actualiter    in    propria 
enim  ditati  naturalibus  suis  eo  per-     specie      Et    de    ista   juxtaposilione    Puritas 
venerunt   ut   intclligerent  per  qucT     partium  adhuc  distinguo,  quia  vcl  fi2".*q^u^^a. 
activapossunt  tales  efi^ectus  produci,     ista    juxtapositio  parlium  pi'ohil)et  ^"Jgl^JJ^i^" 
et  ideo  jungendo  illa  illis,  eflectus     vim  abluendi,  sicut  cst  in  aqua  ita 
evenit  naturalis,    et    ita    Daemones     spissata  cuin  pasta,  vel  siliqua,   vel 
jungendo    aquis    aliquibus    propria     terra  foelida  ut  luto,  quod  non  appa- 
acliva  rcsjiectu  ranarum  ficndaruin,     rct  puritas.  Et  sic  dicoquod  non  est 
statim  faciebanl  illa  ranas  ex  aquis     conveniens  materia  Baj)lismi,   quia 
natnraliter,    et  non  virtute  propria     Bajitismus     cst    Sacramenlum,     et 
nisi  isto  inodo.  ablutio    exterior,    quce    est   signum 

Dico    ergo   quod   aqua    pura    est     talis  efTeclus  invisibilis,  ul  ablulionis 


quapura 

!i  lautum  tantnm  conveniens  materia  Baptis-  anima?  inlerioris. 

uinleria  .      . 

sapiismi.  nii,  qua3  non  habet  mixtionom   cum  IJnde  per  aniiam  imnrcssam  lulo 

lufficum  alio.  non  iit  materia  Bajitismi,  quia  non 

piex.         Sed  mixtioncm  fieri,    potcst    in-  ahlueret   corpus,    nec  esset   verum 


586  Mnni  IV. 

si^niim  abliilicHiis  inlorioris   inliiio  (iiiior   viaB   non    polesl  liaberi,    riat 

tio  corporis  in  tali  acjua.  (luod  licite  fieri  potest,  et   reli^iiiiim 

!Si   aiilem   talis  juxtaposilio     j)ai-  omissum  est  caiile    siipplendiim,  ut 

tium    non     impediat   vim   ablmuidi,  si  ali^jiiis  dubilet  se  esse  baplizalum, 

sicut    est    afjiia     maris     conjiincla  baptizctiir  siib  condilione  sic,  ni  es 

miiltis    vaporibiis    terrestribus,     et  baj>tizaliiH^non  lo  haplizo;  ned si  nnn 

aqua  commiinis,  qiia  niinc  commii-  eshaptizalus,  efiolehaptizo  in  nomi- 

niler   utunUir  bomincs,    sic    polest  ne  Patris,et  Filii,et  Spiritussancti. 

esse  maleria  convcniens  Baptismi.  Ad  argumcnta.Ad  primum  princi- 

Ouse    autem   a(7ua    retinet   suam  pale,  dico  quod    illa   non    est   aquaAiprimu 

^                                    ^                                          .  .                                        .    .                       .     ar«^umeul 

speciem,  et  quas  non,  in  juxtaposi-  naluralis.     Et    cum    dicitur,    acci-  priDcipai. 

tione  partium  pertinet  ad  naturalem  dentia  sunt  similia,   dico    quod   ac- 

scire.  De  quibus  autem  juxtapositis  cidentia  possunt     esse    convenien- 

patet  eorum  mixtio,    et  per.  conse-  tia,    et    lamen    illa    quorum    sunt 

quens  non  sunt  materia  debita  liap-  specie  diflerentia,   ut  aer  et  aqua, 

tismi,  sicut  urina  digesta,   quse  est  sunt    perspicua,  et  tamen    in   aliis 

colalura   sanguinis.   De  quibusdam  sunt  difTerentia,  sic  aqua  artificialis 

autem  aquis  dubium  est  si  conser-  et  naturalis.  Unde  sicut  dicunt  me- 

ventet  retineant  suam  speciem,   ut  dici,  quod  hoc  habet  talem  virlutem 

in  lixivio  et  in   cerevisia.   De   cere-  a  tota  specie,  bene  est  dictum,  quia 

visia  autem  dicit  unus  Doctor,  quod  una  est  forma    specifica,   et  ipsam 

quiahabet  vim  nutriendi,  quod  non  consequilur   talis   qualitas,    et    sic 

habet  simplex  elementum,  ideo  ibi  qualilas  propria  consequens  formam 

aqua  non  tenet  suam  speciem.  Sed  specificam  hujus  aquae  et  illius,  est 

heec  ratio  non  concludit,  quia  quan-  alia  et  alia. 

tumcumque  salvetur  species  aquae,  Ad  aliud,  dico  quod  aqua  slillata  Ad  secui 

dum  bladum  jacuit  in  ipsa,   adhuc  est  purior  secundum   sensum,  quia     *^""'* 

nutriet    ratione     substantiae     bladi  aqua  qua  utimur,  est  mixlum  secun- 

admixti,  vel  appositi.  De  aliis  aquis  dum  sensum,  licet  ibi  sit  juxtaposi- 

dubium  est.  tio,  quae  non  percipitur. 

7.           Sed  de  omnibus,  quae  pertinent  ad  Ad  aliud,  concedo  quod  aqua  na-  Ad  teru 

Tresregu-  matcriam   istam  pono  tres  regulas:  turalis  potest    separari  a   mixto,  et 

candi  ia   PHma  cst,  quod  in  omuibus  possibi-  alia  miscibilia,   sed   non   est  adhuc 

demateri?,  libus  viatutior  eligatur,  unde  nullus  talis    ars  adinvenla.    Sed    Diabolus 

?at?co*lfve'  baptizet  in   aliquo  liquore,  de   quo  polest  addere  talia  activa  passivis, 

nieussit.  (iui)itat  au  sit  pura  aqua,    si  adsit  quee  possunt  extrahere   aquam   per 

possibilitas    ad    habendum    aquam  debita    media,    sicut /|docuit   magos 

puram  in  specie  aquae.  Secunda  re-  Pharaonis.     Nescio     autem     si   sic 

gula    est,    quod  si   possibilitas  non  fecerunt  Alconomi  pactum  cum  Dae- 

est   ad  habendum  materiam  conve-  monibus,    tamen    et    si    fecissent, 

nientem    alicujus     Sacramenti,  via  adhuc  non   causarent    aquam,  nisi 

propinquior    viap.    certae,    quantum  per   media  debita,    cum  tamen  ipsi 

possumus  probabiliter  judicare,   eli-  agunt  praecipue  per  ignem. 

galur.  Tertia  regula,  si  via  propin-  Ad  aliud,  dico  quod  Innocentius  "^tum"' 


niST.  IIT.  QU.^.STIO  IV. 


r)87 


/era  aqiiR 

flu\it  <>x 

lulere 

(Ibrisli 

rhtl    sess. 

S. cap.  7. 


Ad  ult. 


P<1pa  (Hxit  (iiind  oxivit  vt^ra  aqna  do  legoin  Mosaicain,  pnoropil  CiiTiini- 

latoro  (Ihrisli,    ot   lioc   piohal,   quia  oisidiioin  ;  orgo  non  jiolosl  ah  ali^pio 

qiti  fi(/if,ti'}>li?)ionitnn  pcrltihttit  \  ot  infoiioii  rovooari. 
si  j)lilo^nia  vidissol,  (U^  illo   tosliino-         Nec     lo^iliif     nhi    (^liristus    eain 

ninm  |)orhihnisset,  sivo   laineii  hoc  revocaveril,    iino   ipse   (•onlirinaiulo 

fnissot  naliiralitor,   sive    miraculose  illani,   opus  Circnincisionis    in    so- 

nosoil.  molipsosuscepil  ;  iii  line  oliain  vitio, 

A(l  alind,  dico  (juod  inixlio  secun-  ot    in    die    c(Ence     coinodit    a^nnin 

dnin  sensnin,  (jUcO  esl  in  iuina,  (iucT,  Paschalein     cnm     discipnlis     snis, 

commnniter  ntimur,     non     impodit  qnod    fniljillins  lo^is ;   ergo    nec  a 

viin  ahluendi,  et  ideo  salis  est  pura,  discipulis,   nec  ab    aliqiio    inforiori 


ut  sit  inateria  Haptismi. 


QUyESTIO  IV. 


potuerunt  hsec  revocari. 

(iOntra,  Joann.  8.  Nisi  quis  reita-      2. 
tMs  fuerit  ex  aqua  et  Spiritu  mncto,  Raiio  pri- 

'  -'  ■'  '  ma  ad   op- 

etc.  Sed  non    prohibetur  ab   aliquo   positum. 


Utrutn   inslitutio  Baptismi  evacuaverit 
Circumcisionein  ? 


inlroitus  regni  Dei  de  necessitate, 
nisi  propler  peccatuin  ori^inale, 
quia  beata   Virgo,    beatus  Joannes 

Aiens.  4.  p.  q.  7.  m.9.  D.  Thom.  ibid.  q.  10.  et     Baptista,  ctc.  nunquam    liahuernnt 

3.  p.  9.  66.  ar/.  2.  D.  Bonav.  /iic2.  p.  (j.  3.  r/.      ,__„. ^„,       ,^      .„,„ 

I.  et2,.  Richard.  (/.  1.  urt.  6.  q.  4.  el  Idc  a.  5. 


1. 

irgument. 
primum. 


q.  2.  et  3.  Auicol.  q.  4.  Ruliion.  q.  5.  Gabr.  d. 
i.  q.  4.  el  hic  q.  4.  urt.  3.  Dur.  7  6.  Palud.  q. 
6.  a.  5.  MHJor.  q.  2.  Soto  lib.  5.  de  justuia,  q. 
5.  art.  4.  ad  3.  Suar.  torn.  3.  in  3.  p.  disp.  31. 
Scot.  in  Oxon.  hic  quxsl.  4. 

Queero  de  institutione  Haptismi  in 
comparatione  ad  (^ircumcisionein  : 


ecundum. 


rertium. 


peccatum  actuale  inortale  ;  ergo 
Baptismus  tunc  ordinatur  ut  reme- 
diuni  contra  illud  peccalnm. 

Item,  duoremedia  snfficientia  non  secunda. 
fuerunt  ordinata,  nec  snnt  contra 
idein  peccatum,  vel  contra  eamdein 
infirmilatem  ;  erp:o  cum  Baptismus 
Utrum  institutio  Baptismi  evacua-  fuit  tuncremedium  sufficiens  contra 
bat  Circumcisionem  ?  Arguitur  iHud  peccatum,  sicut  et  modo,  quia 
quod  non.  Matth.  o.  Non  veni  sol-  ex  quo  institutus  est  seinper  erat 
vere  legem,  sed  adimplere.  Circum-  aeqnalis  virtutis  ;  ergo  Circumcisio 
cisio  erat  praeceptuin  in  lege ;  ergo  ab  illo  tempore  cessavit,  si  enim 
Christus  eani  non  destruxit,  sed  fuisset  postea  remediuin,  ad  nihil 
implevit  ;  ergo  instituendo  Baptis-  fuisset  necessarium,  nisi.ad  pecca- 
mum,  noii  revocavit  Circumcisio-  tuin  ori<iinale  expellendum. 
ri^iii-  Itein,   ad   (jalat,    o.    Si  circumci-    Teriia. 

Item,  Genes.  7.  Circuincisio  fuit  dimini,  Christusnihitvobisprodest. 
data  Abrahee  in  fnedus  sempiter- 
nuin  ;  f(Bdus  sempiternum  revocari 
non  potuit,  quia  tunc  non  esset 
sempilernum  ;  ergo  nec  Circumci- 
sio. 

Item,  nullus  inferior  habet  aucto- 
ritatem  revocandi  legem  institutain 
a  superiori  ;    sed   Deus   instituens 


SGHOLIUM  I. 

Ait  Baptismum  priua  fuissc  sub  consiiio,  et 
postea  sub  praeceplo,  sed  non  unte  Pentecos- 
ten.  Ila  tum  Scoto  Aureoius,  Rubion,  (iabriel 
citati.  Pt  Snarez  3.  p.  tom.  3  d.  27.  contra  D. 
Thomam  dist.  i.  art.  2.  et  i.  2.  q.  ICS.  art.  3.  et 
Thoujistas    asserentes     tolam     legem     novam 


588  ^^^^^  ^^- 

obligasse  a  iriorlo  Chrisli.  Addil  dcinde  Doclor  inslitlllio  Bapllsmi  noil  fuil.  CJlJS  pfO- 

discipuloa    huplizasse     anlc    Clirigli     morlcm  j,m]oali(j,  ({llja    (JII.iikIo    illlld    jirilllO 

Baplismo   Chri.li     0,    non    Joannis      Co^^^^^^^^  ^^.^^^.^     CJn-islUS,      nCC      ipSG,     1160 

Joan.  3.  cl  Lucffi  •'i.  et  hahctur   cap.    Aliud,  de  '                     i 

consecrat.  d.  4.  IlaAugusl.  tract.    11.  cf  13.  in  aliqilis      SCrvUS      llIlUS      aullKillllCUS 

Joann.  D.  bonav.  3.  p.  art.  i.  (lusst.  i.    el  aiii.  ijjsain  divul^avil,  llt  J^alct,   Joa/l.    '\. 

Terlio  assignat  Doctor  ralionea.  quare  i.on  luil  i„slilulio  oillS    nulllllH     ol)li-a- 

promulgalus    Buptismus   immcdiatc    post   cjus  .^     ,     .                        .. 

.    ...  ,     ,„,  vit  ad  ejus  susccptionem. 

inslilutionem.  •'                    ' 

Oiianlum  ad  tcrtiiim  de  eius  pro- Promuijj 

•  1          I                   L  ^                           .                        ,                      ,          .      lio    bapl 

3.           In  isla  qiicEstione    vidonna    sunt  mul^^atione  dico,  quod  promul^^alio    mi  du- 

tria  :  Primum,  quod   sola  instilulio  ejus   fuit  diiplex  :  Una  per   modiim      '"^" 

Baj)lismi  nori  obligavit  Iiomincs  de  consilii.  ut  qiiando  j)ra?dicabalur  ab 

necessitate  salutis  ad  ejus  susceplio-  Apostolis,    (^bristo    adhuc    vivente 

nem.  Secundum,  quod  ejus  promul-  anlc  ejus  passionem.  Patet  Joann.  •"$. 

gatio  obligavit  eos,  quibus  promul-  VenitJesas  et  discipu/i  ejiis  in  Ju- 

gabatur  ad  ejus  susceplionem.  Tcr-  dxam,  et  iili  baptizabanl,  etc.  Luc. 

tium  esl  de   comparatione  Baptismi  f^.  Misit  illosbinos  etbinosadprxdi- 

ad  evacuationem  Circumcisionis.  candum  et  baptizandum,eiiwnc  n\x\- 

SoiaBap-       Quanlum     ad     primuin,     scilicet  losad  hoc  oblip:avit.   Cujus  probatio  cooMiiu 

stSoD^on  quod  sola  ^i"^  institutio  antequam  estsecundum  aliquos,  quia  Circum- Jon^fBt 

obiigabat.  pi.omulgaretur,  non  obligabat  homi-  cisio  imponebatur  Judaeis  ex  neces- J,',^°j^^°J 

nem  ad  ejus  susceptionem  ;  proba-  sitate   salutis    usque    ad  Passionem  ^h'm ' 

tur,    ciuia     diclum    est    Salvatoris  Christi,  sicut  et  omnia  alia  leffalia,  p  q-  6' 

'       i                                          .                           .  .         art.  2.  et 

Joann.  13.  Si  non  vemssem,  et  eis  namChristus  ante  mortem  suam  im- 2.q.  i03. 

locutus  non  fuissem,  peccatum  non  mediate  comedit  agnum  Paschalem, 

haberent,     quod     sic     intelligo  :  Si  et  non  fecisset,  nisiSacramcnta  illius 

Christus  nec  per  se,   necpersuum  legis  usque  tunc  habuissent  effica- 

authenticum,  de  quo    fuissent  certi  ciam.    Unumquodque    enim   manet 

ex  facto  vel  miraculo,  vel  ex  forma,  ita  diu,  sicut  habet  efficaciam  ;  ergo 

uttestimonio  bonorum,  et   fide  di-  Circumcisio  usque  tunc  mansit.  Non 

gnorum  eis   locutus  fuisset,   pecca-  ergo  necessario  tenebantur  homines 

tum  non  haberont  incredulitatis.  adBaptismuin,  quiacontraidemnon 

Lex  ante       Ex  isto  accipio  istam  propositio-  sunt  duoremedia  totalia,  quia  altero 

promulga-                      /-,,•,                             i,        i-  .                                      •    ,        ,           -i  -i         • 

tionem     nom  :    (Jinstus    non  vult   anquem  istorum    non  existente,  nihil  minus 

nonhgat.  ^^3^^0-0^^,^  ad  lcgcm  aliquam  firmiter  habotur  eliam  remedium  totale  per 

observandum,  nisi  promiilgatam   ab  aliud,  sed  quo   non  existente  nihil 

eo,  vel  ab  aliquo  aulhentico  nuntio,  minus  curatur  aliquid  aliud,  non  est 

de  quo  constat  certitudinaliter  quod  necessarium  romedium,  nec  efficax 

est  servus  ejus  ab    eo  missus,  quia  respeclu  ejus  ;  ergo  idem  simul  es- 

non  tenetur    quis    recedere  a    lege  set  iitrumque  necessarium  et  efficax, 

priore  justa,    et    a    Deo    instiluta,  et  non  efficax.  Istud  de  Circumcisio- 

propter     qurecumque    signa,      sed  ne  qiiod  cadebat    sub  prsecepto   de 

propter  signa   certa   et   authentica,  necessitate  salutis  usque  ad  Passio- 

quod  ista  sit  revocata,  quia  qui  cito  nem  Christi,  non  credo  esse  verum, 

credM,  levis  est  corde,  Eccl.  19.  Sed  sicut  dicetur  infra. 


v'i:( 

ll  86 


DIST.  111.  QU.ESTIO  IV.  589 

5.  Et  si  qiiaM-as  qiiaro  noil  flliistalim       rerrekemus,  vel  (/uia  7wn  ronformabal  se  Eccle' 

i,.qrp  sin.  i>.,    ,•  I       ,  ,     ■       •.  .w.r    Griitiuiii,    vel    iiuia    dubal    vccasiouein    eis 

'  oap-      .  '  .    .       :>crvunai  leyein,  cel  reputandi    eam   uecessurtam. 

,romul"a-°  ^^'"'"'"^'"'  '■  lll<^<'"<'H"l    'l"'"'    <Illi>llCI       Vide  Docl.  in  O.Kon.  hlc  q.  4.  arl.  1  1.  ul.i  fusius 

tus.        (le  causa    llOC  factUMl    fllil;   llllll    (lllia       hoc  (^\\)\\cii\.  Qi^nHom  -.  Qudulofurrunt    legalia 

lex  jusla  a  Deo  Iradila  saiiclis  Palri-     ''"''"  ''"^'•' '/«'■''  """  sai,s  eonsiat,  sed  nunc  taiia 

,        "  II.  1  •,       •  I  ,  cxse  ilefinituin  esl  i:ap.  Majorfis,  de  BupLiarno. 

bus,  MOM   debel   siibilo   iii    adveMlu 

iiovai    legis    condike    revocari,    ne         i)e  leiM|)(3i'(»  vcro  iiiedio,  scilicet  a       G. 
inutilis  vel  coMtem|)lil)ilis  cam  ob-     Passione  (>lirisli   usijuc  ad  promul-  ThonK3.* 
servantibus  viderelur;  liim  (luia  lex     lialioiicm   nantismalis    Pciitecostes,  ^' ''"  ^*'' *■ 

.  2.  et  1,  2. 

noslra,    qua?  est   ardua  et  iierfecta,     utriiin   Uaplismus  lunc  cadebat  siib  q- io3.  art! 
noM  debet  priiicipaliler  siil)  j)ia'cc|)lo     j)ra'cepto,  vel  (lircumeisio,   (lul)ium  a  passione 

staliin  inslitui,  sed  cuin  debita  ina-  est.   Et    dicunl    liic   qiiidam,    (juod   us.q'.Hfad 

lurilate  liomiMibus  prius  ad  eam  ali-  llaiitismiis  cadebal,  illo  temj)oie  me-    fo^^s^iia 

(jualiter  assuefaclis  del)ct  tradi.   Kt  dia  sub  praicepto.  8ed  lioc  non   vi-  ^c^dei,°a7 

gogii  ideo  sepelienda  eral  Synago^a  Ju-  deo,  quia  nullus  tenetur  ad    legem  ^"e  \'o*' 

.eiincum  dceorum  cum   bonore  et  reverenlia  aliqiiam    aliter    Munc  quam    prius, 

dcbita   projiter   scandalum  et   iiidi-  uisi    lex   se   habeat  aliter   ad    eum 

^Matioiiem  illius  populi  carualis  et  uumc  quam  j)rius,  ut  quia  modo  pro- 

rudis  ad  ardua  cl  s|)irilualia  caj)icM-  mulgata,  et  prius   uon   Apostoli    in 

diim.  isto  tempore  medio  a  passioMcC^lhris- 

Credo  eiiiMi  illam  legem  rudem  iu  ti    usque    ad    Peutecosten,    quando 

viclimis   et    liolocaustis    eis    fuisse  piimo  pivedicare  coiperunt,  vel  uon 

convenientem    ma^is    quam    legein  picedicabantin  piiblicoiMstitulioMem 

nostram,  quia  populus  rudis  erat,  et  IJaptismi,  sed  expectabant  promis- 

pronus  ad  idololatriam.  sionem  de   advenlu  Spiritus  sancti 

Prornui-       Secunda  caiisa,  quia  scilicet  pro-  factam  eis  a  Christo,   Lucce  ultimo: 

'mmium''  "iiilgatio  Haptismi  fuit  per  modum  Sedete    hic    quoiisque    impleamini 

'qSo    ^■'^'^'cepti,  qua>,   ut  crcdo,  incepit  in  Spiritu  ex    alto,  ad  confirmaMdum 

iucepii.    (lie   Pentecosles,    quando    Apostoli  vos  ;  vel  si  fecerunt  foedus,  hoc  fuit 

accepto   Spirilu    sancto    iM    liiiguis  jier  modum  coMsilii;  ergo  liomiMes 

igneis,  pra^.dicabanl  verbum  Dei,  ita  non  magis  tcMebaMturdenecessitate 

quod  quisque  audiebat  eos  loqui   in  illo  tempore  inedio  ad  susceptionem 

lingua,  in  qua  natus  erat,  et  apjiosi-  Baptismi  quam  prius,  et  ideo  tolum 

tte  sunt  anima'  circa  tria    millia,  et  illud  tempus  medium  a  termiMO,  a 

bnplizali  sunt  Act.  2.  quo  fuit  promulgatus  Baplismus  a 

Christo,  fuit  per  uiodum  consilii. 
scnoLiUM  II  ^^^'   quando  incipiebat  ejiis  pro- 

miilgatio  permodum   prfficejitiVdico 

Primum  diclum   :    Licuit  eliqere   liaptismum,  r,,,,A    :..    n^„tw^   t^  » 

,  ^.  ,  n   .      ,  ■  q"od  111  Peiitecoste,  postnuam  rcci- 

vel  Lircumciswnem   us'/ue  ad   Pentecoslen,   quia         .    ,  o    •    • 

ud    legem    nun    promulgatam    nemo   lenetur,    et  P'<^"<l"t    Spiritum    SanctuiM,  et    tuUC 

Baplismus  usque  tunc  non   fuil  promulyalus,  et  lCMcbail  tur  OmueS  ad  CJUS  SUSCeptio- 

ponit  aiias  duasraliones.   Secnndum  :    Le>jalia  ,1(3,,,,     (juia    quaHdoCUMiquc,    ct    CU- 

non  fuerunl  statim  posl   Pentecosten    mortifera,  .  ...  '     . 

quia  Paulus  post  circumcidil  Timotheum,  et  pu-  J"»^^^"""!"^'     homiUi,    vel    Civitali    fit 

rificuvit  se.^Yeriwim  :  Juste  fuil   Petrus  a  Paulo  I^rOIMulgalio   alicujus    pi7PCepli.    (]o- 


590 


LIBRI  IV. 


bel  esse  fucla  per  servuin  authenli-  ad  ejus  susce|jlionem,  et  quando  in- 

cuin,  de  ({uo  ceituui  est,  et  per  si^ma  cepit  oblif^^are. 

evideiitia  c(Hislat   quod   est  servus         Sed  ad  quid  ol^li^Mvif  |)roniul^Mtio  o2°*j,'','," 

Clirisli,   oiniies   alii,   (|uibus   fit  illa  ]5a[)tisini  p(ir  modiiiii  consilii  ?  Dico    a.i  non 

promulj^atio,    obli^antur     ad    illiid,  quod   obli^^avit  omiies,  qiiibus  pro-   neudiiiii 

Sed  post   Pentecostem  iiromui^nba-  mulgabatur    ad    non    contemptum.  conu-mp 

tur  ab  Apostolis  prreceptum  de  liap-  Sedslatutum,  vel  prtcceptum  alicu-  cepu','Te 

tismo,  sequentibus  sijrnis  evidcnti-  jiis  dupliciter  polest  contemni  :  Uno    "^^^*''" 

bus    ad    credcndum    quod    fuerunt  modo  negalive,  quia  non  observa- 

servi  Christi  autlientici,  quia   fece-  tur;  alio  modo  contrarie,   quia  im- 

riint  miracuhi,  quae  sunt  signa  fidei  peditur  et  reprobatur  tanquam  stul- 

Miracuia   cvidentissima ;  primo  inter  JudcBos,  tum,   maluin    et    inane.    Consilium 

^SSliS^  qui  fuerunt  in   Jerusalem,  qui  dis-  primo  modo  non  contemnitur,  quia 

.'^*"'      perserunt    et    persequebantur   eos,  non  observatur,  quia  nullus  tenetur 

expellentesab  unacivitate  in  aliam  ;  de  necessitate   ad  ejus   observatio- 

deinde  preedicabant  verbum   et  in-  nem  inquantum  consilium  ;  sed  con- 

stitutionem   Baptismi    esse  necessa-  silium   contemnitur  secundo  modo, 

riam   ad    salutem    aliis    civitatibus  inquantum  tanquam  irrationale,  et 

magis  remotis  ;  deinde  omnibus  tam  malum    reprobatur    et    deridetur. 

Gentibus  quam   Judcjeis,  et  longum  Quem  contemptum  credo  esse  pec- 

tempus  transiit  antequam  ejus   pro-  catum     mortale,   quia    non    video 

mulgatio  aduniversas  mundi  partes  quodpossum  contemnere,  etponere, 

magis  distaiites  perveniret,  et  ideo  et    reprobare    consilium,   tanquam 

si  ad  aliquem   nondum  pervenerit,  malum   et  fatuum,  nisi   contemnam 

quod  non  credo   esse  verum,    quia  et  reprobem  consulentem,  ut  hujus- 

non    est   pars  mundi,  in   qua    non  modi,  etideo  consultius  esset  nolen- 

promulgatum  sit  pra?ceptuin  deBap-  tes     vivere     secundum     consilium 

tismo,  quia  aUter  non  complevissent  Christi,  permittere  eis  conservari  in 

Apostoli     proBceptum,    Marci.     10.  pace,  et  implorare  eis  pie  auxilium 

Eunles     in    mundian     unwersum,  apud  Deum,  quam  eos  opprobriis  et 

Etiam  ^o^ij^rxdicate  Evaufjelium  omni  crea-  falsis   opinionibus   infestare.    Quod 

suGt'airul  ^/^/-a?,   bapiizantes  eos,  etc.  Si  enim  enim  ipsi  portare  nolunt,  permittant 

saivari  in  nra3cei)tum  dc  Baptismo  iion  sit  ali-  alios,  qui  promptius  divinis  consiliis 

lege  natu-   i  '  '  .  . 

rse.vei    cui  patrise,    vel   civitati,    loco,    vel  acquiescunt. 

scrip  a.         ,^Qj^gg    divulsatum,    illi,    quibus         Praiceptum  autemutroque  modo    Preecep 

1  .  ,  .  '  1  tUQl   obl 

nunquam  factafuit  tahspromulgalio,  contemnilur,  et  quando  non  serva-   garet  a 

.  .  ,  i  t  1  u    i  I  observa 

ad  ejus  susceptionem  non  tenentur,  tur,  et  quando  reprobatur,  quod  non 

sed  salvabuntur  in  lege  naturae,  vel  contingit  fieri,    nec     servando,   vel 

lege  scripta,  cujusmodi  sunt  illi,  qui  reprobando    sine    peccato    mortali, 

clauduntur  inter   niontes,  ad    quos  quia  qui  contemnit  mandatum,  si- 

non  possunt  evangelizantes  Dei  ver-  militer  et  mandantem.  Verumtamen 

bum  pervenire,  si  qui  tales  sint.  prfficeptum  humanum  potest  in  casu 

Sic  ergo  patet  quomodo  promul-  secundo    modo  contemni  et  derideri 

gatio  de  prfficeplo  Baptismi   obiigat  ab  eo  cui  imponilur.  Subditusenim 


DIST.   111.  QUiliSTlO  IV.  591 

non  lonelur  de  necossilate  liahere  vcMiil.  Unde  ab  eodeni,  a  (iiio  iil  jam 
falsain  o|)iiiionein  de  Prielato  sikj  ;  iiRarnato  el  |)asso  lial)iierLiiil  ct 
er^'o  si  ijiso  slultas  el  latiias  lc^cs  liabont  ISacrainenla  iiostra  elliea- 
facit,  potest  el  lej;eiii  cl  maiKlanlein  ciam,  ab  illo  babiierunt  Sacrainenta 
conlemnere,  et  (jiiod  eas  revocet,  veleris  lej^is  ellicaciain,  nt  incainan- 
Prepcep.    j,(    inliinias,  lirmiler   laborare.  Non      do.el  ideo  fnit  eis  lex  eoruiii  boiia  et 

im  homi-  ' 

118  qiiau-  lainen    debet  infcrior    nrimo    inodo     ralionabilis,   et    niaiiis    rationabilis 

)qiie  con-  '  ... 

emueu-    contenincre   niiecejitum   siiperioris,  eis  (iiiam  noslra,   i)r(t|)lcr  riidilaleni 

lu     est,    non    observiindo    ea   qua3  eoriim,  el   diiriliam  iii  s|)iiiliialibiis 

pra^cipiunliir  al)  oo,   (juia  quamdiu  ad  credeiiduin.  \'c/til  e/ufn  Dc'iis,iie-    ^nu"*'^'' 

subdilus   est,    lcnelur   iii    omnibus  cunduin    Au^nstinuin,     tcniporibus 

obedire,    qiia'   iioii    iminedialo  sunt  con(jruis  adniinislraremcdicamenla^ 

conlrn  Dcum    cl  bonos  inores.  l)ic(}  cL  quia  populus  isle  pronus   erat  ex 

orgo  quod  illa  oblij^alio  onines  obli-  minima  carnalitate  sua  ad  idolola- 

gavit  ad   non    conleinnere  secundo  triam,  nialuit  illas  sibi    sacrificari 

inodo  ;  secunda   aulein  lain  ad  non  dctimas,  quam  Diemoni. 
conleninere  primo    niodo  quain  se-         Dices    quod   mors    aniinalis   non 

cundo.    Undo  dico  quod   onines  ad  placet  Doo,  qnia  ojus  niors  ot  iinino- 

quos  porvenit  proinulgalio,  lenentur  latio  non  est  bona. 

ad  susceptionein  ejus.  Uespondeo,  licet  mors  etimmola-   Mors,  et 

8,  (Juaiituin   ad    terlium    articulum  tio  animalis  inquantuin  est  privatio  animMiisin 

nDomi-   de   circumcisione    in    comparaliono  vita3  forinalitor  non  sit  bona,  lamcn  cur^bona^,^ 

immacu- ad   Baptismuiii,  dicunt  quidam,    ac  in  quantum   imponebalur  a  Deo  ad    accepta. 

'"'*■      si  circumcisio  simpliciter  orat  mala,  signandum     verum     Sacramentum 

et  similitor  sacriflcia  ejus.  Sed  islud  morlis  Cbrisli,  in   quo  ofrorebalur, 

redundat  in  Deum,  quia  Deus  nun-  sicut  agnus  immaculalus   fllius  Dei 

quain  statuit   aliquam  legein,  quin  suo    Patri,  sic  maxime  fuit  accopta 

essot  boiia   et  sancta,  et  meritoria  Deo  pro  munere  et  obsequio  gratis- 

illis,    qui    observarent   illaiii,    quia  simo,  et  solummodo  adaiquato.. 
aliter    non   vituporarentur  non  ob-         Licet  ergo  (^ircumcisio  erat  bona,       9. 

servantes    eam,   nec  pnemiarenlur  lainen  in  adventu  boni  et  nobilioris  E.xceiien- 

observantes  eam.  et  cllicacioris  remedii,  ut  Baplismi,  fuper  cir- 

Sed  dicos,  si    iex  Judtjeorum  fuit  dobuit  cessare.  Baptismus  enim  est  '^"'"'^""'" 

bona,  ergo  Cbristus   gratis  mortuus  romodiuin  melius  et  nobilius,  quia 

est,    et    sine   causa,    qnia    noii    est  commune  romedium  est,  cum  exlen- 

mortuus  nisi  ut  cessarent  ista   lega-  dat  se  ad  utrumque  sexuin,  non  sic 

lia,    et  plone   pateret  liomini  via  ad  Circumcisio  ;  ost   oliam  in  commu- 

salutem;  si  ergo  ista  via  sit  bona  ad  niori   materia;  est  eliam  remediuin 

saluleiii,gralis  et  sinecausaC-brislus  plenius,  quia  pleniorem  et  inajorein 

mortuus  est.  graliam  confort  in  virlute  Passionis 

Dico   ergo  quod  lex  isla  JNIosaica  Christi  jam  exbibita),  quain  (arcum- 

luil  bona,  inquantum  oporaejus  lie-  cisio,  cujus  virlus   erat  a   Passione 

bantin  fide  venluri,   sicut  opera  lo-  Chrisli  prtT?visa  et  praicredila  exhi- 

gisnostrci?  fiunt  in  fide  illius,  qiiijam  beri.    Kst  etiam   Sacramonluin  faci- 


nem. 


[ 


592  LIBRl  IV. 

lius     siiscipicnli,     jiiiiiquarn    enini  tio  circumcisionis  eral  mula  ot  illici- 

])otest  noceresusceptio,  quia  nuliuni  la. 

inlligit  (lolorein,    nec   j^arvulo,  nec         Quidani  solnius  l(jquentes,  dicunt 

adulto,  quia    a(|ua    tepida,  qua3  est  i|)saiii  fuisse  licitain,  sed  non  valere 

conveniens  inateria  Baptismi,  inagis  ad  salutem  aliquo  nnjdo,  quia  Salva- 

videtur  alleviare   quam  gravare,   et  tor  appropinquante  inorle  sua  dixit, 

ideo  balneantur  pueri  in  aqua  cali-  consanimatiwi  es/,  Joann.  19. 

Psraefnoa  ^'^^-  Circumcisio    iuit  suscipicu tibus         Et  si   tunc   quceratur  ab  eis  quo- 

*^debaor  "lultuui   difOcilis,    cl  dolorein    ina-  inodo     salvabantur    pueri    Jud<eo- 

parvuios   "nuin  iiilli-^ebat,  ct  ha3C  crat  causa,  rum,  si  Circumcisio  erat  inutilis,  et 

dum  traa-    "  •  •  i    i  of  t  i 

sirent     quarc  nou  circumcidebaii t  lilii  Israel  Baptismus  totaliter  innovatus,  quia 

desertum.  ,  i         •     ,  n  i  •    . 

parvulos    suos    annis    quadraginta  adhuc  noii  erat  promulp:alus,    nisi 

octo,    qiiibus    transibant  per  deser-  per    modum    consilii,  qui    non    ad 

tum;exlege   eniin   habebant,  quod  eos  perveneral.    Diciint    quod  tunc 

per   tres  dies    requiesceret  circuin-  salvabanlur  in    fide   parentum,  sed 

cisus,  et  inaxime  die  tertia,  quia  illa  post  promulgationem  Baptismi,  Cir- 

die  fuit  dolor  vehementior,  et  ideo  cumcisio   erat   omnino  pestifera  et 

isto  die  interfecerunt  filii  Jacob  vi-  mala. 

ros    Sichem,    noviter   circumcisos,         Sed  ista  non  videntur  mihi  esse      n 

propter  nefas,  quod   fecit  filius   Si-  vera.  Priinum  iion,  quia  si  illo  tem-  Refeiia 

chem  cum  Diiia  sorore  eorum.  Filii  pore  Baptismus   promulgabatur,  si-^[!^^p*' 

autem  [srael  proficiscentes  per  de-  cut  per  modum  consilii,  ante  scili-      °^*' 

sertuin  nescierunt  quando  moverent  cet  passionem  Christi,  si  praedicasset 

tabernacula,    et   ideo     ne     propter  Baptismum  Petrus,    et   aliquis   Ju- 

nimium   dolorem  impedirentur  cir-  da3us    credidisset,     et      baptizasset 

cumcisi  eorum  ab  itinere,  ideo  no-  filium  suum   non   circumcisum,    et 

luerunt  eos  circumcidere.  Sed  Bap-  statim   moreretur   puer    baptizatus, 

tismus  excellebat  circumcisionem  in  certum    est    quod   salvaretur,   quia 

istis  tribus,  et  ideo  juste  debuit  sibi  aliter  non  daret  gratiam   Baptismus 

cedere,  et    lotaliter,  quia   non  sunt  Christi,  nec  auferret  peccatum  ori-  Puerb? 

duo  tolaliter  reinedia  ad  salutem,  ut  ginale,  quod  falsum  est  secunduin  ^^H^^ 

probatum  est  superius.  omnes,  quia  illam  virtutem  habuit    ^'°°^' 

10.  Quo  tempore  cessavit   Circumci-  a   tempore  suse   institutionis  ;  ^^'oO  g^|^^|J^^'' 

Decessa-  sio ?  Ilic  dicitur,  quod  fuit  simplici-  tunc    Circumcisio   non    fuisset  tota 

cumcisio-  ter  neccssaria  ad  salutem  usque  ad  ad  salutem. 

opinionel.  Passiouem    Christi,     quo    tempore         Iteni,    pra^ceptum    de    Baptismo      12. 

cadebat    Baptismus     sub    concilio,  aquffi  apud  omnes,  apud  quos  erat  Licite 

quia  usque   ad    Passionem  Christi  promulgatus,  totaliter  revocabat  Cir- bapti#o 

habuit    efficaciam    Circumcisio,    et  cumcisionem  ;    ergo    institulio   vel  cisione 

Sacramenta  legis   veteris,   ul  prius  concessio  de  Baptismo  suscipiendo,  ^''JJJJ 

probatum  est,  quia  in  Coena  comedit  ut  quando  fuit  sub  consilio,  licen- 

Chiistus  cuin  discipulis  suis  agnuin,  tiavit  non  servare  Circumcisionem. 

quod  fuit  opus  illius  legis.  Sed  post  Consequentia  patet,  quia  sicut  pra3- 

inortem  dicunt  quidam  quod  suscep-  ceptum  de   una  lege  revocat  aliam, 


DIST.  111.  QU/ESTIO  IV. 


893 


te  uti 

eraut 

isiiio, 

rcum- 

oe  pro 

iqiio 

pore. 


\ 


k\  nd 

iplis- 

iIU,   l'l 

uuici- 
)Dem 
aliler 
liahe- 
it  |IOSl 

ionem 
ue  ad 
tecos- 
qnam 
Dte. 


ila  ejiis  coiicessio  esl  liceiilia  iiou 
servandi  aliain.  Palel  in  slalulis  et 
lej^ibns  liiiinanis. 

Ideo  quanlnin  ad  istiiin  aiiiculuin, 
dico  (]uod  ante  passionein  (Ihrisli, 
nec  jiost,  usque  ad  proinul|j;ationeiii 
prcpcepli  de  lJaj)tisino,  iiec  Baptis- 
inus,  nec  Circuincisio  erant  siin|)li- 
citer  ad  salulein  necessaria,  sed 
tanluin  alteruin  isloruin  sub  dis- 
tinctione,  vel  scilicet  circuincidi  vel 
baptizari  ;  nentrum  eniin  tunc  ca- 
debat  sub  pru3cepto.  Et  ideo  potue- 
ruiil  ulroque  divisim  licite  uti, 
duminodo  neutrum  conteinnerelur 
usque  ad  plenam  promulgalionem 
pra^cepli  de  Baptismo. 

Contra  illud  etiani,  quod  dicitur 
quod  post  passionem  Cbristi  erat 
Circumcisio  pcstifera  et  illicita, 
arguo  sic  :  Nullus  aliler  se  liabet  neretur  ex  lege  circumcidere  par- 
ad  legem  aliquam  nunc  quam  prius,  viiluin  suuni  de  necessitale  salutis, 
nisi  quia  est  sibi  promulgala  ;  sed  ul  puer  salvaretur  ;  sed  per  le  (^ir- 
post  passionem  Cbrisli  anlequam  cumcisio  fuil  omnino  illicila  et 
Aposloli  prcedicaverunt  Baptismum,  peslifera  post  mortem  Cbristi  ;  ergo 
non  fuil  aliter  Sacramentum  Bap-  tuiic  tenebatur  babere  falsam  et 
lismi  promulgatum  multis,  quam  pestiferam  o])inionein,  scilicet  quod 
ante  passionem  ;  ergo  non  aliter  non  esset  necessaria  ad  salutem 
obligabaiilur  tunc  quam  prius.  Apos-  tunc  temporis,  sed  essel  illicita  et 
toli  etiain  anle  Pentecosten,  ut  dic-  peslifera. 
tuin  est,  non  prcedicaverunt  Baptis- 
mum  publice,  vel  si  sic,  iion  nisi 
per  modum  consilii,  quod  non  ob- 
servare  licebal,  licet  non  repro- 
bare. 


caciam  medendi),  ipse  dndinn  r/a- 
//Kihat  pcr  saatn  Irijeni  :  Aiihna, 
riijiis  pnepii/ii  earo  cireumeisa  iion 
fueri/,  peribit  ipsa  de  poputo  siio. 
Sed  Circumcisio  babuit  viin  vcl  clli- 
caciain  (tbligandi  (luemlibet,  (juous- 
(|ue  revocarelur  per  auclorilalem 
istain,  et  per  praiceplum  Uoiiiini  ad 
Abraliain  de  Circumcisione  ;  ergo 
per  idein  praiceplum  babuil  viin 
medendi  quousque  revocaretur. 
iXon  legitur  aulein  (juod  Cbristus 
voluit  eain  revocari  statim  post  pas- 
sionein  suam  ;  ergo  seinper  liabuit 
efficaciam  medendi  usque  ad  ejus 
revocationem,  quanlumcumque  fue- 
rit  dilata. 

Item,  Judceus  in  aliquibus  parti- 
bus  niliil  sciens  de  passione  (^bristi, 
iiec  de  promulgatione  Ba[)tisini,  te- 


Item,  a  tempore  lapsus  non  re- Nunquam 

'  Ueus  reli- 

liquil  Deus  bomines  sme    adjiitorio  quit  homi- 


nem 


vel    remedio     aliquo   ad    salulem   ;  absque  re- 

I     T      i„  .  ,  .         medio  ad 

sed   .ludffius   nesciens   post   passKj-   saiutem. 
nein     Cbristi  plusquam    ante    picie- 


I 


Item,    quod    Circuincisio    babuit  ce|)tum    Dei     de    Baptismo    susci- 

vim    vel   efficaciam   obligandi,    vel  piendo  esse  remedium  conlra  jiecca- 

medendi,    patet  per  Bedain  in  rap.  tum     originale,    quia    nulliis     boc 

2.//Z^c^,  et  ponitur  in  lillera  distinct.  sibi  jirciidicavit,    scit  autem  Circum- 

I.  Qui  nunc  per  EvaiKje/ium  suum  cisionem  esse  bujusmodi  remedium 

ciamat  terribi/iter  et  sa/ubri/er,  nisi  ex   lege  ;   ergo  vel   non  est   via  ad 

quis  renatus,  etc.    {terribiliter  dici-  salutem,    vel     potest    circumcidere 

lur  propler  arctain  obligalionem,  et  pucrum,  et  sic  eum  salvare. 
salubriter,  quantum   scilicet  ad  effi-         Dico    ergo    ad    bunc    articulum 

TuM.  XXIII  38 


594  LIBRI  IV. 

sicul  ad  prcTecedonlcm,  quod  qiioiis-  iii  Adihus  Aposlolorurii,  ut  patet  in- 

(pie  Sacranienliiin  naplisini  riiil  pro-  lu(;jili. 

niul^aluiii,    111(11    lenebaliir    alicpiis         Ilein  secundo,  i^oslquain    circuni- 

ad   illud    siiscijjiendiiin    inagis   jiost  cideral  Tirnollieiirn,  ascendiL  Paulus 

passionern   quain    ante,     iiec     post  .lei"osoIyinain,  el  purificavit  se  exer- 

cjus     divulgationern     per      nioduni  cendo  in  se  opus  legis,    etiam  post 

consilii,   tenebatur  quis  necessilate  I^vangeliiiin      promulgaluin,      quia 

absoluta  ad  Ciicuincisionein,  neque  I)ost  terliurn  Concilium   celebi'atum 

ad  Baptisinuin,  sed  sub  disjuncLione  inter  AposLolos.  Unde  dixit  Jacobo  : 

ad  istam,  vel  ad  BapLisniuin,  quous-  Vifles    qaot  millia  liominum    facti 

que     unum     istorum     per    rnoduni  sunt  aemulatores  lefjen,  et  obtalit  ip- 

praecepti  divulgaretur.  seniet  Sacrificium.    Xon     obstante 

i3.  Quod  eLiam  diciLur,  Circumcisio-  ergo   quod   Evangelium  er-at    prius 

nem    esse    pestiferam    eL    illiciLam  proiiuilgalum,  adliuc  exercuit   in  se 

post  morLem   ChrisLi,  etBapLisinum  eL  in  aliis  opus  iegis. 
jiromulgatum,  videLur  aperte  contra         Sed  dices  quod  peccavit  morlali-      14 

Scripluram  sanctam.   Paulum  enim  ter,  quia  ipse  reprehendit    Petrum    Diffic 

circurucidere  Timotheuin  paLet/lr/.  cogenLem    alios  judaizare,  quia  re-  °  cuH 

4.    eL    tamen    satis    pi-teceptum   de  iirehensibilis   erat  secundum    Pau-  oxon? 

BapLismo  fuiL  pi'omulgatuin.  lum  ad  Gal.  2.  tamen  ipse  judaizavit  gj[||jf° 

Dices  quod  hoc  fecit  propter  scan-  purificando  se,  eL  offerendo  sacrifi- 

dalum    Judaeorum     viLandum,    qui  cia,  et  etiam   circuincidendo  Timo- 

nondum   erant  in  fide   firmati.  IIoc  tlieum,  nec  excusatur  quasi  vitasset 

nihil    esL,    quia,    ut   habeLur   exLra  scandalum     Juda3orum,     quia    non 

de     reg.      Jur.    utilias    scandalam  obsLanLe    scandalo    eorum    in   facie 

permittitur,     quani    veritas    tacea-  i'esLitiL   Petro,  qui    fecit  eos  judai- 

tur.  zai^e. 

Ttem,   illud   scandalum   est  scan-         Respondeo,   sicuL   Lunc    temporis 

dalum  Pharisccorum,  de  quo  dixe-  aliqua  dissensio  inter  illos  Apostolos 

runt    discipuli   ad  Christum,  MaLLh.  eraL  de  illis,    iLa  et    postea  erat  ali- 

13.  Nescis  quod  Pharissei  audito  hoc  qualis  dissensio  inter  duos  Doclores 

verbo  sca?idalizati sunt,  el.ipse  res-  AugusLinum  et   Hieronymum,  quo- 

pondit,  sinite  eos,  cseci  sunt,  elc.   eL  rum  unus  tenuit  cum  uno,  eL  alius 

sequiLur,  plantatio  quam  non  plan-  cum    alio,    el     omnes   modo    sunt 

taviit  Pater  meus,  eradicabitur  quia  simul     in      coelo.      Teneo      lamen 

scandalum  illud    fuiL   de  oper'e  bo-  curn     AugusLino      quod      Aposto- 

no  ;  er'go  si   Lunc  circumcidere   fuit  lus  Paulus  nullurn  mendacium  fecit, 

pestiferum  et  malum,  sequitur  quod  etiam     officiosum,     nec     jocosum, 

jiropter  nulluin  scandaluiii   deber*et  quando  dixit  Petrum  esse  reprehen- S' adu 

fieri,   nec  potest   fieri  sine    peccaLo  sibilem,  et  tamen  ipsemet   in  se  et    cost 

,    ,.  ...      .  ,  ...  men. 

Tnortan.  aliis  idem  opus  exercuiL,  quia  sicut   cium 

Si   dicas,   quod  Evangelium  non  dicit  AugusLinus  epist.  19.  ad  Iliero-   tolTl 

fuit    tunc    Lemporis    proinuIgaLum,  uy mwm  :  Si  unum  mendacium  qua- 

hoc  primo  est  contra    texLum   plane  lecumque   inventum    fuerit  in   Ca- 


rui 


DIST.  IH.  QU/ESTIU  IV. 


595 


TD  OXOU. 

c  u  n.  13. 
OD  exslal 
lando  le- 
alia  coe- 
eruntesse 
illicitii. 


noney  tota  auctoritas  Canonis  in/ir-  qiic  ad  curtuin  tenipus  pennisil  eani 

/nataesset,  71CC  ali<jua  auctoritas  ejiis  cuirerc  ciiin   niiplisino,  eliain    post 

adducenihi     esset   <id    tcstifivanduni  pronuil^ulionein,  iit  sepelirclnr  Sy- 

ali<iuain  veritateni,  quia  <iiceret  a<l-  nafiogacnin  lionore. 

versarius,  quia  ralione  hoc  esset  fal-  \}\\<\i),  dico  ad  formain  qua^slionis,      15. 

sum,  et  men<laciuni,  e<idcni   ratione  (piod   sola    instihitio  liaptismi   """  ^rSuUo!* 

et  totum   residuum  esset  suspectum,  cvacuavil      Circnmcisionem,       nec 

quia  non  majoiem  auctoritalem   ha-  cliam    cjtis    promul^atio  facla    per 

bet  totusCanon  quain  ejus  j)ars.  Kt  moduin  [ntediclum  statiin  eam  rev(j- 

ideoqucecunHjneluerunt verbaApos-  cavit,  tainen  Circumcisio   non   erat 

lolorum  interse,  in  qiianlum  homi-  lunc  necessaria,  sed  lantiun  Baplis- 

nes  poterant  peccare,  tamen  inqiian-  mus;   niodo  autein  (jnia   simpliciter 

tum   dictatores  et  instrumenta  iSpi-  est  revocata,  licet  teinpus    ejus  non 

ritus  sancti,  non  est  credendum  ali-  legaturin  Scrij)tura,   (juia  n(jn  tan- 

quem    illorum    falsiim   di.xisse     vel  tuin  continuaverunt  hisloriam  scri- 

scripsisse  ;   el  ideo  nullum    mciida-  hentes,  simpliciter  est  illicila,  et  ab 

cium  scrij^sit  Paulus  in  hoc  quod  di-  l']cclesia    conlemnenda,  ju.xta    cap, 

xit     Pelrum   esse   reprehensibilem.  Majores,  de  Baptismo  et  ejusefTec- 

Multa  tamen   mendacia  et  falsa  po-  tu,  quod  nonest  verisimile,  nisi  con- 

tuit  scribere  per  modum  narrantis  et  temnentes     per    revelationem,     vel 

recitantis  talia  historialiter  et  mate-  aliquo    alio    modo  certo   scivissent 

rialiter,  ut  Joannes  scripsit  caj).  10.  eam  esse  revocatam  aDeo. 

Ddemonium  liabes  ;  sed  nullo  modo  Ad    primain   rationem,  dicenduin   pnmum"" 

per  modum  dictantis   et  scribentis,  quod    in    lege    ista   qua^dain    erant 

quia  ut  sic,  erat  instrumentum  Spi-  moralia,  qua^dam  judicialia.  Quan- 

ritus  veritatis,  qui  docet  omnem  ve-  lum  aiitem   ad    moralia    non  vtiiiit 

ritatem.  Quare   autem  fuerit  repre-  (^hristus   solvere   legem,  sed  perfi- 

hensibilis    Petrus,  et    Paulus   non,  cere  et  adimplere.  Unde  dixit  disci- 

qua^re  alibi*.  j)ulis,  Malth.  5.   Audistis  <juod  dic- 

Teneo  ergo  quod  non  fuit  malum,  tum  est  antiquis  :  DilUjes  amicum, 

nec  pestiferum  circumcidi  post  mor-  et  odio  habebis  inimicum;  e<jo  autem 

tem  Christi,  et  divulgalionem  liap-  r//<:o,  rectificando  et  perficiendo  in(3- 

tismi,   nec  tunc   lex  Circumcisionis  lixVui,  diiijite  ini?nicu?n  vestru?n,  be- 

nefacite  /lis,  qui  oderunt  vos.  Judi- 
cialia  vero  non  inanenl,  nisi  proj)ter 
majorem  pacein  habendam  in  gu- 
bernatione  Ileipublicas  (jua»  non 
esset,  nisi  darclur  dens  pro  dente, 
et  oculus  pro  oculo,  etc.  ul  habetur 


erat  simpliciter  revocata  a  Ciiristo, 
vel  Apostolis,  quia  hoc  non  legitur  ; 
et  ideo  temj)us  revocalionis  ejus 
nescitur,  quia  forte  llistoriographi 
cessaverunl  prius  scribere,  quam 
esset   revocata.    ('redendum    lamen 


est  quod  Chrislus  eam  per  Apostolos  E.rod.  21.  et  Levit.  24.  quic  judicia- 

suos  revocavit,  licet  teinpus  revoca-  lia  non  obligant  nos  ex  inslitutione 

tionis  ejusper  Scripturam   historicP  antiquae  legis  tantum,  et  a  Deo,  sed 

ad  nos  non  venerit,  quia  non  ila  diu  ex  nova  instilutione  eorum. 

duravit  Scrij)tura  hislorialis,  el  iis-  Sed    contra,    solulo     fnndamenfo 


59tJ 


LIBRI  IV 


Qualiter 

fuerit  (>ir- 

cumcisio 

fundamen- 

tum  Sacra- 

menloriim 

veleris 

legis. 


solvitiir  U3(lificiuiii  ;  (^ircuincisio  fuil  nienluiu    Sacramentoruin  novee  le- 

iii  auti(|ua  lep:e  (juasi  fundauieiitum  f^is. 

(juinium  ISacrainenlorum  le^^aliuiii  ;  Ad  aliam,  dico  (]Uod  Circumcisio 

ergo  ipsa  cessante  debuerunl  mora-  dala   fuit   in  fojdus  sempiternum  in 

lia  oinnia  quasi  illi  supeicjedificala  se,    vel     iii   remedio   sibi   sequipol- 

cessare.  lente,  sicut  Testamentum  novum  di- 

Respondco,  fundamentum  j)roprie  citur  sempiternum  in   se,  vel  in  suo 

dicitur  illud,  cui  aliquid  innilitur  ut  ccquivaleiile,  quia  nullum  aliud  sibi 

})rincipale  (3Jus,   et   sic   charitas   et  succedit,  nisi  in  patria,  ubi  cessabit, 

lides   sunl  fundamenta    totius    vita3  et  aliud  nobilius  dabitur  secundum 


1 


). 


Adsecua- 

dum. 
(Juomodo 
Circumci- 
sio  fuil 
data  in 

f(EdU8S<>ir 

piternum. 


spiritualis ;  et  sumendo  isto  modo 
/undamenlum,  nunquam  fnit  solu- 
tum  fundamentum  legis,  nec  novae, 
nec  antiqucie.  Eadem  enim  fides, 
(|uam  nos  habemus  de  Christo  jarn 
mortuo,  habuerunt  ipside  illo  mori- 


plenam  cequipollentiam. 

Ad  tertiam,  dico  quod  multa  facla 
sunt  per  Christum  et  Apostolos  ejus, 
quffi  non  sunt  scripta,  et  cerlum  est 
(arcumcisionem  ab  Ecclesia  esse 
plene  revocatam,  et  penitus   cuili- 


.\d  lerli- 
um. 


Circumci- 

sioqualiler 
fundameu- 
tum  Sacra- 
mentorum 
veterisle- 
gis. 


turo  ;  charilas  eliam  nunquam  exci-  bet    illicitam   ;    ergo    probabile   est 

dit,  et  ideo   virtutes,  quibus  anima  ipsam   per   aliquem  Apostolum,  vel 

fit  grata  Deo,  et  sibi  reconciliatur,  aliquem   servum    Christi    authenti- 

nunquam  cessaverunt.  cum  esse  revocatam,    licet  tempus 

Alio  modo  fwidamentum  sumitur  revocationis  non  e.xprimatur.  Quod 

proprie  pro  primo  inter  alia,  et  hoc  autem  duravit  tantum   Circumcisio 

primitate    originis,    et  tanlum  isto  post  divulgationem    Baptismi,    hoc 

modo    dicetur    Circumcisio    funda-  fuit  ut  cum  lionore  Synagoga  sepe- 

mentum  Sacramentoruin  veleris,  si-  liretur,    quod   non    fuisset    factum, 

cut  mododicitur  Baptismus   funda-  si  staliin  fuissetrevocata. 


DIST.  IV.  QU.t:STI()  I  ET  II. 


.197 


DISTINGTIO  IV. 


DE    IIS    <irinUS    CONFERHI    DEBEAT    BAPTISMUS. 


QU:^^STIO  1. 
Ulrinn  parmdi  sint  baptizandi  ? 

Angust.  lib.  6.  contra  Julian.  cap.  5.  Conc.  Mi- 
levii.  secundum.  Lateranen.  cap.  Majores,  de 
Baptism.  Trident.  sess.  6.  de  peccat.  oriy.  et 
sess.  7.  can.  12.  Alens.  '».  part.  quxsl.  17. 
membro  i.  Alens.  hic  2.  part.  arl.  2.  quwsl.  i. 
memb.  i.  D.  Bonavenl.  Iiic  2.  parl.  arl.  2. 
quaesl.  i.  et2.  Richard.  art.  i.  quaest.  2.  D. 
Thom.  quxst.  6.  et  3.  part.  quxsl.  69.  arl.  6. 
Coccius  late  tom.  2.  sect.  5.  art.  6.  Suarez  3. 
part.  3.  lom.  disp.  25.  Bellarm.  Hb.  i.  de  Unp- 
tism.  cap.  8.  Vide  Scol.  m  Oxon.  hic. 

1.  Circa   distinclionein   quarlam,   in 

qua  delerminatur  de  suscipiente  Ba- 
ptismum,  primo  qua^rilur  de  parvu- 
lis  baptizandis.  Secundo,  de  adultis. 
Terlio,  de  suscipiente  Baptismnmin 
communi. 

gum.        Circa    primum    quaeruntur    tria  : 

inium.  .  ^  1-       '    ,    i 

Prunum,  utrum  parvuli  sint  oapli- 
zandi?  arguitur  quod  non.  Baptis- 
mus  estremedium  contra  peccatum; 
parvuli  non  habent  peccatum,  quia 
secundum  Augustinum  de  vera  Re- 
ligione,  peccatum  adeo  est  volunta- 
rium,  quod  sinon  esset  vohcUarium, 
non  esset  peccatum  ;  Yjuoii  noii  lia- 
bent  usum  iiberi  arbitrii  ;  ergo, 
etc. 

Item,  Malth.  ult.  Qui  non  credi- 
derit,  condemnahiiur ;  pueri  non 
habent    actum     credendi,    ergo    si 


baptizantur,  nihil  eis  prodest  Bap- 
tismus. 

Contra,  Augustinus  de  fide  ad  Pe-  «ano  ad 

rt-f  1  1       »        opposit. 

trum  cap.  27.  et  de  consec.  d.  4. 
cap.  3.  Firmissime  tene  parxnilos,  qui 
vel  in  uteris  matrum  vivere  inci- 
piunt,  etc.  et  sine  Sacramento  Bap- 
tismide  hoc  sseculo  transeunt,  seterno 
supplicio  puniendos,  ciuia  ori(jinale 
peccatum  in  carnali  conceptione  con- 
traxerunt. 


QU.ESTIO  II. 

Utrwn  parvuli  baplizati  recipiant  ejfe- 
clum  Baptismi  ? 

Vide  Doctores  citatos  in  quaest.  antecedenti,  et 
Conc.  Florent.  in  Decreto  Eugenii. 

Secundo  qua^ritur  :    Utrum  par-      2. 
vuli    haptizati    reciniant     effectum  Argumen- 

.  .  .       lum,  pn- 

Baptismil  Arguitur  quod  non,  quia  mum. 
effectus  Baptismi  est  gratia ;  par- 
vuli  non  recipiunt  gratiam,  quia 
gratia  non  infunditur  sine  fide,  quia 
sine  fide  impossibile  est  Deo  pla- 
cere,  Ilehr.  2.  et  ipsi  non  recipiunt 
lidem,  quia  habens  habitum  potest 
uli  illo  cum  voluerit,  saltem  cum 
pervenerit  ad  usum  rationis  ;  sed 
cuni  pervenit  parvulus  ad  a^latem 
adultam,  et  usus  fuerit  ratione,  non 
potest  e.xire  in  actum  credendi  arti- 


598 


LlBRl  IV. 


culos  fidei  inagis  qiiam  si  niinqiiam 
fuissel  baplizatiis  ;  ergo.  Nec  facili- 
ter  eliam  credil.  per  liabilum  fidei 
infusum  sibi  in  Baplismo  ma^is 
quam  alius  non  baplizalus  ;  er- 
go  parvuli  non  reci])iuut  fidem, 
nec  per  consequens  efiectum  IJap- 
tismi. 

Confirmatur  minor,  quia  ad  Rom. 
10.  fides  est  ex  anditu  ;  nulli  ergo 
datur  fides,  nisi  illi  qui  est  docibiiis 
secundum  auditum,  cujusmodi  non 
sunt  parvuli. 

Ilem,  secundo  confirmatur  ista 
minorsic  :  Si  Deus  modo  infunde- 
ret  alicui  habitum  Geometrise  oc- 
currentibus  phantasmatibus  termi- 
norum  Geomctralium,  posset  exire 
in  actum  Geometriae;  ergo  a  simili, 
si  Deus  infundat  fidem  parvuh^, 
ipso  postea  habente  usum  rationis, 
occurrentibus  phantasmatibus  de 
aliquo  articulo  fidei,  potest  exire  in 
actum  credendi,  et  ita  occurrentibus 
phantasmatibus  istius  articuli,  mor- 
tui  resurgunt,  sine  alia  ulteriori  in- 
formatione  crederet,  quod  falsum 
est,  quia  nullus  invenitur  talis,  imo 
quantumcumque  habeat  habitum 
fldei,  nisi  aliunde  informetur,  sem- 
per  judicabit  oppositum  esse  verum. 

Confirmatur  tertio  eadem  minor 
sic  :  Qui  non  aHter  se  habet  ad 
agendum,  quam  alius,  nulium  habi- 
tum  habet,  quem  non  habet  alius  ; 
sed  puer  baplizatus  se  aliter  non  ha- 
bet  adcredendum,  quam  puer  non 
baptizatus,  quia  non  faciiius  inclina- 
tur  ad  actum  credendi  per  informa- 
tionem,  quam  aiius,  cseteris  paribus, 
necetiam  difficiiius  dissentil  heeresi- 
bus,  qiiam  puer  non  baptizatus,  vei 
si  ipse  non  esset  baptizatus.  l^atet 
experimentaliter. 


Ad  principaie  arguo  secundo  sic  :  Ar>?ume 
Quicumque  recipit  eilectum  gratio-  d„m 
sum,  Deo  prius  conjungitur,  qiiia 
non  dal  gratiam  non  volenti,  et  in- 
disposito,  et  disjunclo  ab  eo  ;  sed 
conjunctio  non  fit  ciim  Deo,  nisi 
per  fidem,  ad  Rom.  o.  ergo  si  non 
habeatur  fides,  non  conjiingitur  sibi 
per  gratiain;  el  per  consequens  non 
lecipiunt  effectum  Baplismi. 

Contra,  Auii^ustinus  in    Enchirid.    ''aiio 

oppos) 

cap.  o4.  etde  consecr.  dist.  4.  Apar- 
vuio  recenter  nato  usque  ad  decrepi' 
tum  senem,  sicut  nullus  prohibetur a 
Baptismo,  ita  nullus  est,  qui  non 
moriatur  peccato  in  Daptismo  ;  sed 
nullus  moritur  peccato,  nisi  recipiat 
gratiam  ;  ergo,  etc. 


QU^STIO  111. 

Utruni  parvulus  in  utero  matris  possit 
baptizari  ? 

Alens.  4.  part.  quaesl.  \1.  membro  2.  D.  Bona- 
vent.  dist.6.  part.  2.  art.  i.  qusesl.  i.  Richard. 
art.  2.  qusest.  i.  D.  Thomas  quiest.  i.  arl.  i. 
et  3.  part.  quxst.  68.  art.  H.  Suarez  ibi.  disp. 
27.  scct.  3.  et  omnes  negant  conlra  Cajet. 
ibid. 

Arguitur  quod  sic.  Donum  Dei  est      3. 
perfectius,   quam    peccatum    Adse  ;  .\rgum. 
peccatum  iilud  transfunditur  a  matro    Tua 
in  fiiium,  dum  est  in  ventre    matris 
sua?,  quiain  Adam  omnes  facti  su- 
mus  rei ;  si  ergo  donum  Dei  confe- 
ratur    matri,     cum    sit     perfectius 
et  efficacius,  potest  purgare  matrem, 
et  simiiiter  fiiium  ejus  in  utero. 

Item,  si   pueiia   manumittitur,  et    se*iur 

\         ,  dum 

fiiius  ejus  in  utero  manumittitur  ; 
ergo  si  mulier  liberatur  a  servitute, 
et  filius  ejus  similiter  in  utero  exis- 
tens  ;  ergo  si  mater  liberatur  a  pec- 
cato,  et  filius  ejus  in    utero,  et  ita 


DIST.  IV.  QlJ.f:ST10  III  599 

11(111    iiKJi^cl    Haphsmo,   cuiii    nalus  liaiii  pro  sc,  sed  cliain  jjro  ftiiiniljus 

fiitMil.  aliis,  qui  nali  ftssont  ex  eo  per  natu- 

Tertium.        Ilom,  3(1  Ilom.  H.  Si   nuU.r  sdit-  ralfiii  prnj)af;ation('m  ex   semiue,  cl 

cta,  el  rami ,  v[  9,\   arhor  sancta,  et  ideo  ipso  jjcccante  omnes  facli  suut 

fiuctus  ;  et  cuiii  liliiis  sil  fructus  ma-  lilii   morlis,     et    j)ra'cej)(orum    Dei 

liis,   fM-ji:o    malor   si    sit    sancla,  ot  lians^n-ossores,  ot  sic  in  ij)so  oinnes 

liliiis,  et  j)or  conso(juens   sauclilicii-  jieccavorunt,  sicut  (Jicilur  in  2.  libro 

lio   malris  sufficit   ad    sauclificatio  ilisl.  ^KJ. 
iiom  lilii.  A(l  illud  Mattli.  2.  <iui  iion  rre.di-  Ad  secua- 

Baiio  ad       Coulra,  Aposlolus  l .  ( -oi.  15.  A^o;«  deril,  etc.    inloIlii;ilur   de   adultis  ; 

opposit.  ' 

prius  quod  spiriluale,  sed  (luod  ani-  jiatot  per  prsecedens,    cum  dicitur, 

male,  deinde  quod  spirituale ;  er^o  (jui   vero  crediderit,    et    bapiizatus 

prius     nasciliir    homo   corj)oralitor  fuerit,  salvus  erit.     Baptizari     cie- 

quam  sj)iritualiler.  dendo  non  estnisi  adulli.  Aliter  po- 

Item,  Isidorus  de  summo   hono  :  test   dici,   quod  qiii    non  credideril, 

Qui  7iatus  non  est,  renasci  non  po-  necactu,  nechahitu,  nec  in  se,  nec 

(est.  iu  alio,  condemnahilur,   ut  qui  nec 

confessionom  fidei  per  actum  inte- 

scilOLiUM  I.  riorem,   nec  exteriorem,   nec   habi- 

Parvulos  esse  baptizandos  est  de  (Ide  coatra  ^""^    ^^^i  sui,  vel  parontum  habue- 

Pelag.  ita  Doctores  cilali  pro  quaest.   i.    Ad  se-  ril,    quia    sine    fide,    sic  vel  sic,  /m- 

cundam  quaestionem,  de  fide  est  parvulos  reci-  nossibile  cst  lllacere  Deo 
pere   eflectuni   Baptismi,   et  gratiam.   Ita  DD.  41  , 

citati  et  conciiia.  '^"^  secundam  quaestionem,  dicen-       5, 

dum  quod  tantum  creditum  est,   et  soiutio  2. 

"4.  Ad    primam     qua?stionom,     dico  non  potost  nalurali  ratione  ostondi,    ^Tis'"^" 

'arvuio3    quod  error  Polagii  orat,  quod  in  par-  parvulum  per   Baplisinum   rocipere '"^P^^.Ijrrfra- 

raud^s.'  vulis  non  erat   peccatum    oriainale,  graliam,    sicut  nec    probari   notest ''°?'^'^^'"" 

'  , .  .  ^  rali  parvu- 

et  per   consoquens  quod   non  sunt  aliqua  lalione  naturali  aliquem   ha- ''""'°Bap- 

.        ,  .  ,.  .  1  •.  .  1  •  iismo  reci- 

necossario   baplizandi,    cujus  orro-  nitum   su])ornaturaIom  inesse   ani-  pere  gra- 

rem  improhat  Magistor  distinct.  '-)().  ma?,  noc  per    ofToctum  gonoralem 

libri  2.  Et  idoo  hocfugions  dico  op-  noc  spocialom,  quem  quis  experitur 

positum,  quod  quia  contrahunt  pec-  in  se,  vol  alius  in  eo.    Undo  tantum 

catum  originale  a  parentihus  socun-  creditum  est  per  Baptismum  pecca- 

dum  Scripluram,  sictil  in  loge  veleri  lum  originale  dimilli,  et  per  Baptis- 

fuit   (^ircumcisio    remedium    conlra  mum   gratiam  conferri,   nec   potest 

illud    poccalum,   ita    modo    Baptis-  naturali  ratione  doclarari.  Persuasio 

mus.  tamen  ad  hoc  est  talis  :  Deus  staluit 

iargum.       Ad  primuiu    in    opposilum,    dico  nulli  ofronsam  remittere,  nisi   nuem 

qiiaest.  i  .  •     •        i  i  i        • 

erAatum  quod  poccatum  originale  estvolun-  acceptatad  vitam    neternam,  et  ideo 

jKVo- tarium,  non    iii   contrahenlc    illud,  nulluni    modo    sihi   reconciliat,     ei 

fiTquoSed   in  priino  parente,   qui     pocca-  dimittondo    peccatum,  nisi   juslifi- 

'i'er'coi!!' vit  peccato  actuali,   quod  nohis   est  cando  et  conferondo  graliam  ;  nulli 

rahatur.   originalo  ab  eo    ortum  ;  ipse   enim  aulem  confert  gratiam,  nisi   ciii  in- 

iii  piincipio  non  tanluin  accojiit  gra-  fundit  fidem  et  graliam  ;  staluil   au- 


600 


LlliUI  IV. 


6. 

Adargum. 

1.  quaeslio- 

Dis. 

Habitus 

cuu)  po- 

tentia  uon 

est  causa 

totalis  in- 

tellectio- 

nis. 


•  dist.  29. 
Ad  2.  coa- 
firmatio- 
nem 


tem  ciiilibel  bnplizaUj  dare  gratiam, 
nisi  sit  acliialiler  indisposiliis;  indis- 
positio  autom  in  parvulo  non  potest 
esse  ;  ergo  labes  peccati  originalis 
tollitur  pcr  Baj)(ismum  ;  ergo  con- 
fertur  gralia  et  eflectus  Baptismi. 

Ad  primnm  raiionem,  dico  quod 
fides  infundilur.  Etad  probationem, 
cum  dicis,  parvulus  baplizatus  per- 
veniens  ad  aetatem  adullam,  et  ad 
usum  rationis,  non  magis  exit  in 
actum  credendi,  quam  non  baptlza- 
tus  ;  habitu  autem  potest  quilibet 
uti  cum  vult.  Dico  quod  nec  habitus 
naturalis,  nec  su|)ernaturalis  est 
tota  causa  intellectionis,  sive  sulfi- 
ciens  principium  inlelligendi  illud 
ad  quod  inclinat  lalis  habitus  natu- 
ralis,  quia  sive  ponalur  propter  ac- 
tum  intelligendi,  speciem  intelligi- 
bilem  necessario  requiri,  sive  phan- 
tasma,  adhuc  ista  non  possunt  in 
actum  intelligendi,  nisi  objectum 
intelligibile  moveat  ad  istum  actum  ; 
ergo  nec  habitus  sufficit  sine  istis  et 
objecto.  Eodem  modo  de  habitu  su- 
pernaturali  et  infuso,  ad  hoc  quod 
aliquis  assentiatur  objecto  fidei, 
non  sufficit  habitus  inclinans  ad  tale 
objectum,  sed  requiritur  intelligibile 
illud  preesentari  intellectui,  etaliud 
inclinans  per  informationem  et  doc- 
trinam  ad  assentiendum  objecto 
fidei.  Habitus  ergo  fidei  nonnihil 
facit,  imo  multa  facit,  cum  habuerit 
alia  quae  requiruntur,  quia  cum 
illis  potest  cooperari  ad  actum  cre- 
dendi  cum  vult,  et  itapotest  illo  uti 
cum  voluerit,  additisaliis  requisitis. 
Qualiter  autem  cooperalur  ad  ac- 
tum,  sive  ad  modum  actus,  sive  ad 
substantiam  actus,  dicitur  in  lih.  2. 
in  materia  de  habitibus  '. 

Ad   aliam  confirmationem,     cum 


dicitur  qiiod  intellectus  potest  Geo- 
melricaie,  et  intelligere  conclusio- 
nes  GeometnaR  occurrentibus  phan- 
tasmatibus  earum,  ergo  et  similiter 
de  credentibus. 

Dicoquod  non  est  similc    hinc  et  Digcm 

.  .  inler  I 

inde,  quia  intellectus  solum  mlu-iiun^ 
mine  naturali,  sine  quocumque  alioctac.j 
habitu  supernaturali,  sive  infuso, 
potest  intolligere  conclusione  Geo- 
metriae,  quia  potest  apprehendere 
terminos,  el  videre  necessariam  ha- 
bitudinem  eorum,  quia  habitus  ex 
quo  generatur  ex  aclibus,  sequitur 
necessario  nolitiam  terminorum 
principii  et  illalionis  necessariae 
conclusionis,  quae  est  evidens  ex  se, 
ideo  habitus  iste  non  est  necessa- 
rius  omnino,  quiatermini  nalurali- 
terincludunt  principii  nolitiam,  et 
eam  ostendunt  intellectui  naturali- 
ter.  Illalio  autem  conclusionis  ex 
principio  omnibus  est  evidens.  Pri- 
mo  ergo  lumine  naturali  intellectus 
potest  acquirere  notitiam  conclusio- 
num  cum  habituet  sine  habitu  ;  sed 
termini  articulorum  fidei,  uthujus  : 
Deus  est  trinus,  non  ostendunt  ta- 
lem  evidentiam  hujus  complexio- 
nis  ;  imo  vero  oppositum  osten- 
dunt,  nisi  homo  aliter  elevetur,  et 
quantumcumque  infundatur  habitus 
fidei  ad  credendum,  nisi  occurrat 
aliud  inclinans  intellectum  ad  assen- 
tiendum,  hic  non  eliciet  actum  cre- 
dendi  circa  istud. 

Ad  tertiam  confirmationem,  dico  ac 
quod  puer  baptizatus  aliter  se  habel 
ad  actum  credendi,  cum  pervenit  ad 
usum  liberi  arbitrii,  quam  non  bap- 
tizatus,  quia  caeteris  paribus,  et 
omnibus  necessariisconcurrentibus, 
certius,  vel  melius,  vel  facilius,  vel 
aliquo    alio    modo    aliter    crederet 


niST.  IV.  OILESTIO  III 


()0I 


qiliim  alius.    Si  dicas  llllde  pruballir  "»«  conselur  lotio  ;  similiter  infra  .i     q.  :i.  Hil 

islud   ?     Respondco,      llic    jam     dixi  ^"^•'o'- "^"  '*«"«  ^ic  puerum  projicere.    neque 

'  '  "^  puerum  liaplizari.  Soiitcnliii  contruria   Cajetani 

quod  nou  polcsl  habilllS  supornatu-  merito  ab  omnibus   reprehendilur.  Vide    inlra 

ralis  probari  inesse  p(M'  aliquem  ac-  Scholium  4.  d.  5.  q.  3. 
tuin  ejus  ;  credo  tamen  fidem  coope- 


'  dist.  23. 
et  seqq. 
Vd  arKum 
<ecuu(luiu 


rari  ari  actuin  credendi,  sicut  credo 
ipsum  inesse.  \d  qiiid  aulem  ojior- 
teat  fidem  j)onere  in  homine,dicettir 
in  tertio  '. 

Ad     aliud    arfiiimenlum     diciUir 
quod   prius   conjungitur   per  fidem 


7. 


Ad    tcrliam    quapslifuiem,    dicitur 
qiiod  parvulus  iioii    ()otesf  baplizari 
in    utero  inatris  sua%    quia    sic  est 
conjunctus  causa?  suai  corruplionis; 
sed  conjunctum   causa^    corruptivse 
non  potest  mundari  dum  illi  conjun- 
parentum,    quani    per    fidem   pro-     gitur,  ergo,  etc. 
priam.  Conlra,  jiono  quod  oinnes  in         Contra,  si  isto  modo  caro   infecta  impugna- 
Ecclesia  parentes   sint   haeretici,   et     inficit  aniinam,  caro  matris    non  est  Petr^i^de 
etiam  ipse  baplizans,   dummodo  la-     causa  corruptionis  peccati  origina-    '*'^*°'^®- 
men  in  actu  illo  inlendat  facerequod     lis  in   parvulo,    nisi  niediata  ;    caro 
Ecclesia  facit,   et  quod  Chrislus  in-     autem  parvuli  est  causa  iminediata 
sliluit,  adhuc  baplizalus  recipit  gra-     istius  corruptionis,  quia  anima  cum 
liam  ;  per  quid  ergo   conjungitur?     statiin  animat  eam,  inficitur  et  con- 
Dico  quod  passio  Christi  est  merito-     trahit  peccatum  illud    ex  ea  ;  extra 
ria  causa  primae  graliae  in  parvulis,     autem    uterum    matris    conjungitur 
et  conjunclionis  eorum  ad  Deum,  et     anima  parvuli  suae   carni ;    ergo  si 
ideo  ante  primam  graliam  non  opor-     parvuli  non  possunt    baplizari,  quia 
tet  quaerere  priurem   conjunctionis     conjunguntur     causffi    corruptionis 
causam,  nec  actuin,    nec  habilum,     suae,  cum  sic  conjungantur  illi  cau- 
nec  aliquid  aliiid  in  ratione   conjun-     sas  extra  ventrem  suse  malris,  nun- 
gendi,  nisi    passionem   (^hristi  lan-     quam  possent  parvuli  baplizari. 
quam  causam  meritoriam  cujuslibet         Item,  si  sit  puer  in    utero  matris,   'q  "'ero 

,•       •  •  j      i  1        .  •         •  T»       .  •  .     .        poteslquis 

conjunclionis  primae.  potest  baptizari  Baptismosanguinis;   baptizari 

ergo  similiter  Baptismo  fluminis  fac-  iTuguiat 
to  in   aqua.  Antecedens  patet,    quia 
sciiOLiUM  II.  si  mater  pro   fide   interficiatur,  eo- 

dem     modo    moreretur    pars   ejus, 

Rejecta  ralione  aliorum,  resolvil    puerum   in  qUcP  CSt    in   ipsa,     sicut    ipsa,    et    ita 

ulero    non    posse    baplizari,    quia    non    potest  pars  ejus,  quae  CSt    in  Utcro  ejus    ac 

aqua  tangi  ;  81  tamen  caput  apparuerit,   bapti-  •             .                     x- 

Zdri    potest;    si  vero    pars    minus    principalis  «^  ^SSCt     extra.^oU     autem     Vldetur 

apparuent,  baptizandus  est,  sed  postca,  si  su-     verum  quod   si   morerelur  pro   fide 

pervixerit,    sub    conditione    rehaptizandns,    ut      extra,  damnctur ;   CrgO,  Ctc 
habel    Doctor    hic    in    scripto    AnLriicaiio,    ubi  t^  •    , 

Item,  per  istain  causam  luillus 
potest  baptizari  in  utero  matris  suee; 
ergo  nullus  potest  sanctificari  in 
utero  matris;  consequens  est  falsuin 
de  Virgine  matre  Dei,  de  .loanne  et 
Jeremia,  et  Anna.  (Ainsequeutia  pa- 


etiam  ail  puerum  de  ponte  dejeclum  in  aquam 
non  esse  baptizatum  ;  quod  tenent  Richard. 
hic  art.  4.  quaest.  2.  Palud.  d.  6.  quaest.  i.  art. 
3.  Mars.  4.  quaest.  4.  art.  4.  dub  8.  8olo 
dist.  '.i.  quaest.  unic.  art.  8.  fiii.  Sylvest.  ver- 
[,o  Baptismus  \.  §  iO.  et  o.  ;;  i.  Ang.  et  sum- 
mistaeibi.  Ratio  esse  potest,  quiataiis  pntjectio 


602 


LIBRl  IV. 


tet,  quia  uhi  est  eadcm  causa,  ibi  esl 
idem  efTectiis. 

Ilom,  licol  parvulus  in  ulcro  ma- 
tris  sucTB  non  distinguatur  localiter 
ab  ea,  lamen  distinguilur  persona- 
literabea,  quia  habetaliud  corpus, 
et  aliam  animam ;  sed  personcB  alie- 
tas  sufficit  ad  hoc  ut  ipsum  per  se 
et  distincte  recipiat  peccatum  ;  crgo 
non  obstanle  conjunctione  locali  ad 
causam  suee  corruplionis,  potest 
sufficienler  baptizari. 

8.  Respondeo  ergo,     quod    puer  in 

Deci^iio    utcro,  ct  uon  natus,  aut  secundum 

nis.  aliquam  partem  ejus  est  extra  ute- 
rum,  aut  secundum  nullam.  Si  se- 
cundum  nullam  partem  ejus,  dico 
quod  non  polest  baptizari ;  et  ratio 
est,  quia  Baptismus  est  materialiter 
ablutio  corporis  exterior,  et  ideo 
oportet  baptizalum  necessario  ablu- 
tum  esse,  et  tangi  aqua,  aliter  non 
Ouare  ia  esset  Baptismus.  Unde   si   puer  in- 

utero  bap-  .  .  ' 

tizari  non  volvcretur   in    corio,    et   immerge- 

potest.  ,  •  , 

relur  in  puteo,  puer  non  esset 
baptizatus,  quia  non  est  ablutus,  et 
per  consequens  Baptismus  non  cs- 
set  verum  signum,  et  signatum  quod 
signat,  est  ablutio  animae  interior, 
etpergratiam  invisibilem  ;  et  ideo 
si  signum  non  sit  ablutio  corporis 
exterior  per  applicationem  aquse  ad 
corpus,  estsignum  falsum,  quod  est 
Baptizata  inconvcnieus.  Si  autcm  aliqua  pars 

parte  pnn-  .  i         r 

cipaie  8im- pueri  nondum   nati  appareat    exti'a, 

pliciter  ba-  .,,  . 

ptizdtur.  aut  illa  pars  sic   extra  apparcns   est 

Parte  mi-  ...  .  .       . 

nus  prin-  pars  principalis,    aut   minus  princi- 

cinali  bap-         i-  ,  ,  <-,... 

tizaia,  palis,  ut  pcs  vcl  mauus.  Si  principa- 
"ismuscJr-  l^s  pars,  ut  caput,  sic  illa  parte  bap- 
*"^'  tizata  simplicitcr  baptizatur,  nec  est 
iterum  rcbaptizandus,  quia  in  ilja 
parte  sunt  omnes  sensus  humani,  et 
pcr  consequcns  quasi  totus  homo  ; 
si  veroparsilla  sitminus  principalis, 


1  quaesl. 


el  immineat  periculum,  baplizandus 
est  secundtim  illam  partem,  et  sup- 
ponendmn  esl  niisericordiam  Dei 
supplore  quod  dofuit,  nec  esl  bapti- 
zandus  postea  plcne  natus,  nisi  sub 
conditione. 

Ad  primam  ralionem  dico,  conce-  o, 
dondo  quod  donum  Dei  est  perfec-  Ad  argo 
lius,  et  quod  Deus  potcst  animam 
sanctificare  et  mundarea  peccato  ; 
scd  non  potest  i|)Sam  mundare  a 
peccato  pcr Baptismum,  quia  adhuc 
non  est  capax  ablutionis  fiendae  in 
aqua,  quae  necessario  requiritur  ad 
Baptismum. 

Ad  aliud  de  manumissione,  palct  ^'^^^^ 
quod  puer  in  utcro  matris  non  habet 
distinctam  servitutem  a  malre  res- 
pectu  dominii  temporalis  ;  et  ideo 
manumissio  unius  est  manumissio 
alterius  ;  quia  tameii  distinguitur  a 
matre  pcrsonalilcr,  ideo  habct  dis- 
tinctionein  sufficicntem  ad  distincte 
recipicndum  et  contrahcndum  pec- 
catum  originale  sicut  mater. 

Ad  aliud,  concedo  quod  si  arbor 
sancta,  similitcrfruclus  ejusestsanc- 
tus,  inquantum  est  aliquid  corporis, 
non  inquantum  distinguitur.  Unde 
non  sequitur,  si  fructus  sit  dulcis  et 
mollis,  crgo  similiter  et  arbor,  quia 
radix  et  arbor  possunt  esse  durae, 
fructu  cxistente  molli.  Nunc  autem 
parvulus  sufficicnter  distinguitur  a 
matre  ad  hoc,  ut  sit  subjectum  pec- 
cati,  quia  personaliter  distinguitur 
ab  ea,  et  ideo  non  sequitur  quodsi 
ipsa  mundaretur,  quod  similiter  ipse 
sit  mundus. 


Ad  te 
tium 


DIST.  IV.  OUii^-STIO  IV. 


603 


QU/ESTIO  IV. 

Utrum  aduttus  nou  cousenliens  possit 
recipere  Sacrameutum  liaptismi  ? 

Alens.  4.  j)nrl.  qu.vnt.  18.  memhro  i.  1).  Mona- 
vent.  hic  i,  parl,  arl.  2.  D.  Tboinus  3.  part. 
quiest.  G8.  Uichanlus  dist.  6.  art.  2.  quirst.  3. 
Palud.  qusest.  2.  Durand.  qu.v.^it.  7.  Suar.  3. 
tom.  dixp.  14.  sect.  2.  VMsquez  d.  57.  Scolus 
lifc  qu^est.  i. 


V(»liim  spiiitiialo,  j^or  qiioil  aniiiia 
oblif^aliir ;  scd  iiullus  iiiviliis,  vel 
(iissentiens  vovel  se,  vel  obligat  se 

alicui. 

Coutra,  extra  ilr  Hapl.  ri  ejits  rf- 
ferlu,  rap.  Majorrs,  quilibet  non  iii- 
vitus  recipil  elVecluiii  Uaptisini,  et 
ralio  subditur  ibidem,  quia  ^aptis- 
mus  semper  suscipitur,  quando  obex 
conlraricT.  voluntatis  non  invenitur; 
ergo  furiosi  et  dormientes  tunc  bap- 
tizati  vere  recipiunt,  licet  non  con- 
sentiant,  et  cogendi  sunt  vivere  se- 


Primumdiclum  :  AduUus,  qui  nunquam  est 
usus  ralione,  baplizandus  est  ticut  parvulu  Secun- 
dum  :  Si  aliquando  iimmlrationis  habuit,et  nunc 


Consequenler    quaM-itur  de  13ap- 
tismo  in   comparalione    ad  adultos, 

et  primo  :  Utnmi   adultm  non  con-  cundum  legem  Christianam 
senliens  possit  recipere   Sacramen- 

ium  BapiistJii?  Arguituv  quod  non,  SCIIOLIUM. 
nullus  dissentiens   contraiiit  malri- 
monium  carnale  ;   ergo   nec   matri- 

monium  spiriUiale.   Antecedens  est     ^ 

manifeslum.       Consequenlia      patet,  non  habet,  speratw  tamen  quodhabebil,  e.xpectan- 

.    .,       ,  dum'est  lucidum  inleri-allum.  TGTUum  :  Si  ante 

quia  matrimonium    spiriluale  con-  .  -  .                  <,-.„,>  w,cc^«.v/    rihH  acdvit 

T                                                 r                 _  privationem  usus  rationis  aissensn,    i.tnii  aaipd 

trahitur  inagis    actu    Spirituali  intc-  ^^   in'amentia  bnptizetur,  secus  [si  ante  voluit. 

riori    quam     lliatrimonium    carnale  ;  Quartum;(contra;iilteram)  :  5in^fifa^i;ese/ia/)u^< 

T»      1-                1                X      1  •(        ~        I  ipmnnrp  wius  ralionis.  nec  constat   voluisse,   aut 

in  Baptismoautemcontrahilur  quod-  tempore  usus  ruuuni»,                 -,    ,,,.,.,,^,. 

,           ^           .            .                 .    ..       ,       ^       .  noluisse,baptizanduiest.(iMm\,um:Aclualite) 

dam   matrimonium   spirituale,  quia  ^^,^,„,,^,  ,^m,  baptrMw,  quiasufficit  virtua- 

anima  tunc  primo  desponsatur  Deo,  us  inteuHo.  Vide  Doct.;disi.  6.  quaest.  4.  de 

abnegando    Diabolo   et  pompis   eius,  triplici  intentione,  et  2.  dist.  41.:requiri  autem 

.  r,                      ,                r        •,          .   •  aliquam  intentionem  habelur  ex  cap.    Majores, 

et  Deo  per  volum  se  firmiter  et  inse-  ^^^\^^^  ^^.^^^^^  ^ :  ^^^.  ^o.  et  ^Canhag.  iii. 

parabiliter  COnjungendo  ;    ergO,  etc.  ^ap.  34.  Unde^Cajel,  S.^part.  quaest.  158.   arl.  7. 

Item,magisnocetbaplizato  malitia  recte_reprehendilur,l  quod     nuUum     bapliz.ai 

r,-          •     •    ,    •  u       ,•  rnrmensum    requiri  dicat.  Sexlum  :    naplismus 

sua,  quam  malilia  ministri  baptizan-  consensum  reqa                           ,.„„  .i px 

'^                                                     1  w„/»c    -^imTiicker   invito   nnn  tenel,  secus  si  ex 


tis  ;  sed  in  ministrobaptizante  neces 
sario  requiritur  intentio  baptizandi  ; 
ergo  in  baptizato  intentio  baptizari  ; 
non  ergo  potest  invitus  baptizari. 
Item,  Augustinus  et  in  littera  po 


datus   simplicitcr   invilo   non  tenet,  _secus  si  ex 
metu  accipiatur. 

Respondeo    ad   quaestionem,   dis- 
tinguendo  ex  parte  utriusque  termi- 

___^^ ^_      ni  positi  in  quffislione,   et   ex  parte 

nitur,  sicut  patrini  respondent  pro  adulti,  et  ex  parte  consensus  ejus. 
parvulis,  quando  baptizantur,  ita  et  Nam  adultus  aut  est  talis,  quod  non 
adultus  respondere  debet  pro  se  ;  utitur  ratione,  nec  aliquando  usus 
sed  si  patrini  non  consentiant  Bap-  est ;  aut  est  talis,  quod  non  ulitur 
tismo  parvuli,  non  est  baptizalus  ;  ratione,  aliquando  tamen  usus  est, 
ergo  si  adultus  invite  recipit  Baplis-  et  habet  lucida  intervalla;  aut  actua- 
mum,  non  est  baptizatus.  liter  utitur  ratione.  Si  non  utitur  ra- 

Item,  iii     Baplismo    fit  quoddam      tione,  nec  unquam   utalur  ea,   tunc 


Hulio  ad 
opposit. 


2. 

Adullus 

qui  Dun- 

quam  usus 

e»t  ralio- 

ue  ut  par- 

vulus  cen- 

setur. 


604  1^1  BRI  IV. 

judicandum  est  de  tali,  sicut  (Je  par-  liens  aulem   aclualiter    non    hahet 

vulo,  quodscilicet  recipit  Sacramen-  locum  in  proposilo,  quianon  utens 

tum    et   rem   Sacramenti ;   si   enim  rationejpotest  dissentire  actualiter  ; 

furiosus  vel  stultus  a   principio  nn-  si  autem  accipilur  dissentire  hahi- 

tivitatis  suoe  cogilur  ad  Baptismuiii,  lualiter,  dislinguo  ;  aut  ille  qui  sic 

rccipit  Raptismum,  quia   in  eo  non  dissentit  hahitualiter,  et  non   utitur 

invenitur    ohex  contrariac   volunta-  ratione,  prius  tamen,  quando  habuil 

tis.  usum  ralionis,   dissentit  actualiter, 

Sed  estne  talis  baptizandus  ?  mul-  et  tunc  nisi  interveniret  motus  vo- 

taenim  fmnt,  quse  non   licent.  Res-  luntatis^contrarius,  judicari'  debet 

pondeo,  si  de  tali  sit  spes  sanitatis  simpliciter  dissentiens,  ac  si  actua- 

aliquando  recuperandae,   vel  si  ali-  liter  dissentiret,  quia  ex  quo  quando 

quando   habeat   lucida  intervallaet  habuit   usum    rationis,    et  dissensit  Fu^io^^ 

usum    rationis,     expectandum    est  actualiter,   et  post    non^   intervenit    usup  « 

usque   ad   illud    tempus  quo  utitur  aliquis  motus  contrarius  voluntatis,  quom 

ratione  propter  reverentiam  Sacra-  signum  est  quod  si  tunc  etiam  ute- ^zand 

menti;  et  ideo  baptizans  talem,dum  retur  ralione,  quod  etiam  tunc  dis- 

in  eo  modo  fuerit,  si  spes  sit  de  ejus  sentiret.    Et    de   tali   dico    quod"  si 

convalescentia    aliquando,     peccat,  immergatur  in  aqua,  quod  nec  reci- 

Admiois-   quia  administranda  sunt  Sacramcn-  pit  Sacramentum,   nec  rem    Sacra- 

suDtsacra- ta  cum   revereulia  debita  ne  viles-  menti,    sicut  nec   utens   ratione,  si 

revereutial  cant.    Si   autcm   pcr   certa    indicia  dissentiret   actualiter.    nihil   recipe- 

non  sit  spes  de  sanitate  ejus,  nec  de  ret  ;  et  de  tali .  credo,  si  sic  dissen- 

usu    rationis    aliquando    habendo,  tiens  habitualiler  baptizaretur,  quod 

tunc  potest  licite  baptizari,  sicut  et  alias  esset  baptizandus,'^  cum  rediret 

parvulus,  quia  nulli  praecludit  Deus  ad  usunTrationis  propter   rationem 

viam  adsalutem.  jam   dictam.  AHo  modo  dissentiens 

3  De   alio    membro,  ut    de  illo  qui  habitualiter     ex     dissensu    actuali, 

non  utitur  ratione,  aliquando  tamen  quem  habuit,  cum  utebatur  ratione, 

usus  est,    ut    est   dormiens,    vel  fu-  habet  motum  contrarium  voluntatis 

rens,  dico  quod  talis  est  non  consen-  prioris    dissensus.    Et  de   illo    dico 

Non  con-  ticns  ct  nou   dissentiens.  Non  con-  sicut  de  furioso'[habente  lucida  in- 

sensus  est  ,  .         t    .,  i        i-    •,  .  n  i     '•    i        »•      i  •    •. 

dupiex.    s entir e  e.mm  A\c\iv\Y  duphciter,  uno  tervalla,  quod  si^baptizetur,  recipit 

modo    pure  negative,     ut     quando  Sacramenlum  et  rem  Sacramenti. 
voluntas   non   est  in  actu  suo  res-        De  tertio,  qui  habet  usum  rationis       4. 

pectu  alicujus  ;  alio  modo  accipitur  actualiter,  et  tamen   non   consentit, 

Dissensus  contrarie  pro   dissentire.   Non  con-  distin/^uendum   est   sicut    prius    de 

duplex.  1  .... 

sentiens   primo  modo,    ut*in    dor-  non  cOnsenlire.,    quia   potest  accipi 

miente,   vel    amente,     non    magis  negative,  aut  contrarie  pro  dissen- 

invenitur  obex  contrarige  voluntatis  tire  ;    dissentire     autem     contingit 

nuam  in  parvulo.  Non  consentiens  dupliciter,  vel    simpliciter,    vel   se- 

^  *  i  /  1  ^  Involi 


autem  secundo  modo,  id  est,  dissen-     cundum  qidd.  Dissentire  simpliciter  riumi 

•  •    •  •  dI  icilG 

tiens,  potest  intelligi  dupliciter,  vel     alicui  est  simpliciter  illud   nolle,  et  gecun 
actualiter,  vel  habilualiter  ;  dissen-     est   ratio    involuntarii    simpliciter.  Jari 


i 


DIST.  IV.  0Ui*:STIO  IV.  005 

Disseiilire    aulciii     sccmuluiii    (luid  iiis  saoraiiiLMilalis  iii  a(jua   cuiii  vur- 

alicui,    iioii     osl    siiiiplicitcr    iiollc  bis,  aiit  rcsjicclu  circctus   iiitcrioris, 

illud  ;  seti  si  iiiliil  esset  prLVSupposi-  ul     ^ralia'    iiivisihilis     cuiii     signo 

luiii  siiiiplicilcr,  iiollel  illuii,  cl   idco  exlcriuri. 

est  siinplicilcr  Noluulariuiii,   ct   se-         l)e  istis  liico  per  ordiiieiii.  El  pri-       (j. 

cuiiduiii    (niid   iiivoluiilariuin ;  sicul  iiio  (juod  (iisscnlirc  iic^ativi»,  id  est,    UisUDiia 

.  .  .  Don   impe- 

projiccic  inerces  iii  iiiarc    est  sim-  noii  consentire  aclualiler,   non  pro- dit  Sucra- 

,.  '..  ••.  ,  1         ,        •  I   •!      .    •  II,  .•  ^'  ineiili   8U8- 

|)licilcr    volituiii    cl      volunlarium,  liihcl  iii  adulto  susceplionem  bacra- cepiioDem. 

sujiponendo  (|uo(l  nou  potest   alilcr  nieiiti,    (juia  D(»us   non  obligat  ali- 

salvare  se  a  suljmeisione,   quod  est  ijuem  ad  niinis  diflicile,  vel  iinj)os.si- 

siinjiliciter  volunlarium  ;  secundum  bile.    Nimis   diflicile    est,  vei    forte 

y///V/  lamen  est  involuiilarium,  (juia  imjiossibile,  aliquando  non  distrahi, 

(juaiitum  est  ex  se,   non  esset  voli-  (juia  iionest  iii  potealalc,  iiostra,  se- 

luin,  quia  nullus  clij.;it  absolule  Iioc  cunduin     Augustinum,     (luin    visii 

facere,  sed  quia  hoc  facit  por   libcr-  iaiKjaniui^   ct   idoo    licet  sic  aliquis  Aug.  3.  de 

tatein,    ot      per      consequens     iion  actualiter  non    consentiat    iii   rcci-  '  '  S.    "^* 

coacte,     qua     liberlale     dominatur  piondo  Sacramenlum  aliquod,   quia 

actui  projeclionis,  ideo  est  simplici-  cst  distractus,  sic  quod  tunc  actuali- 

tor  volunlarium.    lllud     onim     ost  ler   non   cogitaL  de  eo,  vere  tamen 

siinplicilcr   volunlaiium    ol    socun-  recipit  Sacramontum  et  reni  Sacra- 

duin  quid  involuntarium,  quod  est  ineiiti,  si  non  obstot  aliquod  impo- 

simplicitor  volitum  quodam   ofroctu  dimentum.    Quia   etsi   Sacerdos    in 

simpliciter  nolito  prcosupposito.  conficiondo    Eucharisliam   sit    dis- 

Ad  qucostionem  dico,  adultus  ra-  Iractus,    vere  lainon  conficit,   si  in 

lione  utens,  voi  simpliciter  dissentit  principio,    quaiido     ivit    ad   altare, 

susceplioni    Sacramenti,    ita    quod  liabuit      intontionein      conficiendi, 

simpliciter  nollet  fiori  aliquid  circa  etiam  si  post    distractus    fuerit    in 

ipsum,    quod   Ecciesia   intondit  fa-  ipsis  vorbis  consecrationis,  dummo- 

cere,  ot  ipsum  baptizatum  esse,  est  do  piene  et  distincto  exprimat  oa. 
sibi  simpliciter  involuntarium,  tunc         De  simpiicitor  invito,  qui  dissonlit 

dico   quod   nihii  rocipil,    ut  dicolur  contrario,  non  est  differentia  quaii- 

post,     maximo    si     dissonliat,    vel  tuin  ad   eflectum    interiorem,    sive 

reclamet,    vol    dissentit    secunduin  gratiam  recipiendam,  sive  reciamet 

qiiid,  ut  propler  minas  et  timores,  exterius,  sive    non.    Quia    ad    hoc 

autpoenas  infiigendas,  propter  quas  quod  aliquis  rocipiat  Sacramontum, 

baptizatur,  et  nisi  iliso  essent,  nuiio  oj)ortet  quod  habeal  aiiquem  actum 

modo  baplizarotur.  Utrumque  isto-  voiuntarium      suscipiondi     ipsum  ; 

rum  mombrorum  est  subdistinguen-  dissenlions  contrarie  nulluin   taloin 

dum  uitorius,   quod   dissenlire  siin-  actum  iiobet  ;  ergo  non   recipit  Sa- 

piiciter     contingit     dupiiciter,     aut  cramentum. 

cuin  signo  exloriori  et  reciamatione,         Sod    difrorentia  est   quantum    ad       7. 

aut  sino  tali  signo.  Dissontiro  autoin  judicium  Ecclesiee,  nain  simulans  se   consen- 

cum  signo,  contingit  duj)Iicitor,  aut  recipere  Baplisiiiuin,  et  tamon   dis- ^e\°ier?o'r?. 

respectu  signi  exterioris,  ut  ablulio-  sentiens   Sacramento  actu  interiori  ueirsa- 


(506  LIBRl  IV. 

cramcnio   sirnpliciloi',  (iuiiiinodo  iion  nianifes-  inlerius  lamcn   discredens,  vel  non 

rSMm-  lotur  sigiio  exteriori,  uL  reclamando  credens  illi  quod  laciunt,  dico  quod 

abSeTil  "*Jn    contradicat,  vel  sic  dissentiat,  recipit     iSacramentum   et  characle- 

compei-    juclicatur  ab  Ecclesia  hoc  Sacramen-  rem,  licet  non  recii)iat  rem   Sacra- 

tum  recepisse.   Et  ideo   per    censu-  menli,  ut  f^ratiam,  lalis  enim  simpli- 

ram  Ecclesiasticam  compelli  liabet,  ciler  consentit  voluntarie  in  effectum 

ut  de  ficto  fiat  verus    Christianus,  Sacramenti  per  actum  liberum  vo- 

sicut  patet  de  consenlienle  in  matri-  lunlatis,    cujus   aclus   est  doniinus,    J;'"'^'' 

nionium   alicujus   coram    Ecclesia,  nec  respeclu  istius  potest  cogi,  non  r';rep' 

voluntate  ficta,  quod  compelli  habet  tamen  recipit    gratiam,    quia    non    lum, 

ab     ea,    ut    convertat    volunlatem  credit  Sacramentum  et  characterem,  sacrai 

fictam  in    voluntalem     veram,     ad  et  ideo  non  e^t  rebapliznndus,   sed 

consentiendum  veraciter,  cui  lamen  cogendus    ad    dimittendum    fictio- 

consentiebat  prius  ficle.  Si  autem  sit  nem.    Exemplum  liujus   est,   si  ali- 

omnino   dissentiens    et    reclamans  quis  non  credens  aliquid  posse  fieri 

cum  signo    exteriori,    nihil  recipit,  circa  eum  per  artem  magicam,  per- 

nec  secundum  unitalem,  nec  secun-  mitteret     magum     tamen    exercere 

diim  judicium  Ecclesifle.  illam  circa  eum,  ut  obtineat   quod 

8.  Si   autem   aliquis    consentiat    se-  desiderat,  dicens  in  corde  suo,  non 

Quomodo  cundum  quid,    quia  propter  minas  confido  in   istis,  sed  valeant  quan- 

consea-  ....  ,..  ,  •        i- 

liens  er    et  tcrrores,    simpliciter    consentit,  tum  valere  possunt,  si  talia  magica 

bapUzalus.  quia  prseeligit  non  pati,  quam  sim-  habent  virlutem  in  se  tribuendi  sibi 

pliciter    dissentire.    Distinguo,    aut  hoc   quod  optat,   consequerelur  per 

tantum  consentit  in  actum  exterio-  illam    intentum    suum,    licet    non 

rem,  ut  in  ablutionem  aquae  lantum,  plene  consentiens  ei ;  ita  est  in  pro- 

et   dissentit    efTectui  Sacramenti,  et  posito.  Patet  ergo  quomodo   Baptis- 

ablutioni    interiori,    et    tunc     dico  mus  est  hominis  non  inviti,  et  quod 

quod   nihil  accipit,  nec    Sacramen-  non    consentiens    contrarie    potest 

tum,    quia  idem   est    de  eo,    et  de  recipere  Baplismum. 
permittente  se  jocose    immergi    in         Ad  primum  principale,  dicendum       g 

aqua,   non  autem    onmis  immersio  quod  licet  Baptismus  aliquo  modo    Ad 

in  aqua    est    Baplismus,    nec   rem  posset  dici  matrimonium  spirituale,  "^"1^, 

Sacramenti   recipit,   quia    respectu  proprius  tamen    potest  dici  adoptio  ^Jicl 

illius  dissentit,  et  ita  nihil  recipit,  spiritualis,    quia  parvulus    proprie  ^  ^'jj 

quo  adscribatur  familiee  Chrisli,  et  non  potest  dici  conlrahere  matrimo- 

per  consequens  non  recipit  charac-  nium   cum   Deo,    quia    non    habet 

terem,  unde  talis  alias  esset  bapti-  usum   rationis,    qui    requiritur    ad 

zandus  ad  salutem   post  fictionem.  omnem     contractum,      sed     potius 

Si   autem  non   tanlum  consenlit  in  adoptatur   a   Deo   in   filium,    et    in 

actum  exteriorem  propter  tales  mi-  adoptione  sufficit  solus  actus  adop- 

nas  et  flagella,    sed   etiam   in  efTec-  lantis,  etiamsi  nullum  habeat  adop- 

tum  Sacramenti  interius  suscipien-  tatus. 
dum     consentiens    omni    illi    quod         Ad  secundum,  dico  quod  malitia  Ad  se  t 

'  ^  ...  dum.  )i 

Ecclesia  intendil  facere  circa  ipsum,  potest  esse  in   ministro,  inquanlum  requi  u 


DIST.  IV.  QU/ESTIO  V. 


607 


Bniii  iii  iiiinister,  et  iii  iiialo  iiiiiiislruiido 
iciili.Mile  Sncraineiituin,  ut  nuii  beno  credens, 
lauiu  m   y^,|    j,,j„    ^„„,    iiihMilionc  ;   et    luec 

iiialilia  iii  iniiiislro  iiii|)('dit  Sacra- 
iiHMitiiin  coiifiMTi  ab  eo,  et  ina^is 
quain  inalitia  inoris  in  suscipiente 
Sa(  raineiitiiin,  (iiiia  in  ipso  sufficit 
non  dissenlire,  vel  non  invite  reci- 
pere  iiujusinodi  Sacrainentum. 

Alia  polesl  esse  malilia  inoris, 
(|uia  esl  in  peccato  inortali,  el  hoc 
noii  inipedil  coiiferri  Sacrainenlum, 
(juia  iioii  l)aj)li/.at  inquanlum  bo- 
nus  vel  malus  priecise,  quia  uter- 
(jue  saiva  intentione  Ecciesicfi  potesl 
crameu  b;i|)tizari.  Patcl  de  ha^relico,  et  ita 
feriir  a  patet    ilia   ininor     nuomodo     mali- 

boHo  et     ' .  ....  . 

nmio.  lia  ministii  iinj)edit,  et  quomodo 
non. 

Ad  ter-  \j  tertium,  dico  quod  verum  est, 
consueludinein  Ecciesia3  esse,  nul- 
luin  adullum  baplizare,  nisi  respon- 
deat  se  consentire  illi  Sacramento, 
si  taineii  fureret,  vel  dorinirel,  et 
non  sic  responderet  pro  se,  nihil 
minus  reciperet  Sacramentum,  si 
prius  ante  non  dissensit,  nec  post, 
antequam  coinpleatur  ministerium 
Baplismi  circa  ipsum,  intercidit  in 
ipso  dissensus  et  inolus  conlrariae 
voluntatis. 

Unde  etsi  Ecclesia  non  baptizaret 
aduilum,  nisi  respondeat  pro  se, 
tamen  si  faceret  in  istis  casibus  et 
consimilibus,  faclum  esset,  et  reci- 
peret  Sacramenluin. 

I  quar  \j  aliud,  diceiidum  quod  si  adul- 
lus  baptizalus  de  facto  voveat  renun- 
tiare  Diabolo  et  poinpis  ejus,  non 
tamen  est  illud  votum  de  essentia, 
Vel  necessilate  Sacramenti,  sed  per- 
tinettantum  ad  ejus  solemnilalem. 
Potest  cniin  Baplismus  sine  tali  voto 
exteriori  conferri,  iicet  quiiibet  i)ap- 


lizatus    teneatur    inteiius    ad    tidem 
EcclesicC  lirmiter  observandam. 


(jU.ESTK»  V. 

Utruin  adultus   fictus  recijjiat  cfjcclum 
Sacranienti  baptistni. 

.Uens.  4.  yarl.quxsl.  18.  membro  2.  url.  i.  et  2. 
I).  Bonavenl.  hlc  i.part.  2.  (juxsl.  2.  Ilichard. 
arl.  1.  qu3est.  2,  I).  Thomas  3.  part.  quxsl. 
69.  art.  '.).  Vasquez  3.  part.  ditp.  l.oS.  Scotua 
in  Oxon.  hic  quxtt.  5. 

Secundo  quoero  de  aduito  in  com-       i, 
paratione  ad    Baptismum   :    Utnim 
(tditUtis  ficttis  recipiat  effectttrn  Sa- 
cramenti  Baptismi'^  Ar^uilur  quod  Argumen- 
sic,  ad  Clal.  3.  Qttotqttot  estis  hapti-    "luum!' 
zati.,  Christttm  iiiduistis ;  sed  Chris- 
tus  non  est  in    aliquo   ul   indumen- 
tum  in   induto,  sine    gratia  ;   ergo, 
etc. 

Item,  si  fictus  bai)tizalus  non  reci-  Secun- 
piat  {^ratiam,  ergo  recedente  ab 
ipso  fictione,  oportet  ipsum  bapti- 
zari  ad  hoc  ut  recipiat  graliam  et 
effectum  Baptismi  ;  consequens  est 
falsum,  patet  m  Decret.  i.  quaist.  \. 
cap.  Sicitt  fictis,  et  auctoritatibus 
Sanctorum  in  iittera. 

Consequentia  proi)atur,  quia  si 
aiiquisficlus  recipial  Sacrainentum 
Poenitentiffi,  et  absolutionem  taiem 
sine  gratia,  oportet  ipsum  iterum 
puenitere  et  absolvi  de  iila  fictione, 
ad  iioc  ut  gratiam  recipial,  el  ellec- 
tum  Sacramenti. 

Item,  elfectus  Baptismi  est  expul-  Tertium. 
sio  peccali  ;  aut  ergo  peccali,  quod 
infuit  prius,  et  iioc  non,  quia  non 
remanet  expeilendum,  nec  iiidiget 
expelii  ;  aut  peccati,  quod  inest,  et 
hoc  non,  quia  si  expeliat  peccalum, 
quod  modo  inest,  ergo  iiullum 
|)eccatum  quod  inest,   potest   iinpe- 


608 


LIBRI  IV. 


dire  effectum  Sacramenti  Baptismi, 
nec   ergo    ficlio    impediet    effectum 
Sacramenli,  non  enim  impedirel  nisi 
quia  est  peccalum. 
Raiio  ad       Opposilum    vult    Auguslinus    de 

oppostl.  i  '  "  . 

Au-us.  pienit.  cap.  2.  et  paiet  in  liltera  : 
Omnis  quijam  suse  voluntatis  arbi- 
tcr  constitutus  est,  cum  accedit  ad 
Sacramentum  fideliiim,  nisi  pceni- 
teat  eum  veteris  vitse,  novam  non 
potest  inchoare. 

Item,  de  Baptismo  parvulorum 
dicit  Augustinus  :  Tiinc  valere  inci- 
pit  Baptismus  ad  salutcm,  cum  illa 
lictio  veraci  confessionerecesserit, 
guse  corde  in  malifia  perscverante 
peccatorum  ablutionem  non  sinebat 
fieri  ;  ergo  illa  fictio  impediebat 
ablutionem  in  Baptismo,  et  per  con- 
sequens  gratiam. 

SCHOLIUM. 

Primum  cliclum,  fingena  se  disposituw,  id  esl, 
pcenilenlem  de  pecccuis  commissis,  accipil  Sacra- 
menlum,  sed  non  graHam.  Trident.  sess.  6.  cap. 
6.  Augusl.  de  fide  et  operibus,  cap.  4.et5. 
Carthag.  IV.  cap.  85.  Aquisgran.  I.  cap.  114. 
Dionys.  de  Ecclesiast.  Hierach.  cap.  2.  Nazian. 
orat.  in  S.  Lavacrum.  Secundum,  rccedenle  fic- 
tione,  gratia  Baplismalis  per  Deum,  non  per 
characterem  causalur.  Tertium,  recedenle  fic- 
iione  peccalum  actualis  ficlioyds,  et  praecedentia, 
per  Baptismum,  reliqua  omnia  ijeccata  per  poeni. 
tentiam  remitluntur,  et  gratia  tunc  dala  utrique 
parfialiter  correspondet.  VideScholium  in  Oxon. 
h!c  num.  4.  de  eo  quod  ait  Doctor  dari  poeni- 
tentiam  de  uno  peccato,  et  non  de  omnibus 
simuL 

2.  Respondeo,  dicitur  fictus  qui  prffi- 

Quis  fictus  tendit    aliquid   exterius,   quod   non 

Fingens^se  babct  intcrius,  et  ideo    tabs   acce- 

SpiTsha-  dens,    prsetendens   se   esse  disposi- 

^imVum.  tum   ad    gratiam  suscipiendam,    et 

non  est   dispositus,    propter  pecca- 

tum  mortale  fictionis,  de    quo   non 

conteritur,  recipit  Sacramentum  et 


characterem,  quia  Deus  nohiit  hoc 
Sacramentum  esse  reiteraljihj,  ne 
facilitas  veniai,  et  copia  indulgentiae, 
qualis  est  in  hoc  Sacramento,  quia 
remittit  tam  cnlpam  quani  pttmarn, 
praiberet  iter  contemplui,  et  irre- 
verentiam  Sacramento,  non  lamen 
dat  gratiam,  quia  Sap.  primo,  dici- 
tur  :  Spiritus  sanctus  disciplinae 
effufjiet  fLclum.  Sed  eirectus  Bai)tis- 
mi  est  donalio  spiritus  ;  ergo  non 
erit  in  ficto  ;  et  etiam  quia  neminem 
nolentem  justificat,  secundum  illud 
Augustini,  ciiiia  ciui  fecit  te  sine  le,  Augui 
non  justificat  te  sine  te. 

Sed  hoc  videtur  dubium,  videtur 
enim  quod  talis  sit  perj^lexus,  nullus 
enim  potest  justificari,  nisi  per 
gratiam  baptismalem.  Si  ergo  fictus 
non  recipiat  illam,  dum  baptizatur, 
nunquam  justificabitur,  et  ita  nun- 
quam  salvabitur. 

Respondeo     quod    fictione    rece-  Reccde 

.  .      .  ...  ficllOD 

dente  statim  recipit  gratiam  baptis- gratia 

...      ptismit, 

nialem,   quam    etiam   recepisset    in  modo  e 
Baptismo,   nisi   obex   fictionis   tunc  *^"biiui 
infuisset,    non   quia    character    im- 
pressus  in  baptizato   aliquid  dispo- 
nat  vel  agat  ad  susceptionem  gra- 
tiae,  ut  dicit  Richardus  *   ;  sed  Deus  'fupr.' 
ex  eadem  pactione,  qua  assistit  suo    ^"«8 
signo    efficienti,    ad    conferendum 
gratiam,  si  fictio  tunc   temporis  non 
infuisset,    eadem    confert     gratiam 
fictione  recedente,   quod  fuit  impe- 
dimentum  quare  gratia  non  infuit. 

Sed  tunc  videtur  quod  illa  gratia  Repii. 
non  sit  collata  virtute  Sacramenti 
Baplismi,  sed  virtute  Sacramenti 
Poenitentite,  qua  cessat  fictio  ;  fictio 
enim  iUa  impediens  efTectum  Bap- 
iismi,  aut  cessat  postBaptismum  per 
Poenitenliam,  aut  non  ?  Si  cessat 
per  Poenitenliam,  ergo  qua  latione, 


DIST.  IV.  QU.KSTIO  V.  009 

ct  iiiniiM  |)('('(>aliiin  jkm-  iMiMiilciiliaiii  lacit  eessaiilc  (iclioiio,  de  (|iia  |Mi'iii- 

cessal,    cl    (tiiiiic,   (|iiia    iiiiiiiii    iinii  lcrc  (i|Mtrl«'l.  cl  s|ic(ialilcr  c(tiilil"'ri. 
nolest  (lcicri  siiic  alio,   (iiiia    scciiii-  (jiiaiido  cru(t  dicis    (iiKtd  itcr  imc- '  'i'""""' 

'l^,  diiiii   Aii^iiisliiiiiiii    :    /tnnitnn    rsf   a  iiilciiliaiii  ikim   iKjlcst  iiiiiiiii   pccca- •"'"^.'i  rt 

ilal-  r'  /  ..'....         iiiillil   oui- 

ipduit.   J)eo  dinudi(tnt  sncrdtc  rctiiatti.  Imiii  rciiiilli  vcl  dclcri  siiie  alKi,  dico  nia  iieccu- 

'  i"       jsoii  polcsl   dici  (luod  cessat  sine  (iiiod    Ikic  NcrMiii   csl,  (|Maiiliiiii  cst  prunitou- 

igi  uied.   |)(LMiilenlia,  (jtiia    posl     naplisiiiuiM  cx  sc,    ([iiia   (|Maiiliiiii    csl    c.v  se  ila 

rV  («er-    nondelcUir  aiiinKid  |icccaluiM,    nisi  diinillcrct  (tiiiiiia   siciil    iiiiiiiii;   sed 

uied.      per  poMiilenliain,    cuin    sil    scruttaa  ikhi    csI  Nciinii.   (iiiaiKln   .iha  caiisa 

tabula  posl  naafra(jiuni,   secuiiduiii  jMilciilior    |)ra'\ciiil,     siciil     cst    {\v 

llieronyiMiiin.  Jiii})lisiiKi,    (|iii    piicvciiil    l*(ciiilcii- 

3-  Rcspondeo,    (luod     fictus    polest  liain,  ct  oiiiiiia  peccat.i  |iia'cedeiilia 

jiviiur.    iiaj)LM-e  inulla  peccala,  et  tainen  iiom  ijtsuin  nohiliori  iiKidit  reiMiltil,  (jiiaiii 

pro|)ter  oinnia  est    lictus  ;    veniens  jKenitenlia,   el  (juiuilMin  iid  cui|);iiii, 

eniin  ad  liajilisiniiiM  jiotcst   iiabere  et  quanliiiii  jid  jKciiiim. 
complacentiain  de  iiii(jMiI)iis  pecca-         Dices,   er^'0  fictus,  cui  sic  diinil-    i^''i>i'ca. 

tis,  et  (lispliceiiliam  de  aiiis.  tunlur  jieccala,  liid)eret   liicruin  e.v 

''o       Necdicitur  fictus  respectu  illoruiii  fictione  sua,  quia  omnia  |)eccata  sibi 

.    i  ia  ,  .,  .  .... 

lipieuie  peccatorum,   de   (juii)us    conterilur  oinnmo  dimiltuiilur  jiost  contrilio- 

nuim'    vel  atteritur.    Kt  dico    atterilur  vel  iiein,    virtute     niijitismi    ct    jAratia» 

conteritur,     iMdifTerenter    sumendo  Baptismalis. 

illa,  qnia  non  reqiiiiitur  in  venieMle         Dico,  quod  ficlus  non    liabet    lu     soiutio. 

ad  Haptismum  vera   displicentia  dc  crum  ex  peccato  suo,  sed  mafiiium 

peccatis,  sicut  in  veniente  ad  p(LMii-  palilur  dispendium,   qiiia  qiiamdiu 

tentiam,  sed   solum  altrilio,  scilicet  est  liclus,  amillil  loliiiii   leinpus,   in 

non  velle  peccare.  Si  ergo  sit  fictus  quo   posset    cuiii     ^ralia    meritorie 

respectu  omiiium  peccatorum   mor-  operatus    fuisse,    et   suain    liratiani 

talium,  quiv   biibet,    quia   de   nuilo  aufimenlasse,     qiiia      de     omniiius 

atteritur,     recedente     fictione    per  peccatis   intermedio    tempore   coin- 

confessionem    et  prenitentiam    pec-  missis  debet  jKiMiilere,  (jnia  iiiii  non 

cata  dimittMMlur,  virtute  pncceden-  auferunlur,    nisi  j)cr    jKTPMilciiliiim, 

tis  Baptismi,  etquantum  adculpaiii,  non  j)er  JiajilisMiMm,  qiii.i  niiplismiis 

et  quantum  ad  poMiiim.  8i   autciii  sll  iioii  babet  cfficiiciiim,    iiisi  rcsjicchi 

fictMS  propter  iinum  peccalum,  et  de  jieccatornm   jiiicc^idcntium,   cl  idco 

omnil)us     aliis     altrilus     recedente  iiiliii  csl  in  iilo  temj)ore  medio,  sed 

fictione  istius  unius,  per  confessio-  addidit  j)eccatii  j)ecca!is,   de  qMiiiiis 

nem  delenliir    omnia    iiliii    virlute  oportet  jioMiitere  eum. 
Sacramenti   et   griiliic    biijitismiiiis,         Ad  jirimiim   rittioncm.    dicit  (|Miid        j. 

quai    tuiic    inluiidilur,    (juii'    cliaiii  (icli     iiiijili/.iili    ('.iiiislMiii     iiidimiil,     Adi.ti- 

•     r  r    •         .     •  i-  it        .-  t  II  .  imimrprlu- 

infusa  luisset  in  receptione  niijitis-  quiintiim  iid  (■iiiir.iclcicm,   cl  quaii-     cip.-iie. 

'h'ab°et*'   nii,  nisi  fictio  infuisset,  et  ideo  sictil  luin   ad  vestem    iirmi^ueri,   ikim  iiii-    ba'"tizaii 


iniluuiil 


i  ctio  ad   iii    priMcijiio    exj)Miisset   oinnia.    et  tein   qiiiintuiii  iid    ,uriili;iiM.  \cl  vcs-  c:hrSm. 

amet  ad  (inanluin  ad  jKcnain  el  cMijiaiii,  eo-  tem    iiii|ili;iicm,     iil    liiius  :     liiibcl   f^j."'" 

fleniten-     {  ,  ,  •    ,     ,       i  •  i         •  r  .  .      ^^''1'"'" 

tiam.     dein   iModo,    eademque   virliilc   lioc  eniiii    domiiiiis  diversos   ^riidiis   m      "^"^- 

ToM.  XXIII.  39 


010 


LU3H1  IV 


faiiiilia  siia,  quia  qLiidaiii  alliibiiuii- 

lur  fainilia' sihc,  ul  filii,  ut  liahculos 

graliam,   el   quidain  alio    inodo,    et 

sine  vesle    gralicC,    cujusniodi  sunl 

ficti,  qui  sunt  de  fainilia  suatantum 

quantum  ad  judicium  Ecclesicp.,  qucjc 

non  judical  de  occultis,  sed  de   ma- 

nifestisqua)  apparcnt. 

^Vum?°"      ^^^1  secundum,    dico  quod  conse- 

quenlia  non  vaiet ;  Deus  enim  dis- 

posuit  unuin  reinedium  in  Ecclesia, 

quo  quotiescumquehomo  laberetur, 

et  oflenderet  Deum,  posset  sibi   re- 

conciliari,  ut  Sacramentum    Poeni- 

tenliae. 

^"n°.'<.n^       Unde  quotiescumque  homo   pec- 

EvaDg.iib  caverit,  potest  sibi  per  Poenitentiam 

Pcenitentia  i'oformari.     Qucerenli    enim    Pelro 

cur  se(  un-  ,      ,  n  •  i  •      •  e  • 

databuia,  Matlh.  18.  quotics    dimittcret  iratri 

m^us  pnma  peccatum  ?   Usque  septies?  respon- 

gSn-amdi- dii^  71071  dico  tibl  usque  septies  prse- 

cuntur.    ^^-^^^   ^g^^   usque   septuGfjies  septies, 

imo  secundum  Augustinum,  usque 
mitties  milties,  et  hoc  ideo  quia  pce- 
nilentia  est  secunda  tabula,  contra 
secundum  naufragium,  et  peccatuni 
actuale.  Baptismus  autem  est  prima 
tabula  contra  primum  naufragium, 
et  peccatum  originale  quod  tantum 
est  unum  ;  peccatum  autem  actuale 
est  inulliplex,  et  ideo  providet  Deus 
ut  per  unum  Sacramentum  loties 
rei^ararelur,  quoties  peccaret,  ne 
omnino  esset  sine  adjutorio  ad  salu- 
tem. 
curBaptis-      Noluit  autem  Deus  Sacramentum 

mus  uoQ    ....        ...  .  •      1)       ,• 

sit  iterabi-  liaplismi  itcrari,  quia  liaptisnuis  im- 
primit  aliquam  indelebilem  dispo- 
sitionem  ad  graliam,  ut  characte- 
rem,  qualem  non  imprimit  absolutio 
sacramentalis,  ne  frequenteradscri- 
beretur  familicTC  sutr,  el  frequenter 
delerctur,  et  sicfacilitas  etmagnilu- 
do  vonia^  paleret  ad  ruinam. 


Ad  tcutium  dico  quod  us(iue  ad  Ad  lert 
inslans,  quo  dalur  edectus  Haj)tismi 
per  ipsum  I)aj>tismum  delenturom- 
nia  peccata  quic  insunt.  Unde 
non  delet  peccata  iila  qucT  insunt 
pro  illo  instanli,  j)ro  quo  inest  effec- 
lus  IJajdismi,  quia  non  stat  cum  illis, 
sicut  nec  gratia  cum  peccato,  sed  de- 
let  omnia  peccata,  quae  insunt  in 
toto  tempore  anle  instans  quo  datur 
gratia. 

QU^STIO  VI. 

Ut7'um  baptizali  Baptismo  paminis  te- 
neajitin^  adsusceptionem  Baptismi  ? 

Alens.  4.  parl.  quxsl.  17.  membro  6.  D.  Thomas 
3.  parl.  guaest.  68.  arl.  9.  et  hic  quxsl.  3.  url. 
3.  Richardus  art.  i.  quxst.  3.  D.  Bonavcnt. 
dul.  6.  2.  'purt.  arl.  i.  qugest.  i.  Suar.  3.  purt. 
lom.  .3.  disp.  31.  secf.  3.  Scoius  in  O.tcn.  hic. 
q.l. 

Consequenter  queeritur   de   Baj)-       j^ 
lismo,  ut  respicit  parvulos  et  adul-    Arpun 
tos,  communiter  quaero :  Utru7n  bap-  "primut 
tizati  Baptismo  fta^ninis  teneantur 
ad  susceptionei7%  Baptis77u}  Argui- 
tur  quod  non,  quia  non    legitur  de 
Apostolis,  necdeBeata  Virgine  quod 
fuerint  baptizati. 

Item,  baptizati   Baptismo  sangui-    ^^JJ[ 
nis,  non  tenenlurbaptizariBaptismo 
fluminis  ;    ergo  baptizati    naplismo         i| 
fluminis,  qui  amj)lius  sunt  juslificali, 
non  sunt  baplizandi  Baptismo  flumi- 
nis. 

Item,  nnllus  tenetur  frustra  reci-  Tertiui 
pere  Baj)lismum  ;  sed  juslificati 
frustra  recij)iunt  liaptismum,  quia 
Baptismus  iion  recipilur,  nisi  prop- 
ter  ablutionom  aniniffi  a  peccato  ; 
justificati  non  habont  peccata  a  qui- 
bus  abluantur  ;  orgo,  etc. 

Item,  nullus  tenetur  injuriari  Sa-Quartan 
cramenlo,    nec   id    falsificare  ;    sed 


DIST.  IV.  QU.ESTIO  VI. 


Gll 


solulio 
laestio- 
nis. 
•mues 
jm  jus- 
;atos  te- 
eri  ad 
iaptis- 
m  pro- 
jatur. 


jiislificati  recijjientes  I5a|»lis[uiiin 
falsificarent  ipsuni.  (iiijus  pidbalio 
est,  qiiia  naplisiniis  in  eo  in  quo  est, 
sicut  (juo(iiil)et  Sacraineutuin,  est 
sif^num  ^ralia*  conferenda'  ;  jiistiii- 
calus  j)ra»lial)et  graliaiu,  et  itleo  iii 
illo  non  j)otest  esse  signuin  gratia> 
conferenda»,  nisi  esset  signuni  fal- 
siiin,  scilicet  gratia^  j)radial)ila', 
(juod  est  contra  rationeiii  Sacra- 
nienli. 

Itein,  l)aj)tizati  aiile  j)assionein 
(lliristi  non  tenebantur  ad  Circuin- 
cisionein  ;  ergo  nec  e  converso  justi- 
ficali  jier  Circuincisionein  teneban- 
lur  ad  IJaj)lismuin. 

Contra  Joann.  30.  Nisi  quis  rena- 
tus  fiierit  ex  aqua  et  Spiritu  sancto, 
non  poterit  introire  in  reynum  coeio- 
rum,  ubi  tangit  tam  Sacramentum, 
quam  ejus  efTectum,  et  utrumque 
esse  necessarium  ad  salutem. 

SGHOLIUM. 

Omnes  quamtumvis  sint  sancti,  tenentur  ud 
Baptismum,  posl  ejus  promulgalionem.  Ralio, 
quia  631  praeceplum  universale.  Apostolos  fuisse 
haptizalos  verisimilius.  Ita  Augustinus  epist. 
108.  et  3.  de  orig.  anims,  cap.  9.  Referunt  etiam 
Nicephorus  e.x  Evodio,  et  Euthymius  in  3.  Luc. 
Christum  bapiizasse,  Pelrum,  et  a  Petro  bapti- 
zatos  Andreatn,  Jacobum,  Joannem,  et  ab  his 
caeteros  .\postolo8,  et  a  Petro  et  Joanne  72.  dis- 
cipulos.  Baptistam  fuisse  baptizatum  tenet  So- 
tus  dist.  5.  qu.'Est.  J.  et  Auctor  imperfect.  ho- 
mil.  i.  in  Matlh.  Indicat  Hieron^^m.  in  3. 
Matth.  de  lieata  Virgine  nihil  asserunt  ;  vcri- 
similius  tamen'est  baplizatam  fuisse,  de  quo 
nihil  certum. 

Dico  ad  istam  qucEstionem,  quod 
quaiitumcumque  justificati  tenentur 
ad  suscejjtionem  Bajjlismi,  quod  tri- 
pliciter  probadir.  Primo,  quia  lex, 
vel  praeceplum  universale  est  de 
susceptione  Baptismi  ;  sed  lex  uni- 
versalis  omnes  ligat  et  ol)ligat  uni- 


versalilcr,  si  sit  per  inoduin  j)ne- 
cej)li,  eliamsi  non  exj)rimaiitur  cir- 
cumstantia)  illie  secundum  quassta- 
tuebatur;  ergo  cum  Haj)lisinus  ca- 
dal  sub  j)ia'cej)lo,  universaliler 
(juanlumcumque  fueril  instilutus 
contra  peccatum  oiigiiiale  conlrac- 
liiiii  iii  jiarvulis,  et  contra  originale 
etacluale  in  adullis,  quia  lameii  iii- 
fertur  j)er  moduiu  priecej^li,  nec  ex- 
cipit,  ideo  universaliter  oinnes  ligat, 
ubi  liaberi  j)otest. 

Secuiido,  utilis  est  et  necessaria 
cuilibet  susceptio  Sacramenti  Bap- 
tismi,  j)ropter  effectus  aliquos,  qui 
non  liabentur  sineeo,  utpropter  re- 
pressionem  fomitis,  et  augmentatio- 
nein  gratice  et  cbaritatis.  Nullus 
eniin  esl  viator,  quanlumcumque 
justificatus,  si  rite  recipiat  Baj^lis- 
mum,  quin  ei  virlute  Sacramenti 
conferatur  major  gratia,  et  ideo  vi- 
deretur  contemptus  gratise,  si  quis 
posset  per  istum  faciiem  acluin 
recipere  augmenlum  graliae,  nisi  se 
liumiliaret  ad  susceptionem  illius. 

Tertio,  debent  recipere  boc  Sacra- 
mentum,  ut  adscribantur  familiae 
Cbrisli,  et  fiant  membra  Ecclesiae 
inilitantis,  quo  ut  quodam  signo  dis- 
linguuntur  a  non  famulis  Cbristi,  et 
non  filiis  Ecclesiai.  Nisi  eniin  essent 
membra  Ecclesice  inilitantis,  non 
possent  aliijuem  actum  in  Ecclesia 
exercere.  Quantumcumque  ergo  sint 
aliqui  justificali  in  via,  sive  in  utero 
sanclificati,  sive  aliquo  alio  modo, 
lenenlur  ad  Baj^tismuin  suscij)ien- 
duiii,  diiiii  tamcu  nobisciim  reina- 
neut  vialores.  lloc  dico  pro  jiislifi- 
catis  per  Martyriuin  comjilelum,  ut 
l)aj)lizati  Baplismo  sanguiiiis  iion 
leneutur  ad  Batitismum  ilumiiiis  ;  si 
eiiim  Bajitismus   sanguinis  non  sit 


Secuodo. 


Dtiplex 
baptismi 

utilitas 
eliam  ia 

juslis. 


Tertio. 


Baplizati 
i^angiiiuis 

Baplismo 
qua  ratio- 
ne  afl  Ba- 

ptismum 
leneanlur. 


012  LIRRI  IV. 

coniplolus,    iil  iii  illis   qiii    iion  mo-  non  IViislra  rocipil  IJuplismuni,  quia  Baptisin 

riunlur  j)or   Marlyrium,   sod  nobis-  quanlumcuuKiuo    liabot   do    j^ralia,  uam  jj 

cum  suiil  ultorius  viatores,  cujus-  ipsa  sibi  augotur  in  receptione  IJap- 

modi  sunt  illi,  qui  bis  lep:untur  esse  tismi. 

sancticonfessores,  00  quod  pcrsecu-  Ad  quartum,   dico   quod    iJaptis-  Adqua 

tionos  et  poonas  pro  fide  Christi  bis  mus  est  ablulio    anima;   a  peccato,   Quami 

passisunt,  talos,  inquam,  qui  sic  jus-  quando  ipsa  est  abluibilis,   ot  capaxnoncau 

tificantur  ot    baplizantur  Raptismo  ablulionis  ;  ergo  etsi  justificatus  non  ti/^^^IJ'^ 

sanguinis,   tenentur  ad  Ba])tisnium  sit  abluibilis,  quantum  est  ex  se,  a '"'J^^J*! 

lluminis,  quia  nobiscum,  post  unam  peccato  por  Baplismum,  Baptismus     »"f"- 

confessionem,      remanent       viato-  tamen  in  oo  non  est  signum  falsum, 

res.  quia    signat    gratiam    invisibilem, 

3.          vVd  rationem  in  principio  positam,  quae  infunditur  justificando  in  Bap- 

Ad  pri-   (lico   quod   uua   fflossa  supor  illud  tismo,  et  signat  (ruantum  est  ex  se, 

raum  prin-                 *                  .    ,                         .'  i  i       •                      . 

cipaieBca- Joann.  iS.  cjui  lotiis  esl,  Yideiur  Qi-  ablutionem  anmiae  a  peccato. 

^pSoH  cere  Apostolos  fuisso   baptizatos,  et  Ad  ultimum,  dico  quod  justifica-  Ad  qui 

^S?''  Virginem  Mariam,  per   consequens.  tusper  Circumcisionem,  non  teneba- 

Hoc  videtur  valde   probabile,  quia  tur  ante  passionem  Christi,  quando 

Christus  noluit  eos  facere  liberiores  non  divulgabalurprfficeptum  doBap- 

se   ipso,   ipsemet  autem   baptizatus  tismo  ad  populum ;  sed    postquam 

estaJoanne.  In  coena  feciteosSa-  cadebat  sub  prsecepto,  tunc  teneba- 

cerdotes,  quia  dedit   eis  potostatem  tur,  quantumcumque  esset  justifica- 

conficiendi    corpus    et    sanguinem  tus,  prius,  quia  tunc  ligabat  omnes, 

suum,  liocquotiesciimque,  etc.  Simi-  ut  supra  *  dictum  est. 
liter  dedit  eis  potestatem  absolvendi 
et  baptizandi,  quorum  remiseritis,  et 

iterum  :  Itc,  baptiz-antes  omnes  gen-  QU.ESTIO  \II. 

tes.  Ista   autem   de  congruo   requi-  1^^^^,^^  q^,^^,  baptizati  xqualiter  reci- 

runt  in   conforento  aliquid  quo  ad-  piant  effectum  Baptismi  ? 
scribatur  familia?  Christi,  et  distin- 

guatura    non  familia    Christi,    quod  Alens    4  ;jar^  ^««j^  21.  wm/»;-o  3    D    Bona- 

0  '1  vent.  hic  2.   part.   arl.  2.   quxsl.  3.  Richard. 
estcharacter  liaptismalis.  arl.  3.  qnae&t.  3.  D.   Thomas.   3.   pnrt.qugcst. 

.T               •            .          •••14          XI  69-  "'■'•  8.  Suarez  eL  Vasquez  ibi.  Palud.   Inc. 

Non  enim  est  veriSimile  ApOStolos  ^uxsL  i.  Gabr.  quxsl.  2.  art.  i.  Bassol.  qu.csl. 

prcedicare  aliquid  aliis,  quod  ipsi  in  '•  «'f  ^-  ^«^'^'"s  -'^^  Bapiismo  homil.  13.  Sco-     - 

1  *■                   '    1             A         ,  tus  in  Oxon.  htc  qiixst.  7. 

se  ipsis  noluerunt    observare,   quia 

IMagister  eorum  prius  coepit  facere,  Arguilur  quod  sic,   quia   efloctus       i. 

quam  clocere.  Vel  potest  dici  Chris-  Baptismi,  ut  gratia,  magis  dependet  Arf^umei 

1.                                      •    ,•                 1  r           .                                          •     •               tum  affii 

tum  disponsasse  cum  islis,  quod  non  a  conforente    quam  a    suscipiento,  mativun 

credo,  quia  ha?c  dispensatio  ad  nul-  quia    efloctus    magis  dependot    ab 

lam  perlinet  dignitatem.  agente  quama  passo,  ol  ideo  requi- 

^"^dSm."'       Ad  secundum,dico  quod,  ut  patet  ritur  intentioin  ministro  baptizante, 

ex  dictis,  non  est  simile   de  Baptis-  et  non  suscipiente  Baptismum   ne- 

mo  sanguinis  et  flaminis.  cessario  ;  sed  non  est  cequalitas   ef- 

tium.        Ad  terlium,  dico  quod  justificatus  fectus  Baptismi,  ut  graliap,   propter 


Disl. 
q.  4. 


DIST.  IV.  QU/ESTIO  VII. 


013 


atio  ad 
pposil. 


1  effec- 
n  Bapti- 
ni  tria 
Dcur- 
runt. 


intTequalitateni  C(jnfeienliiiiii,  ul  nii- 
nistii  boni  et  uiali  ;  er^io  nec  pioi)- 
tcr  inicqualitaleni  siiseij)ienliiiin. 

(lonlra,  uniis  eireclus  Haplisnii, 
(jui  est  reinissio  vel  extinelid  roniilis, 
non  est  aetjuaJiter  in  oinnihus  baj)- 
lizatis,  Palel  acl  sensuni  jjer  exj)e- 
rienliain. 

Itein,  actus  aclivoruni  sunt  in  jja- 
tiente  prout  disposito  ;  sed  non  oni- 
nessunt  (equaliler  disposili  per  con- 
tritionein  et  devotioneni  ad  suscej)- 
tionein  Uaj)tisini ;  ergo,  etc. 

SCIIOLIUM. 

iEqualis  esl  gratia  Baptismi  cx  p&rte  Dci,  sed 
inaequalis  esse  potest  e.x  parte  suscipientis,  du- 
bitat  an  disposuerit  Deus  majorem  graliam 
dare  his  parvulis  quam  ilHs,  sed  niliil  asserit. 
Aflirmant  tamen  Bassol.  Gabr.  el  Ecliius  ciiaii. 
Quod  ait  fortc  ex  merito  parentum  majorem 
dari  gratiara  parvulis,  loquilur  de  merito  de 
congruo,  et  nihil  asserit  ;  asserunt  tamen  tres 
citati.  Vide  Eckium  tom.  3.  homil.  de  sancto 
Nicolao. 

Respondeo  ad  qutestionem,  quod 
cum  ad  effectum   Baptismi  concur- 


ila  novil  ali^juos  electos  esse  pran-i- 
sos  et  pra'deslinatos  ad  niajorem 
gloriam  secunduin  ali(juos,  et  ita 
j)()liiil  (d)luiisse  jiassionem  suam,  ut 
causain  meriloriam  majoris  gratiai 
jtlus  uni  (juain  alteri,  ul  j)raHiestina- 
tis  ad  majorem  gloriam  (juam  ad 
minorem. 

Itein,  j)assio  sua  nunc  exiiihila 
magis  merelur  nohis,  quihusjam  ex- 
iiibita  est,  quam  Patribus  etProj^lie- 
tis,  quihus  tantum  j)r<evisa  et  prae- 
credita  erat  aliquando  exiiibenda. 

De  suscij)iente  Sacramentum  Raj)-  Suscipien- 

I'     „  •     1  •    1  •  •  1  1  tes  Baptis- 

lismi  dislinguo,  quia  vel  sunt  par- mum  sunt 
vuli   vel  adulti  ?  Si    parvuli,   tunc  i^aSlt 
dico  quod  tequalis  est  effectus  liap- 
tismi  in  eis,  quantum   est  ex  parte 
ijisorum.  Parentes  tameneorum  ner  Ouomodo 

'         parvuli  m 

niodum  meriti  j)lus   possunt  mereri  (Equaiiter 

,  ...  .  ,      possunt 

suo  parvulo,  quam   alu,  quia  sunt    recipere 

1  •  ,  .  ,  huDc  effec- 

meliores,  et  ma^is  sunt  eorum  opera    tum. 
a  Deo  accepta  quam  aliorum,   sicut 
forte  fuit  de  parentibusheati  Nicolai, 
qui  meruerunt   sihi    forte    majorem 
gratiam,  quam  liabuisset,  si  genitus 


rant  causa  principalis,  ut  Deus,    et  fuisset  ex  aliis  parenlibus 

causameritoria,  utpassioGhrisli,  et  Si  vero    suscipientes   Baplismum 

suscipiens,  aequalitas  et  inaequalitas  sint  adulti,  cum  tales  haheant  pro- 

possuntatlendi  penes  quodlibet  isto-  prium  motum  voluntatis,  non  opor- 

rum.  Si  enim  attendatur  a^qualitas  tet  quod    Kqualiter   recipiant  effec- 

in    effectu     Baptismi    penes    agens  tum,  sed  dico  quod  secundum  magis 

principale,    sic  dico    quod   effectus  et  minus  participant  efreclum  Bap- 

Baptismi   est  a^qualis   in    omnihus,  tisnii,    secundum    quod    ma-is     et 


quia  Deus  in  se  aiqualis  disposuit 
hoc  signo  baptismali  semper  con- 
ferre  a3qualem  graliam,  et  sequale 
signatum,  si  alia  sint  ffiqualia. 


uffi  ra- 
le  effec- 
Baplis- 
dicilur 
ualis  el 
la  noD. 


e. 


minus  per  opera  propria   suntdis- 
posili  ad  fidem  et  devotionem. 

Ad  rationem  in  oppositum,  dico  3. 
quod  effectus  Baptismi  niagis  de])eii-  Ad  argum. 
Siattendalur  penes  causam  meri-  det  a  ministro,  ut  rite  fiat  illud  ad  p"°*='p^' 
loriam,  sic  potest  esse  iutequalilas,  quod  sequitur,  iit  Sacramentum, 
tenetur  enim  quod  Cliristus  novit  quia  in  ministro  requiiilur  intenlio, 
scientia  visionis  (quai  est  resj)ectu  qua'  non  re^juirilur  in  baj)tizato,  sed 
futurorum)  omnia  quffi  sunt  in  Ver-  non  magis  dependet  a  minislro  ut 
bo,  etomnia  quae  novit  Verbuin,  et     fiat  effectus   major  vel    minor  per 


614                                                LIRRI  IV. 

nioduin  niurili,    setl  a  bajilizalo  sic  gratia,  cl  non  proj>lcr   minorem   vel 

maf2:is  (lci)cn(Jct,  quia  secundurnejus  inajorem    dispositionem    ex    parte 

disposilioncm  majorem  vel  minorem,  confcrenlis,    (juia    sive   minister  sit 

si  sit  adultus,  vcl  parentum,  si  par-  bonus,  sive  mahjs,  aequalitcr  potesl 

vulus,    confcrlur   major   vel    minor  esse  efreclus  Baptismi  in  cis. 


* 


DIST.  V.  OU/ESTIO  1. 


015 


DISTINGTIO  V. 


DK    IMPEDIMENTO    EX    PAllTE    MINISTRI. 


QU.ESTIO    1. 

Utritm  malitia  Ministri  impediat  effec- 
tum  naplismi,  et  an  possit  conferre 
verum  Baptismum  ? 

Alens.  4.  parl.  quxsl.  IG.  memb.  2.  I).  Bona- 
vent.  art.  2.  quxst.  i.  Richard.  art  :s  quxsl. 
3.  D.  Thom.  3.  part.  quaest.  C4.  art.  5.  et  9. 
Vasquez  ibi  disp.  iSl.  Suarez  disp.  13.  lib.  4. 
Caslro  V.  Baptismus  haer.  5.  el  V.  Potestas. 
Waldensis  i.  tom.  lib.  3.  cap.  81.  et  82.  Coc- 
cius  2.  tom.  lib.  5.  art.  6.  Scotus  in  Oxon.  htc 
quxst.  1. 

Circa  distinctionein  quintam,quiC- 
ro  :  Utrum  malitia  Ministri  impe- 
diat  effedum  Baptismi,  et  a7i  Minis- 
ter  malus  possit  conferre  verum 
Baptismum  ? 

Arguilur  quod  non.  Ambrosius 
de  catechizandis  rudil)us,  dicit  quod 
malus  Sacerclos  in  conferendo  Bap- 
iismum  non  sanat.  Et  hoc  probatur 
tripliciter,  primo  per  illud  l^salin. 
31.  In  diluvio  aquaruin  multarum 
ad  eum  non  approximahunt. 

Item,  secundo  per  illud  Apostoli 
ad  Rom.  14.  Omne  quodnon  est  fide, 
peccatum  est. 

Tertio  secundum  eum  ibidem,  re- 
cipiens  Sacramentum  a  lali,  recipit 
ad  judicium,  non  ad  salutem. 

Item,  per  ralionem,  meml)rum 
aridum  non  potest  esse  mediuni  in- 


fluendi  vitam  in  alia  membra  ;  ergo 
non  })otcst  esse  medium  inlkiendi 
alteri  vilam  per  collalionein  Sacra- 
menti. 

llem,  in  aqua  requiritur  aliqua  Quartum. 
sanctifjcatio,  ut  sit  conveniens 
materia  Baplismi,  iino  aliqua  virtus 
supernaturalis  (secundum  unam 
opinionem);  sed  Sacramentum  Bap- 
tismi  magis  dependet  a  ministro, 
quain  a  materia,  ul  aqua,  sicut 
effectus  principalis  est  ab  agente 
plusquam  a  passo  ;ergo  inagis  re- 
quiritur  sanctitas  in  ministro,  quam 
in  aqua  ;  ergo,  etc. 

Item,  ei'rans  circa  aliquem  arlicu-  Quiatum. 
lum  fidei  non  est  in  via  salutis,  quia 
non  habet  infusam  fidem,  nam  error 
circa  qualemcumque  articulum  fidei 
non  stat  cum  fide  infiisa,  et  per 
consequens  cum  gratia,  quia  fides 
infusa,  saltem  formata,  non  est  sine 
gratia. 

Sed  Cyprianus  Martyr  di.\it,  quod  cypriaaus. 
minister  malus  non  dal  vcrum  Bap- 
tismum  ;  ergo  cum  fuit  in  via  salu- 
tis,  non  erravit  circa  aliquem  arti- 
culum  fidei  ;  veritas  enim  Sacra- 
mentoruin  reducitur  ad  aliquem 
articulum,  ut  ad  illiim  articulum, 
Ecclesiam  Caiholicam  ;  ergo  non 
est  de  necessitate  fidei  credere  quod 
hoc  Sacramentum   ministretur  tam 


Glf) 


LIBRI  IV. 


li.itio    il.l 
oiiposil. 


u  huiio  qiiaiii  a  iiiald,  .ililiT  crrassf^t 
(^yiiriamis  Mail\  r,  ol  fiiisset  siiie 
gralia  iii  via  ad  saliilcm. 

Oliposilmii  appan^t  j)cr  imillas 
aiicloritatcs  iii  littcra,  (iiiaM'c  in  (/i.s- 
li)irlio)ie  isla.  Juxla  iioc  qii<cralur  : 


QU^CSTIO  II. 

IJInim    rccipiens   ikiplismiim    a    malo 
Minislro  peccet  morUdiler  ? 

D.  Thomas  3.  ]mr[.  qtixsl.  G4.  art.  5.  et  hic 
qu-dU.  2.  art.  2.  Richardus  art.  3.  quxst.  4. 
C.ovarruv.  cap.  Alma  Mater,  parl.  2.  §  2.  num. 
7.  Sotus  disf.  1.  quojst.  5.  arl.  ('>.  Suar.  3.  iom. 
disp.  11.  secl.  ult.  Scolus  in  Oxon.  Idc.  q.  2. 

2^  ArguitLir   quod  sic,    per    Ainbro- 

Ar-iiii)fin-  siuin,    ubi     supra,    qiii   vult    quod 

tiiiii   |iii. 

lUIIIII. 

Aiiiljro?. 


S.'cuii- 
iliiiii. 


I'frlinni. 


lintio  ad 
oiipofit. 


I5aplisinus  ab  eis  susccptus  cedit  in 
judicium,  et  non  in  remcdium. 

Item,  qiii  cooperatur  peccanli 
mortalitcr,  peccat '  niortaliter  ;  scd 
rpcipiens  a  Ministro  malo  est  hujus- 
modi,  quia  non  conferret  nisi  pete- 
ret ;  ergo,  etc. 

Item,  esto  quod  Sacerdos  noluerit 
baptizarc,  nisi  vendat  aquam  siiam, 
iii  tali  casu  adultus  baplizalus  vidc- 
tur  consentire  peccato,  vel  si  depor- 
tet  parvulum  suum,  ut  baplizclur  a 
tali. 

Oppositum  dc  Consecr.  dist.  4. 
cap.  Romanus,  dicitur  in  fine  capi- 
luli  :  Romanus  Pontifexnon  cdten- 
dit  liominetn,  cjui  haptizat.,  sed 
Deum,  ministrare  ijratiam,  etsi  Pa- 
(janus  sit  cjui  haptizat. 

ilcm,  Augustinus  super  Joannem 
hoinil.  •).  Non  ahliorreat  columha 
ministerium  matorurn,  etc. 


QU^STIO  lil. 

lUrum  aliquis  tunc  deljeat  nwiistrare 
hoc  Sacramentiim,  fjuando  priesumi- 
tur  vercjere  in  periculum  illins  cui 
ministratur  ? 

Richardus  idc  dist.  k.  arl.  i.  quxsl.  3.  Palurl. 
/.ic  quxst.  I.  art.  2.  M.irs.  4.  quxil.  4.  arl.  k. 
dub.  8.  Soto  dist.  3.  qu^.if.  unir.  art.  8.  Sylv. 
verbo  Haplismus,  4.  5.  10.  Suarez  torn.  3. 
disp.  20.  sect.  .3.  Valent.  tom.  \.  d.  4.  quwst. 
1.  puncto  I. 

Ju.xta  hoc  qucX'ritur  sinc  argunien- 
tis,  quod  alii  diflusius  proponunt  : 
An  aliquis  debeat  minislrarc  Sacra- 
mcntum  Baptismi,  quando  pravsii- 
iiiitur  baptizalionem  vergere  in 
])criculuin  vilae  corporalis  ejus,  qui 
illam  suscipit. 

SCHOLIUM  r. 

Malitiam  ministri  non  impedire  valorcm  vel 
efiectum  Sacramenti,  modo  ponanlur  maleria, 
verba  et  intentio.  tta  omnes  citali  qiiaest.  i. 
Vide  in  O.xon.  Scholium  hic  qiiaest.  i. 


Ad  primam  quccslioncm  dico,  3, 
quod  Sacramenlum  potest  conferri  neds 
a  malo,  ct  a  peccatore,  sive  peccet  '^"^a. 
in  ministrando  Sacramenlum,  et 
dicatur  malus  propter  peccatum 
quod  liabet  actualiter,  sive  propter 
peccatum  quod  prius  commisit,  di- 
calur  malus.  floc  apparet  auctori- 
tatc  Augustini,  et  ponitur  in  littera 
tract.  o.  super  Joanne,  et  de  Con- 
secr.  dist.  4.  cap.  Baptistnus  :  Non 
timeo   ehriosum,    etc.    sed  accedat  ^^l'^^  *■ 

'  ebnosu 

columha.  Efiriosus  non  est  acluali- 
ter  ebrius,  quia  cum  simpliciter 
ebrius  non  utalur  ratione,  non  po- 
test  hoc  Sacramentum  ministrare, 
quia  requirit  fieri  cum  intentione 
rectaj     quam    noii    habet    ebrius. 


DIST.  V.  QU/ESTIO  III.  617 

Kbriosus  aiitein  dicitur  liabere  coii-  siiie  culpa  suscipieiilis,  quod  vide- 

suetudiiiem  iiiebriaii,   el   lalis  coii-  tur  oiuiiiiio  iiijusluiu. 
suetudo  ad    ebrielaleiii,     duiiiuiodo         (^oiise(iuenlia  [jalet,   quia  si   isle, 

iioii  sil  aclu  el)rius,  iioii  (Itdicl  liiiieri  (|ui   vull    bajitizari,    iinii    jiolesl  sibi 

quiii  coiilerat  Sacraiiieiiluiii.  luiiiislrari  a   iiialo,  isle  caret  gralia 

^uiiiiiui-       Iteiii,  lioc  jirobatur  per  ralioueiu  Bajilisiiuili    siiie   culjia   siia   ;    Deus 

lii» ubstat  sujiradiclaiii,  a  causa  efficieiile  sic  :  ergo  slaluit  Sacraiiieiiluiii   esse  tale 

Smeuii   ('lirislus  nou  iiisiiluil  eirectuin  con-  signuin,    (juod    a   (juoliiiet  iiiinislro, 

Xirvl^^a  f^''"'"'  ^■''■li'le  ineriloruiii  iiiiiiislrantis,  sive  a  bono,  sive  a  inalo  a-qualiler 

iiiuiiiio.   ge^i   viiiule    Sacrainenli,  cui     Deus  jiosset  dari,   el  cui  ijjse  iiiunediale 

primo.     officienter    assislit   ad    jirieslanduiu  assisleret  ad  conferenduin  si^natuin 

quod  desi^nat ;  non  er^o  requirilur  et  eirectuin    ejus,     scilicel   ^raliain 

necessario  ad  Sacrainentuin,  vel  ad  quod  siynal,  a  quocuinque  confera- 

ejus  eirectuin  bonus  inotus  voliinta-  tur. 

tis  ministrantisad  hoc  ut  conferatur,         Ad  priinum  dico,  quod  perfidus  et       4, 

sed  suflicit  quod  non  sit  obex  con-  luurelicus,  de  quibus  loquitur  Ain- Ad  argum. 

trariai   voluntalis   in    eo,  sed  quod  brosius,   aut  baplizat    adultum.    ut  q^liffisL  1. 

intendal  baptizare   secundum  ordi-  faciat  euin  esse  disciiiulum  et  hcure- 

nem  et  rilum  Ecclesia?.  ticum,  sicut  ipse  est,  el  tunc  polluit 

Hoc   secundo  probatiir  j)er  ralio-  eum,  et  non  sanat. 
nem   supradictain    ex    fine.    Sacra-        Si  autem  baptizet  parvulum    se- 

inenta    instiluunlur    eodem    inodo,  cunduin     formain    Ecclesia3,     dico 

quo   magis  congruunt    ad    salutem  quod  iste  est  simpliciter  baptizalus, 

viatorum.      Sed    si     Sacramenlum  in  lantum  quod  si  tunc  moreretur, 

Raptismi  non  posset  conferri,  nisi  a  slatim    evolaret  in   ccclum  ;  sed    si 

bono,  non  esset  institutum  in  auxi-  j^arvulus  sic  ab    eo  baplizatus  ccm- 

liuin    viatorum,     sed    in    magnuin  sentiret  post  in  aitate   adulla  operi- 

detrimentum  salutis  eoruin,  quia  ex  bus  haeretici,    et   fieret    ha^reticus, 

(jiio   nullus   potest  esse    certus    de  polluerelur    ab    eo,    quia    peccaret 

salute  sua,  multo  magis  non  potest  inortaliter  consentiendo  ei,  sed  non 

esse  certus  de  aliquo  alio,  an  sit  in  minus  prius  esset  baptizatus. 
via  salutis,  vel  non  ;  imo  licet  aliquis        Ad  aliud,  cum  dicitur  quod  mem-  Ad  secun- 

posset  aliqualiter  liabere   certiludi-  bruin  aridum  non   potest  esse  me- Aiiter  vita 

I  I  •  •  1       •  !•  •     /,  1-         •  !••  !•         derivutur 

nem  de  se,  quod  esset  in  via  salutis,  diuin    uilluendi    vitam    aliis,    dico  in  corpore 

n3v?tico 

non  tamen  potest  sic  esse  cerlus  de  quod  verum  est,  et  ratio  est,  quia  in   quam  in 

minislro,  et  per  consequens  si  boni-  omnibus  membris  fit  eadem  vita,  et 

las  ministri  necessario  requireretur,  ideo    membruin     influens      vitam, 

cum  non  posset  esse  certus  de  ea,  oportet  quod  in  se  habeat  vilam,  vel 

nesciret  quando  esset  baplizatus,  et  quod  sit  propinquum  medio  influen- 

quando  non.  di  vitam,  ut  cordi,  quod  est  princi- 

Item,    si   malus  non   posset  con-  pium  vitic.  Sed  non  est  sic  in  propo- 

ferre    Sacramentum   liaptismi,    im-  sito  de  vita  gratia' ;  non  eniin  opor- 

pediretur  salus,  et  gralia  conferenda  tet  ad  hoc   quod   minister  conferat 

per  ipsum,  propter  ejus  impietatem,  Baptismum,  ad  quem  sequilur  vita 


018 


LinRI  IV 


i 


Adterti- 

um.  In 

aqua  nuUa 

est  virlus 

respeclu 

gratiiB 

Baplisma- 

lis. 


Ad  quar- 

tum. 

Credibilia 

in  Iriplici 

sunt  difTe- 

reutia. 


Cyprianus, 

et  Joachim 

ab  haeresi 

liberatur. 


^ralia^,  qiiod  sil  proiiiiKjiiior  foiili, 
vel  modio  innuendi  laiein  vitain,  ul 
Dco,  nisi  soliiin  in  olficio  suo,  quo 
confert  aliquid,  quod  est  signuin 
efficax  talis  vila?  graliosai,  nec  est 
eadem  vita  in  eo,  qua3  in  Deo,  nisi 
in  officio. 

Ad  aliud,  dico  quod  in  aqua  non 
est  aliqua  sanctitas,  nec  aliquid 
supernaturale,  quianon  est  subjec- 
lum  capax  talis  formoe  ;  sed  hoc 
totutn  aqua  cum  verbo,  est  unum 
signum  sanctitatis  et  gralia3,  quo 
anima  fit  sancta,  cui  signo  Deus 
immediate  assistcns  dat  gratiam 
quam  designat. 

Ad  aliud,  dico  quod  aliqua  sunt 
ita  simpliciter  explicite  de  substan- 
tia  fidei,  quod  ista  scire  et  credere 
tenentur  omnes,  quantumcumque 
simpHces,  ut  Deus  est  unus  et  trinus, 
mortuus  et  passus,  etc. 

Alia  sunt  ad  quae  non  tenentur 
oinnes,  sed  tantum  majores  in 
Ecclesia,  ut  quod  Patri  est  a^qualis 
Filius,  et  ab  eo  genitus,  el  multa 
alia,  sicut  patet  per  Augustinum  14. 
de  Triiiit.  cap.  i.  Alia  non  sunt 
explicite  credenda,  cujusmodi  sunt 
ista,  qua3  sequuntur  ad  arliculos 
fidei,  et  non  sunt  ipsi  articuli  fidei, 
nec  adhuc  manifestata  per  Eccle- 
siam,  et  non  tenentur  etiam  majores 
scire,  sed  postquam  declarata  sunt 
ab  Ecclesia  pertinere  ad  substantiam 
fidei,  etveritatem  ejus,  non  possunt 
amplius  perlinaciter  negari  sine 
errore  ;  et  ideo  excusatur  Abbas 
Joachim  ab  hcBresi,  quia  libros  suos 
quos  fecit,  reliquitarbitric  Ecclesia}, 
per  eam  corrigendos.  Tempore 
etiam  Beati  Cypriani  Martyris  non 
fuit  declaratum  per  Ecclesiam,  an 
mali   possent    baplizare,    an    non. 


lieatus  Augustinus  multum  habuit 
disputare  contra  Donatistas  ha^reli- 
cos  de  ista  materia,  et  ideo  cum  hoc 
non  fuerit  declaratum  per  Ecclesiam 
tempore  Beati  Cypriani  dicentis 
nialum  ministrum  non  posse  dare 
verum  Sacramentum  Baptismi,  non 
propter  hoc  fuit  ipse  hcjereticus  ;  fuit 
autem  hoc  declaratum  tempore 
Beati  Augustini,  sicut  patet  per 
argumentum  in  oppositum,  et  ideo 
si  ipse  hoc  pertinaciler  tenuisset 
contra  arbitrium  Ecclesiffi,  fuisset 
ha^reticus. 


SCHOLIUM  ir. 

A  ministro  praesciso  (is  tantum  est,  qui  no- 
minatim,  vel  ob  notoriam^clerici  percussionem, 
est  excommunicalus)  ncn  licet  adullo  petere 
Baplismum,  si  habei  alium,  si  vero  nuilum 
alium  habet,  Doctor  hic  videtur  idem  asserere, 
sed  in  alio  scripto  quaest.  2.  oppositum  tenet. 
De  parvulo,  ut  certum  tenel  baptizari  debere  a 
praesciso,  si  non  sit  aiius,  quia  non  potest  Bap- 
lismo  flaminis  salvari,  sicul  adullus.  A  minis- 
Iro  malo  non  prsesciso  licet  petere  Baptismum. 
Si  tamen  aeque  commode  adiri  possit,  videlur 
id  non  licere,  et  sic  intelligemius  videtur  Doc- 
tor,  sive  sit  minister  ordinarius,  sive  non. 
Ratio,  quia  charitas  obligal,  ne  demus  occasio- 
nem  peccati  proximo,  si  sine  incommodo 
possumus. . 

Ad    quaestionem    secundam    dico       ^^^ 
quod  minister  malus,  aut  est  prees-    oecisio 
cisus  ab  Ecclesia  totaliter,  ut  hcere-  '^"uDdi!" 
ticus,  vel  degradatiis,  vel  non,  sed 
malus  et  permissus.  Si  primo  modo, 
sic  nullus  debet  petere  Baptismum 
ab  eo,  nec  pro  se,  nec  pro  parvulo 
suo,    nullo   casu    contingente,    vel 
quantumcumque    necessario,    quia 
scienter  recipiens  Baplismum  ab  eo 
peccat  mortaliter,  quia  quantum  in 
se  est  contemplibilem  reddit  senten- 
tiam   Ecclesise,    qua  est  prcPscisus, 
quod  sine  peccato  mortali  fieri  non 


DIST.  V.  QUiESTIO  III. 


619 


ecipiens 
;raiiicn- 
u  n  mi- 
ilroprae- 
iso  pec- 
,  morla- 
liler. 


V  malo 
Qinistro 
)D  praes- 


potesl,    nec    potost  esse   in    aliqiio 
casii   nocessilalis   ad  lioc  peloiKliiir» 
ab  luerolico  vei  dej^radalo.  Noii   ad 
pelonduiii    prci   se,    (juia  oslo    qiiotl 
nullus    essot     iii     illa    lo^ioiio   nisi 
propscisus  al)  Kcclosia,  ol  excomimi- 
nicalus,   non  lenolur  peloro  Raplis- 
muin     ab     aliquo      islorum,     quia 
obligalur  ad  non  communicanduiii 
cum  aliquo  lali  j)rtTsciso  btvrelico, 
vel  excommunicalo,    qui  ost  oxtra 
Ecclesiam,  et  ideo  in  illo  casu  stat 
in  Baptismo  llaminis,  iii    volunlatc 
recipiendi  IJaplismum    lluminis,   si 
adessot  ministor  idoneus,  qui  illum 
'posset    ministrare,   et    ideo   nullus 
potest  esse  casus,  in  quo  tenetur  a 
tali  baplizari. 

Nec  necessitatur  aliquis  ad  pe- 
tendum  Baplismum  a  tali,  pro 
parvulo  suo,  quia  oliamsi  nullus 
alius  sit  in  illa  regione,  ipsemot 
polest  suum  parvulum  baplizare. 
Similiter  si  a  tali  pra^sciso  ab  Ecclo- 
sia  permitteret  parvulum  suum  ba- 
plizari,  peccaret  mortaliter,  quia 
nullus  est  casus  necessarius  cogens 
eum  ad  boc,  quia  ipsemet  potest 
eum  baptizare,  si  sit  justus  ;  vel  si 
sit  injustus  et  malus,  potest  ducere 
alium  fidelem  ad  puerum  suum 
baptizandum.  Quod  si  nullum  pos- 
set  invenire,  nisi  pra^scisum  ab 
Ecclesia,  debet  ipsemet  ipsum  bap- 
tizare,  licet  pcccator  sit  et  malus, 
dummodo  non  sit  pra^scisus.  Si 
tamen  in  illo  regno  ipse  et  om- 
nes  essent  praiscisi,  deberet  potius 
ab  aliquo  praisciso  accipere  Bapli- 
smum  quam  permittere  infantulum 
morisine  Baplismo. 

Si  autem  sacerdos  non  sit  praisci- 

sus  ab   Ecclesia,  nec  excommuni- 

.  catus,    sed    malus    et     permissus, 


aut   ergo    sibi    iiicumbit    ex    ollicio  cjsoquaa- 

.  .  ilo  liceut 

bai)lizare  |)Uoi(»s,  piila,  (juia  ost  napiis- 
sacerdos  raidcliialis,  aiil  iioii.  >i  lere. 
sic,  liiiic  iioii  |)oc(at  ali(iuis  iii 
polondo  a  lali  haptismum,  sive 
|)olal  |)ro  so,  sive  pelat  pro  alio, 
ul  i)i<»  parvulo  siio,  (luia  iiullus 
proptor  peccalum  allorius  peccat, 
noc  perdil  jiis  suuiu  iii  aliquo  mi- 
nislro  do  ilobilo  ministorii,  in  quo 
sibi  tenelur  succurrere  ;  talis  au- 
tem  sacerdos  tenotur  administrare 
ex  officio  Parocliiali  Sacramenla 
Ecclesite,  et  ex  debito,  quia  vivit 
ex  eleemosynis  eorum,  ut  conduc- 
lus  ab  eis  ;  ergo  nullus  peccat 
petondo  ab  eo  quod  ex  debito  et 
juslitia  ei  debotur  ;  ergo  potest 
quis  licite  polere  a  inalo  sacer- 
dote  pro  se,  vel  pro  parvulo  suo 
Baptismum.  Et  si  ille  sit  ma- 
lus,  et  peccalor,  talis  in  peten- 
do  Baplismum  a  malo  sacerdote 
se  habet,  sicut  ille  qui  vadit  ad 
maluin  debitorem,  ut  quccrat  dobi- 
tum  suum.  Si  autem  talis  malus 
permissus  sacerdos  non  habet  ex 
officio  baptizaro  pueros,  quia  non 
est  Parochus,  sed  vocalus  in  auxi- 
lium  Parochi,  ut  annuarius,  aut 
ergo  petens  Baptismum  pro  se, 
vel  pro  suo  parvulo,  potest  habere 
alium  sacerdotem,  cui  incumbit  ex 
officio  et  debito  baplizare,  ut  Pa- 
rochialem  sacerdotem,  et  tunc  ab 
illo  tenetur  pelere  Baptismum,  licet 
iste  sit  malus,  si  non  possit  ha- 
bere  alium,  cui  incumbit  ex  officio, 
quia  jurisdictionem  habet  super 
illos,  et  non  alius  in   auxilium  vo- 

pt(,,q  Baplismus 

^"^"*'  potius  pe- 

Si  autom  non  possot   haboro   sa- teudus  est 

'  .     .  a  majo  la- 

cerdolem  Parochialom,  cui  iiicum-    cerdoie 

.  ,.  quam  a 

bit   ex    officio,    sed    tanlum    alium  bonoiaico. 


620  L"mi  IV. 

sacenlolem  etiam   malum,  cui  non 

incumbit,   sed  tantum  congruit,  et  SCHOLIUM  lil. 

potest    habere    laicum    bonum     et 

r.  ,    ,  II-  1      „    „..,.    ^i^iw.t  Necat  pretium  dandum  pro  Sacramento,  etsi 

fdcem,  (  ubiuni   est,   a  quo  debot        ,,      •;     •  u    ,  . 

'  '  ^  nijllua  sit  qui  baptizare  possit  praeter  petentem 

peterc    Jiaptismum    pro    se,    vel  l^ro  pretium.  [Idem  tenent    Aleng.    2.    part.  quaest. 

SUO      parvulo  ?     Videntur     enim     se  J87.  m.3.  art.  i.  D.  Thom.  btcquaeet.  2.  art.  2. 

liabere  sicut  excedentia  et  excessa.  fj'^^'"^  ^l'  '^"^"''  ^"  T'  ^'  ''•?•  lT'l' 

100.  arl.  2.  ad   pnmura.   Ariigon.   ibi  Richard. 

LaicuS    enim     excedlt     in     Vlta,    Sa-  4.  distinct.25,  art.  3.  quaest.i.  Paludan.  qusst. 

cerdos   in    offlcio,    cui    COngruit  mi-  8.    licet    tamen    aliquid    dare   pro    rcdimenda 

nistrare   Sacramcnta  Ecclesiai.  Qua?  vexatione,  pro  raateria  et  labore,  sed  praecise  in 

,.,.  ,    ,     ,  emendo  spiriluali  esl   intrinscce    malum    nulla 

autem    IStarum    COndltlonum     debet  eircumstantia  excusabile. 

pra^ferri    ad    suscipiendum    Sacra- 

mentum   Baptismi?  Ad  aUud   de   simonia,  dico  quod       ^ 

Dico  quod  officium,  et  ideo  a  sa-  si    emat  aquam,    quia    sancta  est,    ^^  ^g^j., 

cerdote    malo     non    preesciso    vel  peccat,    quia     emit    aliquid,    quod      ""• 

excommunicato,  possunt  Sacramen-  non  potest  rebus  lemporalibus  aisli- 

la    Ecclesiee    licite    peti   pro   se    et  mari  secundum  valorem.  Non  au- 

pro  suis,   sicut  dicitur  de  consecr.  tem  peccat,  qui  petit  Sacramentum 

did.  4.  cap.  constat,  ubi  vult,  quod  a    malo   sacerdote,    qui    non     vult 

solis    sacerdotibus    sit     hujusmodi  dare   sibi  aquam,  sed  vendere,  sed 

officium    concessum,    excepto   arti-  peccat  quia  contrahit  forum   illici- 

culo  necessitatis.  tum,  si  illam  emat,  quia    sanctifi- 

Ad  illud   Ambrosii,  dico  quod  lo-  cata  est. 
A^     ■     ouilur  de    adultis   fictis,   qui    con-        Sed  quid  est  faciendum  cum  isto,  Quomodo 

^*^  P"'  .        .    .      ,  •  ,-  !•♦•  •      •  n  I  ,•    liceatdaff 

nium  ar-  sentiuut  in  heeresim,   et  in  malitiam  qui  sic  vult  vendere  aquam  sancti- aiiquid  ni 

secundae  hsereticorum  baptizantium,  quorum  ficatam  omnino?  Dico  quod  si  talis'^"fi^®° 

qufEstio-  ,•       •        1-     •  1  •  .  !•  1 

liis.      facti  sunt    discipuli   in    hseresi,   et  sacerdos  velit  vendere  aquam,  non 

in  vita  prava,  et  in  talibus  intelU-  quia  sanctificata  est,  vel  consecrata, 

git  quod  nihil  prodest,  quod  susci-  sed   propter   laborem    suum,  quem 

piunt  ab  eis.  ponit    circa    consecrationem    ejus, 

Adsecun-      Ad  aliud,  cum  dicitur   quod  coo-  sicut    sacerdotes   celebrantes  anni- 

Quido  peratur    sibi    in    peccato     mortaU,  versaria,   vendunt    laborem    suum, 

^flfl    dico   quod    non,    quia   non  inducit  quem  habent  circa  Missas,  et  non 

™""  ^    istum    ad  peccandum,  sed    tantum  ipsas     Missas,     sic    potest    aUquis 

malo  mi-  '  '  ,  ^  j  r  i 

nisiro  ex- petit  debitum  sibi  actum,  qui  quan-  licite    emere    aquam    consecratam, 

cusetur  a    '  ,  ,       ,  ,.  i  rr>    • 

coopera-   tum   cst   cx    sc,   bcne    potest  con-  et    aUus  vendere  olncium  suum  et 

^'ferri.   Et  ideo  licet  minister  peccet  aquam,    sed    nullo     modo    carius, 

novo    peccato    mortali,    in    minis-  quia  est  €onsecrata.  Si  autem  velit  Licetven 

trando     Baptismum,     non     tamen  omnino  vendere  aquam  et  officium      rem. 

petens   in   petendo,    quia   quantum  suum  carius,  quia  consecrala,  com- 

est  ex  se,  bene  potest  conferri,   si  mittendus  est  sacerdos  Diabolo,  et 

minister  se    disponeret.  reportandus    est  parvulus,   a   patre 

(si    nullus   alius   minister    idoneus 
occurrit)   cum   fiducia  baptizandus. 


8. 


DIST.  V.  QU/ESTIO  III. 


621 


SCHOLIUM  IV. 

Non  debere  minislriim  baplizare  si  prajvideat 
ex  illo  actu  niortcm  certo  seculurain.  Uepetil 
hic  quod  supradocuit  dist.  -4.  quaest.  15.  scilicel 
infantem  in  flumen  projectum  non  esse  bapti- 
zalum,  cl  euni,  qui  dejicerel,  mortaliter  pec- 
care. 

A(l  U'r(i(in)  (lucvslionein  dico. 
(luod  nullus  debel  sibi  facere  con- 
scienliain,  (juod  jjropter  naplisinuin 
convenienter  datuin,  etiain  inlirino 
in  periculo  morlis,  (juod  proj^ter 
hoc  vergat  in  periculurn  ejus.  iXec 
debet  hoc  ali^juo  niodo  pra'suniere, 
polest  eniin  sine  oinni  periculo 
spargere  niodicuin  de  aqua  tepida 
super  corpus  ejus,  vel  ejus  par- 
leni  principalem,  ut  super  caput, 
vel  frontem,  si  praesumitur  (luod 
frigida  noceat.  Et  verisimile  est 
quod  aspersio  nullo  modo  noceat, 
cum  pueri  tenerrimi  vel  infirmi  bal- 
neentur  in  tali  aqua,  pro  solatio  et 
remedio  speciali.  Si  autem  aliquis 
habeat  conscienliam  erroneam,  cre- 
dens  Baptismum  esse  causam  ac- 
celerationis  mortis  baptizati,  et 
periculum  vitge  ejus,  licet  non  sit 
talis  irregularis  in  baptizando  et 
faciendo  quod  olflcium  suuin  in 
causa  necessitalis  requirit,  tamen 
stante  conscientia  ejus  quod  acce- 
leret  morlem  per  actum  ejus  JJap- 
tismalem,  commitlit  homicidium, 
quia  habet    conscientiam  quod   fa- 


ciendo  illiid  (juod  tenelur  circa 
ipsum,  occidit  ipsuin.  lA  ita  faclus 
esl  peij)lexus  stante  conscientia, 
(juia  l)a|»li/.an(lo  occidit  non  bap- 
ti/ando  praUermittil  illud  ad  (juod 
tenetur  ex  oflicio  iii  causa  ne- 
cessilatis,  et  (it  irregularis  ;  unde 
sola  conscientia  erronea  facit  eum 
perplexum,  (jiiia  ex  leg(!  divina  non 
est  ali([uis  perplexus.  Quid  est  ergo 
sibi  faciendum  ?  llespondeo,  diinit- 
teiida  est  conscientia  erronea,  quae 
fuit  causa  perjjlexitatis,  et  implen- 
dum  est  pra^ceptum  de  iJaptismo 
conferendo  in  articulo  necessitatis. 
Si    tamen    alitiuis  baplizandus   nonExiegedi- 

*  ...  .       ,  vJDamuitis 

})0test  baptizari,  nisi  in  periculuin,  perpiexus. 
ut  si  sit  juxta  flumen  profundum, 
et  iion  potest  cito  haberi  aqua,  et 
est  periculum  mortis  ejus,  noii  de- 
bet  minister  eum  projicere  in 
flumen,  et  sic  baptizare,  quia  Bap- 
tismus  est  ablutio  in  ordine  ad 
siccitatem  et  sanitalem  futuram. 
Posito     etiain    quod    proiiciens    in   Anpuer 

^  1       j  projectus 

flumen,    baptizaret,   quod    non    est  in  tiumine 

'  '  ^     ^  sil  bapli- 

verum,  tamen  adhuc  peccaret  mor-  zatus. 
taliter  sic  projiciens,  quia  interflce- 
ret  eum  et  ideo  posito  quod  aliquid 
faceret,  nullo  tamen  modo  deberet 
eum  propellere  in  flumen,  quia  unus- 
quisque  magis  sibi  tenetur  (luain 
alii.  Quid  ergo  est  faciendum  ?  Ex- 
pectandum  est  quousque  possit  ha- 
beri  convenienter  materia,  et  si 
prius  moreretur,nihil  ad  ministrum. 


> » i  - 


022 


LIIiRI  IV. 


DISTINCTIO  VI. 


QUy3i]3T10  I. 
Utrum  sohts  Sacerdos  possit  baptizare  ? 

Alens.  4.  p.  q.  16.  m.  i.  D.  Bonav.  d.  5.  a.  i.  q. 
1.  Richard.  art.  4.  q.  2.  D.  Thom.  d.  5.  q.  i. 
a.  2.  et  3.  p.  7.  67.  art.  3.  Suar.  iftjVL  d.  23.  s. 
1.  Scot.  in  Oxon.  hic  q.  i. 

\^  Circa  distinclionem  sexlam,  quee- 

ro  de  ministro  :  Utriim  soliis  sacer- 
dos  possit  baptizare  ? 

ArgumeDt.  Ara-Liitur  quod  sic,  per  Isidorum 
lib.  20.  Etijmol.  cap.  2o.  etponitur 
in  littera. 

Secundum.  Itcm,  soHs  sacerdotibus  com- 
missa  est  potestas  dimittendi  pec- 
cata,  Joan.  30.  sed  in  Baptismo  re- 
mittuntur  peccata  ;  ergo,   etc. 

Ratio  ad       Oppositum  patct  pcr   Magistrum 

opposi-      . 

tum.     in   littera. 


SGHOLIUM. 

Primum  diclum  :  Omnh  homo  habens  virtu- 
tem  molivam  ad  lavandum,  loquelam,  et  rationis 
usnm,  valide  bajAizare  potest.  Secundum  :  Si 
Angelus  baplimret,  teneret,  quia  si  bonus  est, 
id  non  faceret,  nisi  Dei  mandato  ;  de  malo  ta- 
men  proesumendum  esset  quod  mala  intentione 
faceret,  nisi  constarel  de  Dei  mandato  ad  ip- 
sum.  Tertium  :  Sacerdos  est  minisler  baplismi 
ex  ofjicio,  et  eo  absente  Diaconus,  post  hunc 
suhdiaconus,  el  post  clerlcos  laicus.  Ouartum  : 
Congruum  csl  max>me  solum  hominem  esse  Hiip- 
tismi  ministrum.  El  hujus  rei  afferl  tres  ratio- 
nes. 

2.  Respondoo,  quod  nullum  suppo- 

Tria  re-  situm  inlellectualc  excluditur  a  po- 

Tn^bS-  testate   ministrandi  hoc  Sacramon- 


tum  cuilihot  alleri  a  se  in  arlicuhj  f„°^;,i'l 
necessitatis,  nisi  propter  triplicem  locuiio  < 
defectum  naturalem.  Aut  enim  prop- 
ter  defcctum  usus  ralionis,  proptcr 
quem  non  potest  habere  intentio- 
nem  baptizandi  ;  aut  quia  non  po- 
test  loqui,  ut  propter  defectum  na- 
turalem  linguae,  vel  ahcujus  alterius 
instrumenti,  quod  requirilur  ad  for- 
mandum  verba  ;  aut  propter  defec- 
tum  instrumentorurn  necessario 
requisitorum  ad  collationem  hujus 
Sacramenli,  ut  propter  defectum 
vel  impotentiam  in  virlute  niotiva 
manuum,  quibus  deberet  corpus 
tangere  et  abluere.  Isti  tres  defectus 
simul  concurrunt  in  parvulis,  et 
ideo  in  illa  aetate  non  possunt  hoc 
Sacramentum  conferre,  licet  post- 
quam  creverint,  possint  habere 
omnia  ista  simul,  vel  ahqua  islo- 
rum.  In  adultis  autem  sunt  isti 
defectus  divisim,  quia  aliquis  non 
habet  usum  rationis,  et  tamen  ha- 
bet  alia,  ut  fatuus,  qui  habet  lin- 
guam,  et  ipsam  potentiam  motivam 
in  manibus.  Aliquis  habet  usum 
rationis,  non  tamen  usum  manuum, 
ut  mancus,  vel  paralyticus.  Ahquis 
habet  usum  rationis,  et  manuuin, 
non  tamen  lingua?,  iit  mutiis  ;  in 
natura  igitur  humana  nullus  oxclu- 
ditur  in  necessitate,  nisi  per  islos 
defoctus  naturales.  Quod  autem  non 
habens  usum  rationis  excludatur, 
patet  de  Consecr.  dist.  4.  c.  Solet. 
Simililor  etiam  de  manco  et  muto, 


DIST.  VI.  QUiESTlO  II, 


623 


ibidem    cap.    finnissiniuni,     et    1. 
qiuest.  1.  cap.  Detralie. 
inutiira^      AlitC  soecies  iialma»  inlellectualis 

)nveail  •  ... 


i 


)n 

ic  potes- excludmitiir  a  poteslate  coiifereiitli 
loet  cui  IJaplisiiimii  (le  coii{.^i-uo,  licet  iioii 
absoliile,  (imii  possiiil  naplizare. 
Prinia  coiij.ii'iieiilia  ad  hoc  cst,  qiiia 
(Ihrislus  hiil,  (iiii  hoc  ISacraiueiiluiii 
iusliluit.  Secmida,  quia  iii  hoc  Sa- 
craiuento  est  aliqiiid  seiisihile,  et 
aliqiiid  spirituale  el  iiilellectuale  1. 
qac-est.  \.cap.  IJetra/ie,  et  ideo  do- 
cet  et  congruit  conferri  a  lali,  (iiii 
habeal  utrmiKiue.  Tertia,  quia  con- 
fertur  illis,  qui  adscribuntur  militice 
Christi,  iit  lilii  Ecclesiie  inilitantis, 
elcongruuin  esl  ininislrmn  ipsmn 
conferentein  esse  de  fainilia  Christi 
in  Ecclesia  inilitante. 
0  Bap-       Vermntainen  si  conferatur  abAn- 

mus  ab 

geioda- frelis  bonis  vel  inalis  de  beneplacilo 

18  t6D6  * 

ret.  divino,  noii  esset  iterandmn.  Pos- 
sunl  eniin  in  corpore  assuinpto  ver- 
ba  proferre,  et  corpusabluere,  et  iii- 
lentionem  rectam  faciendi,  quod  Ec- 
clesia  facit,  habere,  et  per  conse- 
quens  potestatein  conferendi  veruin 
Baptismum.  Et  pro  facto  habenduin 
esset  si  facerent,  nec  esset  ileran- 
duin  Baptisina  collatuni  ab  eis,  sub 
debila  forma,  sicut  nec  collatuin  ab 
hominc  est  iteranduin.  Unde  Eccle- 
sia  in  monle  Gargano  ab  Angelo  (\t'- 
dicata,  non  est  postea  dedicata  ab 
aliquo  Episcopo. 

iReius       Dq  Aimelis    tamen     malis,    lic(*t 

UU8  aa  <^      . 

.le  ipi- nossent  baptizare,  semper  essel  no- 
apiis-  bis  (lubitaiidum  de  eis,  qma  inali 
sunt,et  inimici,  an  recta  intentione 
baptizarent,  vel  non  ;  et  quia  Deus 
non  ministratSacramentasalutis  per 
minislros  perpetuai  damnalionis,  ita 
semper  limendum  esset  ne  eorum 
inlenlio  esset  inala.  Dico  ergo  qu(j(l 


lum 


liccl  iKiii  conf^ruat  omnibus  suppo- 
sitis  inlelligcntibus,  lioc  tamen  ab- 
stdiilc  potest  competere  cuilibcl  lia- 
liciili  illas  Ires  condiliones  iialiira- 
lcs. 

Si  aulcin  (luaM-alur,  cui  competit       4. 
e.v  ()IIici(j?   dico   (luod    ilr  coiiLrruo  Soii  pacer 
sacerdotibus,  cuius   ratio   est,  quia     onicio 

.  .     .  .  competit 

pcr  iJaptisiiium  recipilur  baptizatus  bapiizare. 
in  consortium,  et  collef^ium  Eccle- 
sia3 ;  receptio  autem  alicujus  in  ali- 
quod  Cdllefiimn  perlinet  ad  Praisi- 
denlein  habentem  auctoritatem,  et 
quaiito  majorem  auctorilatem  ha- 
berel  aliquis,  tanto  de  congruo  ma- 
gis  ei  conveniret.  Unde  Episcopis 
ma.xime  conveniret  baptizare,  si  fie- 
ri  posset ;  necessitas  autein  absolu- 
tanullum  hominem  excludil,  ut  dic- 
tum  est. 

Ad  auctoritatem  Isidori,  dico  quod   ^,?  p""; 
intelligit  de  congruo,  etc.  gumont. 

Ad  aliud,  dico  quod  remittere  ^'^/^'="°- 
peccata  per  moduin  Judicis  audieii- 
tis  et  arbitrantis,  solis  sacerdolibus 
compelit.  JIIc  autem  lemiltuulur 
peccata  a  solo  Deo  sine  aliquji  exa- 
minatione  et  arbitrio  Judicis  au- 
dientis  inferioris. 


QU.fCSTIO  II. 

lUrum  taiitas  liaplismi  necesmrio  re- 
quirat  unitatem  Ministri  ? 

Alens.  i.  p.  quasst.  16.  metn.  3.  D.  Thom.  3. 
f.HDi.  qu;('sf.  67  a.  G.  Richard.  (/..'{.  ar/.  i. 
qu.-esi.  1.  (iabr.  ihi  quaest.  i.  «;•/.  i.  Paliid.  q. 
2.  Duraiui.  quxsl.  3.  Solus   dist.   \.   q.  r.  art. 


Qiioad  vero  de  unitate  Baptismi  iii       i. 
comparatione  ad  minislriim  qiHero  :  .^rgument. 

TTi  -t  n       I-         •  ■       primum 

Utrum  unitas  liaptismi    necessano    negati- 
requirat  unitatem  ministri.  ^"'"' 

Arfiuitur   (iikkI    mui.    (luia    idcm 


624 


LIBRl  IV. 


Secun- 
dum. 


Ratio  ad 

opposi- 

tum. 


potest  siniul  plurcs  bapliziire ;  erj^o 
eimidein  |)ossinit  j)lures  siinul  l)ap- 
tizare.  Antecedens  patet,  sicut  sacer- 
dos  polesl  siniul  plures  hoslias  con- 
secrare,  ita  plures  honiines  siinnl 
baptizare.  (.(jnsequentia  patet  per 
locuin  a  siinili. 

Iteni,  quando  aliquaplura  concur- 
runt  in  aliquo  uno  efTectu,  aique 
potest  fieri  ab  uno,  et  a  pluribus 
agenlibus,  et  e  converso,  ut  quia  in 
dorno  concurrunt  plura,  ut  lapides 
et  ligna,  a?que  potest  domus  fieri  a 
pluribus,  quoruni  unus  ordinet  de 
lignis,  alius  de  lapidibus,  sicut  si 
fieret  tantuin  ab  uno.  Siiniliter  po- 
test  navis  trahi  a  pluribus,  sicut  ab 
uno,  qui  habet  virtutein  oninium  ; 
sed  in  Baptismo  plura  concurrunt, 
utverbaet  aqua,  in  qua  fit  ablutio; 
ergo  potest  conferri  uno  lavante  cor- 
pus  aqua,  et  alio  proferente  verba  ; 
ergo,  etc. 

Contra,  minister  reprffisentat 
Christum,  qui  est  unus  mediator 
Dei. 


Arguinet 
uegali- 
vuui. 


QU.ESTIO  III. 

Utrum  oporteal  baptizatwn  esse  distinc- 
tum  a  baptizante  ? 

Alens.  4.  p.  q.  16.  m.  8.  Rich.  a.  A.  q.  3.  D.  Bo- 
nav.  d.  5.  arl.  i.  q.  i.  Rubion.  Iiic  q.i.  D. 
Thom.  3.  yarl.  q.  G6.  arl.  5.  Vasq.  3.  part. 
disp.  -148.  cap.  7. 

2.  Arguitur  quod  non,  quia  sacerdos 

Argument.  sibi  dat  commuuionem  ;  ergo  potest 

negati-  .  ,  . 

vum.      seipsum  baptizare. 
oppost        Conlra,  extra  de  Baptismo  et  ejus 
^^"^'      eflectu,  cap.  Debitum. 


QU/l!:STIO  IV. 

Utrum  oporteat  siinul  essc  ablutioivm 
ct  protationcm  verborum  ? 

Richard.  lib.  4.  d.  3.  a.  4.  q.  2.  Bassol.  q.  i.  Ru- 
bion.  ibid.  Gabr.  q.  i.  art.  2.  Cajel.  tom.  i. 
opusc.  tracl.  26.  Soto  in  4.  d.  ?,.  q  un  arl.  8. 
Suar.  lom.  3.  part.  disput.  3.  sect.  i.  Vasq.  3. 
part.  disp.  148.  cap.  7. 

Arguilur  quod  non,  quia  in  Ku-  -^- 
charistia  fit  magna  interpositio  ver- 
borum  non  sacramentalium,  inler 
consecrationem  panis  et  vini,  ut  to- 
tum  illud  simili  modo,  etc.  usque 
ibi,  hic  est,  etc.  qucc  tamen  est 
unum  Sacramentuin  ;  ergoasimili 
est  in  proposito. 

Contra,  Augustinus  super  Joanne 
Homil.  8.  Accedit  verbum  ad  ele- 
mentum  et  fit  Sacramentum. 


SGHOLIUM  r. 

Plures  posse  eumdem  valide  baptizare,  utro- 
que  ponenle  formam  et  maleriam  non  aliter. 
Doctores  cmnes  citati.  Solvit  tres  inslantias. 
Ad  tertium  docet  monstrum,  quando  constat 
duas  habere  animas,  seorsim  esse  baplizan- 
dum,  ila  ut  primo  pars  spectans  ad  unam 
animam,  et  poslea,  pars  speutans  ad  aliam. 

Ad    secundam    qutPstionem    dico       ^- 
quod  plures  baptizare   unum,  potest   ^^^y^\ 

' '  '  "       '     (Jsi 

piur 


Affirnial 
vum. 


intelligi  dupliciter  :  Uno  modo,nuod  /"".' 

°  ^.  *  -Vu  piui 

Quilibet  faciat  tolum,  quod  pertinet    ro^su 

1   r^  ...  ,     fumdei 

ad  Sacramentum  ;  alio  modo,  quod  bapiizar 
unus  faciat  unam  partem,  et  alius  ^  ^do. 
aliam,  ut  quod  unus  abluat,  et  alius 
dicat  verba.  Si  secundo  modo  plures 
baptizarent  unum,  nihil  fieret,  quia 
ex  institulione  Christi  et  Ecclesiee 
habeturquod  ab  eodem  debet  fieri 
utrumque  per  modum  consuetum 
quo  exprimuntur  verba  illa  sacra- 
mentalia,     dicendo,    ego    te    bapii- 


Sululio 
priinse 


DlSr.  VI.  QU.t:STI(>  IV.  ^'23 

jo,  ul)i    iimis  el    idom  oxpriiail  vor-  j;<»  ciniil  pliircs  ahliilioiios  passivie, 

\ni,  ol  siiiiililor  ahliiil ;  si  oiiim  mius  ol  ila  plura  Saoramoiila. 

piolorrot  voilia,   ol    aliiis  altluoret,         Ad  priiuum,  dico  (|uo(l  ista  iiiajor 

lalsa  essot  iironosilid,  tiiiia   sii;iiarot  osl   vera  do   causis   (dlioioiilihus    ot     "''jee- 

per  so  j)orsonaiu  illam  ahluoro,  oiiiu  lotalihiis  piiiicipalihus  iuduooiitihus 

laiiioii    iioii  altlual  ipsaiu,  scd  aliiis,  (dloolum,  vol  foriuam  ipsam  l(jlalitor; 

lloc  otiam    palol   socuudiim    m<»-  s(hI  eiroctus  naplismi  ikui  csl  iii  lui- 

duiii   ba[)lizau(li  (Irtocorum,  (pii  di-  iiistro,  utacausa  lolali  ot  priucipa- 

ouiit,  baptizelur  serviis  Christi,  otc.  li,  sod  a  solo  Doo,  ul  causa  a^oute, 

Ista  ouim  verha  nou  soliim   siiiit  do-  (|ui  caiisat  eum;  taiiiou  disjxjsitio  is- 

precahilia  baptizctur,  sed  eHocliva  ;  la  ministerialis,  (juio  iioii   est  causa 

er{Jr<^  ab    eodom  |u"oforuutur,  a   quu  illius  oiroctus,  sod  (pioddam  si^uum 

si^^uanlur  haboro    oflicaciam,    ul  sit  ojus,  ul  ahlutio   oxtorior  ot  prolatio 

sensus,  baptizetur  a  me  serous,  hoc  verborum,  (iiii  sunt  actus    inere  iia- 

eniin  si^nat  quod  exercet.  turalos  in  casu  proposito,  non  est  ab 

Si  autem  inlolli^alur  quod  pluros  ulroquo   ut  a   causa  totali,    sod   ah 

haj)tizarenl    eumdom   primo   modo,  amhohus      siinul,      quaudo     amho 

scilicet  complolo,  ul  si   ainbo  eurii-  ahluuut. 
dom   haptizanduin  siiuul   iinmerge-         Ad  secunduin  dico  quod  ex  parle    ^o\n\.\o 

'  ...  .  secundae. 

rent,  et  vorha  |)roferreut,  sic  dicilur  auonlium  sunt  niures  acliones,  et  ex   Piuribus 

,  '  I         •       1  aclioflibus 

connnuiiilor     (luod   uuus  non  impe-  partc  passi  tanlum  una  ablutio  bap- poiesi  cor- 

....  ,•  I-  ,  •  responde- 

dil  alium.  tismalis,  et  uua   j^assio  ;   non  opor-    re  upa 

Sed  contra  lioc    objicio  sic :    Non  letautemquod  cuilibet  actioni  cor-    p''®*'^- 

potest  idciu  efToctus  esse  a   duabus  respondeat  passio,  nisi  sit  ejus  causa 

causis  totalibus  ;  orgo  nec  idem  hap-  totalis.  Patot  iu  tractione  activa  na- 

tizatus  a  duohus  totaliter  baptizan-  vis,  ubi  non   correspondet   cuilibet 

lihus.  Antecedens  patet,  quia  iinpos-  actioni   vel     traclioni    iiiotus    navis 

sihile  est  aliquem  efrectum  ah  aliqua  una  passio,  nisi  qucElibet  tractio  ac- 

causa  lotali  esse,  qua  non  existente  tivaesset  suflicions  causa  motus  na- 

niliilominus  esset ;  sed  si  haptizare-  vis  j)assive  ;  sed  sic  est  iu  proposito. 

lur  iste  puer  tanluin  ab  uno,  vere  el  Quando  utorque  dicit  verba,  et  uter- 

tolaliter  esset  haptizatus,  eliam   alio  que  ahluil,  non  oportot  ad  islas  duas 

non  existente;  ergo  alius  non  polest  actiones  sequi   duas  passiones,  vel 

esse  causa  ejus  totalis  in  conferendo  duo  Sacramenta,   quia  quodlihot  is- 

Sacramentum.  toruin   est   causa  partialis    taiituin. 

Itom,  licet  actio   sit   in  passo,  la-  Aiitecedens  autem   est  verum,   iibi 

inon  utost   ab  agentibus,  plurifica-  utrumqueagoutium  estcausa  totalis, 

tur  secunduin  numorum  agoutium,  ct  totuin  inducit  sicut  est  iii  Kuclia- 

et     inaxiine     quando     plurilicaulur  ristia;  sic  non  est  iii  jiroj^osito. 
formae,     sive    instrumenta     secun-        Sed  contra  islud   est  duhium  de       "7. 

dum    nuce     fit   actio ;    si    erii.o   jjlu-  monstris,    do  quibus    duhilalur  an  ^"'''"["'^* 

res  sint    baptizantes,    plures  erunt  babeant  uuam  aiiimaiu  vol  duas,  et 

ablutionesactivce;  sedcuilibet  actio-  ita  resolutio  socuudio  qucestiouis  est 

ni  correspondet  propria  passio  ;  er-  dubia,    utruiii    idcm    posset    simul 

ToM.  XXIII.  40 


626 


LIBRI  IV. 


yuomodo 

monstriim 

eit  bajili- 

zaQduiii. 


pliires  l)a|)lizar(3,  an  iiuii  ?llicdiciUjr 
quod  illi  pliiros  monstruusi  vel  suiil 
dislincli  i^crsonuliler  vcl  nuii  ;  si 
sic,  leneUir  coinmunilcr  (juod  j)os- 
sint  siinul  plures  baptizare  de  facto 
sul)  hac  fornia,  e(jo  vos  baplizo,  etc. 
licet     ^ravitcr    {)eccaret  baplizans, 


maii<<;,  nisi  articiilu  necessitalis 
ulriusque  partis.  Kt  lorte  tunc  lene- 
rclur,  quia  nullus  adeo  oblifratur 
aliis  sicut  sibi  i|}si,  sed  lioc  faciendo 
peccaret  mortaliter  non  observando 
formain  Ecclesiffi  ;  ergo  si  tantuin 
uiia  pars  sil  in  pericuio,  possel  illam 
inutans,  et  non  observans  formain  baptizare,el  expectarepossetde  alio. 
Ecclesia;,  inisto  pro  nomine  le,  mu-  Per  hoc  ad  primam  rationem. 
tans  singuhire  in  plurale,  nisi  in  Ad  secundum  argumentum  secun- 
casu  necessitatis.  Siautem  illi  plures  d<e  quaistionis,  dico  quod  veruin  est 
non  sint  personaliter  distincti,  ut  quud  cirectus  solum  isto  casu  posito, 
de  monstris  cum  duobus  capitibus,  haberet  suam  entitatem  ante  esse 
vel  duobus  ventribus,  de  quibus  rcale  ab  illis  causalum  ;  hic  autem 
dubium  est  an  quodlibet  ist(j-  aliud  est  esse  ordinis,  et  alius  ordo 
rum  sit  unus,  vel  duo  homines,  causa?  principalis  ad  suum  efTectum 
dicitur  quod  in  periculo  mortis  bap-  et  instrumentalis  ad  suum  effectum, 
tizandus  est  sub  conditione.  Sed  si  Et  ideo  inslituit  Deus  ad  istuin 
non  sit  periculum  mortis,  investi-  unum  eflectum  conferenduin  esse 
gandum  est  de  tali  monstro  an   ha-     uniun   signum,    et    unuiii   ininiste- 

rium,  sicut  est  unus,  qui  inducit 
hunc  effectum,  ad  quem  minister  or- 
dinatur. 


Ad  sec 
dum 


beat  duas  aniinas,  an  unam,  quod 
non  potest  ita  faciliter,  nec  ita  cer- 
titudinaliter  percipi  ex  alio  signo, 
sicut  ex  actibus  intellectus  et  vo- 
luntatis,  ut  si  scit  scientia  et  igno- 
rantia  respectu  ejusdem  in  diversis 
partibus  islius  inonstri,  et  discorden  t 
sibi  invicem  tales  partes  respectu 
alicujusintelligibilisperintellectum, 
vel  si  in  voluntate  una  pars  tristetur 


Regula  di- 

gnoscendi 

aomonslro 

sit  una 

anima,   vei 

duee. 


SCHOLIUM  II. 

Ad  secundam  quaestionem,  neminem  posse 
baptizare  seipsum,  reddit  rationem  quare  quis 
conficit,  et  sibi  minislrat  Eucbaristiam. 

Ad  tertiam  qucestionem,  dico  quod 

et  alia  gaudeat,   una   aliquid   amet  Baptismum  recipientem  et   dantem 

consenliendo  illi,  alia  odiat  illud  ei-  ipsum,  oportet  esse  distinctos,  sicut 

dem   dissentiendo.    Et  credo    quod  haheluv  exlrade  Bapt.  el  ejus  effect. 

percipiens  tales  controversias  inter  cap.  debitum,  quia  sicut  nullus  pro- 

istas  partes  ex  actibus  intellectus  et  ducit  se  in  esse  naturse,  ita  nec  in 

voluntatis,  non  deberet  siinul  partes  esse  spirituale,  vel  gratia? ;  et  ad  hoc 

istas    baptizare  una   ablutione,  sed  ponitur  ibidem  quaedam  figura,  quia 

duabus  infundendo    aquam    primo  Ciiristus,  Joan.  3.  non  baptizavit  se 

super  unani  parteni  cuin  verbis  sa-  ipsum,    sed     Joannes.    Prseceptum 


Deci  ' 

qusesti  \ 

terli  ^ 


cramentalibus,  et  deinde  super 
aliam.  Si  enim  baptizaret  siinul 
utramque  partem  dicendo,  ecjo  vos 
baptizo,  peccaret  mortaliter,  non 
observando   furmam   Ecclesiae    Ro- 


etiam  de  Baptismo,  Marci  uUimo, 
videlur  satis  innuere  distinctionem 
baplizantis  cum  baptizato,  cum  di- 
cit,  Ite,  baptizantes  eos,  quod  est 
pronomen  tertiae  personae,  tanquam 


Nullos 
psum 
tizare 


DIST.   VI.  (JlM'^SriU   IV.  <i27 

(lisliiKli    ad   tlisliiiclos.    Ilalii»    (•(iii-  ((iiilia  |)iiiiimii,  (IikkI  iii  lini'  |ii<ila- 

griientia'    atl   Imv   poiiiliir   lalis  :  lii  lidiiis  veihdriiiii  possot  asimis  biljcre 

lia|)lisino  contrahitui-  inler  bapliza-  illaiii  a(|iiaiii,  el  ita  Sa(  rainentum. 

lum  et  haptizantem  (luanlam  eofina-  Item,    isla  viitus   sacramentalihT 

lio  spiritnalis,  (iiiia  hapti/.ans  lll   |»a-  poslca    remaiicl    iii    siihjecto,    el   in 

ter  sjiiritualis  illius  baptizati ;  iiiiilus  aijiia,  iil    videtur,  cuiii    sil  accidens 

aulem  esl  sui  ipsius  paler   in  jiene-  permaneiis,  (luanlum  est  di;  se. 

ralione  naturali;  ergo  nec  in  fiene-  lles|)ondet,  ([iiod  illa  virlus  siinul       10. 

ratione  spiriluali.  incipil  et  desinit,  et   ita  non  potesl 

argnm.       ^d  ar«;nmentum,  dico  (luod  ciha-  hihi  ah  asiiio  teinpore  sequente.  Sed 

ertiie.     (io  Sacrauien talis,  vel   ista  acceptio  islud   intii   esl  (lictuiii  iMiysice,   nec 

panis  et  vini,  non  est  ii)suni  Sacra-  Theolo^ice,    nec   le^aliler.    Physice 

inentum    Kucharistiae,   sed    species  non,  quia  in  illo  inslaiili   iii  (juo  in- 

paniset  vini,  sicut  [latebit  disl.  8.  in  cipit  esse,  est,  et   iii  instanti  iii  (|uo 

materia    EucJiaristia',   licel  ali^iiiid  desinit    esse,    non    est ;  erjio  simiil 

sit     sacramentale    illa     manducalio  esset  et  non  esset,  quod  est  impossi- 

sacramentalis,  et  ideo  non  ministral  hiie.  Siexponatur  illud  diclum,  qu(jd 

sihi   Sacramentuin.  sed   cibationem  iii  priino  instanti  inceptionis  est,  et 

sacramentalem,    quia     non     jiotest  statim  |jost,    iion  est  scilicel  iii  iii- 

dare  sibi  Sacramentum.  stanti  in  quo  desinit  esse,  et  ita  iion 

simul  est,  et  non  est ;  istud  non  im- 
nortatur  ner   priinum   dictuin.    Nec 

SCHOLIUM  in.  \.  r,        ,       -  ,•    , 

etiam   esl  ihe(jlogice  dictum,   quia 


Ad  Baptismum  requiri  simullatera  moralem,      ApOStoH  nou  erant  instructi  in  bap- 
ter    maleriam   ot    "  .  ■•     i  i 

qucmoiio  stet  ha3c  si 


inter    maleriam   ot    formam.    et  explicat  bene      ^i^.^j^j,  y    ^  ,    ^,„„    ^,,ii,;^^ 

simuitas.  '     1  * 


syllaba    asperg-erent    a(|uain    super 

9            Ad  ultimam  quaestionem  de  simul-  haptizandos,    quia    (|iian(loque    tria 

Jecisio    tale  sunt  ducje  opiniones  in  glossa,  et  inillia  una  die  baptizabant,  ut  dicitur 

8*uua8  in  apparatu  illius  Decret.  cap.  fi?e//'a-  in    aclihus   Apostolorum,   (juia    hoc 

•eSm*  //e/'e,  et  in  glossa  de  consecrat.  dis-  esset    humano    modo    impossiljile. 

T^^m^l  ^''^^^-  ^'  ^^P'  ^-  ^^  ^-  ^l^^^^^t.   1.  ubi  Nec   etiam  est  dictum   legaliter  vel  l'^^^^l 

tate.      dixit  Maaisler  quod  sola  aqua,  quie  (^anonice,  patet  de  consecr.  distinct.  f.^"  "^'^'^^' 

est  inateria  Baptismi,  est  Sacramen-  i.    iu     locis,    quia    iJaptismus     est 

tuni  Baptismi.  Si  tunc  arguatur  c(jn-  sif/num  sensihite  (jraliije   invisibilis, 

tra  eum,  quod   tunc  aliquis  liabens  etc.   tale  ikju  est  aqua,  quocumque 

aquam  hiberet  Sacramentum,  coii-  modo  acci[)ialur,  nec  ante  prolatio- 

cedit  ipse   et   Bernardus  glossator.  nem  verhorum,   nec   post,   et   ideo 

Alius  dixit  quod   aqua    simul    cuiii  (lico  ([uod    ihi    requiritur   simiillas, 

verbis   est  Sacramentum,    ita  quod  sicul  potesl  esse  simultas  in  actihus 

in  fine  prolationis  verborum  est  Sa-  huinaiiis,  ([uando  verbum  accedit  ad 

cramentnm,  et  per  consequens  ista  elemenlum,    et    fit     Sacramentiim, 

duo  simul    necessario   sunt    Sacra-  non  est  magna  cura  si  iii  [irimo  in- 

mentiim.  cipiat  immeigere  puerum  in  a([uain, 

Sed   contra   tunc  arguitur,    sicut  antequam  incipiat  dicere  verba,  vel 


G28 


LIBRI  IV. 


0  coiiverso  ;  vcl  si  in  eodeiii  iiislaiili 
inci|)ial  iininergerc,  (!l  dicere  isla 
verba,  vel  si  |)iius  seincl  iininergat, 
anlcquam  ali(jui(l  lo(juatur,  ct  inci- 
jiiat  Io(jui  cuin  iininersione,  vcl  e 
converso,  si  dixerit  j)i'ius  verba  illa, 
usque  ad  niedium,  et  j^ostea  inci- 
j)iat  inergerc,  niliil  eniin  refert  ad 
Sacrainentum  danduin. 

Sed  non  est  coinj)lete  8acrainen- 
tum  anle  finem  jirolationis  verbo- 
rum,  sicut  si  homo  j)riino  incipiat 
comedere,  et  statim  j)ost  facta  inter- 
j)cllationc  aliqua  loqualur,  et  iterum 
comedat,  et  loquatur,  et  sic  alter- 
nando  usque  ad  finein  comestionis, 
dicitur  siinul  comedere  et  loqui,  ita 
quod  unum  illorum  non  tolaliter 
finitur  antc(juam  aliud  incij)iat.  Ita 
est  in  projiosito,  sivc  incipiat  prius 
ablucre,  et  postea  verba  proferre, 
sive  e  converso,  dummodo  unum 
incipiat  ficri  antequam  aliud  tolaliter 
terminetur,  satisfacit  ista  simultas, 
qualis  potestesse  simultas  in  aclibus 
humanis  ;  non  enim  curavit  Cbristus 
aliter  nos  ligare  in  ministratione 
hujus  Sacramenti,  ut  esset  simul 
aliter  quam  ejus  simultas  possit  a 
nobis  dispcnsari  et  observari. 
\i.  Ad  argumentum  de  Eucharistia, 
Ad  argum.  dico  quod  illa  verba  sunt  sacramen- 
quajsiio  talia,  uou  Sacramentum,  sive  simul 
proferantur,  sive  non.  Nec  est  ibi 
j3rimo  completum  Sacramentum 
usque  ad  ultimum  instans  prolatio- 
nis  verborum  super  calicem  ;  non 
est  tamen  talis  unitasinter  species 
jDanis  et  vini,  qualis  est  in  Sacra- 
mento  Baptismi. 

Nam  in  proposito  de  ablulione  et 
verbis,  aqua  cum  verbis,  per  quse  fit 
ablulio,  sive  sint  simul  in  eodcin  in- 
stanti  susceptionis,  sive  non,  dum- 


pnmun 
egali- 
vum. 


nis. 


inodo  sint  siinul,  sicul  dictum  cst, 
sunt  Sacramentnm.  I*^ucharistia  au- 
lein  non  est  vcruin  continuumSa- 
cramentuin,  sicut  IJaj)tismus,  nec 
intc^rum  et  comj)lctuin  antc  ulti- 
inuiii  instans  j^rolationis  verborum 
suj)er  calicem,  licet  illa  verba  non 
sint  simul  dicta. 


QU/ESTIO  V. 

Utrum  in  baptizante  reffuiralnr  intentio 
debila  ad  hoc  quod  baplizeil 


Alcns.  4.  p.  quxst.  13.  m.  i.  per  toium.  D.  Bo- 
nav.  hlc  2.  p.  arl.  i.  quxst.  i.  et  2.  Richard. 
arl.  I.  quxm.  2.  D.  Thom.  quxst.  i.  art.  2.  el 
3.  p.  quxst.Q>'i.  arl.  8.  Suar.  ibid.'_disp.  13. 
sect.  2.  Scot.  in  Oxon.  hic. 


Arguitur  quod  non,  quia  non  ha-       l. 
bens    fidem  potest  baptizare.  Patet  Argumei 

,  ,  •      i-.t  1    j  primur 

hoc  de  pagano  m  Iittera,  et  ae  con-  negau 
secr.  distinct.  4.  cap.  Romanus\  sed 
non  habcns  fidem  non  habet  debi- 
tain  intentionem  baptizandi,  quia 
nuUus  fieri  vult  quod  non  credit 
posse  fieri. 

Item,  Augustinus  super  Joannem  Secuu- 
IlomiL.  o.  el  ponitur  in  littera.  hbrio-  gustiau: 
sus  baptizare  potest,  non  tinieo 
ebriosum.,  etc.  ebriosus  non  potest 
habere  intentionem  debitam ;  ergo, 
etc. 

Contra,  Magister  iii  littera.In  hoc   Ratio  a 

.      ,••    r,  ,•  •  •,        oppoe» 

sicut  in  aliis  Sacramcntis  requintur     tum. 

intenlio. 

QU.ESTIO  VI. 

Utruni  in  baptizante  requiratur  actualis 
intentio  baptizandil 

Doctores  citali  quxst.  prxced.  Major.  4.  distind. 
12.  quxst.  7.  Navar.  in  sum.  cap.  i.  num.  15. 
cl  cnp.  25.  num.  105.  Soto  disl.  i.  quxst.  5. 
art.  8. 

Arguiturquod  sic,  a  forma  prima      2. 


DIST.  VI.  OU/ESTIO  VI. 


629 


rgiiment.  noii  j)i()('tMlil  enocliis,  iiisi  nuHlijuilo 

'"vum.''    ti<^'"  siHMiiuli);  (M-p)  ciim  lialiiliis  sil 

t  forina  ])riina  al)  inloiitioiic  hahiluaii 

baplizaiidi,  non  procotlil  na|ilisinns, 

^  nisi  inedianlo  acliiali  inlonlioiio. 

?eS*i°'       ('ontra,    iMiniis  siinicil    iii  aliiino 

^""^-      iniiiislro  ad  doliite  conferendmii  Sa- 

cramontnni,  ({iiaiii  iii  ali(jii(i  ad  mc- 

ritnin,  (]iiia  moritnm  ost  cx   inotii  ot 

conalu  j^ropriio  voluiitalis  mor(Milis  ; 

non   sic  ofrectiis  Sacramenli  ox  nii- 

iiislro,    sod   ex  virluto  Sacrainenli. 

Sed    ad    merilum     noii     i'0(jiiiiitur 

k.  actualis  iiilenlio,  vol  actualis  inolus 

voluntatis  morontis,  sed  taiilum  lia- 

bitualis,  quia  aliler  ojiorloret  quem- 

libol    liabore  intenlionem    acluahMii 

illius  objecti,  resjiectu  cujus  nuMo- 

tur,    quod  est  falsuin,  quia   aliquis 

habere  potost  intonlionom  actualom 

respeclu  alicujus,  ot  iii  mcdio  \el  iii 

fine  esse  distractus,  tainen  meretur. 


SCIIOLIUM   I. 

la  Baptizante  non  reqiiiritur  inlentio  efTeclus 
principaiis,  ici  cst,  uitimi  finis,  sed  respectu 
aclus  propinquioris,  id  esl,  proximi  finis,  el 
hoc  in  parlicuiari,  vel  in  universali,  faciendi 
scilicei  quod  lecitvel  inslituit  Chrislus,  saltem 
in  confuso.  Deinde  snlvil  duas  objecliones,  et 
ad  primam  explical  optime  rationem  instru- 
menti  secundum  duplicem  ejus  acceptionem,  de 
quo  sup.  d.  I.  q.  i.  et  4.  et  sic  resolvit  minis- 
trum  esse  causam  secundam  respectu  Sacra- 
menti  ;  respectu  vero  effectus  principalis  esse 
instrumentum. 

3.  Iloc  communiter  concedunt   om- 

n  nainis-  nos,   quod    iii    ministio    necessario 

rante  re-  .    .  ,.  .  .  ,      , 

quiritur    requiritur   aliqua   mtentio,  quod  ab 

So.rI-  aliquibus  probatur  sic,  quia  quando 

di  prob"'  6x  aliquibus  fit  aliquod  unum,  opor- 

^'''^"      tet  quod  boc  fiat  per  aliquod   con- 

jungens  illa  ad  invicem,  sod  ad  coii- 

stitutionem   biijus  Sacramenti  coii- 

currunt  verbuni  et  elemontum  ;  ergo 


ro(jiiirilur  ali(jiiid  iiniens  ista  ;  lioc 
iKni  ost  ijise  bajdizandus,  (jiiia  ijisc 
liahol  rationom  iiial(Mia',  (juia  sus- 
cojilivi;  orp)  iiihMitio  miiiislianlis. 
ILoc  conso(juonlia  est  jjrobabilis. 

Disliii-iuo  tamen  i\e  intiMiliono  ini-  inteniioBu- 

luilur  du- 

nislii,  v(d  alterius,  quod  potest  esse    piieiier. 
rospoclu   actus    quein   exercet,  vel 
rosjioctu    iiiiis    ad    (jikmii    itrdinatur 
illo    actus.    Kt    isto   so(Mindo    modo 
j)roj)rie  accipiliir  inlautio,  quia  iii- 
hMilii»  ost  jirojirie  rosj)ectu  linis,  licet 
etiani    rospoctu     actus    (jiiandocjue 
accijnalur.    Patol  jior  Auguslinus  i).    Auf^ugii- 
(Ic  Trinil.  rap.  iill.  et  alihi  frequeu- 
ter,  (jui  viill  illam  copulare  volunta- 
leincuin  suo  actu.  Simililer  2.  /V//y-  Arisioi. 
siv.  te.rt.  9.  dislin^uilur  ag-ons  natu- 
rale  contra  agens  ex  intentione  et  a 
proposito. 

Si  ergo  quaeras  an  requiralui-  in-       4 
leiilio   primo   inodo?    dico  quod   in  QuaBintea- 
ministro  conferente  requiritur  siini-  'gariirr?- 
lis  intenlio  respectu   actus,  in   qu<0"ente  ex"^ 
confert  aliquid,  et  ista  inlentio  requi-  proposito. 
ritur  in  omni  agente  a  jiroposito,  si 
non  agat  a  casii,   quia   iiullus    agit 
siiio    intonlione    resjiectu     alicujus, 
nisi  agat  a  casu  vel  forluna,  et  ideo 
cum  actus  minislri  dolieat  esse  hu- 
maniis,  et  non  fortuitus,  nec  casua- 
lis,  requiiitiir  in    ministro  intentio 
resjiectu    illius    acliis,   qiiia    aliter 
osset  fortuitus,  et  ideo  per  excellen- 
tiaiii    istiiis  actus,    et   ohligationem 
minislri  ad  istum  actuni,  requiritur 
iiilonlio     ministri     resjioclu     islius 
actus,  quiaadactum  iion  bumanum, 
nl  forluiliim,  nullns  obligalur,  quia 
non  est  iii  jiolostalo  ejus. 

Si  autoiii  qucoratiir  do  inlonlione,  Finisinten- 
quto  est  respoctu  linis,  ad  (juoni  or- 
dinatiis  est  actus,  est  duj^Iox,  jirin- 
cipalisetcommunis,  vel  niinusjjrin- 


tusduplex. 


G30  IIJIiHI  IV. 


cipnlis,  spccialis  ot  [)roi)infiinis.  l)o  sum   osse  siprnum  adsr  ripliliiim  cu- 

ulroqiio    (lisliii,nuoii(lum    ost,    fiiiod  juslibot  siiscijjiorilis  collo{,^io  (^liris- 

polest    acci|)i    iii    iiiiivors;ili,  vol   iii  tiaiio,  larif|uam    momhriim  Chrislia-  | 

[larliculari.  Kxompliim  omiiiiim  islo  riilatis  ;  non  aiilom   voluil  quocuni- 

ruin,    finis  principalis  iii   univorsali  fpio   iiiodo   fpiod    esset  siKnurn  (ijus 

ipsius  liaplismi  ost   fjuod  liajitizatus  adscrijililium,   fjuia     tunc     fpiilihot 

sit  filius  suinnii  regni ;  principalis  iii  proferens  isla   ver-ha  cum  ahlutione 

parliculari    est  f;i'alia ;   finis    miiius  in  afpia   haptizarot,  et  sic  adscrihe- 

principalis    iii  univoi-saliest  ut  hap-  r^olur,  sod  voluit  ipsum  esse  signum 

lizalus  sit  Chrislianus;  finis  auloru  tale  curu  intontione  ahluentis  inten- 

minus  j)rincipalis  in   particulari  est  dontis  conferre   tale  signum  pi-opter 

non     solurn    ahlutio    exterior,    sod  talom   finom,  ut   patet  de   consecr. 

characlor  quo  specialiter  adscrihitur  dint.    ^k.  cap.  fllud;   ergo  cum   hoc 

familico  Christi.  Sacrarnentum  non   sit  signum  effi- 

5,  Si  ergo  loquamur  de  fine  princi-  cax,  nisi  ox  inslitutione,  si 'minister 

OuiJdebet  pali  actus  haplizandi  iu  paiticularn,  in  confer-endo   Sacr-amentum    nullo 

bap^izauh!  vcl  iu  univorsali,  dico]quod  non  re-  modo  intondat  finein,  nec  in  univei'- 

quirilur  inlcnlio  actualis  in  ministro  sali,     nec    in    parliculari,     pr'opter 

i*ospectu  talis  finis,  quiapaganiis  po-  quem  inslitutum   est,  sequitur  quod 

test  haplizare,  ut  haholur  de  con-  non  haptizat. 

secr.   disl.  i.  cap.  Ro^nanus,  et  po-         Sed  contr^a  hoc  objicio   sic  :  Ins-       6. 

nilur  in  liltera;  pagajius  autem  non  trumentum  non  semper  liahet  pro-  objeciio 

nriiii& 

lialiet  aclualom  inlontionorn  princi-  priam    aclionom   aliam   ab  actione 

jialis  finis  in  iiniversali,  nec  in  par-  principalis    agentis,    quia  sic    non 

ticulari  ;  solum  enirn  intendit  facore  esset  instrumentum,  sed    principale 

quod  Ecclesia   facit,  et   nihil  aliud,  agens  ;  inquantum  enim  instrumen- 

nec  gratiain,  noc  filiationem  regni.  tum,    solum  rnovet,  quia   motum  ; 

Si  aulom  loquamur  de   fino   minus  sod  minister  in   conferendo    haptis- 

principali  et  propinquiori,  dicoquod  murn,  est  agens  instrumentale,  quia 

licet  nori  roquiralur  in  ministro  in-  ministorDei  ;  ergo  non   oportet  ip- 

tentio  finis  in  particulari,  ut  cliar'a-  sum  hahore  proprnam  actionem,  vel 

cloris,  quia  in   multis  haplizanlihus  propriam    intentionem  aliain  ah  in- 

fuit  ignolum   lioc,  quod  por  cliara-  tentione  pi^incipalis  agentis. 
ctei'oni    intolligimus  ;  requiritur   ta-         Item,  si  intentio  necessario  requi-  gecunda. 

rncn  in  ministro  inteiilio  finis  uni-  i'atur  in  ministro,  aut  requiritur  ut 

versalis,  iit  quod  intendatadscrihere  sacramenlum,  vel   ut  i*es  sacramen- 

haptizalum    collegio  (ihristianitatis,  ti  ;  non  requiritur  ut  res  sacramen- 

ot  facere   euin  Cliristianuin,    et  hoc  li,  quia  res  sacr^amenti  est  in  hapti- 

in  Bapu-  ost  quod  intondit  facere  Ecclesia.  Ad  zato,    suscipiente   sacramentum  ;  et 

qui^iruHn- hoc  est  qutodam  congruontia   talis:  non  in    dante  sacramentum,  nec  ut  5 

^^proximT  llIsL,  qupe  suut  do  jure  positivo,  ef-  sacramontum,    est  enim  sacramen- 

ficaciam   hahent  ox    institulione  et  tum  sonsibile  signum,  tale    non  est 

ordine  instituontis.  Sed  (ihristus  in-  intentio  ;  er^go,  etc. 
sliluens  hoc  Sacr-amentum  voluit  ip-        Ad  primam    dico,  quod   aliud  est     mam! 

i 


I 


niST.  VI.  QILESTIO  M. 


031 


gtrii- 

sutuiii 

Juplex. 


nstru- 
inutum 
proprie 
quod. 


loqiii  (le  caiisa  sorimda,  cl  aliiid    do  KM  ciiiiii   (iiialitas  |mm-  s(?   a{i:eiis,  et 

ininistro.  Iiistriinieiitmii   aiileiii  ikui  |iiiiici|)alt'  illius  actioiiis    prfevia»,  et 

polest  siiiiii  iiisi   (liipli(ilci\  \  cl    pro  tnillo  iiio(l(»  lespectii  cjiis  cst  iiistiu- 

60  qiiod  laiilimi  iiiovcl,   (|iiia  iiiovc-  iiiciitimi,  proptcrea  (iiiia   imiliir  for- 

tiir  a  j)rincipali    a^ciilc,  cl    csl    taii-  iiia',    (jua'    si  csset  separala,    esset 

timi  iiioveiis  inotuiM.   Instruinciiluiii  princi|)iuin    aliciijiis    actionis.    Ipsa 

autciii    aIi(iu;m(lo    potcst    allin^cre  quaiido  csl  in  alio  per  se,  est  priiici- 

ad  principaleni  ^ellcctuni   principalis  piuni  illins    pcr   se  ;  qualilas  autcin 

a^eiitis,  qnia  potest   iininedialc  dis-  si  esset  scparala,  a{.;cret  per  se  ad  il- 

ponere  ad  ii^suin,  sicul  ciiiin  artife.x,  lain  actioneni    pra^viam,  et  non    iil 

ut  faiier  liiinarius,  potesL  per  secu-  iiislruinentuin   ;    aclio     taintni     illa 

riin,  nl   jtcr  inslruinenlimi,  quando-  pra^via   aclioni     suhslanlia'     posset 

qne  disponere  ad   forinain  principa-  jno  lanto  dici  actio  instruincntalis, 

lein,  qnain  intendil,  iil  forinain  arcac  quia  prania,  et  imllo  inodo  qiiia  al- 

vel  donius,  ila  etiain  j)cr  iiistrmncn-  liniiil  forniain  subslanliaiem. 
tuin  jiotesl  immediale  inducere  for-         lv\  qno  i)atet    quod   quando  cuin  <^^ausase- 

i  _  1  1  1  1  ciiDuaquo- 

inaiii    principalcm    qnam     intendil.  actione   nrincinalis  a"entis   concur-  '"'"'« 'J'.f- 

Patet   de    illo,   qiii   imnicdiale     jier  rit  aclio  allerius  a^cntisad  euindcm  sirumeuto. 

instrmneiilum    si^illi      iiidiicil    fnr-  efTeclum,  quod  non  agit   praecise  in- 

main    et  iinpressi(jnein  ejns  in  cera,  quantum  movetur,  cl  est  agens  ins- 

quani  princijiaiilor  inlendil.   Simili-  trumentaie,  sed    ut  a^ens  secunda- 

ter  instrumcnlum  monelaiii  est,  per  rium,  sicut  causa  secunda  aficns  ad 

quod  priino  et  immediatc  inducilur  eumdeni   efTeclum,  ad    qnein     agit 

et  imjirimilnr  iinago  regis  in   mone-  agoiis    j)rincipaie,    sicul   ignis   cum 

ta,  quod   princij)aliter    intendit  taie  Deo    ro(juiiiLnr    ad     produclionem 

agens.  Taie  ergo   instrumentum,  uL  ignis,  eL  in   taii    agenLe    requiriLur 

prfficise  moLuni  a   princijiaii  agenLe,  forma    j)ropria,   por   qiiam    attingit 

effectum  immediate,  si  sit  agens 
nalurale,  vel  intentio,  si  sit  agens  a 
proposito. 

Ad    proj)ositum  ergo   dico,    quod  Baptizaus 


attingiL  immediate   efreclum  princi- 
palis  ageuLis. 

Alio  mododicitur  instrumentum, 
vel  agens  insLrumentale,  improprie, 
quod  est  agens  praivium  actioni 
alterius  agenlis  superioris,  non  quia 
aliquo    modo  dopendoat    ab   eo    in 


dicitur 
causa  96- 


minister  in  actu   bapLizandi   non  ost 
Lanluin     agcns    instrumonLale,    vel  '"""stm-^* 
insLruinouLum  inproferendo  ista  ver-  ™n"uomo- 


agendo,    sicuL  ab  instrumento,  sed     ba  ;  sed  esL   agens  acLione   humana      "^^ 

sicuL  ab  aliquo  necessario  pricvio  ad 

ipsum.Et  isLo  modo  forma  acciden- 

talis  instrumenLaliLer  dicitur   agore 

ad  inductionem  formio    substanlia- 

lis,    non    quia      sit    inslrumontum 

substanLicC    respectu     Lalis    forina', 

sed  quia  Lale  accidens,   ut   qiiaiitas, 

est  principium    aclionis    cujusdam 

preeviffi  actioni  foimco  substantialis. 


cum  Deo,  ut  causa  secunda  cnm  prin- 
cijialiagento,  oL  causa  j)rima,  sicutsi 
ageret  cuin  eo  ad  adscribendum. 
RcspecLu  orgo  efTectus  iiumani  et 
naturaiis,  qui  ost  abiuere,  et  verba 
proferro,  est  causa  secunda  agons 
cuin  Deo,  ut  cum  causa  i^riina;  sed 
resjiectu  efroctus  principalis  est 
insLrumentum,  et  respectu  ojus  non 


632 


Liimi  IV. 


Dpnrtcleiim  li<'il)crc  iiilciilioindii,  iil 
(lirliiin  csl. 
7.  A(I    scciiii(l;ini     iiislaiiliaiii,    dico 

Ad  seaiu-  (iihkI  sacramcnliiin  non  srjjniii  lial)cl 

dam.         ^  .         , 

causas  inlnnsccas,  scd  cliaiii  cx- 
Irinsecas  ;  niliil  aulcin  est  iiilrinse- 
cnni  sacramcnto  Baplismi  iiKjiian- 
lum  tale,  nisi  andibile  el  visibile, 
verba,  et  ablulio  in  aqua.  Pitcler 
intrinseca  sacramento  concurrunt 
aliqua  alia,  ul  causcc  extrinsecac. 
Ucquirilur  eniin  in  Baptismo  sub- 
jectum  suscipicns,  ul  niateria,  et 
ipse  baptizatus,  et  ipse  baptizans, 
ut  causaefficiens  liumano  modo,  et 
ex  intcntione  ;  unde  intentio  est 
illa  forma,  qua  ministrat  Sacerdos, 
vel  alius  baptizans  sacramentum. 
iDieniio   Concedo  erft-o  quod   intentio  sit  sa- 

eslextnn-  ^-         ^  _ 

secasacra- cramento    non    intrinseca,   sed   ex- 

mento.  .  ... 

trinseca,  ct  ita  scquilur  quod  non 
est  aliquid  ipsius  sacramenli  essen- 
tialiter.  Sed  tamen  proptcr  hoc  non 
sequitur,  ergo  non  requiritur  ad  sa- 
cramentum  ;  sed  sequilur,  ergo  non 
requiritur  ut  aliquid  intrinsecum 
sacramento,  scd  ut  aliquid  extrin- 
secuin.  Mulla  enim  rcquiruntur  ad 
aliquid,  qucc  non  sunt  dc  essentia 
illius,  a  quibus  etiam  magis  depen- 
det,  quam  a  causis  intrinsecis,  quia 
universalitcr  magis  requiruntur  ad 
aliquem  efTectum  causcc  extrinsecai 
quam  intrinseccX'. 
Ad  argu-        \(|   ralioncm   primam    dico,  quod 

menta  _  ^  i 

quaesiiouis  simul  stal   quod  aliquis  sit  infidelis, 

quintee.  i      i  r   i  ■ 

non  habcns  fidem  infusam,  nec  in- 
tentionem  finis  principalis,  nec  in 
universali,  nec  in  parliculari,  et  ta- 
men  quod  habeat  fidem  et  intentio- 
nem  respectu  finis,  vel  efTectus 
minus  principalis,  et  propinqui  in 
universali.  Polcst  enim  paganusin- 
tendere  per  Baptismum   adscribere 


bapli/.aliiiii  ab   co  secta3  Chrisliano- 
lum,    et  lamen    non    intendere   ad-    infideli 
scribcre  cum  liliis  regni    cl   gralja',  diciiur fc 
quia    nciilnim     islonim     eilccluum    l^onem 
credit   baptizalum    posse    conscqui  '"'i'^'.^"" 
per    baplismum.     I']xemplum,     cgo 
possum  ali(juem  .ludtfjum  circumci- 
dcre,  credcns    quod  Circumcisio  sit 
signnm  adscriptitiiim  legi  .ludaiccP, 
liccl  non  credam  sibi  per  illud  con- 
ferri  graliam,    nec  vitam   ffiternam. 
Eodcm  modOjSi  legerem   isla  verba 
per  qua^  Nccromanlici  adscribuntur 
servituti    Diaboli,  possum    credere 
quod  pcr  isla  verba  aliquis  obliga- 
tur    Diabolo,    licet    non    sciam    ad 
quem  cfreclum  principaliler  signan- 
dum  instituitur  a  Diabolo. 

Ad   aliud   dico,  quod  ille   dicitur    Adsex- 
ebriosus,  qui  est  assuetus  ad  ebrie-  ebriuspo 
tatem,  licet  non   sit  actu   ebrius,  et  ^^zarT?' 
talis  non  existens  aclu  cbrius  potest 
baptizare,  quia  habet  usum  rationis  ; 
si  enim  esset  ebrius,  in  lanlum  quod 
non  haberet  usum   ralionis,  nec  in- 
tentionem,  nullo  modo   posset  tunc 
ebrius  baplizare,  utcns  tamen  rafio- 
ne  et  inlentione  debita  potest  bapti- 
zare. 


I 


SCHOLlUiM  II. 

Requiri  ct  suflicere  inlenlionem  virlualem  in 
baptizante,  el  hanc  sufficere  ad  meritum  et 
Mart^rium  ;  et  ponil  e.xemplum  hujus  inten- 
lionis,  et  actualis,  et  habitualis,  de  quo  2.  disl. 
41.  et  4.  dist.  i.  quajsl.  i. 


Ad   secundam    quffistionem,   dico       g 
quod  intentio  communiter  dividitur  Adsextam 
per  intenlionem   actualem   et  habi-   '^"?.!!'*" 
tualem,  lanquam  per  sufficientia  di- 
videntia.  Dico   tamen  quod   prcEter 
inlentionem  actualem  stricte  sump- 
tam,  qua  aliquid  actualiter  intendi- 
tur,  et  piceler  habilualem   proprie 


nem. 


DIST.  VI.  QUJLSTIO  VI.  633 

piicaiur  surnplam,  qiia  habons   lialiiliini  |i()-  noii  fnil    nuMJiuin  ad   sanilalom.  Si- 

{'Jnfin'""  toslinl(ni(loresecun(liiin  illnin,  ullia-  mililor  alinuis    liahons   inlonlifMioin   ^';r'"a''« 

bons  rKJom   dioiliir  liahilualitor  cro-  hahiliialom  lanlum  ad  (lan(hiin  eloe- "leieudum 

vel  |ieccaa- 

doro  (iiiandd  (lormit,  osl  intonlio  mo-  mosynam,  iioii    moretur,  (juia    luiic     dum. 

dia,  qmo  dicilur   inlonlio  virlualis,  dormions   moreroliir  ;  sed     iiahons 

quiaox  illa  elvirlute(^jus,sunlomnos  intonticjnem    \iilualom     ad    ali(iuid 

aclus  alii,  quos  e.xercet  agons  ex  in-  lacicndum   meritorie,  continue  me- 

Dieniio    tentiono.  r^ndo  tnnc  dicitur  aliiiiiis  rolur  virliilo  primie   intontionis  ac- 

quiB.'"    liahere  intonlionom  virlnalom,  quan-  tnalis  hahittP,  licet  non  sempor  ac- 

do  oinnes  actns  ojus,  qnos   exercol,  liiiditor  inlondal,  nl  si  aliquis  priino 

fuerint  in  eo  virlule   aliciijus  inton-  actualitor   inlendat  iro   ad   sanclum 

tionis   aclualis,  priiis  hal)ila\.  ut  sic  Jacidiuin   proplor  devolioneni,quam 

ajiens  a  proposilo  dicatur  hahere  iii-  hahet  ad  sanctum  Jacohiim,  et  prop- 

tentionem  virtualem  rospoctn  alicii-  ])lor  peccata  sua   remitlonda,  et  ac- 

jus   flnis,    qnando   secundiim    oiiiii  liialiter  ponat   se    in    via,  et  dc    eo 

ajrit,  et  exercet  oinnes  actus  dehitos  actnaliter  cogitans  in  principio  vicB, 

illi  fini,  ut   si  celehraturus  Missaiii  iion  oj)orteteuin  in  totoitineresem- 

intendat  a  principio  actualitor  cele-  por  aclualiler   cogitare     de    sancto 

brare    secundum    ritum     Ecclesia?  Jacobo.   Similiter  hahens   aclualem 

Romanae,  licet  sit  postea  distraclus  intenlionem  ad   celehrandum    Mis- 

aliqualiter,  omnes  tamen  actus  ejus  sam  in  principio,  quo  dicit  :  Inlroi- 

circa  Missam  celebrandam  ordinan-  bo,  etc.  elsi  circa  Evangelium,  vel 

tur,  ex  prima  intentione,  quia  virtii-  verba  consecrationis  sit   distractus, 

te  ejus  omnes  alii  aclus  circa  Mis-  et    non  intendat  actualiter    de    his    iD^eniio 

,.  1       -11  •  virtualis 

sain   ordinantur,  et  ah   illa  vn^tute  quffi  dicit,  dummodo    perfecte  dicat  suftkii  ad 

T¥  ,  •..•  I  •  •■•.T.r-  sacramea- 

processerunt.   llffic   autem    mtenlio  verha,  non  mmus  rite  dicit  Missam,        la. 

est  alia  ab  intentione    habitnali   et  nec  meretur,  sed   forte   quandoque 

actuali.  Ab  habiluali,  quia  hoc  suf-  magis  propter   phantasmata  aliqua, 

ficit  ad  peccatum    mortale  commit-  a  quibus  posset  moveri.  Deus  enim 

tendum,  et  opus  meritorium  facien-  non  obligat  hominem  ad  impossibi- 

dum  ;  non    sic    intentio  hahitualis,  le,  nec  ad  illud  quod  non  est  in  po- 

quia  cum   intentione   habituali  res-  testate  ejus,  quia  secundum  Augus- 

pectu  alicujus  aclus  slat  quod  actus  tinum3.  de   lib.    arhilr.  Non  est  in 

talis  sit  forluitus,  et   non  humanus,  poteslaie  nostra    quin  visis  ianga- 

quibus  sicut  aliquis  habens  intentionem  ha-  mur. 

Sr'ab  bitualem    de    sanitate    procuranda,         Intentio  auteni  virtualis  habilua-      9. 

'*""'*''■  potest  sibi  propler  aliquam  causain  Hter  suflicit   ad    peccalum  mortale  Quomo^Jo 

.....  ^  quis  potest 

omnino  sibi  conlmgenlem,  ut  prop-  committendum,    licet    nx)n    semper  peccare  ex 

,11  1      1         ,  •     ,        ,  •  ,        1-         ^T  virtoull  ia- 

ter  ludum   currere,   quem    cursuin  hahealur     inlentio     aclualis.   Nam  teuiioue. 

etsi    a    casu    sequitur    sanitas,    est  proponens    vel    intendens    ire    ad 

forluita,  licet  inlentionem  hahitna-  holliim    aliquod    ad  aliquom    occi- 

lem    sanilatis    procurandc'o  hahiiil,  dondum,  vol  ad  aliud  hujusmodi  fa- 

quia  cursor  non  propter  sanitalom  cinus  procurandum,  si  in  inodio  vige 

currebat,  sed    propter    ludiim,  qui  incipiat  furere,  et  occidat,  nulla  in- 


634                                                   ^^^^^^  ^^'- 

terpositione  facta  motus  conlrarii  in  te  ejiis  fiierunt  alii  actns,  per  quos 

voluntate    cjus,   peccat    morlaliler,  fil  talis  eirectus.  Kxemplum  de  lapi- 

nec  excusalur  propter  non  inl(Mitio-  de  projecto  in  aqiia,  cu.jus  projeclio 

nem  actualem,  vel  non  usum   ralio-  facil  muUoscirculos,  el  multas  ^'yra- 

nis,  tempore  quando  occidil  ;  et  hoc  tiones  virlule   prinico   gyralionis   et 

peccatum  est  propter    veliomentem  circuli,  nec  tamen  primus  circulus, 

motum  voluntatis  pritUcB  intentionis  vel  prima  gyralio  esl  actu  cum  uUi- 

actualiter   habitae,  ex  cujus   virtute  ma  ;  eodem  modo  est  in  proposito. 

omnes  alii  actus  posteadescendunt.  Ad   rationem    in   oppositum,  dici-       11. 

Isto  modoforte  fuit  do  Martyribus,  tur  quod  ad  hcoc  quod  aliquis  me- ^aJ^^^^;,'^ 

quiex  intentione  praivia   actualiter  roatur,  necessario   requiritur  actua-  pos.tum^ 

elegerunl  fortitor  so  ipsos  pro  amore  lis  intentio,  vel     aliqua    impressio  responsio. 

Dei^immolaro,  et   poenis  impondore,  facta  ab  intentione  actuali,  sicut  va- 

licet  in   ipsis   poenis,  dum  actu  pa-  dons   ad  Ecclesiam,  licet  non  sem- 

tiobantur,  non    habuorunt  usum  ra-  per  acfualiter  cogitet  de  ea    in   tota 

tionisactu  via  naturffi,  quia  secun-  via,    tamen    ab    intenlione   actuali, 

Virtuaiis  dum   uaturam  tales  pcBua?  et  dolo-  quam   primo  habuit,  fit    impressio 

MSyHual  ros  sunt  immutativeo  usus  rationis,  aliqua  in  virtuto  motiva,  qua  duran- 

sufacii.    et  absorptivco  ojus.  Non    minus  ta-  tevaditad  Ecclosiam,  etmeretur.Sod    ^^^J^;" 

men  merebantur  ex   praevia    inten-  sivo  hoc  sit  verum,  sive  non,  dicen- 

tiono  ejus,  ex  qua  omnes  alii   actus  dum  est  sicut  prius,  quod   sola   in- 

descendunt.                '  toutio  virtualis  sufficit  ad  meritum, 

Dico  erg-»  ad  quaestionem,    quod  virtuto  cujus   sunt  omnes  alii  actus 

Resoiutio  in  ministro,  ad  hoc  quod  sacramen-  meritorii.  Consequonter  qucoritur  de          | 

quffisuo-  (yj^  Baptismi  alicui  conforat,  roqui-  initerabilitate  hujus  Sacramonli  :               j 
ritur    intentio   virtualis    habilualis, 

quia  non  sufficit  intonlio  sola  habi-  .| 

tualis  proprie    sumpta,   quia    tunc  QU.ESTIO  VII. 
dormiens,vel  actu  ebrius   sine  usu 

rationis  possot  baptizare  ;  nec   re-  Utmm  Bapthmm  sit  iterabilis,   et  qum 

abituaiis  quiritur  intontio  actualis,  patet,  quia  ^i^  pcena  iterantium  ? 

Spu    talis  non  est   sempor    in    potostate  ^,,^,  ,.  ^  ^.  ^s.  m. -.  arM.  d.  Bonave.u. /«ic 

noD  euffi-    ijQcjtpa  .   secl    requiritur  intontio    vir-  ,.  p.  q.  2.  et  6.  Rlchard.  an.  4.  q.  1.  n   Thom. 

^^^-              ".       '           ■            •   ,    .              4 ^o  (7.  2.  ar<.  I.  e/ 3.  p.  ff.  C8.  ar^.  9.  Suarez   ibid. 

tualis,  ex  cujus  virtute  sunt  omnes  i^  ^  ^  Vasquez  t/.  147.  Scot.  hk  quxst.7. 

actus    consequontos,    qui    sunt    in  ;' ^.rtlTt^A.^Tot^Covar^s^J^a^^ 

Baptismo.  qux/^t.  prxcedenti. 

.^     .    .       Ad  rationem  orgo  primam  quando 

paie  hujus  fiieit,  a  forma   prima   non   procedit  Arguitur    quod  sic  :    Euctiaristia      1. 


.^     .    .       Ad  rationem  orgo  primam  quando 

Ad  pnnci-  "      * 

pale  huji 

'^"^'*"'"  aliquis  effoctusi  nisi  mediante   actu     est  it^erabilis  ;  ergo   et  Baptismus.  Argumen 


DIS. 


secundo,  concedo  ;  sod  non  oportet  Consequentia    probatur,    quia  Eu- 

istum  actum    secundum    necessario  charisliaest  sacramentum  oxcellen- 

esse,  quia  effectusprincipalis  inton-  tius  et  dignius ;  Baptismus   auteni 

tusest,  sed  est  in  se,  velin  sua  vir-  propter    ejus     dignitatom,    ponitur 

tute,  quando   efTectus  ost,  nam   vir-  non  iterabilis,   ut   patot   in  littera  ; 


DIST.  VI.  QUiESTIO  Vll.  035 

ergo,  otc.  Antececlens  liujiis  ralionis  priinere  characlereni.    In    (ininil)us 

est  inanifestuin.  eniin  libiis,    in  (|niljns   Angnstinns  a;'^^;*'/^^'"^ 

Ju.xta  hoc  quairitur  sinearuuinen-  innlliim    l(p(inilnr  de   iiiatcria    ilai)- nou  i.qui- 

tis,  (ince   sit  pcena    iterantiuin   hoc  lisini    ostenuens   ejns   initcMal)ilita- ractere  in 

'  *  .  uontroBea- 

sacramentuni.  leni,  nuiiqnam  reperitnr  nnuin  ver-       gu. 

buni  tle  cliaraclere,  ad  illam  inten- 

SCHOLIUM  1.  lionein     adj  quain     iios    accij)imus 

.,,,„,  .,     .  ,  illud    vocahnlnin,    el  verisiinile  est 

Rejecla  ratione  D.  rhomae  et  Alensis,   rcsol- 

vit    liuptisinum    inilerabilem     esse,     quia    sic  qiK'"     «1    aiuiUiS  Sanctoruill,    SCCUn- 

Christus  instiiuit.  Coliigiiur  ex 'i.  dd  K()hes.  duiii  istaiu  opinioneiu,    verhum   lo- 

exponenle  Leone  ep.  35.  cap.  i.  et  Ambros.  lib.  ^^,^,g    fuissCl    dc     charactere,    quod 
2.    de   pcenit.    cap.    2.    Trid.    sess.  7.  can.   9.         .  .,  •,       r    •        ■   •      /^ 

l-lorenlin.  .n  decreio  Eugenii.  ejUS  auctoritas  posita    fuisset  lU  (.a- 

none,  uhi  fit  mentio  de  hoc  nomine, 

2  Ad    primam    partem    qua^stionis  et  de  initerahilitate  liaptismi,  et  ta- 

•Bapii?  dicendum  est  quod  est  sacramentum  men  ihi  non  invenitur.  Similiter  Ma- 

Krab"-  initerahile,  quod    patet   per   multas  g-ister   Senlentiarum  non  esl  inven- 

''*       auctoritates  positas  in  littera.  Ilatio  tus  loqui  de  charactere   in  tolo  lihro 

auteni  pro  hoc  ab  aliquihus  assigna-  Sententiarum,    nisi   semel,  et  tunc 

tur  talis  :   Baplismus  hahet   effica-  non     secuiiduin   quod    nos    utiniur 

ciam  et  virtutem  a  Passione  Christi,  hoc  vocabulo.  Unde  i)i   distinctione 

uaa !).  etniorte  ;Christus  autem  semel  inor-  ?5/a,  i)ostquam  ostendit  quod  Kccle- 

oni  et  o     1    1  .  .     . 

jsisra- luus  et  passus  cst ;  crgo.    oed  ha3c  sia  non   rebanlizat  eos,  qui   in  iio- 

lucit     ratio  concludil  generaliter  quod  nul-  mine    Trinitatis,   scilicet    expiicite, 

lum  sacramentum  est   iterabile,  et  Patris  el  Filii,  etc.  baptizati  sunt,  et 

per  consequens  nec  Poenitentice  Sa-  in  ipsa  forma  sacramenli,  concludit   Magister 

cramentum  est  iterahile,    cum  ha-  ex  his  aperte  quod  qiii  ao  lisereticis  usurpavit 

beat   virtutem    suam    a    Passione  baptizati  sunt,    servato   characlere  ten&ciQt- 

Christi,  quod  est  falsum,  quia  aliter  Christi,   rebaptizaiidi   non   sunt,  et     ""^™' 

essethomosine  remedio_ad  salulem,  sumit    il)i  characterem    pro   forma 

si  post   poenitentiam  alias  peccaret,  verborum  hujus   sacramenti.    Patet 

quod  est  manifeste  falsum.  ex  verbis  prsecedentibus   quantum 

Alii  assignant  aliam  rationem  ini-  ad  utramque  partem,  et  primo  de 

terabilitalis  hujus  sacramenti,  quia  nomine  Trinitatis ;  secundo,  de  for- 

videlicet,  hoc  sacramentum    impri-  ma  sacramenti,  quia  una  pars  speci- 

mit   characterem,    quia    indelebiiis  ficat  aliam,  et  ita    patet  quod   clia- 

est  ;  ergo   non   dehet  iterari,    quia  racter  secundum  intentionem  nomi- 

tunc  imprimeret  multos  characteres,  nis,  qua  modo  utimur  eo,  est  recen- 

quod  est  inconveniens.  tior  quam  liber  Sententiarum,  qnia 

Sed  hcEC  ratio  probat  immanifes-  verisimile    est   Magistrum    de    illo 

tum  per  minus  manifestum,  vel  iin-  fuisse  locutum,  si  vel   invenisset    in 

manifestius;  a  principio   autem   fuit  Scriptura,  vel  in   lihris  Sanctorum, 

magis  notum  et  manifestum  in  Ec-  vel  tempore   suo  fuisset   isto  inodo 

clesia  Baptismum  non  esse   sacra-  quo  ulimur    eo  ventilatum.    Utrum 

mentuin  iterabile,  quam  ipsum  im-  autem  Baptismus  imprimat  charac- 


erellit. 


636 


LIBRI  IV. 


Re?olulio 
Docloris. 
Sola  volua 
tas  divina 
est  causa 
initerabi- 

litatis 
Baptismi. 


Quare  poe- 

nitentia 

iterabilis. 


Ad  argu- 

mentuai 

principule, 


tereni  in  anima  vel  non  ,  poslcadi- 
celur. 

Dico  erf;()  fiiiod  ralio  principalis 
initerabilitalis  liaplisini  non  est  quia 
Passio  Cliristi  non  cst  itcral)ilis, 
ncc  quia  impriniit  characlercrn,  secl 
quia  Dcus  sic  illuin  instiluil  ut  non 
iteraretur,  et  hnjus  non  est  alia 
causa,  nisi  volunlas  sua.  Potuit 
enim  Deus  instituisse  hoc  sacramen- 
tum  in  remedium  gcncrale  poense  et 
culpae,  et  totics  itcrabile  quoties  ho- 
mo  peccasset.  Poluit  etiam  Deus  or- 
dinasse  quod  quoties  pcccassct,  to- 
ties  baptizaretur,  et  reslitueretur 
perfectae  innoccnticC,  ut  dimittcre- 
tur  sibi  tunc  per  Baptismum  tam 
pcena  quam  culpa.  Placuit  tamen 
sibi  modo  quod  cssel  sacramcntum 
initerabile,  ne  daretur  hominibus 
nimia  audacia  adpcccandum,  si  es- 
set  iterabile  sacramentum,  quia 
illo  dimittcretur  tam  culpa  quam 
pcena,  et  ideo  facililas  vcnia^  cede- 
ret  ad  irreverentiam  sacramenti. 
Quia  tamen  noluit  Deiis  omnem 
viam  salutis  excludere  ab  homine 
cum  pcccarct,  quem  novit  pronum 
in  malum  omni  tcmpore,  nec  inju- 
riam  facere  sacramcnto,  pcr  facili- 
tatem  et  plcnitudinem  venise,  sta- 
tuit  Poenitentiam  in  remedium  ite- 
rabilc,  per  cujus  susceptionem  ritc 
habitam,  toties  homo  absolvatur  a 
culpa,  quoties  pcccaret,  sed  voluit 
ad  pcenam  pro  peccatis  universos 
obligare  propter  rationem  prsedic- 
tam. 

Ad  argumentum  in  oppositum, 
dico  quod  sacramentum  Eucharis- 
tiee,  quod  est  spccics  panis  et  vini, 
non  est  itcrabilc,  qui  enim  easdem 
species  consecraret,  peccaret  morta- 
liter,   et  pra^ter  hoc  nihil  faccret  ; 


pcrccptio  aulem  et  ista  comcstio  sa- 
cramcntalis,  qum  est  itcrabilis,  non 
esl  sacramenlum,  ct  ideo  non  se- 
quitur,  si  ista  pcrceptio  sacramenla- 
lis  sit  iterabilis,  quod  propter  hoc 
illud  sacramenlum  in  se  sit  itcra- 
bile. 

SCIIOLIUM  II. 

Pa-na  ileralo  bapliziniis  et  baplizati  est  irre- 
gularitas  ;  nec  ignorantia  juris  excusal.  Proba 
bile  tamen  esl,  omnem  ignorantiam  probabilem 
juris  et  facli  excusare  ;  de  quo  vide  Scholium 
in  Oxon.  hic  quaesl.  8. 

Ad  secundam  qucTestionern  dico, 
quod  itcrantes  Baptismum,  aut  sunt 
confercntes,  aut  suscipientes  ;  si 
conferentes,  aut  crgo  scienter,  et 
prudenter  conferunt,  et  facti  sunt 
ipso  facto  irregulares,  ut  habetur 
exlra  de  Aposlat,c.  Ex  litteraiiun, 
dc  illojuvene,  qui  rcbaptizavit  ger- 
manum  suum  infirmum,  credens 
per  hoc  citius  ipsum  consequi  sani- 
tatem,  ubi  dicitur  quod  iste  est  irre- 
gulaiis,  ncc  potcst  dispensari  cum 
lali,  nisi  a  solo  Papa,  et  hoc  non 
nisi  cum  intravciut  Beligionem, 
propter  favorem  Beligionis.  Si  au- 
tem  inscientcr  et  occulte  rebaptiza- 
vcrit  aliquem,  iiTcgularis  est,  non 
tamen  ila  irregularis  est,  sicut  pi'a3- 
cedens,  quia  Episcopus  suus  potest 
dispensare  cum  eo.  Istud  confirma- 
tur  per  illud  C.  Ne  sacrament. 
Bapt.  iter.  s.  i.  diciilex :  Aiitistite?n, 
qui  sanctitatem  Baptismatis  illicita 
usurpatione  geminaverit,  Sacerclo- 
tem  indignum  esse  censemus.  Si  au- 
tem  hoc  dicat  Imperator  propter  re- 
verentiam  sacramcnti,  multo  magis 
Papa,  quia  specialius  curat  de  divi- 
nis  Sacramentis. 

Talem  autem  baptizantem  non  ex- 


1 


4 


4. 

Oecitii 

quffistioi 

octava 


Baptii 

mum  il 

rautessi 

irregal 

res. 


piiisin 

irregul8 

tate  d 

pepsai 

potesl 


I^^Doran 
juris  ni 


niST.  VI.    QILESTIO  VII.  037 

iu9at,R.«-  ciisat  imioraiilia  iiiris,  (iiiia  «iiiilibel        '''•^'-  '^-  '/"■^■^';  4.  Suar  3.  /om.  (/«5/.  11.  Coc- 

facli.        Itaplizaiis      iLMlOlur    hoc      0.\      ofhoiO  iHipl.  cap.  12.  ':icol.  in  Oxon.  fiic  qu:ci,l.  9. 

soiro,  ot  alii  iiescienles  (lohoiit  iii  la- 

lihus  soioiites  consulero.    I^uoraiilia         Argiiitiii' ([uod  iioii.    Iii   ciroumci-       i. 

lacli  taiiion   oxcusat,  (luia  si  votula  sicjue  iioii  iiiipriinohalur  cliaraoler  ;  Argumen- 

parvuluiu,  (juoiu  ipsa  priiis  hapliza-  orgo  nec  iii  Isaplisiuo.    (.onsequon-  mum  ue- 

vit,  ollorat  Sacordoli  itoruin   hapti-  tia  prohatur,    ([uia   Haptisuius  suc-  ^** '^"'" 

zanduiu,  ipse  istuin  hai^tizans  igno-  oossit  (arcumcisioniad  oosdoin  actus 

rans  facluin  votuho,  non  ost  irroj^u-  ot  oiroctus  ;  ergo  si   character   non 

laris,  nec  lenetur  (lUcorere,  nisi  sus-  fuit    olFoctus     (^ircumcisionis,     nec 

picarotur  por  alia  si^na,  vol  indicia  nai)tismi,  el  per  conse^juens  si   Cir- 

ipsuiu  prius  osse  haptizatuin.  cumcisio    non    impressit    cliaracte- 

iiaigno-      Si  autem   suscipieus  liaptismum  rom  tuiic,  nec  haptisinus   modo  fa- 

Qliil  6X-     («.  ■  ,....  .,  I  1.  •• 

iBai  se   faciat  se  iteium  ha[)lizari,  si  scien-  cit.    Antecedens    [irohatur,    quia  si 

laptizuri  ,  ,  <>      •    .       •  i       •  ,  /-.•  ...  •         i        i  „4  , 

ieMiem.  lor  lioc  facial,   irrogularis   est,  nec  (.ircumcisio  impressisset    characte- 

excusatur  igiiorantia  juris.  Si  autoin  lom,  circumcisus  non    fuisset  hap- 

lioc  faciat  ignorantor,    nesciens    se  tizandus  ;  consequens   est   falsum  ; 

esse  baptizalum,  adhucest  irregula-  orgo  et  anlecedens.  Prohalio  coiise- 

ris.  Unde  de  Consec.   Dist.   i.   cap.  ([uentia3,    quia  si    (^ircumcisio   im- 

qui  bis,eic.  Qidbis  ifjnorantcrbapti-  [)ressisset  charactorem,   iste  fuisset 

zati  sunt,  non  indi(je)it  pro  eo  pami-  cjusdem    rationis    cuin    charactere 

tere,  nisi  quod  secunduni    Canones  JJaptismi  ;  sed  duo  accidenlia  ejus- 

ordinari  non  possunt,   nisi  magna  dem  rationis  non  possunt  esse  in  eo- 

aliqua  necessitas  cojat.  dein  subjecto  simul  ;  ergo  circumci- 

Dices,  decretum  intelligitde  igno-  sus  non  potest  haptizari. 
rantiaJuris.   Contra,  tunc  oporteret        Ilem,   fides  distinguit  fidelem    ab  Secundum. 

eum  pcenitere,  quia  illa  non  excusat,  infideli  ;   similiter  charitas    distin- 

ideo  cum  tali   convenit  dispensare,  guit  filios  regni  a  fillis  perditionis, 

sed  cuin  eo  qui  est  scienter  hapliza-  et  ista  sunt  nohilissima  in   anima, 

tus,  non  est  dispensaiidum;  Papa  ta-  quae  taiiien  non  imprimunt  charac- 

men  multa  posset  facere,  qucB   non  terem    distinctum  In    anima  ;    ergo 

vult  facere.  Unde  licet  excoinmuni-  nec  Baptismi  susceptio  talem  chara- 

catio  qua3  fit  ab  Ecclesia,  sit  gravior,  clerem  imprimit.  Consequentia  pro- 

quia   separat    a   communione   fide-  halur,  quia  non  imprimunt  charac- 

lium,  tamen   irregularitas  est   per-  terem,  nisi   propter  eoruin  nobilita- 

'J^J'^"-  manentior.  De  quo  vide  alihi.  *  tem. 

Item  tertio  :  Character  cuin   non  Tertium. 

sit  suhstantia,  quia  de  novo  advenit 

QUiESTIO  VIII.  perfecle  constituto   in  esse  suhstan- 

,        .     •       ■  •     „     .•  tiali,  si  imnrimatur,  nec  sitaccidens 

Utrum  character  imprimalur  in  liapli-  .  ,  .1  .    , 

.,  iiiseparahile,etperseinIiaBrens,quia 

tunc   esset  accidens  materiale  cau- 


zalo 


Alens.  4.  vari.  quzst.  19.  mem.  6.  D.  Thom.  3.      salum  a  prillCipilS  Suhjectl,    OrgO  est 
part.   quxsl.   03.  arl.   6.    I).    BonuveQl.  hlc  i.  .  ,  •  i  •    i  * 

part.  quxst.  4.  Richard.  disi.  5.  ari.  2.  PaiuJ.     accidens,  per  accideiis  inliairens   et 


638                                                     LIBRI  IV. 

separabile  ;  ergo  character  si  essel,  sit  signurn    reinemoralivum    sacra- 

esset  accidens  separabile,  quorl  est  meiiti  suscej)ti.  Tertio  quod  sit  j)rin- 

contra  rationes  ejus.  cipium  assimilans   suscipienteni    al- 

Ratioin        ]j^    opposituiTi    cst  Diouysius   de  teri  liabenli  ijisum.    Sequitur  quar- 

tum.      Ecclesiasiica  llierarchia  cap.  '2.  di-  lum  (juod    conformat  anii.iam    Deo, 

cens  quod  venienti  ad  Baptismum  quiain  suscej)tione  hujussacramenti 

datar  sacramenti  sujnaculum  a  Sa~  sij^nat  animam   configurari   et  obli- 

cerdote,    quod  non    potest   intelligi  "-ari  Deo.  Potest  ergo  character  dici  characu 

'1                         i                              ij  o                                           o                            .          ns  deflni 

nisi  character.  forma  spiritualis    impressa  animse     tio. 

Damascen.      Item,  Dainascenus  lib.  4.  cap.  1.  in  susceptione  cujuslibet  sacramen.ti 

dicii  quod  perBapiismum  ftt  in  no-  noniterabilis^  distiiujuens  suscipien-         1 

bis  regeneratio  etsifjillum,  per  sigii-  tem  a  non  suscipieyite,  et  assimilans 

lum  intelligens  characterem.  suscipientes  ad  inticern,  rememora-         ^ 

Item,    nuUum    sacramentum   est  tiva  existens  sacra?ne?iti  suscepti,  et         | 

initerabile   vel   indelebile,  nisi  quia  conftrjurans  animam  C/trisio. 

imprimit      effectum     indelebilem    ;  Sed  quomodo  se   habet  iste  cha- «^'haracie 

'                                                                 .     .  ^                                                                        ect  ahod 

Baplismus  est  sacramentum  initera-  racter    impressus  animae     ad    gra- Rraiia,  « 

,.,                        .            •      •         cv      i            •!  •                                  •              •o                         •     tseleriiT 

bile ;  ergo   imprimit  eliectum  inde-  tiam,  quse  est  in  aninia  .'^   utruin  sit    lutibw 

lebilem,    hoc    voco    characterem    ;  idem,  vel  aliud  ab  ea  ?  Respondcro, 

ergo.  quod  estaliud  a  gratia  et  virtutibus, 


SCHOLIUM  I. 


quia  character  imprimitur  quando- 
que     in     susceptione     sacramenli, 

Posita  definilione  et  explicalione  characleris,  quando  gratiaet  virtutes  non  infun- 
ponitur,  et  fuse  probatur  rationibus  sententia  ^^,„^^1,^  patet  deficte  SUSCipiente 
neeans  eum  dari  ;    et  recitantur  auctoritates,      ^^       . .  •  •    •.     i 

quas  ad  hoc  adducit  D.  Thoraas.  Baptismum  qui  recipit  cliaracterem, 

et  non  gratiam,  neque  virtutes,  si- 


I 


2.           Hic  sunt  duo  facienda  :  Primo  os-  cut  supra  dictum  est '.                         *  ^f^-* 

.  '                                                                          5.  Chara 

Quid  sit  tendenda    est,    vel    ponenda    ratio  Ex  hoc  sequitur   quod   character    ter  es 

character,                         .,.••  •               iip'                   •       P'''0'"  g"" 

et  quid  si- communis  charactens,  in  qua  om-  sit  quodainmodo  torma  prior  gratia,  lia.  et  d 

^°'  "^  '   nes  conveniunt.  Secundo  videndum  quiacum  utrumque  sit  forma  inhae- ^'*mani 

est  si  aliquid  tale  sit  in  anima,  cui  rens  animse,  etnon  ex  cequo  infusse, 

conveniat  ista  ratio.  nec  character    infunditur   posterius 

In  primo  concordant  omnes  quod  gratia,  quia  potest  separari    ab    ea, 

character  est  aliquid  spirituale  im-  et  non  e  converso,    ergo  dico  quod 

pressum  animse  in  susceptione  cu-  est  aliquo  modo  prior  ipsa  gratia. 

juslibet  sacramenti,   non   iterabilis.  Ex    hoc   ulterius   sequitur    quod 

^"ract^rT       ^^  i^ta  rationc  communi  charac-  character  sit  dispositio  ad  graliam, 

teris  sequuntur  tria  :    Primum   est,  quod  patet  dupliciter  ;  si   enim    sit 

quod  character  distinguit  habentem  imperfectior  gratia,  et   prior   ea,  in 

ipsum  a  non  habente,  quia  si  sit  ali-  eodein  subjecto,  et   non  sequaliter, 

quid   impressum   in   anima  in    su-  et  gratia  non  sit  dispositio  ad  cha- 

sceptione     sacramenti     initerabilis,  racterem,  ergo  sequitur  quod  e  con- 

ergo  distinguit   suscipientein  illud.  verso   character   erit    dispositio    ad 

Secundo   sequitur    quod   character  gratiam,   quia    quando  aliqua   duo 


racteri 
couve- 
niuDt. 


DIST.  VI.  QU.ESTIO  VIII.  639 

siiiit  iii  eodoiM    suhjoclo   et   non  ex  ncc  sancliliealio  Ecclesia3  per  dedi- 

a>(iii(»,  illiid    (jiKui   est    prius   el   iiii-  calioneni    ejus  niliil  forinalileT    iiii- 

peifectius,  est  disjjositio  ad  aliud.  priiiiil  sihi  ;    cessaiitilius   eniiii  ver- 

cmurarie       'l^'i"lio  |jrol)alur  (^jus  alictas  a  ^ra-  his,  (|tiil)iis  ex  iiislitiitione(lej)iitalur 

t  demeri    (ia  1)01' lioc  (luod  est  in(lel(d)ilis  sic  :  usibus  sanclis,    iiiliil   fornialiler  (,'sl 

siiudeie-  Cliaracter  simiiliciter  et  omiiinoesl  j^ostea,  nuod  non  eral  |)rius. 

iudelebilis,  tam  conlrarie  (juam  de-  Item,  iii  liomine  intranle   Relijiio-  secundo. 

meritorie  ;  si  enim   liaberet  causam  nein  jier  ohli^ationem,  (jua   sancli- 

demeritoriam   jiosset    corrumj^i  de-  licatur  Deo,  iiiliil  formaliler  causa- 

merilorie  jier  jieccalum    mortale,  et  liii  in  eo  (juod  non  sihi  inriiil   jirius, 

)uomodo  sic  non  csset  in  ficte  haptizatis.  Nec  nisi     forte    respectus     niiidam     ad 

8ii|ierua-                                                            .     '  ^                       * 

uraiiacor-  hahct  causaui  contrariam,  per  cjuam  Deum,  de  quo  i)ostea  dicelur  :   eriio 

rumpun-                                          .            .            •,  .■  i-        •                  -n                i^ 

lur.      jiosset  corrumjn,  quia    niliil   suj^er-  cum  aliquis  sanctilicalur  Deo  sancti- 

natiirale  corrumjiitur  nisi  demerito-  ficalione   non    formali,    in     suscep- 

rie,    et    Deo     suhlrahenle    manum  lione  Baj)lisnii  nihil  per  talein  sanc- 

suani  ;  corrumpuntur  auteiii  chari-  tificationem  formaliter  sihi  imprimi- 

tas,  et  virtutes,  et  gratia  per  pecca-  tur. 

tuin  demeritorie  ;   ergo  hoc  non  cst  Sed  quomodo  tunc  remanet  hapti-       4. 

ilhid.  zatus  obligalus  Deo,  et  sihi  configu-    Dubium. 

llis  suppositis,  videndum  est  circa  ralus,  distinctus  a  non   haptizalo,  et 

secundum,    si    aliquid   reale   sil  in  assimilatus  alteri  haplizato,  si  niliil 

anima,  cui  conveniat  luec  ralio  ?  Et  imjirimatur    sihi    formaliter,     quod 

hic  dicitur  quod  non,  el   ostenditur  noii  prius  hahuit  ?  Non  videtur  hoc  Soiviiur. 

per  rationem,  quia  ex    quihuscum-  intelligihile. 

que  sanctificatis  non  formaliter,  cu-  Uespondeo  quod   ista  conveniunt  Quomodo 

jusmodi  sunt  dedicalio,  consecratio,  sihl  per  actum,  quem  suscepit,  qui  d^icr^JStest 

^^''^'■^^[fjj  oleum  et  chrisma,  per  talem  sancli-  jam  transiil    in  prceteritum,    et  per '^^uonis'!'*' 

•eaie  esse  ficalionem  nihil  omnino  imprimitur  relationem   vel   resnectum  ralionis 

in  anima     .                           .                                  .      '  .            .                             '                                       ' 

probatur  in   rc  sanctilicata  ;  ergo   in    homine  quia  eniin  talem  aclum  recinit,  ner 

primo  a,,.,              .,,.                     ,  .,                         „                                          l'i 

quibus-    hnjitizalo   existente  in  peccato  inor-  istum     conhguralur,    et     oliligatur 

tali  sanctificato  nou  formaliter,    ni-  Christo,   qiii  illud  sacramentum  in- 

liil  omnino  sihi  imprimitur  per  san-  slituit.  Per  illum  enim  aclum  dislin- 

clificationem   haplismalem.    Conse-  guitur  a   non  suscipiente  illiim  ac- 

quenlia  prohalur,  quia  per  rationem  lum,  et  assimilatur  illi  qui  quando- 

ad  sanctificationem    non   formalem,  que  suscejiit  ;  sicut  professus  ohli- 

non  distinguitur  ab  ipsis  rebus  sanc-  gans  se  per  volum  servare  regulain 

lificalis  ;  non  enim    dislinguitur  ab  alicujus  Religionis,   per  istuin    ac- 

eis  nisi  quia  capaxest  sanctificatio-  tum,  qui  jam  transiit  in  prteteritum 

nis  formalis,  sed  per  hanc  rationem  sine  aliquo  ahsoluto  novo,  assimila- 

non  comparatur  ad  sanctificationem  lur   alii    Religioso  illius  rcula'    et 

formalem.  Antecedens   patet  iiiduc-  tenetur  Piwlatus  suus  ipsum  prote- 

tivc  in    omnibus   sanctilicalis    non  gere  et  defendere,  sicul  Rex  recep- 

formaliler ;  sanctificalio  enim  cali-  tos  in  suani  pacem  et  tutelam  tene- 

cis   nihil  formaliter  ponit  in   calice,  tur  tueri  et    defendere   ah  adversa- 


010 


LIBRI  IV. 


riis.    Non   tamcn   causalur    uliquid 

formalilcr  in  sic  suscc])tis  ad  paccm, 

nisi    qutcdam    rclalio    ralionis,   per 

quam  lcncUir  Ucx   cognoscere   eos 

esse  de  fajuilia  sua.  Eodem  modo  \n 

proposito,   in    baptizalo    et    sancli- 

licato  per  IJaplismum,  est  quccdam 

relatio    ralionis     ad     Christum     ct 

Deum,  fundata  super  actum  recep- 

tum,  quijam  transiit  in  praitcritum, 

adscribentem    eum  familiae  (^hrisli, 

per  quem  actum,   ut  per  quoddam 

signum  efficax,  Chrislus  recognovit 

ipsum  esse  de  familia  sua.  Et  ex  hoc 

scquitur    relatio    rationis    cx    actu 

intcllectus    comparantis    ipsum    ad 

Christum,  ut  ad  Dominum,  de  cujus 

familia  factus  est  pcr  susccptionem 

istius  actus. 

3,  Itcm,  secundo  arguitur  sic  :  Non 

secundo.  vidctur  verisimilc  quod  in  illo  actu 

in  quo  quis  peccat,  imprimatur  sibi 

aliquod   donum  Dei  ;  sed  fictus  pec- 

cat  in  ipso  .  actu  recipiendi  Baplis- 

mum,   et    non    solum    quia    fictus 

existens  in    peccato    mortali,     scd 

ctiam    in    ficlc    suscipicndo  ;    ergo 

donum  Dci    non    sibi   imprimitur  ; 

nuUus  ergo  character  imprimitur  in 

Baptismo. 

Tertio.        Item,    tcrtio  sic  :   Dona   Dei  vel 

sunt  gratis  dala,  vel  gratum  facien- 

tia  ;  si  ergo  character  dctur  in  Bap- 

tismo,    aut  ergo    ut   donum    gratis 

datum,  vcl  ut  gratum  faciens.  Non 

primo,  quia  dona  gratis  data  dantur 

propler  bonum  et  utilitatem  Eccle- 

siffi,  ut  prophctiffi  et  genera  lingua- 

Graiiagra-  rum,  oua)  cnuutiat  Apostolus  2.  ad 

tis  dili  ftt 

gratum  fa-  Corintk.    9.  hujusmodi   autem    do- 

cieus  ia  ,       i  ,  • 

quodiffe-  uum  uou  cst  charactcr,  quia  non 
valct  alicui  (si  valet)  nisi  cui  datur. 
Nec  est  donum  faciens  gratum,  quia 
hujusmodi  dona   non  scparantur  a 


< 

1 


gratia  iii  dando,  quia  non  dantur 
sinc  gialia,  quia  Dcus  non  infundit 
fidcm  et  spem  formatam  sine  gralia, 
licct  postea  rcmancant  gratia  cor- 
rupla  ;  nec  invcnitur  alia  instanlia 
dc  donis  gratum  facientibus,  nisi 
dctur  in  proposilo.  Et  ratio  est,  quia 
donum  Dei  cst  perfectum,  et  nullum 
curat  nisi  pcrfecte  curet,  quia  im-  Aug.de 
pium  est  dimidiam  a    Deo  sperare  faUapce- 

,  ,      '  .,  uit.  cap.aj 

veniam  ;  ev'^0  cum  character  possit 
infundi  existenli  in  peccato  morlali 
et  sine  gratia,  sequitur  quod  non  est 
gratum  faciens. 

Itcm,    quarto   sic  :    Nihil  frustra       6. 
ponendum  est    in    actibus    divinis,    Quaito. 

TA  -1  •!     I.      •  Natura  ab- 

quia  Deus   et   iiatura  nihil   faciunt  homi  sa- 

f.        ,  ,     .  ,  ,.       .  ,      .       perfluuin. 

irustra  ;  sed  si  poneretur  aliquid  sic 
injpressum  in  susceptionc  Baptismi, 
videretur   poni  frustra  ;   ergo.  Pro-  ;. 

balio  minoris,  ideo  ponitur  charac- 
terem  imprimi,  ut  cessante  fictione 
sacramcnlum  habeat  suam  effica- 
ciam  ;  sed  si  non  poneretur,  nihil 
minus  haberet  sacramentum  suam 
efficaciam^  quia  cessante  fictione, 
omnia  pcccata  rcmittuntur  per  poe-  ^ 

nitcntiam,  et  solum  per  poeniten- 
tiam  possunt  rcmitti  ;  sine  autem 
pocnitcntia  non  remittuntur,  licet 
ponatur  character  ;  ergo  eo  posito, 
vel  non  posito,  sacramentum  habe- 
ret  suam  efficaciam,  et  ita  frustra 
ponitur. 

Dices  ouod  recedente  fictionc  pec-  -^ncharac- 

^        .  .      '  ter  sit  ne- 

cata     comnnssa    ante     Baptismum  cessarius 

,.      .  .  .  ^  utpeccata 

dimittuntur  virtute  sacramenti  Bap-  recedeoie 

,.        .  ,  !•      •.,        .         •II       ficlione  re- 

tismi  ;  noTi  autem  dimittuntur  illa,  [niitaniur? 
nisi  efTectus  immediatus  sacramenti  \^no?Jm? 
remaneret,  quo  adscribitur  baptiza- 
ius  familiee  Christi,  qui  diciiur 
characier,  quia  aliter  non  esset  plus 
de  familia  Christi  post  Bapiisinum 
quam  anie. 


niST.  VT.  OU/ESTIO  VIII.  r>ii 

ipcKiia-       (luiilra,  sicul   Dfii-^    (11111   charac-  ikiIcsI    a|.»orc  iiisi  |tcf  (lispdsiliuiiciii 

'""^"       lcro  assislil  ad  rciiiillciKliiiii  pcccala  |tra'viaiii,  iioii  csl   \irliilis  iiiliiiila' ; 

siiscipiciili    l^iplisiniiiu,    ila     polcst  scd  agciis  liic  csl   \iiliilis   iiiliiiila'  ; 

iiiiiiiodialc  assislcrc  saciaiiicnlo   ad  crfid    pnlosl    iii   aiiiiiia    a^-oro,    sino 

roiniltcndniii  pcccala  sino  qiKtciiiii-  disposilionc  pra'\  ia,  qnanliiiii  osl  ex 

(|iio  cliaraclcrc  |)cr  solani   |Hoiiilcii-  parlc  stii. 

liain  rocodciilc  liclioiic,  id  iia  polcst  llcin  scxlo,  si  cliaraclci  iKtiialiir  iil        H. 

iininodialo    roinilloro    peccala    coni-  si^uiiiiiii     rciiiciii(trali\  uiii,    lioc     csl     Sexto. 

inissa  anlo    naplisinnin,   virlulc  ac-  pivtplcr  (li-iiilalciii  haplisini    iii    sc, 

tns  snscopli,   sino  qiiocuniqno  clia-  vcl  ul   rocepli    Iiaheant    signiini  ip- 

ractere  ;  erii'o   Iwoc    ratio   concludit  suiii  repiwsonlalivuiii.  aiit  per  coin- 

«jiiod  proptcr   piincipalein  olloctiiin  p;irali(tneiii  ad  ])eatos   in  patria,  ant 

sacrainonli,  scilicol  infusioneni  gra-  ad  inalos  ot   dainnatos    iii    Iiiforno. 

Wiv,    vol  roinissionoin    culpco,    non  N^on  priino  niodo,  (luia  nohilius  est 

oporlet  ponorc  charncterem.  rocopisse  ^raliam,  el  lidom,  et  spom, 

7.  Itoin  qninto,  (jiiod  noii  csl  poiicii-  ci  hujusmodi,  quain   aclum   Baplis- 

'"'°^?-    dus  propter  alios  oireclus,  ut  scilicot  inalciii,    et    laincii     noii    roqnirilur 

laracter  i       i  ^  ...  '  *     . 

ou  est    sio-num  conn^iuralivum  et  dislincli-  aliciuod      si^num      rememoralivum 

)neiK]us  vum,  ot  liujusmodi  ;   non  enim  re-  receptionis   aclus  gratia',    vel  aclus 

)s  dFec- quiritur  ut  priiicipium  dislinguoiidi,  lidci,   quo    rememoretur   fuisse  ali- 

quia  recipiens     sacrainoiitum    siif-  quand(j  suh  lalihus  aclihus.  ^^c  lalo  n!ii["aon" 

iicienter  distinguitur    a    non    reci-  signum    remomoralivuin   fequiritur  cps'"JrJo"ut 

piente  per  actum  receplum,  eliamsi  respeclu  Dei,  quia  Dous  uovit  ^»11«';,^",","^^- 

characler  11011   ponalur,  sicut  etiain  suscopit   tale    signum,    sive     laleiii     »'vum 

dedicata   a   iion   dedicata,  et    paci-  actum,  ei  quis  11011,  siiie  quocumqno 

ficus  a  contumaci  per  sanclificalio-  tali  charactere,  sicut  Uex  recordatur 

nein   non  formalem    in  ea,  sed  per  quem  acceperil  ad   pacem,  el  quein 

aclum  sanctificalionis,  ul  iii   pra^le-  non,    sine  quocuinquc   signo  reme- 

ritum  transiit,  ot  perhocquod  uniis  inorativo  reconcilialioiiis  pacis.   Nec 

susceplus  est    in     potestale    Re^is,  roquiritur  hoc  signum  romemorali- 

alius  noii,  licel  uunquam  iuiprima-  vum  respectu    IJeatorum    iii   palria, 

lur  characlor.  quo  cofi,ilonl    hoali    ipsos   aliquando 

aracier       j^j  d^.as  (jiKtd  cliaiaclor  roquiri-  recopisse      acliiiii     r>a|)lisini,     qiiia 

ou  est  ^  ^  '  .  . 

:|iosiiio  (^,^,,.    (Hiia  (lisnonit  ad  «itMliain,  coii-  iiullum  siuiium  reineinorativum  orit 

essana  '     ^  '  ....  , 

Jgr-i-    tra,  aul   requirilur   ul    disp(jsilio  ox  (piomodo  cognoscant  ipsos  ali({uan- 

jiarte  susceplivi,  aul  cx  parlo  aj^cn-  do  fuisse  suh  lalihus  charilatis  acli- 

tis?  Xon  ro(iuiriliir  ut  disposilio   cx  hiis  ot  fidoi  ;  cr^o    iioc  iiiullo    iiia^is 

parlc  susceplivi,  (iiiia  aiiiiiia   sci  im-  rc(|uiiiliir    iiocessario    aliqiiod     si- 

dum  se  considorala  summe  disposila  fiiuim  romomoialiN  um,  quo   cogno- 

esl  ad   •irjitiam  ;  niliil  oiiim   impcdit  scant  ipsos  fuisse  suh  actu  Uaplismi, 

ejus   susceplioiiem    nisi    peccaliiiii,  ciiin  inullo  nia^is  pertineat    ad  ^Io- 

quod  noii    hahol    ex  se,   quia   tuiic  liain  suain  co^iuosci  fuisse  sul)  aclu 

essot   croata  iiiala.    Noc    roquirilur  cliaiilalis    cl    lidci,   (|uam   suh  aclu 

propter  a^ons,  «luia  ayeiis  (juod  11011  haplisini,     Noc      otiain     roquirilur 
ToM.  WIIl.  II 


re- 


.laui 


0i2 


Mliitl   IV 


j)r()j)ter  (laiiiiialo.s  iii  j)(riia  lalc!  si- 
^iiuin  rcinoriKjralivum,  ut  ad  C(3nfu- 
sioueui  curuui  cognoscautur  fuissc 
sub  aclu  Haptismi,  propter  eamdem 
ralionem,  quia  multo  magis  est  eis 
confusio  fuisse  sub  actibus  cliarita- 
lis  et  fidei,  et  ab  illis  cecidisse, 
quam  sub  actu  liaplismi,  quia  cum 
iilo  non  seniper  datur  gratia,  ul 
palet  in  ficto,  et  ideo  minorem  ingra- 
titudinem  concludit,  et  per  conse- 
quens  minorem  confusionem,  co- 
gnosci  sub  actu  Jiaptismi  fuisse, 
quam  fidei  et  charilatis. 

sepiimo.       Iteui,  jiiliil  poneudum  est  sine  ne- 
cessitate  ;  character  non  est  necessa- 
rius  ;  ergo,  etc. 
9.  Item,   niiiil  est  ponendum  perli- 

Octavo.    nere     ad     sacramentum,     tanquam 

Ab  aucto-       , .        .  ,  .        .    .      .,  , . 

ritate  ne-  aliquid  sacrameuti,  nisi  sit  exphca- 
^^ '^^'  tum  in  sancta  Scriptura  vel  ex  fide 
Catholica  leneatur,  vel  exphcite  ex 
dictis  Sanctorum  habeatur.  De  clia- 
ractere  vero  nihil  in  sancta  Scrip- 
tura  explicatur  eo  modo  quo  de  eo 
loquimur,  licet  fiat  sermo  de  charac- 
tere  bestice,  quod  non  est  ad  propo- 
situm.  Nec  ex  articulo  fidei  sequitur 
necessario  dcbere  sequi  characte- 
rem,  nec  in  dictis  Sanctorum,  se- 
cundum  istain  significationem  inve- 

Aug.  noD  iiitur.   Lege  Auaustinum,  qui  sa>pe 

videturdo-  .  •      i»         •         •    i  •  • 

cuisse  cha-  <le  ista  luateria  Jjaptismi  loquitur  m 
suis  Hbris,  ul  in  seplem  contra  J)o- 
natistas,  et  super  Joannem,  et  de 
IJaptismo  parvuloium,  et  nunquam 
invenies  vocabulum  rliararteris  iu 
ista  significatione,  solum  oniiii  po- 
uit  Baptismum  et  rem  Jiaptismi,  rcm 
vocans  gratiain,  el  sacramentum 
ipsum  vcrbumcum  elemeuto.  Sed  si 
ossentialiler  perliueret  character  ad 
lioc  sacramentum  quomodocumquc, 
non    est    vorisimile    quiii    de    illo 


racterem. 


ali(piaii(l()  hiis.scl  iii  se,  vol  iii  su(j 
(Oquipolloiili  locutiis  ;  olsi  (jniiii  non 
nogot  vocal)ulum,  iiihil  miiuin  lioc, 
(jiiia  non  |)onit,  nuiH{iiaiii  tamon  af- 
firmat  illtid  quod  f(,'cissot,  si  ad 
sacramentum  essentialitor  porti- 
nuisset. 

Dices  qu(jd  otsi  noii  invoiiiatur 
oxpresse  ab  Augustino  secundum 
islain  significationem,  invenitur  la-  lusianiii. 
men  ab  aliis  sanclis,  ut  a  JJionysio 
iii  Ecctes.  Uierarch.  cap.  0.  et  Da- 
masceno  ubi  prius. 

Ilespondeo,  quod  isti  sancti  non  lo. 
suut  locuti  secundum  istam  signifi-  Soivitur 
cationein  de  charactero,  vol  suo 
a^quivalenli,  ut  sigillo  vel  figura- 
tione.  Non  Dionysius,  nam  in  illo 
loco  loquitur  tantumde  solemnitate, 
quffi  solebat  fieri  circa  noviter  bap-  ^ 

tizatos,  dicons  quod  haptizatas  pri-  [^j,°°^'J5 
mo  ducendus  esset  ad  IJierarcham,  turdecha 

raclere  lo- 

qui  dinino  lumineipsum  primo  con-  cocitaio. 
si(jncd)cd,  et  illa  illuminatio  erat 
quffidam  consignatio  et  configuratio 
ejusadDeum  multis  aliis  expletis 
circa  ipsum.  Demum  Ijaptizabat, 
ita  quod  ista  consignatio  et  iliumi- 
natio  erat  longe  ante  receptionem 
Jiaptismi,  ut  ibidem  satis  patet  ;  scd 
character  non  dicitur  iniprimi,  aute 
receptionem  Jiaj^lismi,  (juia  jionilur 
jirimus  ofrectus  ejus. 

Item  patet  per  V^ercellensom  o.k- 
ponentem  cap.  3.  Ecclesiasticx  Hie- 
rarchiie  in  (i.  particula  cap.  1.  cu- 
jussuntisla    v(M'ba  qua^  allogantur,  • 

uhi  (licil  ■sooiiiiduin  istam  Iransla- 
tionem,  ita  sursum  actum  dicina 
beatitudo  a  sui  ipsius  participatione 
recipit,  et  de  proprio  lumlne,  sicut 
quodam  siqno  ipsi  traJiitdivinum  fa- 
cwtis,  ct  communicatorem   in    Deo  ctorem  ia 

, .  ,      .  O.Kou.n.  5. 

manentiuin.etc.  ets. 


DIST.  VT.  Or.KSTIO  VFH. 


f.i3 


:  Da-       Nec   (llcliiin    l).'iiii.-is(-(>iii    iinilliiin 

asc.  ,  .  •  f   I 

esi  ad  propDsiliiiii  iii  se  siiie  lalso 
iiitelleclii,  cl  iiialc  allc^aiililms  i|»- 
suiii.  Noii  ciiini  (licil  (jiiod  iii  inihis 
iii  Baplisiiii»  sil  iiova'  vila'  |)cr  si- 
^illimi  i-e^('iicralio,  sed  dicil  (jiiod 
sil  norie  rilie  ref/encnt/io  c/  ■'<if/i/- 
/t(/N.  l-nde  verha  duaiiiin  ('l.iusula- 
luiii  inco^nalaruin,  conjunjiunlur 
sihi  inviceni,  ac  si  dicerel,  et  e\  is- 
tis  duahus  proposilionihus  :  /lo/no  est 
aninia/  ra/iona/c,  a.sinus  cs/  ani- 
ma/  ii-ra/iona/e,  coinponerel  isljiin, 
/tomo  cst  aninia/  irrationa/e  \  et  in- 
lelli^^it  ipse  sif/i//uin  sacranienlum 
liai)lismi,  (juod  est  si^inim  sensi- 
l)ile,  per  (juod  aiiima  confi;4uratur 
et  assimilatur  (lliristo,  elianisi  clia- 
racter  nunquam  essel.  Perhoc  palet 
responsio  ad  Dionysium  el  Damas- 
cenuin. 
raiio-  ^(1  caiionem  dico,  (luod  Iwec  nro- 
'"  5.  positio  est  falsa,  sacramentum   non 

nite-    '  .     .  .  . 

iitnie  est  initcrahi/e  et  indctebile,  nisi 
.jHiir  quia  imprimil  characterem,  sicut 
"^^*^"^  efrectum  indelehilem,  (]iiia  omnem 
efrectum,  qucm  hahet  sacramenlum 
posito  cliaractere,  potest  haheresine 
eo,  ipso  non  posit^j  ,  crgo  suj^eifluit 
ipsuin  ponere  exsola  nalura  divina, 
sicut  |)rohaluin  esl  prius  per  quar- 
tnm  ai'^-uinentuni,  illud  videlicet, 
nens  et  natnra  ni/ii/  (U/unt  /rustra. 
Ivv  eadein  enim  pactione,  qua  Deus 
insliluit  lale  si^num,  ex  eadein  as- 
sislilei,  ulsil  iinuin  signuni  respectu 
cujuslihet  sif^nati,  \eleirectus,  qucin 
sifinat,  siiic  (|ii(iciimque  alio  dando 
(|U()d  si^iial. 

Ileni  ralio  est  ad  oppositum,  nam 
si  ))onatur  cliaracter  esse  aliqiiod 
l»(»siliviiiii  iii  aiiinia,  potest  pcr  di- 
vinam  potenliam  auferri,  cl  al»  (  a 
dcleri,  et  maxime  ciini  insit  ei  acci- 


(lenlalilcr,  cl  pcr  accidens.  Sed  si 
anima  potialiii'  ('(»iili^urari  (Ihiislo, 
j)cr  lioc  (|iiod  susc(q;il  lalciii  acluiii, 
(pii  iaiii  Iransiil  iii  pi-adcrilum,  et 
per  consc(|ucns  necessarium  csl  ip- 
suin  lalcm  rccepisse,  (iiiiaDciis  iioii 
potest  facere  (jiiiii  illuin  siisccpissel, 
sequercliir  (luod  illa  li^uralio  cssct 
oinnino  indelchilis  m.i^is  (|u<-iin  p(i- 
iiciido  characlcrcm  cssc  ioriii.iiii  iii- 
liaM'enteiii  anim.-c  ;  er^o  in<-i{ji,-is  sal- 
valur  islo  iiKKh»  indelehililas  liujus 
sacramenli,  v(d  confi^uralionis  hap- 
li/iili  ad  Christum,  (luam  ponendo 
characterem. 

SCUULIU.M  II. 

Resohil  dandiim  esso,  et  infundi  characlorcm 
cx  c.  Majorcs  de  Hapt.  [)Osti'a  dffiniliim  cst  in 
I'"lorontiii.  in  decrolo  Eu.^enii,  clTrid.  sess.  7. 
can.  9.  vide  loca  sanclol-urn  apud  Coccium  ci- 
talum.  Solvit  primo  argumenla  principalia. 
Vide  eum  Tusius  de  hoc  in  Oxon.  hic  ({u;pst.  0. 
a  nuin.  3. 

Aliler  dicilur  ad  qua^slionem  quod      1 1. 
character   impiimiliir  in   haplismo,  Resoiuiio 

i   u  I  I       •<    t  I-       I  Ooctoris, 

et  hoc   propler  auct(jritatem   hccle-    propier 

1       T  ,•  11 1  ,  7       auflorita- 

sicc   sub    Innocentio    111.    e.rtra  ae  icmEcde- 
Ihi/it.  et  ejus  e/fcct.  c  Majores,  uhi  ti'?em Se' 
vult    qiiod    operatio    sacramcnlalis    t-oneu- 
imprimat   characterem,    licet   dicla 
ejus  possent  ihi  faciliter  exponi.  Ta- 
ineii    pioplci-    dicluin    ejiis    l.iiiliim 
hoc  teiieo,    est   eiiiiii   p(»ssil)ilc,    et 
non  includit  contradictionem,  lalein 
formam  posse  a  Deo  in  anim.-nn  iin- 
primi.    N(»ii     laiiien    cjus   ne^-ali\a, 
scilicel  qu(»(l  ikhi    (l.iliir,    polcsl    dc- 
monstrari,  sicut  lu^c  alliriiiali\  a.  Ad 
hoc  potest  esse  uiia  c(tn^'ruenlia  la- 
lis  :    Con^-rnil   ad    forinam  iioliilem   Couj?ru- 
cl  pcrfectam,  cssc  .-ili(|iiaiii   disp(»si- ue")dni'e'3i 
lidiiciii  iinliilcni  :  liujusm(»di  csl  oc^i.  ^^*'^'"**''''''"- 
lia,  (lUcC  semper  iii  naplismo    con- 


0i4 


L1I5UI   IV. 


Ad  pri- 
mumpria- 

cipale. 
Charncter 

Circuaici- 
sionis  f|ua- 
liler  diHerl 

a  charac- 

tere  13ap- 
tismi  7 


Alia  res- 
ponsio. 


Ad  secua- 
dum. 


Ad   ler- 
lium. 


fcrliir,    nisi    sil     iinpcdiinoiiliini     iii 
susci[)ienlc ;  crgo,  clc. 

Ad  ralioncs  pi-incij^alcs  iii  ojiposi- 
tuni.  Ad  priinani  polcst  dici  iino 
modo  nc^ando  antccedcns,  (jiiod  iti 
Circuincisionc  n(jn  iinprinicl)aliir 
cliaractcr.  quia  ihi  jiolcst  conccdi 
iinprcssio  charactcris.  I''l  ad  jiro- 
balioncm,  aut  cst  cjusdcm  rationis 
cum  charactcre,  qui  imjirimitur  iii 
]iaptismo,  aut  alterius?  Potcst  dici 
quod  altcrius  rationis,  et  potestdici 
quod  unius  rationis  ducc  possunt  es- 
se  in  eodem,  ut  ducC  obligationes  in 
eodem  servo  ad  dominum  suum. 
Una,  per  quain  absolute  adscribitur 
familiee  suae,  et  alia  specialis,  pcr 
quam  sibi  sic  adscribitur,  ut  in  slatu 
militari.  Sic  in  eadem  anima  pos- 
sunt  esse  duse  configurationes  ad 
Deum  ejusdem  rationis,  per  quas 
cognoscitur  essc  de  familia  Christi. 
An  autem  sint  absolutse  vel  respec- 
tiva3  dicetur  in  quaesiione  sequenti. 

Aliter  potest  dici  negando  conse- 
quentiam,  propter  rationem  taclam, 
quia  ad  formam  perfectam  congruit 
esse  disposilioncm  preeviam  ;  gratia- 
autein  perfectior  datur  in  Baptismo 
quam  in  Circumcisione,  etidco  re- 
quirit  pcrfectiorem  dispositioncm. 

Ad  aliud,  dico  quod  per  lidcm  ot 
charitatem,  non  constituitur  iii  cer- 
to  gradu  Ecclcsia^  militantis,  quia 
illa  Ecclcsia  cx  bonis  et  malis,  jiistis 
et  injuslis,  colligitur,  ct  idco  non 
requiril  quod  liabeat  aliquam  disj)o- 
sitioncm  pran'iain  ;  scd  j^or  Haj^lis- 
mum  constituilur  homo  momhrum 
Ecclesitc 

Ad  aliud,  dico  quod  character  cst 
indclebilis.  quia  est  forma  suj^orna- 
turabs,  et  mullcc  alicC  rationcs  assi- 
gnantur,    quarum  nuHa    concludit, 


fliiiaomnis  ffjrma  supcrnaliiiabs  si-   Oua  n 
cut  cst  immcdiatc  a  iJco,  ita  immc-  racier  t 
diatc  voliiiilaric  ah  eo  conscrvalur,  u-hnfg , 
quia  Huuml  cre«.s-.se   non    necessilat'"^^'^'" 
i|)sum  ad  illud  conscrvcindum,  quia 
si(:ut   couliiigoiitcr     hoc     crcal,    ila 
coiilingonlcr   oonscrval  ;    orgo  sicut 
forma  supcrnaturalis  est  a  Dco  iiii- 
ii.odiatc,  itaimmcdiale  est  dclcbilis 
ah  ij)So.  Est  crgo  character  ideo  in- 
dolohilis,  non  quia  non  possit  dcleri 
absolute,  scd  quia  nunquam    a  Deo 
dclchitur,  quia  slatuit  istud  esse  si- 
gnum  indelebile,  nec  est  hujus   alia 
causa,  nisi  voluntas  sua.  Deus  enim 
statuit  quod   nulluin  sujicrnaturale 
in  nobis  deleret,  nisi  per  causam  de- 
mcritoriam,  sicut  delet  virtutes  in- 
fusas   propter    peccatum     morlalc. 
Character  autem  nullum  oppositum  <;'[*[*ci 
habet  demcritoric,  vel   causam  de-   P"':at 

morla 

meritoriam,  quia  stat  cum  peccato 
mortali  ;  ergo  est  omnino  indelebilis 
ex  inslilutione  divina,  et  non  quia 
est  absolutum  in  genere  Substan- 
tiae  vel  accidcntis. 


SCnOLIUM  III. 

Solvit  per  opliraam  doclrinam  argumenla, 
quae  incipiunt  a  nura.  3.  contra  characterom 
mililanlid.  Vide  euni  de  his  fusius  in  0.\iu. 
fiuaest.  0.  a  num.  17. 


Ad  j)riinam  ralionem  prioris  opi- 
nionis,  quando  dicit  quod  in  aliis 
sanclincatis  formalitcr  nihil  impii- 
iiiitur,  crgo  nec  in  consecralo  pcr 
naj)lismuiii :  ncgo  consequcntiam, 
(juiaalia  consecrata,  sicut  non  sunt 
capacia  sanclitatis  formaliler,  ut  gra- 
ticne  vel  virtutis,  ita  nec  disposilionis 
cid  sanclilalcm  formalcm  ut  gratiam, 
scd  aniina  csl  capax  utriusquc  quo- 
dain  ordinc,   et    ideo    licet  rccipiat 


12, 

Ad  pri 
mum  s 

giiUICDtl 

sculcali 
nrgaat 
chara(Gl 

ri'm,  11« 


Quarei 
consecrs 
nliis  abl 
miue  ni 

imprinj 
tur^j 


ecuu 
aii). 


niST.  VI.  QILKSTK)  VMI.  Oi3 

piimiiiii,     sciliccl    (■hiiraclLTciii,    nl  (|iii  csl    plciia  al)S(»liili<»  a  |)(i'iia  cl  a  Baptismug 

(lis|)()silion(.Mn    |)ra'\iain,   iioii  (iixti-  ciilpa,  virliilc  liiijiis  sarraincnli,  iiisi   ret  suVm 

lol  (luod  rccipial  ^raliaiii,    ad  (iiiain  <  liarackM' incsscl.    INisscl   laiiKMi  cf-  "^^j^lfiJ^^f' 

(lisponil  cliaraeler,  secnii(luin  islain  fcclnin  princijialciii  cicarc  1)(Mis  dc '""{ |^^^'^- 

opinioiUMii.  pol(Milia  ahsolnla    sine   cireclu  pro- 

A(l  se(Min(lain,  (|nan(lo  (licis,  Dens  xiino  cl  iininediato,  sed   noii  dc  po- 

non  dal  donnin  suuin   in    illo  aclii,  lciilia  ordinala,   (juia   iioii    (lisj)onil 

in  (jiio  (juis  j)eccal.  Uesj)ondeo,  luec  dare  eirectuin  jjrinciiialcin  hnjns  s;i- 

j)roj)osilio  si  accij)ialnr   universali-  (M'ainciili,    iiisi  jnins    hahenli    (dia- 

ler,sic  esl  falsa,  j)roj)lcr  characlerein  raclereni,   nl  (juoddaiii    sifiuuni  sa- 

(jui  soluin    infundilur   aclualiler  iii  (lainenli. 

aclu  inorlali,  nec  lioc  esl  iinpossihi-         \d     (juinlain,    fjuando  arf>nilnr,   Ad  quio- 

le,  quia  Deus   non  vult   sacrainen-  (juoil    sine  charactere    adeo    jiotest 

Inin  suuin  oninino    fruslrari  ;    esset  salvari  dislinclio   fidclis  ah  inlidcli, 

aulein  fruslra,  si  non  haberet  eHec-  sicutcumco,  dico  quod  licet  de  po- 

luin   sunin  proxiinum,  scilicel  cha-  lenlia  absoluta  possel    Deus  facerc 

racterein,  ut  in  ficlo,  qui  non  habel  quod  solummodo  snscij)iens  JJaj)lis- 

nec    recipit    efTeclum    jirincipalem,  inuin,    sic  distingueretur  a  non  su- 

scilicet  graliam.  et  sic  fruslratur  sa-  scipienle,    et   sic   adscriberetur  fa- 

crainenlum  I5ai)tisini  ab  efrectu  ejus  miUcTe   Christi,    et    non  suscipiens, 

principali,  impediente  peccato  inor-  volnit  lamen   Deus    in    inslitulione 

tali,  quem  lalis  non    babel,    non  la-  liujus  sacramenti  assistere  huic  ad 

inen  fruslralnr  ab  ejus  efreclu  miiuis  dandum  characterem,    tanquain  el- 

principali  immediato,  cujusiuodi  est  feclum    j)roximuin,    qui   immediale 

cbaracter.  concoinitalnr  ad    susceplionem  sa- 

3.  Ad  terliain,  quandoarguitur,  quod  cramenli. 

rtiam.  donum   gratuiu    faciens  non  datur        Ad  sexlam  dico,  quodproj)ter  nul- Adsextam 

sine  gratia,  dico  quod  haec  proposi-  luin  illorum  praicise  et  absolute  vo- 

tio  est  falsa,  si  universaliter  intelli-  kiit  Deus  tale  signum  esse  rememo- 

g-atur ;  fidesenim  est  donum  gratuin  rativum  aclus  recepli,  sed  propter  character 

faciens,  el  potest  infundi  sine  gralia,  hoc,    ut    euin  sucipiens  de   familia  c^u/u^s^^di- 

!8  po-  etmanere  gratia  corrupta.  Et  quan-  Chrisli  perUaplismum  fieret,  et  in- gnuu"^ "'" 

i  'sfne  do  dicis  quod  Deus  nemineni  curat  trarel  perporlam  Sanclorum,  in  qiia  "^^"y 

■"*■     seiniplene,  sed  perfecte,  dico   quod  priinum  introilur  iii  vilain   sj)irilua- 

est  veruin   (juantum  est  ex  se,  et  de  lem,  et  ideo  vokiit  ut  baj)lizatus  lia- 

polenlia  ejus  ordinala,   licet  de  po-  beret  ex  susceplione  sacramenti  hu- 

tenlia  absoluta  posselcurare  per  vir-  jus  aliquod  signum  quo  adscribere- 

tutem  unain,  et  iioii   per  aliam,   et  tur  familia^  su<e ;  et   licel  Christus, 

ita  possetin  ficto  recij)iente  hoc  sa-  vel  Deus  posset  cognoscere   ij)suin 

cramentum,  infunderedisposilionem  esse  de  familia  sua,  ex  susceptione 

ad  curam,  etiamsi  non  perfecte  cu-  sacramenli,  et  non  lantuin  per  illud 

ret ;  hujusmodi  est  character.  signum    impressum,    voluit    lainen 

quar-       Ad  quarlaiii,  dico  quod  Uaptismus  quod  noii   soluin  esset  a  se  cogno- 

icie?e^  nullo  inodo  haberet  effeclum  suum,  scibilis  tanquam  de  familia  per  sus- 


tiir  si- 
m  re- 

orali- 

m. 


646 


LIHHI  IV. 


ccplioncm  sacrariiciili,  scd   cliain  iil 
ab  aliis  co-^noscerelui'  esse  de  faiiii- 
lia  siia  ad   inajorciii  ^loriam    siiam, 
quod  iioii  essel  sine  cliaraclcre. 
\'y.  Sed  conlra,  sicharaclcr silsij^iiiiiii 

objeciio  susceplionis  sacramenlalis,  et  ad 
niajorem  gloriam  ejiis,  ciim  (iniMslns 
non  liabuil  cliaracterem  Ordinis  vel 
sacerdolii,  quia  non  snscepit  ab  ali- 
quo  alio  hujusmodi  sacramenta,  nec 
a  se,  quia  nihil  se  ipsiim  in  aliquo 
esse  producil,  sequitur  quod  Chris- 
tus  non  habuisset  istam  gloriam, 
quod  non  videtur  verum,  quia  ipse 
prcE  aliis  hoc  habuisset,  si  ei  ad  ali- 
quain  gloriam  hoc  perlinuissel. 

Secunda.  Itein,  tuuc  auliqui  Patres  primtT 
aUatis  tempore  legis  natura?,  non 
habuissent  istain  gloriam,  quia  non 
fuerunl  circumcisi. 

,,    .  Item,    tunc    Sacerdotes  habenles 

omnes  characteres,  tantum  haberent 
istam  gloriam,  et  nulli  alii,  quod  vi- 
detur  inconveniens. 

Ad  isias       Ad  omncsistas  instantias  deChris- 

inslan-  .        .  .  i     ,m 

tias.  lo,  antiquis  patribus  et  Sacerdolibus, 
potest  dici  quod  sicutin  natura  crea- 
ta  sunt  aliquas  perfectiones  non 
simpliciter,  sed  in  tali  natura,  quia 
sunt  i)erfectiones  supplentesimper- 
fectionem,  ita  potcst  dici  de  islo 
quod  est  perfectio  supplens  imper- 
fectionem,  et  ideo  non  compclitom- 
nino  perfecto,  nec  etiam,  competit 
illi  personcT,  in  qua  est  aliqua  per- 
fectio  major,  quam  sitista,  supplens 
imperfectionem. 
Ad  septi-       Ad  alia  duo  dico,  quod   sicut  se- 

nuiinet  oc-  ,  , .  ,  , 

lavum.  cundum  rationem  naturalem  non 
est  ponenda  pluralitasin  naturalibus 
sine  necessitate  naturali,  ilasecun- 
dum  rationem  supernaturalem  et 
fidem,  non  sunt  plura  ponenda,  ubi 
non    possunt    concludi    auctoritate 


S(ri|)lur<p,  fidei,  vel  Sanclorum, 
(11111  iiiliil  iiiveniatur  dc  characlere 
scriptiim  ad  |»ro|)()silum,  ncc  j)0ssit 
probaii  pcr  ralioncm,  vel  anclori- 
lalciii  Saiiclonim;  taiii(!n  aiiclorilale 
Kcclesiie  solum,  taiHiuaiii  fidci  j)r(i- 
baturesse,  siciit  j)atet  siipra  jicr  dic- 
tiiiii  Domiiii  Innocenlii  l^apcc  111.  et 
idco  i)roj)lcr  declarationcm  EccIesicC 
hoc  lenco. 


QU.ESTIO  IX. 

Uinnn  charader  sit  alir/ua  forma  ah- 

solitta  in  anirna  ?  1 

Alens.  'i.  part.  quxs'.  JO.  num.  i.  D.  Thom.  3. 
part.  qiuvH.  6'i.  art.2  Allierl.  /iJc  arl.  3.  D 
Bonavpnt.  /ifc  fl/7.  I  qnxsl.  i.  Ricbartl.  (ti.it. 
5.  art.  I.  qux-l.  i.  Durand.  disl.  4.  quxat.  i. 
Solus  rfj.s/.  ].quxst.  i.  art.  2.  Suar.  tom.  3. 
disp.  11.  aert.  2.  Scot.  in  Oxon.  hic  qiKCSt.  10. 
Viile  cum  1 .  Pfiysic.  quxst.  \. 

Quod  non.  Tria  sunt  in  aniina,  2.       i 
Etliic.  cap.  -3.    potentia^,   passiones  Arg, 
et  habitus.  Character  non  est  habi-   gauv 
tus,  qum /ta/jitiisest,  secundum  quem    «„» 
bcnc  et  malc  operamur)  sed  quando-   ^"*' 
que  charactere  non  beneoperamur, 
quia  stat  cum  peccato  mortali,  sicut 
cum  merito. 

Item,  si  sit  aliqua  forma  absolula,    ^55' 
non  potesl  esse  qualitas  ;   palet  dis- 
currendo   per  species  ejus  oinnes ; 
ergo. 

Item,  forma  absoluta,  habet  pro-  Terii 
priain  operationeiii ;   sed   character 
nullam   habet    virtutem    operandi ; 
ergo.  « 

Iteni  oinnis  forma  absoluta  estdc-  Quan 
lebilis  a  subjecto,  in  quo  esl ;  clia- 
racter  est  indelebilis ;  ergo.  Major 
patet,  tum  quia  forma,  a  quo  impri- 
mitur,  potest  dcslrui,  quia  non  ma-  J 
joris  virtutis  est  aliquid  destruere 
quam  facere ;  ergo   si  characler  est 


niST.  VI.  QU.ESTIO  IX.  Gt7 

foniia  absoliita  polosl   (Idcii    ai»  co,  sii^rnim    aiilciii    csscnlialilcr   rclali- 

(]ui  caiii  iiiipriiiiil  ;  liiiii    (iiiia  oiiiiiis  viiiii,   cl  siiiiililcr  cliaractcr    olili^at 

loriiia  ahsoliila   iii   sultjcclo   vidclur  cl  ((Uilij^ural  auiiiiam   (Ihristo    spiri- 

lial)C]'c  coiilrarium,   pcrijuod  poicsl  liiali  ((i^iialidiic  ;  cr^(»   d  iiiulla'  rc- 

corruiiijii.  lalioiics  ruiidaiilur   su|)cr   cliaraclc- 

RiUi,i  ad       (loiilra,    cliaraclcr    csl    dispdsilio  rcm. 

tum.      ad   <Araliaiii,  ul   f(M-mam  absolutam  ;  llcui   cliaractcr  csl   ([uaHJam    |)o-    Tenio. 

disposilio   esl  cjusdcm  {^cncris  cum  lcstas,    ul   iii  hajitismo  cst  j)(jtcsta.s 

co  ad  qiiod  dispduit ;  cr^o.  jiassiva,    pcr   (juam    lil    liomo     iia- 

llcm,  cbaractcr  assimilal  aiiimaMi  bilis    ad   susccjilioiicm    ali(uum   sa- 

i)aj)tizali  (liiristo  ;  sed  simiiiludo  csl  cramciilorum   ;     iii     (Jrdiue    autem 

uiiilas  fuiidamcnti  iFi  (jualilale ;  ergo  est    (iiiaMlam     jiolcslas     acliva     ud 

cbaraclcr  cst  (jualilas  una  iii  assiiiii-  inullos  actus  sacros  ;    iii   (lonfirma- 

iatis.  tione     simililer.     Sed    reialio     non 

est   jiotestas   passiva,   neque  acliva 

SCtiOLiLiM  I.  ad     nuiitos    aclus,    quia     non     est 

Senlentia  D.  Thomai  characterem  neccssario  principiuill     ageudi      vci     paliendi  ; 

esse  formam  ahsolutam,  suaietur  quatuor  ra-  i«>'iLur. 

lionibus.  Rclulalur   primo     quia  ipse   ponit  5<-  ^"  j,^,,^^   -^^    quolibct  Sacramcnto    ilU-    Quarto. 

gnum  loco  j;eneris  in  ejus  delinitione.  Secuiido,  .      .              \                 ... 

omnia  qucc  Irihunnlur  characteri,   salvari    pos-  Jtriinilur    aiHJUa     relallO    anuua'     au 

sunt  pcr  respccium,  et  sohit  por  optirnani  doc-  Gbristum  ;    si  i^ilur  ciiaractcr  tan- 

trinam  rationes  D.  Thomae.  Ad   nrimum    docct  |,j„^    (.ggg^    relalio,    quodliijet  sacra- 

ad  respectum  exlrinsecum  dari  per  se   motum,  ,            .          .            ,        , 

dequoins.  di.t.i.  qu.^3t.  ,.  num.  14.  ctin  "'cntum    imjDrimcret    ciiaracterem. 

i.  dist.  i3.  qoajsl.  i.  ubi  probal  dari    respcclum  Proj)ler  ba3C  itaqUO  qualuor  pouitur 

e.xtrinsecusadvenientem,  qui  non  resullat  po<i-  characler  forma  aljsoluta  ;   tuiU  quid 

tis  fundamento  et  lermino  ;  ciarissime  explicat  i     •                     ,            i    .•           . 

,    .       ,            ...       n      V    1  ,  iid    ipsam   est  mulalio  ;    tum   quia 

quomodo  hrec  slare  possint  sine  ulio   absoluto-  ^                                       _  '                  ^ 

fuiidamenlum  relationis  ;   lum  quia 

2.          Ilic  dicitur  quod  ciiaracter  est  foi-  di^nitas     vel    potestas  ;    tuni    quia 

eDtcntia  ma  absoluta  jjroplcr  quatuor  ralio-  lalis    jiGtestas,    quce    non    convenit 

jrobaiur  ucs.  Priuia  cst  isla  :  Mutatio  non  est  cuilibet  sacramento.    Sed  quidquid 

vfiyioL    iiisi  ad  formani  absolutam,  quia  nou  sit  de  conclusione,  istte  rationes  non 

est  ad  relationein  ex^j.  Phi/s.  text.  conciudunl,    et  ideo    ar^uo    contra 

10.     ad    cbaracterem   est    mulatio,  eas. 

etsi  non  ad  ali(iuani  aliain  formam  l']l  primo   conlra  ponentem   eas,  "aec  sen- 

•       n           i          •  ■                  •        1    f»     •                              teutia  reji- 

absolutam  ;  palet  in  iicio  iiaptizato,  nam   opinans  sic   deunit  cliaracte-     citur. 

qui   tamen  recijiit  cbaracterein  sine  rein,  esl  sifinum    comniunionis  di- 

gralia.  vinorum,  el  dicil  quod   sif/nam  est 

;ecundo.       Item,  secuudo  sic  :  Reiatio  uou  cst  relalivum,    lunc  arguo  :    Nibil   j)o- 

fundamentuin   reiationis,  quia  tunc  iiitur   in    dcfinitione    essentiaii  ali- 

esset  processus   in    iniinitum  ;    scd  cujus,  quod  est  extra  rationem  ejus 

cbaracter  est  fundamentum  reialio-  essentialcm,     quia     tunc    deilnilio 

uodiibet   pjg    fmia   cst  siunum    reinemorali-  non   indicaret   quidditatem  rei,  sed 

Knimi  est          '      ^                         '-'  .                          .             . 

intivum.  vuin  rcspcctu  illius,  qui  potest  jier  illa  qua3  ei  accidunl.    Sifjnufn,  se- 

illud  sijjinum  duci  in  noliliamsignali;  cundum     cum,    j)onitur    ut     genus 


G48  LIHHI  IV. 

in   (lerinilioiio  characleris,  qiiod  osl         Ilem,     aliqiia     aclio    potest    esse  ^d  rei 

rclalivuin  ;    i^ilur  ipsuin   (leliniliiin  nova   absque  inulalionc  priJLivia  ad   j°'^|r,,JJ 

noii    nolesl.  esse  al)Soliiliiiii.  forniam     alisoiulam     niwecedenlein.  «'i^eniei 

ciiaracie-      Jlem,    siciil   pliiia    noii    siinl    ixi-  Palel   (h;   i^ne  cahdacierile    Ji^rnnm,   e?f>e  m* 

risi.ropric-  .  '         .  .  .  i    .       •  i  •  '"'•" 

laics  mi-   neiida  sine  necessilaU.',  ila  nec  ijei-  ([uod   piius  iion  calelecil ;  ad  aclio- 

Dimecon-     «      ,.  ,  ,  ,  ■■  ,  i    .  i    i- 

ciudiuji    iecliiis  (!Sl    ponendiiiii    jjiopler   ali-  neiii   auLein   novain  oporlet  relatuj- 

^^iui"im°    quam  aliam  rationein  necessariam,  nem   novaiii  praH-edere,  vel  nalura, 

quam     proptcr    illam,    qua?    jxjlest  vel   tempore,  quia  aiiter  agens  na- 

conciudi    ex   isla     neccssitate.   tSed  lurale    non    plus    agerel    in     illud 

secundum'sic  opinantem,  cliaracler  passuin   modo  (piani  jirius,  ut  jjatet 

ponitur    liabere    islas    [jroprietates,  in  exeiujilo    ad    [jriinam    probatio- 

disliiKjucre,  assimilarc,  coji/ifjiirarc,  nem.   lllud  aiitem  novum    non    est 

ex    quibus     non     potesL     concludi  aliquid   absoiulum  ;    igilur  esL  res- 

quod  siL  forma   absoiuLa,  sicut  pa-  pccLus,   cL  per   consequens   respec- 

tebil  in   soivendo  argumenLa  ;    igi-  Lus   polesL  esse  novus  sine  novitate 

tur  propter  hujusmodi  pro[)rieLaLes  fundamcnLi  vei    lcrmini,   et   ila   ad 

non   est    ponenda    forma   absolula.  sccundum    [jotest    iinmediate    esse 

4.  Ad  rationes  igitur   iiias,   quando  nuitatio. 

Aii  prim.   arguitur,    quod  ad    formain   relati-         item,   lioc    palet    in  exempio    de 

'tTioih!    vam  non    est    molus  vei    mulalio,  igne    agente    in    ligiuim.    Ad    hoc  | 

^^msin-"'' dico  quod  est  faisa,  quod  patet  du-  enini  quod  ignis   modo  agal    in  ii- 

^^lhfs^^c"x-'  pliciter.    Primo,    quia     una    forma  gnum,  et  prius  non,  non  requirilur 

innsecus.  i-espcctiva,   vci  rcs[)ectus  ita  inlrin-  aliqua    forma    absolula    picecedere 

sece  advenit,  sicut   iiia  qu<c  orilur  in   igne,   vel    in    iigno,    quia   ignis 

ex  fundamenlo  posito  termino,  quia  pcr  formam   suam    absoliitam  agit, 

rciatio   non  potest  oriri  ex    funda-  et  iignum   patitur  sine  oinni  inuta- 

mento  ablato  termino,  quia  definitio  tione    ad   formam    absoiutam;   sed 

et   quiddilas   dependet   a    termino  ;  tanliim   rcquiritur   et  prcTcediL   ap- 

iile    igiLur  respecLus    iLa  iuLrinsece  proxiinaLio  agentis  ad  passum,  qufle 

adveniL,  sicul  polest  advenire  quan-  non    est  nisi  nova  relatio,  et  nova 

do  oritur   ex  fundamcnlo  et  termi-  nuilalio  ad   6'"^'/ lanlum,  et  ad  nul- 

no.    Sed  reiatio    extrinsecus    adve-  iam    formain    absolutam  ;    nec   ista 

niens    non    necessario     oritur     ex  mutatio   secundum    Ubi  necessario 

fundamento  et  termino,  sed  tantuin  requiritur,  quia  si  agens  et   passuin 

contingenler  advenit,  posito  funda-  essent  suinine  approximata,  et  non 

niento  et  termino,  quia  aliter  esset  possent  agere  et  pali    propter  im- 

oinnis  reiatio  intriiisecus  adveniens,  pedimentum,    ut   propter    obsLacu- 

eL  nuiia   rciaiio    exLrinsecus    adve-  ium,  ainoLo   impediinento  sine  oin- ^«^-J^^?jjj 

niens,  cruod  est  conLra  sic  opinan-  ni     miiLaLione     ad     Ubi,     vei    alia  cua  adv» 

'     i  .       '  .  .  .  uienspo 

tem,  ubi   disLinguit  PraHiicamenLa.  apijroximaLione,  possunl  sLatim  age- lest  caus 

....  -  .     .    .  ri  sinepc 

Polest  igiLur  Ueus  Lalein  respecLum  re  cL  paLi  ad  uivicein.  Si  igiLur  na-  siuonenc 

extrinsecus    venientem   causare   in  lura  potest  causare  respeclum  suie  ab-:oiui« 

anima   absque  mutaLione  ad  aiiain  forma  absolula   nova,   mullo  magis 

formam   absoiutam.  potesl  Deus  respectum  ab  extrinse- 


DIST.  VI.  QLLESTK)  IX.  049 

co  adveiiionteiii    caiisare   siiio   alia  lizalo,    (iiiiciiiii(|iic    polest    cogitare 

foriiia    ahsoliila  ;    lalis    auleiii    res-  ijisiiiii    inesse   sihi,    j)olesl    co^ilare 

pecUis     poiiiUir     characler,     si     sil  ijjsiiiii  reiepisse  Uajilismuiii,  cl  esse 

resjiecUis,  queiii  Deus  jiolesl  ereaie  adseiiiiluiii    faiuiiia'   (Ihiisli. 
iii  aiiiiiia  resnectu  ad  (IhrisUiiii  sine         Ileiii,  licet  ponaliir  iclalio,  jxdesl  Perv..iuiu 

.  .  ,.  .  ,  •  quis  obli- 

imilalioiie  ejus  ad  foriiiam  alKjiiam  conli^urare   animaiii  Dco,  el  ijisain  gaiur  fioe 

ai)soliilam   j>ra'viaiii.  (djligare  ad  dehiltim  jiersolvendiiin,  ,,uo  abso- 

,'h',!'-'*^',        lulenlio  aulem    IMiilosonhi  idanc  siciil   ohliiiatur    el    coiilirnialiir  ali-      '"^°" 

'"' ■"'i'"^,  est   conlra     islam   oiiiniouem,    (iiiia  (iiiis    H^di^iiosiis    ner    noUiiii    suuin 

loliiin  ad  .  '  7      11  (~  i 

eiaiiotieui  Pliilosojjhus  iioii  iiciiat  inulalioiiein  Cdirislo,   in     lali    iiradii    ad    ipsuin, 

lulniifc-  .'       .  .  .  .     '    . 

Misa.ivc-   jiosse   lieri    ad    omnem    respecUim,  siiie  alicjuo  novo  ahsolulo  in    ijiso. 

uipulem.  ,  .  .  .     .  .  , 

sea  tanluin   ad   resjiecUim  inlrinsc-  (diaracler  igiUir,  etsi    jionalur  sola 

cus    a(l\enieiitem,  (jui    jirojjric;    esl  relalio,   adhuc    jiolesl    fundare    re- 

relalio,   ul   distin-iuilur  a  generilms  lalionem  spiritualis  conliguralionis 

resj)eclivis.    jNon    negal  auleni   hoc  et  ohligalionis  aniina?  ad  (Jhrislum, 

de  relalione  advcMiicnte  exlrinsecus,  et   qui    videt    islain    relalionem    in 

quia  concedil  ad    UOi   esse  inoluin  anima,     videt     characterem,     el    e 

tam     rectuin   quam    circularem,   et  converso,   quia    character.  est  talis 

tainen  Ubi  non  est  nisi  quidain  res-  relatio.    Nec    ohstat    quod     relalio 

pecUis  extrinsecus  adveniens.  non   potest  esse   fundamentum    re- 

o.  Ilem    secunda  ralio  non  conclu-  lalionis,  quia,  ut  dictum  est  prius, 

.d  secuu-  dil,   quia   omnes    ilhe    proj)rietates  projiorlio,    qucfi    est  relalio,  fundat 

uinargu-  .  .  .  ......  •  ,    ■    i 

aieiitum.   jiossuut  convenire  characleri,  eliam-  sinuliUidinein,    et   sic   stricte    acci- 

si  ponalur  relalio  formaliler  ;  quod  piendo   simililudinem,   non    funda- ^'^'^'.'^^['g^^* 

eniiii  i)riino   dicitur  :    Uelalio   noii  tur    simililudo,     nisi     super    qua-  sumpta  la 

'  .        .  '  *  '  8ola  quali- 

potest  esse  fundamentum  relalionis,  litatem,     sicut      a^qualitas      super  laie  fuoda- 

,..,.,,..  .  ,  ,    ,.  .  ...  ,        ri  polesl. 

vel    similitudinis,   si    esset    relalio,  quanlilalem,  et  idenlitas  super  suh- 

dico   quod   assuniplum  est  falsum,  stanliam,    non    tamen    communiter 

quia  duo  hahentes  relationes  ejus-  sumendo  isia.  Sic   identitas  concer- 

dein    rationis  possunt    dici   siiniles  nit  omne   genus,  in  quanluin  fun- 

secunduni     illas ;    nain     secundum  dari   jiotest  super   omnein    formam 

Euciides.   Euclidem  in    principio   Geonielrice,  ejusdein  speciei  in  diversis  compa- 

uxaAAi  n- proportionabilitas  est  formaliter  si-  rando    unuin    ad     aliud',     sive    sit 

lationem.  i-,      i  ,•  i  p  .1  ••  •'  1 

miLitudo   proportionum,    secundum  forma    accidenlalis,    sive    suhstan- 

quam  proportiones  dicuntur   simi-  tialis. 

les,  et  tainen  jiroportionahilitas  est        Ad  tertium   dico,  quod  characler,       G. 

formaliler  relatio,   secundum  quam  etsi    non    sit   forina    alisolula,    est   ^d  leni- 

...  .  ^^  argum. 

fit  assimilalio    proporlionum  ;    igi-  tamen  potestas,  non  quidem  facien- 

lur   hahens   characterem   potest  se-  di  aliquid  iit  aclivum,  nec  paliendi 

cundum  illum  formaliler  assimilari,  aliquid   ul    j)assivuin,     sed    dicilur 

licet  sit  formaliter  relatio.  esse  potestas  instrumentaliter  agen- 

Item,  si  sit  ipse  character  relalio,  di  vel   patiendi,    alio    i)rincii)aliler 

,.    .        '.  .  *    .  .       .     .*  '  .  Characler 

potest     dici    signum    rememorati-  agente,   sic  ut  pnncipium  activum  quomodo 

.  ,  ,  •  ,  ,        dicitur  po- 

vum  ;  ex   quo  enim  mcst  q)Si  bap-  vel  passivum  ;    nam  per  cliaracle-     testas. 


C50  LIBRI  IV. 

rcm,    ul    por   i^riiHlpiiirii    aclivurii,  esse  forrnam     absolulairi,    quia  se- 

iion  elicilur   ali(|ua   actio,  (jua;  nou  curi(Iiiiii    illiini  (liciliir  ali^juis  posse  - 

prius  cliciel)alur,  (juia   lialrens  clia-  iii   ali(jueiu     acluin,    iii   fjiicrn    non 

raclerern   iioii  j)olest  iii  ali(juein  ac-  jrolesl  aiiiis,  sed    quia   Deus  assislil 

luin  Iiumanuin,  in  quein  non  poluit  lial)enti    cliaraclerem    ad     effeclum 

prius    quam     liabuit    cliaracterem,  ali(juem,  et  non  assistit  non  liabenti. 
vel  in  quem  non  j)osset  non  babens         Ivjdein  iiiodo  est  de  potestate  sus-  Ad^acra 

cbaraclerem  ;  ita  enim  polest  verba  cipiendisacramenta  alia,  utOidinem  '•ecif.iend. 

'  ■•  *  '  ,       noD  [  rffi 

proferre    et    abluere,    non    babens  et  Conrirmalionem,  quia  noii  requi- r^quiriiur 

cbaracterem  Ordinis,  sicut  liabens.  ritur  aliaforma  absolutain  baplizato,  qna  abao- 

Solum   igitur  instrumentaliter  dici-  ad  boc  ut  possit  recipere  alia  sacra- 

tur  cbaracter  posse,  vel  potcstas  res-  menla,  vel  quod  cbaracter,  qui   im- 

pectu  grvitia',  non  quia  agit  ad  gra-  primitur  in  IJaplismo,  sit  forma  ab- 

Exempiifi-  tiam,  sed  quia  Deus  assistit  addau-  solula,  medianle  qua  suscipiat  cba- 

calur.        ,         '  .  ^  ,  .         .  ,  .  ,.  ^ 

durn  graliam,  ubi  anima  cbaractere  racteres    aliorum   sacramentorum  ; 

sibi    consignatur,    quantum   esl   ex  sed  sufficit  sola  assislenlia  Dei  dan- 

parle  Dei.  IIoc  patet  in  exeinplo  de  tis    effectus   congruos   sacramentis. 

Episcopo,  qui  dicitur  aliquid  posse  Sicut  enirn  in  Religioso  professo  di- 

ex   officio  Episcopatus,    quod    non  citur    inesse     potestas    suscipiendi  M 

potest  prius,    non   quia  aliquid  ab-  Ordines,  non  autem  in  novitio,  non 

solutum  novum  modo  sit  in  eo  quod  per  aliquid  absolutum  in  uno,  et  non 

iion    piMus,    quia    secundum    istos,  in  alio,  sed  propter  alium  respoctum 

Episcopus  de  novo  non  recipit  alium  eorum  ad  Pra^latum,  sic  rn   propo-  ^ 

ordinem,  nec  per  consequens  cba-  sito,  quod  Deus  est  par^atus  ad  dan- 

ractei'em,    sed    quia   reci])it  novam  duiri  gratiam  habenti   characlerem, 

i'elationem    ad    novum   gradum   in  et  alia  sacramenta,  quai  non  daret 

Ecclesia,    per    quam   specialius    et  non     babenti    ipsum.    Patet    igitur 

excellentius  Deo  configuratur  quam  quod  non  oportet  ponere  cliaracte- 

Ad  potes-  prius.    Similiter  Judex  de  novo  di-  rem  formam  absolutam,  nec  propter 

sic  Dih'ii   citur  aliquid  posse,  quod  non  prius,  potestatem  activam,  quam   habet  in 

requiriS.  "oii  QLiia    aliquid  absolutum  aliud  Confirmationeet  Ordine,  nec  pro])ter 

sit  causatum  in  eonunc  quam  prius,  polestalem   passivam,   quam    babot  j^ 

quia  omnem  actum  humanum,  sive  ad  suscipienduin  alia  sacramenla. 
bonum,  sive  inalum,  potest  non  ju-        Ad    quartum  dico,  quod  destruit       7. 

dex  exercei'e,  sicut  judex  ;  sed  quia  primum  argumentum  :  Primo,  quia  Ad  quar- 

agens   principale   assistit  ad   actum  si  in  susceptione  cujuslibet   sacra- 

unius,   et   non   alterius,  et   ex   hoc  menti  imprimatur  respectus,  et  non 

unus  dicitur  habere  polestatem,  et  character,  vel  gratia,  quia  non  exis- 

alius  non.  tenti  in  peccato  mortali,  igitur  ad 

Similiter  est  de  Religioso  obligato  solum  rcspoctum  erit  mutatio,  cujus  t^n""^  sU 

Deo    per   votum,    secundum    quod  oppositum  voluit  per  primain  ^'titio- .^^"^1^°'*^ 

configuratur  Deo,    non  per  aliquod  nem  concluder-e.  Dico  ad  rationem  characie- 

absolutum,  magis  quam  non  obliga-  in  se,  quod  illa   saci'ainenta,  quibus 

tus.  Noii  oporlet  igitur  cbaracterem  constituitur  bomo  secundum  certum 


I 


DIST.  VI.  QU/ESTIO  l.\.  G51 

fn-adum   (Ic  faiiiilia    C.lirisli,    iiiipri-  scipsis   foniialilcr,  (jiiia  sicul  iii  po- 

numt  characltTi.Mn,  sicnl  csl  dc  (Idii-  liliis  liimianis  c(nisliliiiliir  ali(|iiis  m 

fii-mali(Mi('.  Ordiiic  cl    ha|ilisiii(».  |)cr  divcrsis  ^.iiadilms  lalis  jMdilia',  ila  ct 

(jiiaHKnno    conslilniliir  iii  dclcrmi-  iii  jxijilia  ( lliiisli  conslilnilnr  ali(jiiis 

nalo   ^radii    iii    Kcclesia.   >iiim    jicr  in    iino  ^radn    lamilia'    Cliristi    jier 

(-onfirmali(mcm    conslilnilnr    hoiiio  nimiii    cliaractcivm,  cl    iii  alio   jkm* 

in  slalii  mililari    iii    Kcclesia    ad  dc-  aliinii. 
fendendnm  lidem  Christi ;  j)er  haji- 
lismum  cl  Ordincm  iii  aliis  f;ra(lil)us  SGHOLllJM  il. 

lux-iesia'.    Sacramenla    aulem,   (jiii-        ,,  ^  .,.     , 

,  .  ...  Uclinitio  cliaiaclcris  ciini   singul.iri   explica- 

bus    non   SIC    COnstltUltur    homo    sc-  Uonc  pnrticularum  ejus,    proMcmalicus   rnanel 

CUndnm    delerminalum     fiiadum    dc  Uoclcr,  an  sit  forma  abeolula,   vcl    re?pecliva  ? 

familia      Clllisli,       non        imjjrimunt  ''>^'suai  esl  quod  quidam  dicunt,  ipsuna   tcnere 

,  .  ...  ,  qui'd  sil  lanluin  rcl.ilio  rationis,    quia   tanlum 

Characterem;     non      l^ltur     JDrojDler  ail  propu.nari  posse.  quod  sit  respectus  cxlrin- 

raliones    J)rtlidictas     OJJortel    JJOnerc  secus    realis,    terminans    niutalionem    reaiem. 

Characterem    esse    formam     ahsolu-  ^''J«  i"  O.von.  Scholium  ad  [num.    13.  Teneado 

i  csse  absolutum,  facilius  poniiur  in  prima   spe- 

cie  Qualilatis. 
Duodubia.      Scd  lilc   suul    duo    diihia ;  uimni, 

qiiid  sit    Jimdamentum    characteris,         Dico   i^ilur  ad    qiuestionem,   j)o-       8. 

si  sit  resjieclus?  Secundum  duhium,  nendo    jiriino    rationem    generalem   iiesuiuiio 

si  characteres   sunt  resjiecius,   qiii-  characteris   conlinentem  eliam   ali- biemaifca." 

])us  distingunntur  characteres?  quas   proj)rietates   ejus.     h\s/  c?i im  thaSri^ 

^"'"mi!'"^''      Ad  j)rimum  dico,  quod  si  ponatur  ('haracier  fonna  spirUualU  bnpressa^^ll'^^^^^: 

resi)ectus  fundatus   in  anima  e.xis-  in  aninia  cit/uslibct  suscinic/itis  .sa-^?^^l"^^~ 

.  .  '  ix  delini- 

tente  in  puris  naluraliiius,  sivefun-  cranientAim  materiate,   indelebititcr^^'^9'^^  p'^^- 

detur   in    essentia   aninuc,    sive  in  pcr?nanens,  sifjnans  c.c  i?istitutione 

ejus  potentia,  de  quo  dicetur  inpro-  divina  fjratiani  illius  sacramcnti,  ad 

xima  q?uestionc,  licet  relatio  intrin-  ilta??i   cf/icacitcr    disponcns.    (Jiiod 

secus   adveniens,  qua3  consequitur  auleiii   characler   sit    forina,    palet, 

iieiaiio  ia- naturain  extremornm,  non  possit  de  sive  sit   ahsoluta,    sive    resniciens. 

trinsecus  ...  ri---ir  tt.  ,  .« 

adveniens  uovo  lu  aliquo  luiHiari,  lusi  vei  luii-  Utruin  aulem  sit  forma  respecliva, 

"ovTm    damentum  sit  novum,  vel  terminus  vel  ahsoluta,  ut  hahilus    vei  dispo- 

lum  eue°r"-  po"atur  dc   uovo,    uou    lanien    hoc  sitio  qnalilalis,  non  credo  quod  jios- 

niinum.   q^[  necessc  de  respectu  extrinsecus  sit   demonstrative   jjrohari,   quia  siNonpoiest 

adveniente,    qnia    aliter    non     dis-  ralio  non    potesl  haheri,   per  quam   tradTha- 

tingnerelur    respectus     extrinsecus  demonslretur  esse,  nmito  minus  per  Sse^fo^ 

adveniens    a    respectu    intrinsecus  quain  demonstretur  esse  in  tali   vel  'lu.am^vd' 

adveniente  ;    character    igitur,    si  in  tali  genere ;  nec  potesl  proljari  a  '^t^am''' 

est    respectus,    ponetur     respeclns  priori,  ut  a  causa  sua,  quce  estDeus, 

extrinsecus  adveniens.  quia    ipsa   causa  volunlarie  lantum 

Soiutio  se-      Ad  secunduin  duhiuin  dico,  quod  et  contin^enter  causat  ;  nec  a  noste- 

cuudi.  .  ,  !•       •  •        • 

sicut    characleres     distmguerentur  riori,  ut   ah   eirectu  (\jus,   quia  iion 

seipsis,  si  essent  fornite  absoiuta',  ita  haljet  aiiquem  actum,  quo  j)otest  a 

si  ponatur  respectus,  distinguuntur  nobis  cognosci.  Simililer   patet   se- 


652 


uiun  IV. 


ciinda  C(Hi(li(i()  (jiiod  sil  impressa  in 
anima  susripianlia  sacrarnenluni  i 1 1 i- 
toral)ililcr,  noii  quod  per  illiid  sa- 
craincnluin  iinpi-iiiialiir  in  aniina, 
scd  quod  Deus  assislens  sacrainciiLo 
ipsain  iinj)riinat.  Kt  cliam  est  inde- 
lehililer  permanens,  (juia  nulliiin 
supernaturalc  debelurin  nobis,  nisi 
per  causam  demeritoriam  ;  chara- 
cter  non  liabet  talein  causam,  quia 
manet  in  malo  etficto.  Est  etiam  ex 
insiitutione  divina  Mgnans  fjratiam, 
si  eniin  ponatur  cliaracter  esse  for- 
ma  absoluta,  tunc  heTC  particula 
non  esset  de  essentia  ejus,  quia 
respectus  importatiis  per  signuin 
non  est  de  essentia  absoluti.  Est 
igitur  proprielas  respectiva  conse- 
quens  forinam  absolutam,  quia 
signat  semper  gratiam  inesse  ani- 
inae,  nisi  fictio  insit.  Est  etiam  ad 
fjratiam  fUsponens,  ut  signum  ad 
signatum,  quia  quando  duo3  for- 
mae  sunt  simul  in  aliquo  impres- 
ScB  ab  eodem  agente,  quarum  una 
est  imperfectior  alia;  forma  im- 
perfectior  est  dispositio  respectu 
formas  perfectioris ;  gratia  et  cha- 
racter  sunt  in  anima  impressi  a 
solo  Deo,  et  non  ex  ajquo,  quia 
character  est  imperfectior  gratia  ; 
ergo. 
Character      Supposito  cliam   quod   characler 

est  dispo-  „ 

sitio  ad    essct    lorma    absoluta,  non    posset 

gratiam,  et  ...  ,.  11, 

iiia  imper-  poni  nisi  qualitas  absoluta,  quia  nec 
^'^''°'""  substantia,  nec  quantitas.  Non  sub- 
stantia,  quia  est  accidens  potens 
adesse  et  abesse  praeter  subjecti 
corruplionem.  Nec  quantitas,  quia 
est  forma  spiritualis  et  simplex ;  igi- 
tur  est  qualitas. 

Characier      Sed  dubium  cst  quae  qualitas,  et 

si  sit  forma  .  •      r\  • 

absoiuta  111  qua  spccie  Qualitatis  sit? 

est  quali-         tja      i-    .,  ,        .  ,.. 

tas.  nic  dicitur  quod  est  qualitas,  non 


! 


tarnen  in  genere  Qualitatis,  vel   ali-    oiiinio 
(jua   cjiis   sj)ccie.  Quod  conlirmalur    ijonav. 
l)cr  hoc,  (iiiia  iniilla)  siint  hujusin(jdi  nef,an[""™ 
(lualitales,  (luia  secundum   IMiiloso-  chHracte- 
phuin  ll).  iNIetanlivs.  tcxt.  10.  corru-     specie 

.     .  .  ./p       quaillalis 

].'tibile  et  incorruptiljite  plus  fliffe- 
riinl  fpuim  fjenere  ;  igitur  mult(j 
magis  forma  naluralis  ct  supernatu- 
ralis  plus  diflerunt,  quam  corrupti- 
bile  et  incorruptibile ;  et  per  conse- 
quens  naturale  et  supernaturale  plus 
differunt  quam  secundum  genus, 
quia  utrumque  istorum  continetur 
sub  uno  istorum,  quia  tam  corrup- 
tibile  quain  incorruptibile,  contine- 
lursubente  naturali.  Forina  igitur  impugna- 
characteris,  etsi  sit  quahtas  aliqua,  scntentia 

,  ,  1-  ,       primo. 

quia  tamen  supernaturalis,  non  est    ^ 
in  genere,  nec  in  aliqua  specie  Qua- 
litatis. 

Gontra,  charitas,  fides,  spes,  non      jq 
obstante  quod  sint  habitus  superna- 
turales,    vere    ponuntur  in    genere  \ 

Qualitalis   secunduin   aliquam   ejus  S 

speciem,  ut  primain  ;  igitur  super- 
naturalitas  non  impedit  quin  aliquid 
sit  in  genere. 

Item,  naturalitas  et  supernatura-  secundo 
litas   eflectus,  non  sunt  nisi  condi- ii,riie^°vei 
tiones  entis   per  comparationem   ad  de?imun- 
agens;    sed    comparatio    ad    agens '"'"^g  °J*^" 
aliud  ct   aliud,  non   variat   aliquid     «i=ens. 
esse  in  genere,  quia   res  ponilur  in 
genere  formaliter  per  essentiam  pro- 
priam,  et    formalem  rationem  ejus, 
circumscripto   respectu   ad   causam 
extrinsecam. 

Diclum  etiam  Philosophi  non  va-  corrupii- 
let   pro  eis,   quia  ipse  intelligit  ibi  co^^upii- 
quod  corruptibile  et   incorruplibilc  ^runf'^!' 
plus     differunt,      quain     secundum  °^^^i\"P**' 
genus   Physicum,  quia  non   habent 
idein    susceptivum,  non  quod   diffe- 
rant    secundum    omne    genus,    vel 


I 


1)1  ST.   VI    01'  KSTIO  |\.  1153 

oiniii  iiiodo,    il;i  (|ii(>(l    iii    niillo  izc-  (jiialilalis    coriioraiis    laiiliiin  :    crf^o 

nere  IjOgicooonvoiiianl.  l*iimo  oiiiiii  (•Jiaraclcr  iion  csl    in   (|iiaila    sjiecie 

inodo    diircrunl,    sciliccl    sccundiiin  (Jnalilalis. 

geiius    Plivsieiiin,    oiniiia    (jiia'  iioii  llciii,  islo   iii(»(lo"j)osscl    diei  (ju(»d   Secundo. 

smil  Iransinulahiliaad  invicein,  (jiue.  s|)ecies  iiileilijiiiiilis,  (jiue  conlip:ural 

lainen  |)ossunt   esse,  el  sunl  iii   co-  inlcllccluiii    oiijeclo,  essel  iii  (juarla 

dein  ^•cncre   Lo^ico,  alilcr  eniiii  ra-  sjieeie     Qualilulis,     (juod     esl     fal- 

tiouale  el  irraliouale  noii   esseiil  in  suin. 

eodein  ^enere.  Aliler  j)oiiilur,  qnod  cliaracter  esl  f^y^f^Jrj^g" 

II.  Alilcr    diciUir,    quod     cliaracter,  iii  jiriina  sj)ecie  Qualilalis,  uliialii-  gf^^^Jff^pl". 

AiiaUi.ii.  nro  (ino  couli^iural  aniinain  (ilirislo,  ius,  ulilernuod  sit  iii  secunda  sne- "'' ^e' se- 

iieiileuliu.    '  '  •      /\       i-        •        •  •  cuDoa  spe- 

est  in   qnarla  sj)ecie  Qualilalis  ;  in-  cie,  ut  j)otenlia  qucedaiu  suiieruatu- ciequaiita- 

quanUiin  vero   est  j)rincij)iuiu  assi-  ralis. 

inilandi  lial)eutein  cliaracterein  alii         Dico    laineu  quod    sicut    uon  est      12. 

liabenli  illuni,  est  in    tertia  sj)ecie  ;  luediuin  ad  j)robandniii  (juod  sit,  ila 

iiKjuantnin  vero  disj)onitad  gratiain,  nec  ad  deinonslrandnni  (jiiid  sil,  (jnia 

est  disj)ositio  in   j)riina   sj)ecie  ;  in-  qua^slio  <//^/^/e.v/  pnesuj)j)onit  qucTS- 

quanluin  vero  iminobiliter   vel    iii-  tione  an   est,    et   in  demoiistrando, 

delebililer   j)erinanens,    est   liabilns  el  in  co^nosceudo  ;  et  ita  iiinllo  nia- 

in  j)rima  sj)ecie.  gis  non  potest  esse  medium  ad  de- 

lefuiaiur.       Scd  ista  rcspousio  nou  valcl,  quia  monstrandnin    quod   sit    in    aliqua 

licet    cliaracler  secundum   diversas  specie  Qnalitatis,  sicut  in  prima,  vel 

proprietates  conveniat  cum  diversis  in  secunda;  si  enim  ponatur  habilus 

speciebus  qualitatis,  non  tainen  est  in    priiiia   specie,    lioc    non    potest 

formaliter  tol  qnidditates,  sed   tan-  bene  probari. 
tuin  formaliter  una  quidditas,  secun-         Si  ar^uitur,  liabilusest,  quo  facili- s°'"*''^^l" 

^  ^-  ^  lusacquisr 

dum  qnam   si  sit  in  genere,  oportet  ter  et  bene  nos  liabemus  ad  operan-  lusdaiope- 

esse   in  aliqua  ejus  specie  determi-  dnm  ;  cnaracter  non  est  linjusmodi ;      tcr. 

nate.  ergo.  JNIajor  est   falsa  de   habilibus 

eriia  seu-      Alitcr   diciliir,  quod    determinate  infusis,  soluin  enim  ille  habilus  dat 

leulia.  .1  . 

Rejiciiur  est  iu  quarta  spccic,  quia  conhiJu rat  facilitcr  onerari,  qui   oeneratur   ex 

priuio.  .  .  .     .  '11- 

aniuiam     Christo.    Sed    illnd    iiihil  aclibus  nostris,  non  absolute,  sed  la- 

est,  quia  nihil  constitniUir  iii  aliquo  lihns  vel  lalihus,  ut  habiUis  acijuisi- 

genere,    vel  specie,   j^er  illiid    (juod  tiis.  Posset  etiaiii  ali(juis  hahilus  gc- 

transumjitive,  vel  figurative  lantuin  nerari   e.x  aclihus   non   modificalis, 

sibi  convenit ;  sic  eniin  (^hrisUisqni  scd  ahsolute  sccundum  snhslanliam 

dicitur//^/:  tnuudi,  proj)ter  ali(jnain  aclns,  (jno    non    haheinus  nos  bene 

'didiu"   jnojnietalem  ejns  fi,uurali\  ain,  esset  \(d  iiiale  ad  agendum.  Oiniiis  laiiicn 

couii-u-    iii  u-eiiere  (Jualilatis,  siciil   in.\;   \cl  forina  iii   iiilclleclu,  sive  sil  snecies, 

rare  aui-  _  '  ... 

lamchris-  jn     succie   sul^staulite     insensibilis,  sive   hahitus,   dummodo    lanien    sit 

10  (igura-  ....  ,.  .  . 

livc,  tau-   (jiiia  dicilur  lapis,   vcl   irialionalis,  mansiva,  potest  dici  hahilus  aliqno 

11 1   ico.    bed   character   non   dicilur  inodo,   et  tainen   non   dal  bene   vcl 

ligiira  formaliter,  sed  taiitnm  Iran-  male   oj)erari,  (jiiia  secundum  illos, 

suinjilive.  qiiia  fiiiura  est  projn  ietas  (jiii  jioiiiinl   characlerem  esse  liahi- 


Iiiiii,  specics   csl  |)rin(i|iiii  in  iiilclli-  (liiin  quas  (liciiiiliir    oiiiiiia    cssf^  in 

fiCMidi  (ibsolulc,  illa    spcoie,    (licolur  rjiiod     IMiiloso-  ^ 

Dniiirh.i-       Itciii,  sicul  Gx  acliiius  lioiiis  uolcsl  ulius    laiiliiiu    lo(|iiiliir   (lc    iialurali  [ 

diiferensex  ^ciicran  liabilus  iiiclinans  ad  ucne  polcnlia,    cl   iioii    de  siij)crnalurali,  1 

"'^iibus.''   ()j)eraudum,  el  cx  aclihus   iiialis  lia-  cujusiuodi  est  cliaraclcr   sccundiiin 

Jjilus  inalus  ad  inale  o])cranduin,   ila  islos. 

ex  aclibus  indifrcrenlibus  j)olest  gc-         Sed  IhTC  responsio  non  val('l,(juia  ^'"'"','J ',,[[[ 

nerari  babilus  indifrcrens,  iiec  incli-  sccunduiu   boc    nou   jjossel  iirobari  BaunaN * 

nans  ad    bene  operandiiin,  iicc  ad  liabiluin     aliquein    supcrnaluralcm  nere  qna- 

inale,  nec  facilitcr,   nec  dillicultcr,  esse  de  priina  specie  Qiialilalis,  quia  dicamen- 

sed  ad  absolule  operanduin.  diccUir   libi   qiujd    Pliilosoj)lius  lan- 

Iteni,  bal)ilus  supern<iturales  non  tum  locutus  est  de    babitii   naturali, 

dant  faciliter  opcrari.  Patet  de  infi-  cl    non  supernalurali.   Scd   quomo- 

deli  et  fideli ;  erg(3  non  est  de  ratione  documque  sit  de  boc,   non  videt-jr 

essentiali  babitus  talis  quod  sic  vel  miliirationecessariaad  ostendendum 

sic  inclinetur.  ipsain  esse  in  prima  specie  (Jualifa- 

insiantia.       Diccs  quod  omuis  babitus  super-  lis,  vel  in  secunda,  sicul  nulla  ratio 

naturalis   dat  bene  agere,  el  ita  dat  necessaria  est  ad  ostendendum   ip- 

bene  agere  quod  etiam  dat  sic  agere,  sam  esse. 

et  per  consequens  quod  sic  ad  agen-         Secunduin  dicta  potest  responderi      13. 

duminclinat.  ad  argumenta  utriusque   partis.  Ad    A.jpri- 

Soiutio.       Ad    boc  dico,   quod    ideo   dicitur  primum,    si  ponatur  babitus,  jiatet  "'"d['.!.'ie." 

?hara?te°r  dti''6  beue  agcrc,  quia  delerminate  responsio  quod   non  oportet  secun- 

'^'f,^yj  5"^"  inclinat  ad  bonum,  et  isto  inudo  po-  dum  ipsum  bene  vel  male,  vel  faci- 

test  cbaracter  dici  habitus,  quia  de-  liter    operari,    inquantuni    babitus, 

terminate  inclinat  ad  bonum,  ct  ad  quia  lioc  solius  babitus  acquisili  est, 

bene,  agere  inquantum  babitus  re-  ut    patet  supra,  non    vero   alicujus 

motus.  infusi,  sed  ideo  potest  dici  hal)itus, 

Repiica.        Si  dicas  quod  character  est  iu  pri-  quia   est   immobilis   et   indelebilis; 

ma  specic  Qualilalis,   ut   dispositio,  esse  autem   difficile   mobile  est  una 

et  non  ut  habitus,   quia  disponit  ad  conditio    habitus,  et  etiam    inclinat 

gratiam.  ad  bene  agendum  ut  habitus  rcino- 

Soiutio.        Uospondeo,    uiuis    habitus  potcst  tus,  sed  non  immediatc,  ul    i)rinci- 

esse  dispositio  ad  alium,  ut  imjierfc-  jiium  formale  elicitivum  proximuiii. 

ctior  ad  perlectum,  et  tamen  utcrque  Per  hoc  patet   responsio  ad  secun- 

est   habilus.    Ita  in    projiosib),    clsi  dum,  in   qua   spccie   Qualilalis    est 

characler  disj)onat  ad  gratiam,  vcre  j)onendus. 

tainen  est  habiliis,  elsi  imjierfectior         .\d     argumcntum     terlium    dico,    '^'j,nf'"^''^ 

illo  ad  quem  disj)onit.  quod    iion    oporlet    ipsain    forinam 

imperfec-      Si  ctiam    coutraviam   seciindam  absolutam  de  genere  Qualitalis  esse 

tlTsV^olest  dicalur,  quod    non   est   in   secunda  principium   operationis  immedialc, 

uon^^em^^dis  specie   Qualitatis,  et   hoc   probelur  sed  vel  sic  vel  sic  dispositionem  ad 

pouere.     ^^^j,  omncin  proprictatem   potcntia^  foriiiam,  qucT  esl  principium  proxi-  'J 

naluralis.    vel    impolentiiP,    secuii-  inuin  ct  imincdiatum  operationis,  et 


^ 


UO). 


DIST.   VI.  (Mi.KSTlo  .\. 


,.»•»• 
i).>.i 


1  qiiar- 
tiim. 


ralio- 
liiiop 
iilum. 


laracler   ^^^'    ^'^^   '•'     |)n)|)Osil(i.    I)is|i(illil     (T^i  i 

iiio*^    <'li<inirl(M"    iu\    liraliiiiii,    iil    si<.iiiuiii 
iiiame\  nioxinni iii ,  (■iijiis  iioii  csl  ('.\  iialiiia 

IDil  lUS-     I  '  <' 

uiioue.  siia,  slmI  e.\  iiislilulioiio  (liviiia,  (jiiia 
Dlhis  (lisposuil  assislcrc  siMiipur  suo 
si^no,  ul  sil  vcruiii;  qu.iuluiM  esl  e.\ 
parlo  sui,  el  liabeal  socuin  sij;ualuin 
suuin. 

(juod  voro  ultorius  addilur.  ({uod 
lunc  possel  corruinpi,  dico  (pKul  di- 
ciliir  incorruplihilis,  (luia  nullaiii 
causain  corruplivani  liahot.  Si  oniin 
ali(]uain  liaherot,  illa  soluin  denieri- 
toria  essot,  quia  niilluin  superna- 
lurale  liabet  aliiid  corruplivuin,  sed 
tainen  deineritoriain  noii  iialiot.  Pa- 
tet,  quia  manet  in  fictis  ;  Deus  tameii 
de  potentia  sua  al)solula  possol  ip- 
suin  corrunipore,  ul  supra  dictuin 
est. 

Ad  priiniiin  in  op|)osituni,  dico 
secunduin  aliain  viain,  qiiod  non 
est  disposilio  ad  graliam  ox  natura 
sua,  sed  e.\  assistenlia  Doi,  qui  oi 
assistens  dat  ^-ratiam  oinni  liahenli 
illiid  signum. 

.Vd  aliud,  palct  quomodo  anima 
potest  dici  assimilari,  etc.  non  quod 
sil  sola  rolatio,  quia  secundum  lola- 
tiones  ejusdem  speciei  polest  aLlendi 
simililudo. 


QU/ESTiO  X. 
IJtrum  character  sit  in  essentia  aiiimse  ? 

.\lons.  4.  j)art .  qu;cslA9.  mcmb.  .'1  I).  UonavtTit. 
Itic.  I.  yarl.arl.  i.  (ju/est.  3.  ll'chani.  dist.  5. 
ari.  J.  (imest.  2.  l).  Thom.  '.).  parl.  qu.vsl.  01. 
arl.  1.  Durand.  di.^il.  4.  f/uxsl.  i.  Aureol.  ibid. 
qu,vst.  I.  arl.  i.  Gab.  Iiic  quxst.  2.  arl.  '.^. 
Suarez  ;5.  tom.  disp.  ii.  .s.  J.  Scol.  in  Oxon. 
Iiic  quarst.  11. 

1.  Ouod  iion.  r.haracl(n'  disponit  ad 

imeu-  iidoin,   quia    iior    eum    disliiiiiuilur 
ua3°     fidolis  ah  inlidoli ;  disposilio   autoin 


cl  illiid  ad  (jiiod  disjioiiil,  suiil  iii 
codciii  ;  liilcs  csl  iii  jiolciilia  aiiiiua', 
iioii  iii  csscnlia ;  ij,Mlur,  olc. 

(loiitra,  charactcr  disjionit  ad  ;iia- 
liam  ;  scd  hahiliis  cl  disposilio  eo- 
dcin  inodo  suiil  in  oodcin  subjocto, 
sicul  lu  accipis;  orj.io  cuin  ^^alia  sit 
in  ossonlia  anima»,  erit  ot  charactor, 
qiii  cst  dis|)osilio  ojus. 

scnoLiu.Vx  I. 

Senlentia  D.  Thonia;  characlerem  esse  in 
inleilccti),  refellitur,  quia  esl  dispositio  ad  f;ra- 
t'ani,  et  haec  secunduni  ipsum  esl  in  cssenlia 
animn;  ;  ergo  ejus  dispositio  non  potcst  esse  in 
posleriori  susceptivo.  llejicit  clarissime  ratio- 
nes  I).  Thomae. 

llic  dicilur  quod  character  non  est 
in  essentia  anima),  sed  in  ejus  po- 
tentia  inlolloctiva  principalilor,  el 
noii  in  voluntate.  Primuin  doclara- 
liir  sic,  nain  anima  et  potentia  spi- 
rilualilali  j)roportionahiliter  subsli- 
tuuntur,sicutperfectihileporfocti()ni, 
unde  siciit  gratia,  quia  est  qua'(him 
vita  spiritualis,  est  in  essentia  aiii- 
ma',  qucG  est  vita  corporis  per  so,  ila 
character,  qui  est  quaHlam  spiritua- 
lis  potontia,  est  in  potentia  naturali, 
et  non  in  essentia  nisi  mediante 
potentia. 

Scd  in  qua  potentiaVDicitnr  quod 
in  |)olonlia  inlolloctiva,  quia  chara- 
cter  i^rincipalitor  respicit  ima^inom, 
cum  sil  quaMlam  liguratio  Irinilatis 
croala:  ad  Trinitatem  increalam. 
Ima^o  aulem  [^rincijialitor  consislit 
iii  iiilcllccliva  jiaiio,  quia  o.\  mcnio- 
ria  ot  intoUi^enliaoritur  voluiilas, 
undo  tola  ima^o  esl  in  inlollectiva, 
ut  in  radice  ;  et  ideo  oinne  ([uod  at- 
Iribuiliir  homiiii  raliono  imafiinis, 
[irincijialitcr  ros[)icil  in  loliim  c.\ 
consequenli  airoctum. 


Alllriiiati- 

VULU. 


Opinio  D. 
Thomae. 


cnn 


unni  IV. 


Impuf,'na- 
lur  priiiio, 


Secundo. 


Tertio. 

Polenlia 

naluraiis 

est  sub- 

jectum 

immedia- 

lum  super- 

natura- 

11  u  m . 


i. 


Quarto. 


Contra  (lis})()siLi()  ad  forinam  iiuii- 
qiiain  esl  in  subj(icl(j,  xel  siiscepli- 
vo  posteriori  susceplivo  fornice.  Pa- 
tetin  (lis[)Osilione  ad  [foiniain,  des- 
cendendopersingiilas  disposiliones; 
sed  cliaracter  est  dispositio  ad  gra- 
tiani  ;  ergo  non  est  in  subjecto  vel 
susceptivo  posteriori  susceptivo  gra- 
tiae.  Si  igitur  gratia  sit  in  essenlia 
aninioe,  constat  quod  potentia  ani- 
mffi  est  poslerior  cssentia  aninue, 
quia  secuiidum  eum,  est  accidens 
ejus;  igitur  character  nullo  niodo 
erit  in  potentia  animfle. 

Item,  consequentia  istius  iiiliii 
valct,  quia  non  sequitur,  si  gratia 
est  principium  vita3  spiritualis,  ergo 
erit  in  essentia  aniniffi,  a  qua  primo 
est  vila,  sicut  in  subjecto.  Piimo, 
quia  prima  perfectio  supernaliiralis 
est  in  anima  secundum  primam  per- 
fectionem  ejus  naturalem.  Sed  pri- 
ma  perfectio  naturalis  essentia?  ani- 
mae  est  ejus  potentia,  et  priraa  per- 
fectio  supernaturalis  est  gratia  , 
igitur  ipsa  erit  primo  in  potentia. 

Item,  habitus  supernaturales  non 
ponuntur  in  habitibus  naturalibus, 
ut  in  suis  propriis  susceptivis,  sed 
susceptivum  ulriusque  esi  potentia 
immediate  ;  igitur  a  simili  in  eodeni 
ponentur  ut  in  subjecto  susceptivo, 
pu(a  ])i)lentia  supernaturalis  et  na- 
turalis;  igitur  si  potentia  naturalis 
immediate  sit  in  essentia  anima3,  et 
character,  qui,  secundum  eum,  est 
quffidam  potentia  supernaturalis  in 
secunda  specie  Qualitatis. 

Itcm,  quod  posteasecundodicilur, 
quod  voluntas  oritur  ex  intellectu, 
et  continetur  in  eo,  ut  in  radice, 
quirro  quomodo  inlellectus  conti- 
net  voluntatem,  aut  ut  matoriale 
prius    ordine    nalura^    suo    formali 


i 


C(jiiliiiel  suum  fMiinalc  ;  (H  sic  iioii 
consistit  imago  pi  iiKi|)aliler  iii  iii- 
tellectu,  sod  in  volunlale,  (piia  non 
pra3Cedil  ut  radix,  iiisi  tantu/n  |)ri(j- 
ritate  (jrdinis  et  imperfectionis,  (jiiia 
omnis  talis  C(ji)tinentia  esl  imperfe- 
ctioris  ad  perfectius.  Siaulem  intel-  iVieliSjJJ 
ligitur  continere  voluntatein  et  lo- i"^''^'^'^'''''- 
tam  imaginem  virtualitcr,  et  conli- 
nentia  virtuali,  tunc  esset  intellectus 
potentia  perfectior  quam  voluntas, 
quod  est  falsum,  quia  qiiod  ordina- 
lur  ad  aliud  est  imperfectius  eo  ;  iii- 
tellectus  et  actus  ejus  ordinalur  ad 
voluntatem  ;  ergo.  De  hoc  alias.  * 


•lufra  d. 

49.  quxtt 

4. 


SCHOLIUM  II. 

Vera  sentenlia  characterenn  esse  in  volun- 
tale,  in  qua  est  gratia  ad  quam  disponit,  ut 
probat  Doctor  2.  d.  26.  q.  un.  et  charilas,  qnaj 
iridislincta  est  a  gratia,  iil  probat  ibidem  d.  27. 
q.  unica. 


0. 


jeclarl  ii 

voliiiilate 

probalui 


Respondeo  ad   qua3stioneni,  quod 
gratia  non  est  aliud  quam  charilas,    iJiciiio 

.  .  ,.,  qiia;slio- 

ut  oslensum  est  in  primo  Libro.  hU. 
Charitas  est  subjective  in  voluntate,  c:iiara?iV 
formaliler  eam  perficiens;  igilur  et 
gratia.  Sed  gratia  est  principalis 
effectus  hujus  sacramenti,  et  cujus- 
libet  alterius,  ad  quem  principaliler 
ordinatur,  et  quam  concomilantur 
fides  et  spes,  quia  Deus  non  infuii- 
dit  gratiam  sine  aliis  virtnlibus.  Igi- 
tur  cum  Baptismi  effectus  sitablutio 
aninuT  a  peccato,  et  hoc  pra?cise 
fiat  ])er  gratiam,  sequitur  quod 
]jiincii)aIJs  efTectus  Baptismi  sil  gra- 
tia;  gralia  est  in  eodem  in  quo  cha- 
ritas,  scilicet  in  voluntate;  sed  pro- 
babile  est  dispnsitionem  ad  aliquem 
effectum  recipi  in  eodem  in  quo  ro- 
cipilur  effeclus  principalis,  ad  quem 
disponil ;  igitur  character,    qui  dis- 


DIST.  VI. 

ponil  ad  ^raliain,   eiit  in  volunlate, 
sieut  el  ^ratia. 
iBrma-       (loiilinnalu i*  ratio,  (inia  eliaiackM- 

charac-  .  •         i  i  i-         •        • 

m esse  est  siiiiuiMi  eujusiiain  (>l)li,uali<»nis 
i-^aiio-  anima'  ad  Deuiii,  et  iinpoiial  lalein 
i")eum!'  (>l)iigalioneiii  iii  eodeiii;  i^ilur  eril 
eliaraeler  subjeetive  iii  (luo  el  (>l)li- 
^alio  ;  sed  obli^alio  esl  in  voiuiilale, 
quia  sieut  ohli^alio  faela  ab  hoinine, 
est  in  ejus  volunlale,  ila  faela  Deo 
erit  in  ejus  volunlate ;  i^ilur  elia- 
raeter,  quo  aniina  obli^atur  Deo, 
erit  in  volunlate,  per    cujus  acluin 


G. 

meotum 


QU/ESTIO  X.  »J.^J7 

lioino    voluntarie    seipsuin    obli^at 
Deo. 

Ad  rationeni  in  eontrariuin  dieo, 
(|uod  (iiaraeler  jiriino  el  piincipali- 
lcr  cst  disposilio  ad  j;ratiain,  et  ex  priuci|.aie 
eonsecinenti  ad  alias  virlutes  qua? 
iioii  iiiluiiduiilur  iiisi  pcr  ^raliain. 
Kt  sic  ex  pra^dictis  qmeslionibus  de 
JJaplisino,  jjalent  particuhe  dennilio- 
nis  sujira  posita',  el  (pnjinodo  if^sa 
conlinet  oinnes  istas  (iua'sliones 
qu^esitas  de  IJaptisino. 


FINIS  TOMI  VIGESIMI  TKHTII. 


ToM    XXIII. 


INDEX 


REPORTATORUM     PARISIENSIUM. 


LIBER  SEGUNDUS 


(CONTINUATIO). 


DISTINCTIO  DUODEGIMA 

De  natura  materise. 


QUiESTIO     I.  Ulrum  materia  sit  enlitas  dislincla  a  forma 1 

II.  Ulrum  maleria  possit  esse  sine  fornia  virlute  alicujus  causoe  ...  14 

III.  Ulrum  maleria  in  rebus  materialibus  sit  principium  dislinguendi  in- 

dividua 20 

IV,  Utrum  quantilas  sit  principium   formale  individuandi  substanliam 

materialem ibid- 

V.  Utrura  substantia  materialis  per  se  sil  individua 25 

\'I.  Utrum  subslantia  materialis  per  aliquid  positivum  sit  hxc.     ...  33 

VII.  Utrum  substantia  malerialis  sitiiidividuaper  esse  actualisexistentiae.  35 
VIII.  Ulrum  substanlia  materialis  per  aliud  posilivum  pertinens  ad  genus 

subslantiaisitindividua 36 


DISTINCTK)  l)l':(:iiAlA  TiauiA 


QU.KS'I10  UNIC.\.  Utrum  lumen  -il  ()ropria  specios  sensibilis  lucis  corporalis. 


6G0  I.NDKX 


DISTINCTKJ  D|<(:iMA  QUAIITA, 


QUvESTlO     I.  Ulriim  co^lum  sit  subslanlia  simplex 48 

II.  Ulrum  siiil  plurcs  cieH  mobilcs 55 

III.  Utrum  slell;je  aliquid  aganl  in  inferiora 58 


DISTINCTIO  DECllMA  QUINTA. 


QU^STIO  UNICA.  Utrum  maneant  elemenla  in  mixlo 63 


DISTINCTIO  DECIMA  SEXTA. 


QUiESTIO  UNICA.  Ulrum  imago  Trinitatis  consislat  in    tribus    potentiis   animee 

dislinclis 67 


DlSTliNCTKJ  DECIMA  SEPTIMA, 


QUyESTIO     I.  Utrum  anima  Adse  fuit  crealaincorporc 78 

IF.  Ulrum  Paradisus  sil  locus  conveniens  habitationi  humanai  naturse.  80 


DISTINCTIO  DECIMA  OCTAVA. 


QUiESTlO     I.  Utrum  in  materia  naturali  sitratio  scminalis  ad  formam  educendam 

de   ipsa 83 

III.  Utrum  formabalur  corpus  Evas  de  cosla  ut  do  ratione  seminali  .     .  90 


DISTINCTIO  DECIMA  N(INA, 


QU-KSTIO  U.NICA.  Utrum  in  slalu  innoceniiechomo  fuissel  iramorlalis 91 


INDKX  <'.r,i 


niSTLNCTlO  NK.KSI.MA, 


QTiESTlO     I.  Ulriim  (ilii  iii  slalii  innocenlia)  fuissenl  coiinrmali  iii  juslitia.     .     .  95 

II.   \  Iriim  in   slalu    innoccnlia;   fuisscnl   solum  illi  generali   qui  niodo 

sunl  elecli *J7 


DiSTIXCTK)  VICJKSIMA  PULMA 


QU.I^STIO  UNICA.  Utrum  primum  peccalum  Adre  poluit  esse  venialc 100 


DISTLXCTIO  VIGESIMA  SECUiNDA. 


QU/ESTIO  UXICA.   Ulrum  peccalum  Ad;e  fuil  gravissimum 103 


DISTINCTIO  VIGESLAIA  TERTIA, 


QU^STIO  UNICA.  Ulrum  Ueus  possil  facere  voluntatem  impeccabilem.     .     .     .         106 


DISTINCTIO  VIGESIMA  OUAmA. 


QUtESTIO  UNICA.  Ulrum  porlio  superior  sit  diversa  polenlia  a  portione  inferiori.         112 


DISTINCTIO    VIGESIMA  QUINTA. 


QUiESTIO  UNICA.  Utrum  aliud  a  volunlale  causal  actum  ejus  effeclive.     ...        117 


002  1M)EX 


DISTINCTIO  Vl(Ji:SIMA  SEXTA. 


QU^STIO  UNICA.  Utrum  gratia  sit  in  essenlia  animae,   vel  in  volunlale.     .     .     .         430 


DISTINCTIO    VIGESIMA  SEPTIMA. 


QUiESTIO  UNICA.  Utrum  gralia  sit  virlus 134 


DJSTINCTIO  VIGESIMA  OCTAVA. 


QUiESTlO  UNIGA.  Utrum  liberura  arbitrium   sine   gratia  possit  cavere  a  morlali 

peccato 137 


DISTINCTIO  VIGESIMA  NONA. 


•QUiESTIO     I.  Utrurn  in  nobis  requiratur   gratia,  ut  principium  activum.     .     .     .         142 
II.  Utrum  justilia  originalis  in  Adam  fuit  donum  supernaturale  .     .     .         146 


DISTINCTIO   TRIGESIMA 


QU^-ESTIO     I.  Ulrum  quiiibet  naturaliter  propagalus  coutrahat  aliquod  peccatum.         151 
II.  Utrum  peccalum  originalesit  carentiajustiliee  originalis ibid. 


DISTINCTIO  TRIGESIMA  PRIMA. 


QUiESTlO  UNIGA.  Ulrum  anima  contrahal  originale  peccalum  a  carne  iDfecla.     .        153 


INDKX  663 


DISTIXCTIO  TKKIKSIMA  SKCUMU. 


QUyESTIO  UNIi^A.  Ulrum  peccalum  originale  rcmillalur  in  Baplismo 153 


DISTINCTK)  TIU(ii:siMA  TKKTIA. 


QUililSTlO  UXICA.  Uirum  fola  poena  damni  debelur  peccalo  originali 154 


DISTINCTK)  TIUGKSIMA  QUARTA. 


QU.*:ST10  UXICA.  Ulrura  bonum  sit  causa  mali 169 


DISTLNCTK)  TRKJESIMA  QUINTA. 


QUiESTIO  UNICA.  Utrum  peccalum  formaliler  sil  corruplio  boni 17 


DISTINCTIO  TRICESIMA  SEXTA. 


QU.(EST10  UNICA.  Ulrum  peccalum   sit  poena  peccali 18"? 


DISTINCTIO  TRIGESIMA  SEPTIMA, 


QU/ESTIO     I.  Utrum  maleriale  peccali  sil  immediale  a  Deo 19( 

II.  Ulrum  aclus  ille  sit  a  Deo,  ut  peccalum ibid. 


OGl  INDEX 


DISTINCTK)  TRIGE8IMA  OCTAVA. 


QU^STIO  UNIGA.  Utrum  intentio  sit  actus  volunlalis  circa  finem  ultimum.     .     .        200 


DISTINCTIO  TRIGESIMA  NONA. 


OUiESTIO     I.  Utrum  synderesls  sit  in  voluntate •     .        203 

II.  Utrum  conscientiasitinintellectu  velin  voluntate ibid. 


DISTINCTIO  QUADRAGESIMA. 


QUiESTIO  UNIGA.  Utrum  omnis  actus  sit  bouus  ex  fine 2C9 


DISTINCTIO  QUADRAGESIMA  PRIMA 


QUiESTIO  UNIGA.  Utrum  possibile  sit  actum  humaniim  esse  indifl^erentem.     .     .        211 


DISTINCTIO  QUADRAGESIMA  SECUNDA. 


QUiESTIO     I.  Utrum  in  cogilalione  possit  esse  ratio  peccati -    .  214 

II.  Utrum  ratio  peccali  possit  esse  in  sermone ibid. 

III.  Utrum  ratio  peccati  possit  esse  in  opere 213 

IV.  Utrum  divisioHieronymisit  sufficiens ibid. 


DISTINCTIO  QUADRAGESIMA  TERTIA. 


QUiESTIO  UNICA.  Ulrumpossibilesitpeccare  inSpiritum  sanctum 227 


INDEX  OGS 


DISTI.XCTIO  OrADRAOESIMA  orVHTA. 


QUiESTlO  UMCA.  LJlrum  polentia  peccandi  sit  a  Deo 231 


LIBER    TERTIUS. 


DISTINCTIO  PRIMA. 


QU.ESTIO     I.  Utrutn  possibile  sit   naluram  humanam    personaliler  subsistere  in 

personaalleriusnaturae,  vel  in  alia  natura 234 

II.  Ulrum  possibile  sit  naturam  humanam  personaliter   uniri    uni  soli 

personae    divinae 238 

III.  Utrum  nalura  humana  possit  personari  simul  in  tribus  personis.     .         244 

IV.  Ulrum  possibile  sit  plures  naturasesseassumptas  simul  ab  una  per- 

sona 245 

V,  Utrum  suppositum  creatum  posset  sustentare  aliam  naturam.     .     .      ibid. 


DISTINCTIO  SECUNDA. 


QUytSnO     I.  Utrum  tota  natura  humana  fuit  primo  et  immediate  unita  Verbo.     .        231 
II.  Utrum  possibile  sit  aliquam  naturam  personari  Verbo,  et  non  frui 

Deo 256 


DISTINCTIO  TERTIA. 

De  conceptu  B.   Virginis. 
QU.rt;STIO     I.  Utrum  B.  Virgoconceplafuit  inpeccato  originali 261 


666  INDEX 


De  conceptu    Christi. 


II.  1'lrum  (>l:rislus  fuit  concoptussinc  originale 267 

III.  Utriim  incarnalionenn  pra^.cessil  organizalio.  el  simililer  animatio.     .         2G8 


DISTJNCTIO    UUARTA. 


QU^STIO     I.  Ulrum  beata  Virgo  fuit  vera  mater  Chrisli 272 

II.  Utrum  heata  Virgo  fuit  naluraliler  mater  Christi ibid. 


DISTINCTIO  QUINTA. 


QUiESTIO  UNICA.  Utrum  natura  divina  potuil  assumere  pcrsonam  creatam.     .     .        280 


DISTJNCTIO  SEXTA. 


QUiESTIO     I.  Utrum  in  Christo  sit  aliquod  <?sse  aliud  esse  abfsseVerbi  increalo     .         283 

II.  Utrum  Christus  sit  aliqua  duo 287 

III.  Quid  tenendum  de  opinionibus  quorumdam  hic 289 


DISTINCTIO  SEPITMA. 


QUiESTIO     I.  Utrum  hsec  sil  vera  :  Deus  est  liomo 293 

II.  Utrum  sit  haec  vera  :  Deus  factus  est  homo "...  297 

III.  Utrum  heec  sit  vera  :  Homo  est  factus  Deus ibid. 

IV.  Utrum  Christus  sit  prsedestinalus   esse  Filius  Dei 301 


DISTINCTIO  OCTAVA. 


QU^STIO     I.  Utrum  in  Christo  sit  Tilialio  realis  ad  Matrem,  alia  a  filialione  ad 

Patreia 305 

11.  Utrum  relalio  Christi  ad  Matrem  sit  relatio  accidentalis 306 


INDEX  '^^"^ 


DlSTIXnfO   XOXA, 


QU.tSTlO  UNICA.  Ulrum  cullus  lalritc  debealur  Chrlslo  secun<luin  naturam    liu- 

manam 31 1 


DISTINCTIO  DKCIMA, 


OUESTIO  UNICA.  Utrum  Chrislus  sit  filius  adoptivus  Dei 317 


DISTINCTIO  UNDECIMA. 


QUiESTIO     1.  Utrum  Christus  sit  creatura 320 

II.  Utrum  Christus  secundum  quod  homo  sit  creatura ibid. 


DISTINCTIO  DUODECIMA. 


QU^STIO  UNICA.  Utrum  Christus  fueritimpeccabiiis: 326 


DISTINCTIO  DECIMA  TERTIA. 


QUililSTlO     I.  Utrum  possibile  fuit  conferri  animoe  Christi  summam  gratiam  confe- 

ribilem   creaturae 331 

II.  Utrum  summa  gratia  sit  collata  animaeChristi ,  ibid. 

III.  Utrum  possibile  fuit  animae  Chrisli  frui  fruilione  summa  creata.     .  332 


DISTINCTIO  DECIMA  QUARTA 


QUi^STIO     I.  Utrum  possibile  fuit  intellectum  animai  Christi  primo  et  immediate 

videre  Veibum  perfecte  perfectissima  visione 343 


008  TNDEX 

II.  Ulrum  poesibile  fuit  animam   Christi  nosse   omnia  in    Verbo,  quae 

Verbum  novit 

III.  Ulrum  anima  Christi  perfectissime  novil  omnia  in  genere   proprio. 


343 

354 


DISTINCTIO  DECIMA  QUINTA, 


I 


QUvESTIO  UNIGA.  Ulrum  in  Christo  fuil  passio  secundum  porlionem  superiorcm.         3G1 


DISTINCTIO  DECIMA  SEXTA. 

QUvESTIO    I.  Ulrum  Christus  assumpsit  necessitatem  morienii 367 

II.  Utrum  in  potestate  animee  Christi  f uit  non   mori  tunc   ex   violenlia 

pe.ssionis ibid. 

DISTINCTIO  DECIMA  SEPTIMA. 

QUi^STIO     I.  Utrum  in  Christo  sinlduse  volunlates 375 

II.  Utrum  Ghristus  aliquid  voluit,  vel  aliquid  oravit,  quod  noii   fuit  fa- 

ctum ibid. 

DISTINCTIO  DECrMA  OCTAVA. 

QUiESTIO  I.  Utrum  Christus  meruit  in  primo  instanti  suae  conceptionis.     .     .     .  379 

1!.  Utrum  Deus  potest  remittere  culpam  sine  iofusione  gratiae.     .     .     .  391 
III.  Utrum  sit  necessarium   ponere   habitum   charitatis  in  anima  Christi 

propter  actum  fruitionis  verse 393 


DISTINCTIO  DECIMA  NONA. 


De  mertto  Christi. 


QtJiESTIO  UNICA.  Utrum  Chnstusmeruilomnibusnobisgratiam  et  gloriam.     .     .        4'jl 


INDEX  60y 


DlSTLNCTiC)   \  Kii:SIMA, 


QUiflSTlO  UNICA.   Ulrum  ncccsse    full    gcnus   humanum  rcpararl    pcr  passioncm 

Chrisli 40'J 


DISTINCTIU  VKiKSlMA  PlllMA, 

De  Christi    mortui  curpore. 


Ql^^ESTIO  UNICA.  Ulrum  corpus  Glirisli  fuisset  pulrefaclum  si  resurreclio  fuisset 

dilala 417 


DISTLXCTIO  VIGESIMA    SECUNDA. 


QU-ESTIO  UNIGA.  Utrum  Chrislus  fuit  homo  in  Iriduo  mortis 421 


DISTINCTIO  VICESLMA  TEUTIA, 


QU^STIO  UNIC.^.  Ulruiii  ponenda  sil  fides  infusa  respectu  credibiUum  ....         433 


DISTINCTIO  VIGESIMA  QILVRTA. 


QU.ESTIO  UNICA.  Utrum  credilum  potest  esse  scilum,  vel  e  contra 446 


DISTINCTIO  VKiESIMA  OlUNTA, 


nU.€STIO  UNICA.  An  anle  Ghristi  udvenlum  fuil  eadem   fides  nccessaria  ad  salu- 

tem,  quai  post   ejus  advenlum,  et  an   de   eisdeiu    credibilibus 
quse  credil  Ecclcsia 4ij0 


670  1X1)I':X 


DISTINCTIO  VIGESIMA  SEXTA. 

De  spe. 

QUiESTIO  UNICA.  Utrum  spes  sit  virtus  theologica  a  fide  et  charitate  distincta.     .        467 


DISTINGTIO  VIGESIMA  SEPTIMA. 

De  charitate. 
QU.^STIO  UNICA.  Utrum  ponenda  sit  charitas  infusa 479 


DISTINCTIO  VIGESIMA  OCTAVA. 

De  diligendh  ex  charitate. 


QU.^STiO     I.  Ulrum  eodem  habilu  diligimus  Deum  et  proximum 488 

II.  An  habenli  charitatem  necessarium  sit  diligere  proximum.     .     .     .        490 


DISTINCTK)  VIGESIMA  NONA. 

De  dilectione  sui  ipsius. 

QU/ESTIO  UNICA.  An  homo  tenealur  post  Deum  maxime  diiigere  se 492 


DISTINCTIO  TRIGESIMA. 

De  dilectione  inimicorum. 
QUiESTIO  UNICA.  Utrum  inimici  sint  diligendi  ex  charilate 495 


INhKX 


r,7l 


DISTJNCTK)  TllKiKSl.MA   IMdMA 

De  duratione  charitatis. 


QU/ESTIO  UNIGA.  Ulrum  sola  charilas  manel  in  palria. 


500 


DISTINCTK)   TRIGKSIMA  SECUNDA. 

De  dilectione  Dei. 

QU^STIO  UiNICA.  Ulrum  Deus  diligal  omnia  *qualiler  ex  cliarilate 504 


DISTINCTIO  Tlll(Ji:SIMA  TERTIA. 

De  virtutibm  moraliOus. 

QU^STIO  UNICA.  Utrum  virtutes  morales  sint  in  volunlate 510 


DISTINCTK)  TRKJKSLAIA  OUARTA. 

Dc  virtutibus  et  donis. 

QUi1£STI0  UNICA.  Utrum  vidulos,  dona,  fructus  el  bcaliluciines  dislinguanlur.     .         52.3 


DISTINCTIO  TRlGKShMA  QUINTA. 

/)e  nalura  donoruin. 


QU.^STIO  UNICA.  Utrum  sapientia,  scienlia.  inlelleclus,  consilium,  sinl  habilus 

inlellectuales 5:^0 


G72  INDEX 


LIBER    QUARTUS. 


DISTINCTIO  PRIMA. 

De  creatione  et  sacramentis  in  genere. 


QUiESTIO     I.  Utrum  possibile  sit  aliquam  crcaturam  habere  aliquam  causalitatem 

effectivara,  respectu  alicujus  efTeclus  producendi  pcr   creationem.         531 
II.  Utrum  hsec  sit  per  se  essentialis  definitio  sacramenii  quod  est  invi- 

sibilis  gratiae  visibilis  forma 544 

III.  Utrum  sacramenta  novae  legis  habeant  causalilatem  activam  respe- 

ctu  gralise 550 

IV.  Utrum  sacramentis  novse  legis  insit  aliqua  virtus   supernaturalis, 

quee  sit  aliquo  modo  causa  creationis  gratiaein  anima 551 

V.  Utrum  in  circumcisione  conferebatur  gratia 558 


DISTINCTIO  SECUNDA. 

De  efficacia  sacramentonm  novae   legis. 


QU^STIO     I.  Utriim  sacramenta   novae   legis  habeant  cfficaciam  suam  respectu 

graiia?   conferendae  a  Passione  Chrisli 560 

II.  Utrum  baplizati  baptismo  Joannis  lenebantur  de  necessilrile  salulis 

iterum  baptizari   baptismo  Ghrisli 573 


iNi)i:x 


G73 


DISTINCTK)  TKIITIA. 


De  sacratnento  baptismi. 


OUiCSTIO     I.  QiiEe  sit  definilio  elesserilia  Baplismi 575 

II.  Ulruin  haec  sit  praecise  forma  hiijus  sacramenli  :  Ego  bnptiio  te  in 

nomine  Patris  et  Filii  et  Spiritus  sancli 576 

lil.  Utrum  sola  aqua  naluralis  et  pura  sit  conveniens  materia  baptismi.  582 

IV.  Utruin  iustitutio  baplismi  evacuaverit  circumcisionem 587 


DISTINCTIO  QUARTA. 


De  iis  quibus  conferri  debeat  Baplismus. 


QU^STIO    1.  Utrum  parvuli  sint  baplizandi 597 

II.  Utrum  parvuli  baptizati  recipiantefiectum  baplismi ibid. 

III.  Utrura  parvulus  in  utero   matris  poasit  baptizari 598 

IV.  Utrum  adultus  non  consentiens  possit  recipere  sacraraentum  bapli- 

smi 603 

V.  Utrum  adultus  ficlus  recipiat  effectum   sacramenti   baplismi.     .     .  007 

VI.  Utrum  baplitali  Baptismo  flarainis  teneantur  ad  susceptionem  Bap- 

tismi 010 

VII.  Utrum  omnes  baptizati  «eqialiter recipiant  effeclura  Baptismi.     .     .  612 


DISTINCTIO  QUINTA 


De  impedimento  ex  parte  ministri. 


QU.^5TI0     I.  Utrum    malilia   Ministri   impediat    effectum  Baplisrai,  et   an  possit 

conferrii   verura   Baptisraura 615 

U.  Utrum  recipiensBaplismum  a  malo  Ministro  peccet  mortaliter.     .     .        610 
III.  Utrura  lunc  aliquis  tunc  debeat  ministrare  hoc  sacramentum,  quando 

prsesumitur  vergere  in  periculum  illius  cui  minislralur.     .     .     .       iltid. 

ToM    XXIII.  43 


674 


TXDEX 


DISTIXGTIO  SEXTA, 


OUiESTIO     I.  Ulrum  solus  sacerdos   possit   baplizare 622 

11.  Utrum  unitas  Baplismi  necessario  requirat  unilatem  Ministri.     .     .  623 

III.  Utrum  oporteat  baptizatumesse 'distinctum  a  baptizante.     .     .     .  624 

IV.  Utrum  oporteat  simul  esse  ablutionem  et  prolationem  verborum.     .  ibid. 
V.  Utrum  in  ba[>tizante  requiratur  intentio  debila  ad  hoc  quod  baptizet.  G28 

YI.   Utrum  iii  baptizante  requiratur  actualis  intenlio.  baptizandi.     .     .  ibid. 

VII.  Utrum   baplismus  sit  iterabilis,  et  qute  sit  poena   iterantium.     .     .  634 

VIII.  Utrum  character  imprimatur  in  Baptizato 637 

IX.  Utrum  characler  sit  aliqua  forma  absoluta  in  anima 646 

X.  Utrum  character    sit  in  essentiae  animaj 655 


Sancli  Amandi  (Gher).  —  Ex  typis  DESTENAY,  BussifeRE  Fralrum. 


i 


m 


I 


V!    s: 

BQ 

6529 

1891 

w 

u. 


SayirrtOT